Genel Bilgiler

Giriş

GUATR NASIL TEÞHÝS EDÝLÝR?

Guatr teþhisinde 5 ana yöntem kullanýlýr:
1) Muayene
2) Kanda serbest tiroid hormonlarýnýn ve antikorlarýnýn ölçülmesi
3) Tiroid ultrasonografisi
4) Tiroid sintigrafisi
5) Ýnce iðne biyopsisi

Bende Guatr Var mý?
Bu sorunun cevabýný vermek için yapýlan testlere “Tarama Testleri”” denir (Secreening Tests). Bu testler; elle muayene, tiroid ultrasonografisi ve kanda TSH testidir. Bu testler bir kiþide tiroid hastalýðý olup olmadýðýna dair yüksek bir kesinlikle bilgi verir. Bu tetkikler olmadan hastada tiroid hastalýðý “var” veya “yok” denemez. Bu tetkiklerin her biri ayrý bilgiler verdiðinden “Biri yapýlýnca diðerine gerek var mýdýr” diye düþünmeyiniz Ancak, yine de bu testlere raðmen hastada tiroid hastalýðý olduðu halde “yokmuþ” gibi sonuçlar ortaya çýkabilir (örneðin Subklinik Hipotiroidizm). 

Yýllýk tüm vücut genel çekup testleri içine tiroid hastalýklarýyla ilgili bu testler mutlaka eklenmelidir. 

Bende Ne Tür Guatr Var, Nasýl Tedavi Edilir?
Bu sorularýn cevabýný vermek için yapýlan testlere “Taný Testleri” denir (Diagnostic Tests). Bu testler; elle muayene, ultrasonografi, sintigrafi, kanda Ft3, Ft4, TSH, anti-tg antikor, anti-tpo antikor, tirglobulin, kalsiyum, parathormon, karaciðer ve böbreðe ait fonksiyon testleri ve nodül varsa iðne biyopsisi’dir. Eðer hastada tiroid nodülü varsa mutlaka ince iðne biyopsisi yapýlmalýdýr.

Muayene
Hiçbir taný yöntemi, hekimin hastayý görerek bizzat yapacaðý muayenenin yerini tutamaz. Tiroid muayenesinde; hastanýn þikayetleri, hikayesi, öz geçmiþi, soy geçmiþi ve genel görünümü, diðer hastalýklarý olup olmadýðý, ilaç kullanýp kullanmadýðý, kilosu, boyu, boyun çevresi not edilir. Daha sonra, hekim, elleriyle hastanýn boyun ve çene bölgesini, tiroid bezesini, bu bölgelerdeki lenf düðümlerini inceler. Kalp çarpýntýsý ve ritm bozukluðu þikayeti varsa hastanýn kalbini stetoskop ile dinler, bulgularý kaydeder.

Kan Tetkikleri
Hastanýn kaný alýnarak serbest tiroid hormonlarý (FT3,FT4), tiroidle ilgili beyinden salgýlanan hipofiz hormonu (TSH), tiroid antikorlarý (anti-tg antikor, anti-tpo antikor) düzeyleri ölçülür. Gerektiðinde kanda diðer bazý hormon ve maddelerin ölçümleri de yapýlýr (örneðin tirglobulin, kalsiyum, parathormon, karaciðer ve böbreðe ait fonksiyon testleri).

Ultrasonografi
Tiroid bezesi nispeten yüzeyde yerleþtiði için boyun cildi ve adeleleri altýnda rahatlýkla ultrasonografi ile deðerlendirilir. Tiroid ultrasonografisi, deneyimli ellerde yapýldýðýnda tiroid bezesinde nodül, kitle, lenf düðümü büyümesi, kireç oturmasý, tiroid dokusunda bozulmalara (parankim bozukluklarý) mevcut olup olmadýðý ortaya konulur. Nodül, kitle, lenf düðümü büyümesi ve tiroidin kendi boyutlarý ölçülür. Ultrasonografi ile nodülün kanser olup olmadýðý anlaþýlmaz.

Tiroid ultrasonografisi, siyah-beyaz olarak yapýlýr. Çok önemli ve yararlý bir taný yöntemidir. Yüksek frekanslý (5 MHz ve üstü) ultrasonografi cihazlarý kullanýlýr. Tiroid hastalýklarýnýn teþhisinde Dopler incelemesinin ultasonografiye ilave bir avantaj ve üstünlüðü yoktur. Dopler tetkiki, tiroid nodülünün kanser olup olmadýðýný ortaya koyamaz. Dopler ile nodülün sýcak veya soðuk olduðu anlaþýlamaz, bu konuda yorum yapýlamaz, raporlarda yer verilemez. Dopler ile tiroid kan akýmý, tiroid nodülü kan akýmý ve benzeri incelemelerinin bilimsel olarak kabul görmüþ bir klinik kullanýmý yoktur. Bu nedenle, maliyeti artýrmasýndan ve yanýltýcý sonuçlar vermesinden dolayý Dopler incelemesi tiroid hastalýklarý teþhisinde kullanýlmaz. 

Tiroid Sintigrafisi
Tiroid bezesinin ve tiroiddeki nodülün fonksiyonu hakkýnda bilgi elde etmek için kullanýlýr. Sintigrafi çekilmeden kýsa bir süre önce düþük doz Teknesyum-99m isimli zararsýz bir radyoaktif maddenin damardan enjeksiyonunu takiben gama kamera adlý cihazla görüntü alýnýr. Bu görüntüye sintigrafi denir. Bu ilaç, gerek hastaya gerekse çevresine zararlý deðildir ve bu maddelerin temini ve kullanýmý Türkiye Atom Enerjisi Kurumunca sýký sýkýya denetlenmektedir.

Toplumda genel bir ürküntü, korku ve yanlýþ bilgilendirme nedeniyle sintigrafi çekimlerinde hastalarda gereksiz tereddütlere þahit olmaktayýz. Sintigrafi çekiminde kullanýlan madde radyoaktiftir ancak bu insan saðlýðýna zarar veren bir radyoaktif madde deðildir. Hem çok düþük dozda kullanýlmaktadýr hem de bu radyoaktif maddenin yarýlanma ömrü 6 saattir ve bu süreden önce ayrýca idrar, ter, nefes ve dýþký ile de vücuttan hýzla atýlmaktadýr. Tiroid sintigrafisinde kullanýlan radyoaktif madde dozu 3 miliküri civarýndadýr, halbuki kalp sintigrafisinde kullanýlan radyoaktif maddenin dozu yaklaþýk 40 miliküridir! Kalp sintigrafisinde kullanýlan doz bile hiçbir þekilde insan saðlýðýna zararlý deðildir. Bu radyoaktif madde vücutta depo edilmez. Zararlý bir madde olsa zaten týbben insan üzerinde kullanýmý söz konusu olmaz. Kaldý ki hastalýklarýn teþhisinde kullanýlan bütün röntgen filmleri ve tomografi, kalp anjiografisi insan vücuduna radyasyon yükleyen tetkiklerdir. Ancak, sintigrafide olduðu gibi bu film ve tomografilerde de hastaya ulaþan radyasyon düzeyi hastanýn saðlýðýný tehlikeye atan bir düzeyde deðildir. Bu tetkik yapýldýktan sonra bazý hastanelerde hastalara 1 hafta evden dýþarý çýkmamasý, diðer insanlardan uzak durmasý, ayrý tuvalet ve banyoyu kullanmasý, yemek takýmlarýný bir hafta ayrýmasý sölenmektedir. Bu açýklamalar ve “tavsiyeler” hiç bir þekilde nükleer týp bilminin gerektirdiði açýklamalar olmayýp tavsiyeyi veren kiþinin bilgi ve mesleki yetersizliðini gösterir. Sintigrafi çekiminden sonra hastalarýn evlerinde tecrit edilmesi, ailesinden uzak durmasý ve benzeri uygulamalar tamamen cehalet ve bilgisizlik ürünüdür Bu sintigrafi yapýldýktan sonra evde normal günlük iþlerini, çalýþtýðý iþyerinde normal görevini yapmasýný engelleyen hiç bir radyasyon riski yoktur. Bu sintigrafiden sonra kaçýnýlmasý gereken tek þey; 3 ile 6 saat arasýnda deðiþen süre içind bebek emzirmektir.

“Radyoaktif madde” ismi dahi insaný ürpertiyor ama toplumun uranyum ve diðer zararlý radyoaktif maddelerle bu týbbi radyoaktif maddeyi birbirine karýþtýrmamasý gerekir. Unutmamak gerekir ki çekilen her röntgen filmi radyason ýþýnlarýnýn vücudumuzu delip geçmesi esasýna dayanýr. Halbuki hastalar röntgen filmi çektirirken hiç bir tereddüt göstermez iken sintigrafi çekimi sýrasýnda kullanýlan radyoaktif maddeden dolayý çok ürkebilmektedir. Sintigrafi, son derece emniyetli, zararsýz, allerji dahi yapmayan bir tetkiktir. 

Sintigrafi, deneyimli nükleer týp uzmaný tarafýndan yorumlanmalýdýr. Sintigrafi, bilgisayarla otomatik olarak deðerlendirilen bir “film deðil”dir. Nükleer Týp Uzmaný olmayan kiþilerin sintigrafi çekip rapor yazmasý gerek T.C. Saðlýk Bakanlýðý gerekse Türkiye Atom Enerjisi Kurumunca yasaklanmýþtýr; buna raðmen bazen bu þekilde rapor yazýldýðýna tanýk olabiliyoruz. Sintigrafi yorumundaki bir hata bazen hastanýn gereksiz yere ameliyata alýnmasýna neden olduðu gibi bazen var olan bir hastalýðýn “gözden kaçýrýlmasýna” da neden olabilir.

Ýnce Ýðne Biyopsisi
Tiroid bezesindeki kitlelere nodül denir. Nodüllerin kanser olup olmadýðýnýn öncelikle ortaya konmasý gerekir. Bu da ancak biyopsi ile mümkündür. Biyopsi, iðne ile yapýlýr. Tiroid bezesindeki nodülden ince iðne ile numune alýnmasý iþlemine tiroid ince iðne aspirasyon biyopsisi (TÝÝAB) denir. Kalçadan yapýlan iðne kadar acý verir, ancak hastalar bu iþlemin hafif düzeydeki acýsýna rahatlýkla tahammül edebilmektedir. Muhakkak ultrasonografi altýnda yapýlmalý, iðnenin nodüle girdiði görülmelidir. Ultrasonografi ile yapýldýðýnda, iðnenin diðer organ ve dokulara zarar vermesi de önlenmiþ olur.

Diðer Tetkikler
Daha nadiren, bazý karmaþýk tiroid hastalýklarýnda, aðýzdan veya enjeksiyonla çeþitli ilaçlar uygulanarak tiroid bezesinin ve hipofizin vereceði tepkilerin deðerlendirildiði testler de vardýr. Her hastaya uygulanmaz, ancak deneyimli uzmanlar ve merkezlerde hekim kontrolü altýnda uygulanýr.

Giriþ

GUATR NASIL TEÞHÝS EDÝLÝR?

Guatr teþhisinde 5 ana yöntem kullanýlýr:
1) Muayene
2) Kanda serbest tiroid hormonlarýnýn ve antikorlarýnýn ölçülmesi
3) Tiroid ultrasonografisi
4) Tiroid sintigrafisi
5) Ýnce iðne biyopsisi

Bende Guatr Var mý?
Bu sorunun cevabýný vermek için yapýlan testlere “Tarama Testleri”” denir (Secreening Tests). Bu testler; elle muayene, tiroid ultrasonografisi ve kanda TSH testidir. Bu testler bir kiþide tiroid hastalýðý olup olmadýðýna dair yüksek bir kesinlikle bilgi verir. Bu tetkikler olmadan hastada tiroid hastalýðý “var” veya “yok” denemez. Bu tetkiklerin her biri ayrý bilgiler verdiðinden “Biri yapýlýnca diðerine gerek var mýdýr” diye düþünmeyiniz Ancak, yine de bu testlere raðmen hastada tiroid hastalýðý olduðu halde “yokmuþ” gibi sonuçlar ortaya çýkabilir (örneðin Subklinik Hipotiroidizm). 

Yýllýk tüm vücut genel çekup testleri içine tiroid hastalýklarýyla ilgili bu testler mutlaka eklenmelidir. 

Bende Ne Tür Guatr Var, Nasýl Tedavi Edilir?
Bu sorularýn cevabýný vermek için yapýlan testlere “Taný Testleri” denir (Diagnostic Tests). Bu testler; elle muayene, ultrasonografi, sintigrafi, kanda Ft3, Ft4, TSH, anti-tg antikor, anti-tpo antikor, tirglobulin, kalsiyum, parathormon, karaciðer ve böbreðe ait fonksiyon testleri ve nodül varsa iðne biyopsisi’dir. Eðer hastada tiroid nodülü varsa mutlaka ince iðne biyopsisi yapýlmalýdýr.

Muayene
Hiçbir taný yöntemi, hekimin hastayý görerek bizzat yapacaðý muayenenin yerini tutamaz. Tiroid muayenesinde; hastanýn þikayetleri, hikayesi, öz geçmiþi, soy geçmiþi ve genel görünümü, diðer hastalýklarý olup olmadýðý, ilaç kullanýp kullanmadýðý, kilosu, boyu, boyun çevresi not edilir. Daha sonra, hekim, elleriyle hastanýn boyun ve çene bölgesini, tiroid bezesini, bu bölgelerdeki lenf düðümlerini inceler. Kalp çarpýntýsý ve ritm bozukluðu þikayeti varsa hastanýn kalbini stetoskop ile dinler, bulgularý kaydeder.

Kan Tetkikleri
Hastanýn kaný alýnarak serbest tiroid hormonlarý (FT3,FT4), tiroidle ilgili beyinden salgýlanan hipofiz hormonu (TSH), tiroid antikorlarý (anti-tg antikor, anti-tpo antikor) düzeyleri ölçülür. Gerektiðinde kanda diðer bazý hormon ve maddelerin ölçümleri de yapýlýr (örneðin tirglobulin, kalsiyum, parathormon, karaciðer ve böbreðe ait fonksiyon testleri).

Ultrasonografi
Tiroid bezesi nispeten yüzeyde yerleþtiði için boyun cildi ve adeleleri altýnda rahatlýkla ultrasonografi ile deðerlendirilir. Tiroid ultrasonografisi, deneyimli ellerde yapýldýðýnda tiroid bezesinde nodül, kitle, lenf düðümü büyümesi, kireç oturmasý, tiroid dokusunda bozulmalara (parankim bozukluklarý) mevcut olup olmadýðý ortaya konulur. Nodül, kitle, lenf düðümü büyümesi ve tiroidin kendi boyutlarý ölçülür. Ultrasonografi ile nodülün kanser olup olmadýðý anlaþýlmaz.

Tiroid ultrasonografisi, siyah-beyaz olarak yapýlýr. Çok önemli ve yararlý bir taný yöntemidir. Yüksek frekanslý (5 MHz ve üstü) ultrasonografi cihazlarý kullanýlýr. Tiroid hastalýklarýnýn teþhisinde Dopler incelemesinin ultasonografiye ilave bir avantaj ve üstünlüðü yoktur. Dopler tetkiki, tiroid nodülünün kanser olup olmadýðýný ortaya koyamaz. Dopler ile nodülün sýcak veya soðuk olduðu anlaþýlamaz, bu konuda yorum yapýlamaz, raporlarda yer verilemez. Dopler ile tiroid kan akýmý, tiroid nodülü kan akýmý ve benzeri incelemelerinin bilimsel olarak kabul görmüþ bir klinik kullanýmý yoktur. Bu nedenle, maliyeti artýrmasýndan ve yanýltýcý sonuçlar vermesinden dolayý Dopler incelemesi tiroid hastalýklarý teþhisinde kullanýlmaz. 

Tiroid Sintigrafisi
Tiroid bezesinin ve tiroiddeki nodülün fonksiyonu hakkýnda bilgi elde etmek için kullanýlýr. Sintigrafi çekilmeden kýsa bir süre önce düþük doz Teknesyum-99m isimli zararsýz bir radyoaktif maddenin damardan enjeksiyonunu takiben gama kamera adlý cihazla görüntü alýnýr. Bu görüntüye sintigrafi denir. Bu ilaç, gerek hastaya gerekse çevresine zararlý deðildir ve bu maddelerin temini ve kullanýmý Türkiye Atom Enerjisi Kurumunca sýký sýkýya denetlenmektedir.

Toplumda genel bir ürküntü, korku ve yanlýþ bilgilendirme nedeniyle sintigrafi çekimlerinde hastalarda gereksiz tereddütlere þahit olmaktayýz. Sintigrafi çekiminde kullanýlan madde radyoaktiftir ancak bu insan saðlýðýna zarar veren bir radyoaktif madde deðildir. Hem çok düþük dozda kullanýlmaktadýr hem de bu radyoaktif maddenin yarýlanma ömrü 6 saattir ve bu süreden önce ayrýca idrar, ter, nefes ve dýþký ile de vücuttan hýzla atýlmaktadýr. Tiroid sintigrafisinde kullanýlan radyoaktif madde dozu 3 miliküri civarýndadýr, halbuki kalp sintigrafisinde kullanýlan radyoaktif maddenin dozu yaklaþýk 40 miliküridir! Kalp sintigrafisinde kullanýlan doz bile hiçbir þekilde insan saðlýðýna zararlý deðildir. Bu radyoaktif madde vücutta depo edilmez. Zararlý bir madde olsa zaten týbben insan üzerinde kullanýmý söz konusu olmaz. Kaldý ki hastalýklarýn teþhisinde kullanýlan bütün röntgen filmleri ve tomografi, kalp anjiografisi insan vücuduna radyasyon yükleyen tetkiklerdir. Ancak, sintigrafide olduðu gibi bu film ve tomografilerde de hastaya ulaþan radyasyon düzeyi hastanýn saðlýðýný tehlikeye atan bir düzeyde deðildir. Bu tetkik yapýldýktan sonra bazý hastanelerde hastalara 1 hafta evden dýþarý çýkmamasý, diðer insanlardan uzak durmasý, ayrý tuvalet ve banyoyu kullanmasý, yemek takýmlarýný bir hafta ayrýmasý sölenmektedir. Bu açýklamalar ve “tavsiyeler” hiç bir þekilde nükleer týp bilminin gerektirdiði açýklamalar olmayýp tavsiyeyi veren kiþinin bilgi ve mesleki yetersizliðini gösterir. Sintigrafi çekiminden sonra hastalarýn evlerinde tecrit edilmesi, ailesinden uzak durmasý ve benzeri uygulamalar tamamen cehalet ve bilgisizlik ürünüdür Bu sintigrafi yapýldýktan sonra evde normal günlük iþlerini, çalýþtýðý iþyerinde normal görevini yapmasýný engelleyen hiç bir radyasyon riski yoktur. Bu sintigrafiden sonra kaçýnýlmasý gereken tek þey; 3 ile 6 saat arasýnda deðiþen süre içind bebek emzirmektir.

“Radyoaktif madde” ismi dahi insaný ürpertiyor ama toplumun uranyum ve diðer zararlý radyoaktif maddelerle bu týbbi radyoaktif maddeyi birbirine karýþtýrmamasý gerekir. Unutmamak gerekir ki çekilen her röntgen filmi radyason ýþýnlarýnýn vücudumuzu delip geçmesi esasýna dayanýr. Halbuki hastalar röntgen filmi çektirirken hiç bir tereddüt göstermez iken sintigrafi çekimi sýrasýnda kullanýlan radyoaktif maddeden dolayý çok ürkebilmektedir. Sintigrafi, son derece emniyetli, zararsýz, allerji dahi yapmayan bir tetkiktir. 

Sintigrafi, deneyimli nükleer týp uzmaný tarafýndan yorumlanmalýdýr. Sintigrafi, bilgisayarla otomatik olarak deðerlendirilen bir “film deðil”dir. Nükleer Týp Uzmaný olmayan kiþilerin sintigrafi çekip rapor yazmasý gerek T.C. Saðlýk Bakanlýðý gerekse Türkiye Atom Enerjisi Kurumunca yasaklanmýþtýr; buna raðmen bazen bu þekilde rapor yazýldýðýna tanýk olabiliyoruz. Sintigrafi yorumundaki bir hata bazen hastanýn gereksiz yere ameliyata alýnmasýna neden olduðu gibi bazen var olan bir hastalýðýn “gözden kaçýrýlmasýna” da neden olabilir.

Ýnce Ýðne Biyopsisi
Tiroid bezesindeki kitlelere nodül denir. Nodüllerin kanser olup olmadýðýnýn öncelikle ortaya konmasý gerekir. Bu da ancak biyopsi ile mümkündür. Biyopsi, iðne ile yapýlýr. Tiroid bezesindeki nodülden ince iðne ile numune alýnmasý iþlemine tiroid ince iðne aspirasyon biyopsisi (TÝÝAB) denir. Kalçadan yapýlan iðne kadar acý verir, ancak hastalar bu iþlemin hafif düzeydeki acýsýna rahatlýkla tahammül edebilmektedir. Muhakkak ultrasonografi altýnda yapýlmalý, iðnenin nodüle girdiði görülmelidir. Ultrasonografi ile yapýldýðýnda, iðnenin diðer organ ve dokulara zarar vermesi de önlenmiþ olur.

Diðer Tetkikler
Daha nadiren, bazý karmaþýk tiroid hastalýklarýnda, aðýzdan veya enjeksiyonla çeþitli ilaçlar uygulanarak tiroid bezesinin ve hipofizin vereceði tepkilerin deðerlendirildiði testler de vardýr. Her hastaya uygulanmaz, ancak deneyimli uzmanlar ve merkezlerde hekim kontrolü altýnda uygulanýr.