Genel Bilgiler

LOHUSALIK DÖNEMÝ
Lohusalýk; doðumdan sonraki 6 hafta (42 gün) sonunda gebeliðin kadýnda yarattýðý fizyolojik ve psikolojik deðiþimlerin gebelik önceki haline dönmesidir. Bu süreç her organ ve sistem için farklý zamanlar alýr.

Halk arasýnda "lohusanýn mezarý 40 gün açýk kalýr" sözü yaygýn olarak kullanýlýr. Bu söz bir yerde gerçekleri yansýtmaktadýr. Çünkü doðum ve lohusalýk döneminde ortaya çýkan hastalýklar hayatý tehdit edici boyutlarda olabilir.

Çok erken lohusalýk doðumdan sonraki ilk 24 saati, erken lohusalýk ilk 1 haftayý, geç lohusalýk da geri kalan süreyi temsil eder. Üreme organlarý 6 haftada normal haline döner ve emzirmeyen annelerin büyük bir kýsmý bu dönem sonunda adet görmeye baþlar. Emzirenlerde ise adetlerin normale dönmesi 6 ayý bulabilir, hatta bu süreyi bir miktar daha aþabilir.

Doðum sonrasý belirgin olarak fark edilebilen ilk deðiþiklik rahmin eski haline dönmesi yani küçülmesidir (involusyon).

Rahim (Uterus) involüsyonu
Rahim involüsyonu; rahimin doðumdan sonra gebelik öncesi durumuna dönmesine verilen isimdir.

Gebelik süresince rahim aðýrlýk olarak yaklaþýk 20 kat büyür, ancak doðumdan sonra hýzla küçülmeye baþlar. Bebek doðduktan hemen sonra yaklaþýk 20. gebelik haftasýnda olduðu boyuta iner. Bu evrede aðýrlýðý yaklaþýk 1 kg kadardýr. Birinci haftanýn sonunda 12. gebelik haftasýndaki büyüklüðüne dönen rahimin hacmi 6 hafta sonunda gebelik öncesi büyüklüðündedir.

Vücudumuzda aðýrlýk ve hacmi bu kadar çok büyüyüp sonrasýnda küçülen ikinci bir organýmýz bulunmamaktadýr. Uterusun bu özelliði bilim dünyasýný günümüzde dahi þaþkýnlýða uðratmaya devam etmekte ve halen bilimsel yönden tam olarak açýklanamamaktadýr.

Doðumdan hemen sonra rahim kasýlmalarýnýn gücü doðum sýrasýndaki güçlerden çok daha fazladýr. Bunlara “takip eden aðrýlar (afterpains)” adý verilir. Bu aðrýlar 2-3 gün kadar devam edebilir. Daha önce doðum yapmýþlarda (multiparlarda) daha fazla hissedilir. Ýlk 12 saatte sýklýklarý daha fazladýr, bu saatten sonra gerek sýklýðý gerekse þiddeti giderek azalýr.

Özellikle lohusanýn bebeðini emzirmesi sýrasýnda, uyarýyla beyinden salgýlanan “oksitosin” hormonuna baðlý olarak rahim kasýlmasý sonucu kasýk ve karýn bölgelerinde aðrýlar hissedilebilir.

Doðumda plasentanýn ayrýlmasýndan hemen sonra, plasentanýn uterusa yapýþtýðý alan yarý yarýya küçülür. Bu küçülme sayesinde açýkta olan damar uçlarý kapanýr ve kanama azalýr. Rahmin içini döþeyen ve "endometrium" adý verilen zar tabakasýnýn normale dönmesi 3 haftayý bulurken plasentanýn yerleþtiði alan 6 haftada iyileþir. Ýyileþmenin tam olamadýðý durumlarda ise kanamalar görülebilir.

Doðum sonrasý vajinal akýntýlar (Löþi, Lochia)
Doðumdan sonra rahim içinden gelen akýntýya "Löþi (lochia)" adý verilir. Ýlk gelen taze kýrmýzý kan "löþi rubra" olarak adlandýrýlýr. Bu sývýnýn içinde kan ve doku parçacýklarý bulunur. Birkaç gün içinde miktarý azalýr, rengi açýlýr ve yani "löþi seroza" ya dönüþür. 2. haftadan sonra ise daha koyu kývamlý ve açýk renkli "löþi alba" gelmeye baþlar. Doðumdan yaklaþýk 4 hafta sonra bu tüm bu vajinal akýntýlar kesilir.

Löþi içeriði açýsýndan enfeksiyona çok müsait bir ortamdýr. Bu nedenle hijyene çok dikkat edilmelidir.

Doðum sonrasý serviks (rahim aðzý), vajen ve diðer deðiþiklikler
Doðum esnasýnda 10 cm açýlan ve tamamen incelip kaðýt gibi olan serviks (rahim aðzý) açýklýðý bir hafta sonunda yaklaþýk 1 cm’ye iner. Rahim aðzý normal doðum yapmýþlarda artýk yuvarlak deðil yassý bir görünüm alarak doðum yapmayanlardan ayrýlýr. Serviksin tamamen iyileþmesi yine 6 haftalýk bir zaman alýr.

Doðum sýrasýnda çok fazla zorlanan ve esneyen vajina dokusu yavaþ yavaþ iyileþmeye baþlar ve 3 hafta bitiminde son halini alýr, ancak asla doðum yapmadan önceki gerginliðine gelemez.

Gebelik boyunca geniþleyen ve esneyen karýn kaslarý ve pelvik kaslar 6 hafta sonra toparlanýr ve bu dönemden sonra egzersiz önerilir. Dolaþým, boþaltým, endokrin gibi diðer sistemlerde olan deðiþiklikler de 6 hafta sonunda normal haline döner.


LOHUSALIK PROBLEMLERÝ

Doðumdan hemen sonra ciddi ve ani problemler görülebilir. Bu yüzden lohusa en az 24 saat gözlem altýnda tutulmalýdýr. Sýk aralýklarla tansiyon ölçümleri yapýlmalý, kanama kontrol edilmelidir.

Kanama
Erken lohusalýðýn en önemli komplikasyonu kanamadýr. Normal doðumdan sonra 500 mililitreden fazla kanama olmasý anormal olarak kabul edilir. En önemli ve ciddi nedeni "atoni"dir.

Atoni doðumdan sonra rahmin kasýlmamasý ve dolayýsý ile açýkta olan damarlarýn kapanamamasýdýr. Son derece acil ve hayatý tehdit eden bir durum olup, çok kýsa zamanda aþýrý miktarda kanama ile karakterizedir.

Uygun ortamlarda yapýlmayan doðumlarda, atoni geliþirse ve acil ameliyat þartlarý yoksa anne kaybedilebilir. Bu nedenle evde yapýlan doðumlar son derece risklidir.

Tedavide önce elle rahim masajý yapýlýr ve damar yolu ile rahim kasýlmasýný saðlayan ilaçlar verilir. Eðer tedavi sonuç vermez ise acil bir operasyon gerekebilir.

Emboli
Anne hayatýný tehdit eden baþka bir durumda amniyon mayii embolisidir. Burada bebeðin amniyon sývýsý annenin kan dolaþýmýna geçerek akciðerler, beyin gibi organlara giden damarlarda týkanýklýða yol açar. Anne çok kýsa bir sürede hayatýný yitirir.

Maalesef taný ve tedavisi çok güçtür. Modern obstetrideki en önemli anne ölüm nedeni amniyon mayii embolisidir.

Enfeksiyonlar
"Lohusalýk hummasý" olarak adlandýrýlan durum doðumdan sonraki ilk 24 saatten sonra ortaya çýkan ve yüksek ateþle seyreden bir durumudur. En sýk nedenler üreme, idrar yollarý ve memelerin enfeksiyonudur. Doðum eyleminin uzamasý, zarlarýn erken açýlmasý gibi durumlar enfeksiyon riskini arttýrýr.

En sýk görülen enfeksiyon rahim içinin iltihaplanmasýdýr ("endometrit"). Genelde 3. gün ortaya çýkar ve ateþ 40 dereceye kadar yükselebilir. Löþi oldukça kötü kokuludur. Olay karýn boþluðuna kadar yayýlabilir ("peritonit").

Muayenede rahim oldukça hassas ve aðrýlýdýr. Enfeksiyonun kan yolu ile yayýlmasý meydana gelir ise hayatý tehdit eder.

Tedavide yatak istirahati, sývý desteði ve uygun antibiyotik kullanýmý önerilir.

Ýdrar yollarý enfeksiyonu
% 5 vakada ise idrar yaparken yanma, kasýk ve bel aðrýlarý, yüksek ateþ þikayetlerinin eþlik ettiði idrar yolu enfeksiyonu (ÝYE) ortaya çýkabilir. Genelde 2. veya 3. günde belirti verir.

Vajinada olan yaralanmalar ÝYE riskini arttýrýr. Tedavide uygun antibiyotikler önerilir.

Gebelik öncesi var olan her türlü sistemik hastalýk lohusalýk döneminden olumsuz yönde etkilenebilir. Bu nedenle lohusalýkta son derece dikkatli olunmalýdýr.


PERÝNE BAKIMI NEDÝR?
Normal doðum esnasýnda bölgede kontrolsüz yýrtýklarýn olmamasý için doktor tarafýndan bir kesi yapýlýr. Bu kesiye "epizyotomi" adý verilir.

"Perine bölgesi" denildiðinde ise vajina giriþi ile makat arasýnda kalan bölge anlaþýlýr. Doðum esnasýnda ve doðumdan sonra büyük öneme sahiptir.

Doðum sonrasý perine bakýmý, epizyotomi alanýnýn daha kolay iyileþmesi ve enfeksiyon kapmamasý için yapýlmasý gerekenlerin tümünü kapsar. Bakým yaklaþýk 1-3 hafta sürer.

Perinede problem belirtileri
Perinede en sýk karþýlaþýlan problem aðrý ve þiþliktir. Doðum sýrasýnda bebeðin baþýnýn sýkýþtýrmasý nedeni ile perine ve vajen etrafýnda ödem olur. Yine doðum esnasýnda epizyotomi (vajene kesi) yapýlmýþ olsa bile vajinada fark edilmeyen yýrtýklar veya sýyrýklar oluþmuþ olabilir. Bu yýrtýklar farkedilip dikilmediðinde kanayabilir veya enfeksiyon kapabilir.

Eðer kanamalar dýþarýya olmaz ve doku aralýðýnda birikirse vajinada dolgunluk hissi ile beraber þiddetli bir aðrý olabilir. Bu durumda bir "hematom" dan (içe kanama) þüphelenilir.

Yine doðum sýrasýnda ýkýnmalara baðlý olarak makat etrafýnda hemoroidler oluþabilir. Bu hemoroidler otururken aðrýya neden olabilir hatta bazen kanayabilir. Oturma banyolarý ve ilaç tedavilerine cevap vermeyen hemoroidlerde cerrahi tedavi gerekebilir.

Perine Bakýmýnda Yapýlmasý Gerekenler
Doðumdan sonra aðrý ve kanamayý azaltmak için perine bölgesine buz tatbiki veya oturma banyolarý zaman zaman önerilmektedir. Aðrý için doktorunuzun yazdýðý aðrý kesici haplarý kullanabilirsiniz. Kabýzlýk veya hemoroid problemleriniz varsa zorlanmayý önlemek için gaita yumuþatýcý ilaçlarý kullanabilirsiniz.

Bölgeyi temizlemek için sadece temiz su yeterli olmakla birlikte çoðu zaman antiseptik maddeler içeren solüsyonlar önerilir. Ayrýca akýntý ve kanamalar için günlük ped kullanýlmasý hijyen açýsýndan önemlidir.

Doðum sonrasý normalden fazla ve pýhtýlý taze kanama olursa mutlaka doktorunuza haber verin.

Ayrýca þu önlemleri alýn:
Perine bölgenizi mümkün olduðunca kuru tutmaya özen gösteriniz.  Hijyenik pedlerinizi sýk olarak deðiþtirin.
Vajinal akýntý ile kanamanýzýn durumunu arada bir kontrol ediniz. Bu bölgede aþýrý aðrý veya gerginlik hissi durumunda  mutlaka doktorunuza danýþýn.
Tuvalet sonrasý en az iki dakika temiz su veya tercihen antiseptikli solüsyon (savlon veya iyotlu solusyonlar gibi) ile temizlik yapýnýz. Bu esnada temizliði arkadan öne doðru deðil önden arkaya doðru yapmaya dikkat ediniz. Tuvaletlerinizde bu bölgenin gaita ile bulaþmasýný önleyiniz.
Evinizde yeterli miktarda hijyenik ped, temizlik malzemesi ve aðrý kesiciler bulundurunuz.
Bu bölgeye uygulanan "buz kalýplarý" ödem veya küçük hematomlara baðlý aðrýlarý azaltabilir. Buz kalýplarý hazýlamak için bir eldivenin içine su konulup buz dolabýnýn buzluk kýsmýnda dondurulur. Daha sonra oluþan bu kalýplar yumuþak bir bezle sarýlýr ve perine bölgesine tatbik edilir.  Uygulama 48 saatte bir 20 dakika þeklinde önerilmektedir.
 Perine bölgesine ýlýk veya sýcak su oturma banyolarý önerilmemektedir.

Eðer kanamanýzýn miktarý fazlalaþýyorsa (örneðin 2 saatte 1 pedden fazla kirletiyorsanýz), kanamanýz kýrmýzý renk alýyorsa, kötü bir koku belirirse, ateþiniz yükselirse, karýnda aðrý ortaya çýkarsa hemen doktorunuzu arayýn.

LOHUSALIKTA DÝÐER ÇÖZÜMLER
Gebelikte olduðu gibi lohusalýkta da bazý konulara dikkat edilmelidir. Günümüzde normal doðumdan sonra 24 saat sezaryenden sonra ise 48 saat hastanede kalmak yeterlidir.

Doðum sonrasý eve giden anne doðum þekli ne olursa olsun mümkün olduðunca dinlenmelidir. Ancak bu dinlenme sürekli yatma þeklinde olmamalýdýr.

Ev içerisinde dolaþmak, basit ev iþleri yapmak hem kiþinin kendine olan güvenini arttýrýr hem de kan dolaþýmýný destekler.

Doðum sonrasý eve çýkan anne dilediði ve kendisine dokunmadýðýný bildiði her þeyi yiyip içebilir. Protein içerikli gýdalar ile taze meyve ve sebzeler özellikle önerilir. Süt veren annelerin günde ortalama 2600-2800 kalori almalarý önerilir.

Bebek dünyaya geldikten sonra barsak hareketlerinde yavaþlama ve kabýzlýk olabilir. Bu nedenle dýþkýyý yumuþatan lifli gýdalar ve bol sývý alýnmasý kabýzlýðý önlemek açýsýndan yararlýdýr.

Normal doðumdan sonra hemen sezaryen sonrasý ise 3. günden itibaren ayakta duþ þeklinde banyo yapýlabilir. Banyo esnasýnda zorlanmadýkça vajinaya su kaçmaz. Vajinanýn yýkanmasý ise sakýncalýdýr.

Normal doðum sýrasýnda açýlýp dikilen “epizyotomi (epizyo)” genelde -doktor solak olmadýðý sürece- vajenin sað tarafýnda olur. Otururken ve yatarken sað tarafa aðýrlýk vermemek gereklidir.

Doðum sonrasý karýn kaslarýný güçlendirmek için egzersiz önerilir ancak egzersizlere 6 hafta sonra baþlanmalý ve kaslarý çok zorlayan egzersizlerden kaçýnýlmalýdýr.

Doðum sonrasý cinsel arzularda bir süre azalma olur. Bu azalma genel olarak psikolojik kökenlidir. Genelde istek 12. haftadan sonra eski haline döner. Doðumdan sonra 20-25 gün sonra cinsel iliþki olabilir. Emzirme döneminde yükselen "Prolaktin hormonu" (Süt hormonu) kadýnda estrojen hormonunu baskýlayarak vajende kuruluklara yol açabilir. Þikayetinizin çok fazla olmasý durumunda doktorunuza muayeneye gitmelisiniz. 

KAYNAK: HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ