Genel Bilgiler

Giriş

TÝROÝD HASTALIKLARI KALBÝ ETKÝLER

Tiroid bezesi, tiroksin adýnda bir hormon salgýlar. Bu hormon, kalbin 1 dakikadaki atým sayýsýný (nabzý) ve kalbin bir atýmda pompaladýðý kanýn miktarýný (debisini) düzenler. Tiroid Hormonunun Fazla Salgýlandýðý Tiroid Hastalýðýnda (Zehirli Guatr’da) Ortaya Çýkan Kalp Hastalýðý Týbben hipertiroidizm denilen zehirli guatr kalp atýmý artar (taþikardi) ve ritmi bozulur (aritmi). Bunun sonucunda hasta çarpýntý hisseder. Ayrýca, guatr tedavisinde kullanýlan tiroid hormonu gereðinden yüksek doz kullanýlýrsa ayný þekilde kalp ritmini bozar. Zehirli guatr tedavisinden sonra hastanýn ilk farkettiði þey kalp çarpýntýsýnýn hýzla normale dönmesidir. Tiroid hastalýðýna baðlý olduðu bilinmeden, bu hastalara, genellikle, uzun süre ritm düzeltici tedaviler uygulanýr ancak sonuç almak pek mümkün olmaz, zira, asýl neden olan tiroid hastalýðý tedavi edilmeden bu kalp hastalýðý normale dönmez.

Ayrýca, kalbin bir atýmda pompaladýðý kan miktarý artar. Bunun sonucunda zorlanan kalp büyür. Bu büyüme maalesef geriye dönmez. Zehirli guatr kýsa sürede tedavi edilmezse kalp büyümesi kalp yetmezliðine dönüþür, bu da ölümle sonuçlanýr. Ülkemizde görülen kalp yetmezliklerinin önemli bir bölümü bu nedenle ortaya çýkmaktadýr. Zehirli guatr tedavi edildikten sonra kalp büyümesi düzelmez ancak ilerleyip kalp yetmezliðine girmesi önlenmiþ olur. Kalp yetmezliðine kadar giden zehirli guatr tedavi edilmezse hasta kýsa sürede kaybedilebilir, tek baþýna kalp yetmezliði ilaçlarý bu hastalarda etkili olmayabilir.

Bu hastalarda, kalp hastalýðý tanýsý konulurken tiroid hastalýðý da araþtýrýlmalý, tedavi aþamasýnda öncelikle tiroid hastalýðý tedavi edilmeli, sonra veya ayný anda kalp hastalýðý tedavisi yapýlmalýdýr. Aksi halde akýntýya karþý kürek çekilmiþ olur.

Tiroid Hormonunun Az Salgýlandýðý Tiroid Hastalýðýnda (Tiroid Yetmezliði) Ortaya Çýkan Kalp Hastalýðý

Týbben hipotiroidizm denilen tiroid hormon yetmezliðinde kalp atýmý yavaþlar, dakikada 70’in altýna düþer, kalp yavaþlar. Ayrýca, hastanýn kolesterol yükselir. Bu yüksek kolesterol diyet ve ilaçlarla da düþmez. Hastanýn tiroid yetmezliði kýsa sürede tedavi edilmezse yükselen kolesterol kalp ve beyin damarlarýný týkar, kalp krizi ve beyin inme olasýlýðý artar. Gerek kalp atýmý yavaþ olan hastalarýn tedavi öncesi tetkikinde gerekse yüksek kolesterolün tanýsý aþamasýnda tiroid hastalýðý yönünden inceleme yapýlmalý, bu hastalarýn tedavi aþamasýnda tedavisi için yeterli dozda tiroid hormonu verilmelidir. Bu tedavi ömür boyunca yakýn takiple sürmek zorundadýr.

TÝROÝD HASTALIKLARINDA KEMÝK ERÝMESÝ

Tiroid hastalarýnda kemik erimesi üç ana nedenle oluþur

• Kullanýlan tiroid ilaçlarýna baðlý, 2) Tiroid hastalýðýna baðlý, 3)  Ameliyat sonrasýnda.

Ancak kemik erimesi "Her tiroid hastasýnda ortaya çýkacak" diye bir kural yoktur. Özellikle erkek hastalarda tiroid hastalýðý ve tiroid ilaçlarýna baðlý kemik erimesi daha seyrek görülür. Beyaz tenli, sarýþýn, þiþman, spor yapmayan menopozdaki kadýnlarda tiroid hastalýðý olmasa da, tiroid ilacý kullanmasa da, zaten kemik erimesine eðilim artmýþtýr. Bu gruba giren kadýnlar tiroid ameliyatý olduktan sonra, tiroid hastalýðý varsa veya tiroid ilacý kullanýyorsa kemik erimesi oldukça hýzlý ve þiddetli geliþir.

Ýlaca Baðlý Kemik Erimesi

Tiroid hormon bozukluklarýnda kullanýlan tiroid hormonu dozu gereðinden fazla olursa kemiklerde erime yapar. Kýsa süreli yüksek doz tiroid hormonu kullananlarda kemik erimesi hemen baþlamaz ancak uzun süreli yüksek doz tiroid hormonu kullananlarda kemik erimesi olabilir. Normal dozda tiroid hormonu kullanan ve kemik erimesine neden olabilecek baþka bir neden yoksa tiroid ilaçlarý kemik erimesi yapmasý söz konusu deðildir.

Hastalýða Baðlý Kemik Erimesi

Zehirli guatr (hipertiroidizm) da tiroid hormonu gereðinden fazla üretilir. Bu fazla hormon kemiklerde erime yapabilir. Zehirli guatr tedavi edildikten sonra kemik erimesi yapan faktör ortadan kalkar ama ondan sonra verilecek tiroid hormon ilacý dozu iyi ayarlanmayýp yüksek dozda verilirse kemik erime olasýlýðý devam eder veya artar.

Tiroid Ameliyatý Sonrasýnda Kemik Erimesi

Tiroid isimli organýn arka iç yüzüne yapýþýk olarak bulunan kalsiyum bezeleri (paratiroid bezeleri) parathormon isimli bir hormon üretir. Kalsiyum bezelerinin tiroid arkasýndaki yeleþim yeri ve sayýsý kiþiden kiþiye göre deðiþir. Bazý hastalarda tek bir kalsiyum bezesi varken bazýlarýnda 7 tane bulunabilir. Ortalama olarak, her insanda 4 adet kalsiyum bezesi var olduðu kabul edilir. Tiroid ameliyatý sýrasýnda tiroidin arka iç yüzüne yapýþýk veya gömülü olarak bulunan bu kalsiyum bezelerinin çýkarýlan tiroid dokusu ile beraber alýnmasý sonucunda kalsiyum dengesi bozulur, kemik erimesi baþlayabilir. Ameliyattan uyanan hastanýn ilk fark ettiði þey el parmaklarýnda uyuþmadýr. O nedenle, bir çok hastanede, ameliyat sonrasýnda hasta uyanýrken hemen kalsiyum iðnesi (enjeksiyonu) yapýlýr. Ameliyat sonrasýnda geliþen bu kemik erimesini önlemek için tiroid ameliyatý olan hastalarýn ömür boyunca kalsiyum ve bazý hastalarýn kemik erimesini önleyen ayrýca ilave ilaçlar kullanmasý uygundur.

TÝROÝD HASTALIKLARI ADET DÜZENSÝZLÝÐÝ YAPAR

Adet düzensizliði milyonlarca kadýnýn sorunudur. Alýþýlandan daha fazla ve daha sýk kanama da beklenen kanamanýn olmayýþý da içten içe yaþanan kadýnsý bir huzursuzluk nedenidir.

Adet düzensizliði; adet sýklýðýnýn artmasý veya azalmasý, adet görülen gün sayýsýnýn artmasý ve azalmasý, adet kanama miktarýnýn artmasý veya azalmasý olarak tanýmlanabilir. Düzenli adet görebilmek için vücudumuzdaki bir çok hormonun saðlýklý bir denge içinde olmasý gerekir. Ancak, adet düzensizliði denildiðinde ilk olarak cinsiyet hormonlarýndaki bozukluklar, yani kadýndaki östrojen ve projesteronun kandaki seviyesi ve dengesi akla gelir. Bu bir çok vakada doðru iken milyonlarca hastada cinsiyet hormonlarý normal olduðu halde tiroid hormonlarýnýn yetersiz (hipotiroidizm) veya aþýrý olarak salgýlanmasýna (hipertiroidizm) baðlý olarak adet düzensizliði görülebiliyor.

Henüz ayrýntýlarý bilimsel olarak yeni yeni netleþip tanýmlanmaya baþlanan hipofiz-tiroid-yumurtalýk iliþkisi mevcuttur. Bir kadýnýn kanýnda tiroid hormonunun yetersiz veya fazla olmasý bu iliþkiyi bozuyor. Bunun sonucunda hastalarda adet düzensizliði görülebiliyor.

Tiroid hormonu bozukluklarý genellikle tiroid bezesinde büyüme, yani guatrla beraber olabiliyor ama bu büyüme her zaman hastanýn aynada kendinsin veya yakýnlarýnýn fark edeceði kadar bariz olmayabiliyor. Tiroid bezesinde büyüme bazen nodüllü bazen de nodülsüz olabiliyor.

Tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) olduðu durumlarda adet düzensizliðine ilaveten hastada þiþmanlýk, ciltte kuruluk, çarpýntý, saçlarda matlaþma ve týrnaklarda kýrýlma ile kabýzlýk sýk görülüyor. Tiroid hormon yetmezliði en sýk; tiroid ameliyatlarýndan sonra hastalara yeterli tiroid hormon desteði verilmediði durumlarda, Hashimato hastalýðýnda, lityum gibi bazý psikiyatrik ilaçlarýn kullanýlmasý sonrasýnda, zehirli guatrýn devamlý ilaç (anti-tiroid ilaçlar) kullanýmý veya radyoaktif iyotla tedavisi sonrasýnda yeterli tiroid hormon desteði verilmediði durumlarda görülmektedir. Tiroid hormonu düþüklükleri bazen sýnýrda (border-line), bazen belirtisiz (subklinik) düzeyde bazen de çok belirgin (overt) olabiliyor. Bu nedenle laboratuar referans aralýklarýna bakarak normal-anormal kararý vermek bazen yanýltýcý olabiliyor.

Tiroid hormonunun kanda fazla olduðu (hipertiroidizm, zehirli guatr) durumlarda adet düzensizliðine ilaveten kilo kaybý, saçlarda dökülme, çarpýntý, ishal, yüksek tansiyon yaygýndýr. Zehirli guatr, çoðunlukla kendiliðinden oluþur, ancak bazen hastaya verilen tiroid hormonun gereðinden daha yüksek dozda olmasý veya gerekmediði halde tiroid hormonu verilmesi nedeniyle de kanda yüksek hormon nedeniyle iyatrojenik (doktor eliyle) zehirli guatr da görülebilir.

Ýlginç olan ve konuyu daha da karmaþýk hale getiren diðer bir durum da, tiroid hormon düzeyi düþük olan ve adet düzensizliði yaþayan kadýnlarda tiroid hormonu verildikçe östrojen ve projesteron seviyelerindeki artýþtýr.

Tiroid hormon bozukluðunun teþhisi için kanda tiroid hormon düzeyi ölçülmelidir. Bu ölçümlerden en deðerlisi de kanda TSH düzeyinin ölçümüdür. Eðer tiroid hormonu yetersiz veya gereðinden fazla ise öncelikle bunun nedeni ve türü modern tekniklerle ortaya konmalý, sonra guatrýn çeþidine göre tedavi yapýlmalýdýr.

Tiroid hormonu bozukluðuna baðlý adet düzensizliklerinde klasik östrojen-projesteron tedavisi çoðunlukla baþarýlý olmaz. Bu hastalarda öncelikle tiroid hormon bozukluðu tedavi edilip 3-6 aylýk bir süreden sonra adet düzensizliðinin düzelmesi beklenir.

KISIRLIK VE TÝROÝD HASTALIKLARI

Tiroid hormon bozukluklarý kadýnlarda yumurtlama fonksiyonunu bozulur, adet düzensizleþir ve kýsýrlýk oluþabilir. Hem tiroid hormon fazlalýðýnda (zehirli guatr) hem de tiroid hormon yetmezliðinde kadýnlarda doðurganlýk bozulur. Bu nedenle kýsýrlýk olan kadýn hastalarda tedaviye baþlamadan önce tiroid hastalýðý araþtýrmasý yapýlmalýdýr.

ERKEKLERDE KISIRLIK

Erkeklerde görülen tiroid hastalýklarýnda sperm olarak adlandýrýlan erkek üreme hücrelerinde hareket bozukluklarý (motilite) saptanmýþtýr. Sperm hareket bozukluklarý ise erkeklerde kýsýrlýk nedeni olabilmektedir.Bu nedenle kýsýrlýk olan erkek hastalarda tedaviye baþlamadan önce tiroid hastalýðý araþtýrmasý yapýlmalýdýr.

TÝROÝD HORMON YETMEZLÝÐÝ TIRNAKLARIN BOZULMASINA NEDEN OLUR

Týrnaklar, günümüz kadýnýn çok özen gösterdiði vücut parçasýdýr. Çünkü bakýmlý týrnaklar saðlýklý ve güzel bir elin en ön planda dikkat çeken unsurlarýdýr. Týrnaklarýn genel görünümü hekimlere kiþinin saðlýðý hakkýnda önemli bilgiler verir.

Tiroid hastalýklarý, özellikle de tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) bütün ektodermal dokularýn saðlýðýný bozar. Týrnaklar, deri ve saçlar da ektodermal dokularýmýzdandýr. Tiroid hormon yetmezliði olan hastalarda týrnaklarýn çabuk kýrýldýðý, kat kat soyulduðu, zayýfladýðý, beyaz lekelerin oluþtuðuna þahit olmaktayýz.

Týrnaklarda görülen bu þikayetlere genellikle vitamin eksikliði tanýsý konulup vitamin takviyesi yapýlýr ama sorun genellikle çözülmez ve devam eder zira týrnaklarý hasta edecek kadar yüksek düzeyde vitamin eksikliði nadir görülen bir durumdur. Günümüz beslenme ve yaþam tarzý týrnaklarý da içine alan vitamin eksikliklerine zaten izin vermez. Halbuki týrnaklardaki kýrýlma, soyulma, zayýflýk ve beyaz lekelerin en az bilinen ancak en yaygýn olan nedeni ise tiroid hastalýklarýdýr. Maalesef, tiroid hastalýklarýnýn tümü kadýnlarý sever; hastalarýn %80 i kadýndýr.

Tiroid hormonun yetersiz olduðunda (hipotiroidizm) týrnaklardaki bu þikayetlerin yanýnda ayrýca saçlarda matlaþma, kepeklenme, þiþmanlýk, ciltte pullanma ve kabalaþma ve cilt kuruluðu da görülür. Amerikan istatistiklerine göre tiroid hormon yetmezliði toplumun %10unda görülür. Bu veriyi ülkemize uyarlarsak Türkiye’de yaklaþýk 7.5 milyon insanda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) vardýr.

Aðýz yoluyla günde bir kez sabahlarý alýnacak yeterli düzeyde tiroid hormonu ile diðer þikayetlerin yanýnda týrnaklar da saðlýklý görünüme kazanýr. Ancak, bu hastalarda tiroid hormonu dikkatle ve ne eksik en fazla prensibi ile verilmelidir. Çünkü fazla verilirse bu defa saçlar dökülmeye baþlar, eksik verilirse þikayetler devam eder. Bu ilacýn standart dozu yoktur, her hastada ölçümle ve yakýn takiple verilmek zorundadýr.

TÝROÝD HASTALIKLARI ÝLK OLARAK SAÇLARI VURUR

Saç, bir kadýnýn ilk dikkat çeken görüntüsünün en önemli unsurudur. Bu nedenle olsa gerek her kadýn saçlarýna ayrý bir özen gösterir. Günde ortalama 100 adet civarýnda saç dökülmesi normaldir. Bu dökülme, saðlýklý saç deðiþiminin sonucudur. Ancak, günde ortalama 150 den fazla saç dökülmesi çoðunlukla altta yatan baþka bir hastalýða baðlýdýr (patolojiktir).

Peki bu sayýyý nasýl belirleyeceðiz? Dökülen saçlarý teker teker toplayýp sayamayacaðýmýza göre saçýný tarayan bir kadýnýn daha öncekilere göre veya yaþýtlarýna göre daha fazla saçýnýn döküldüðünü fark etmesi çok zor deðildir. Kaldý ki normal düzeydeki saç dökülmesi genellikle teker teker dökülme þeklindedir. Halbuki bir hastalýða baðlý saç dökülmesi (patolojik saç dökülmesi) tutam tutam dökülme tarzýndadýr; yani birden fazla sayýda saçýn ayný anda ele gelmesi veya taraða takýlmasý þeklinde kendini gösterir.

Patolojik dökülmesinin en az bilinen ancak en yaygýn olan nedeni ise tiroid hastalýklarýdýr. Saçlarýmýz, tiroid hormon bozukluklarýndan ilk etkilenen vücut parçamýzdýr. Maalesef, tiroid hastalýklarýnýn tümü kadýnlarý sever; hastalarýn %80 i kadýndýr.

Tiroid hormonlarýnýn fazla olmasý durumunda (bu duruma zehirli guatr veya týptaki adýyla hipertiroidizm diyoruz) saçlarýn dökülmesi ilk görülen belirtilerdir. Bu hastalar saçlarýnýn tutam tutam döküldüðünü ve kel kalmaktan koktuðunu belirtir. Bu dökülme saçýn genelini ilgilendirir, yerel ve küçük odaklý dökülme þeklinde deðildir. Tiroid hormonunun fazla olduðu bu hastalýkta saç dökülmesine ilaveten ayrýca kalp çarpýntýsý, çabuk yorulma, hafif düzeyde ama ýsrarcý bir bulantý ile kilo kaybý görülür. Tiroid bezesinin bu hastalýðý tedavi edilip hormonlarý normale gelmeden saça dönük hiçbir tedavi dökülmeyi durduramaz. Bu hastalarda yüksek tiroid hormonlarýný durduran tedaviler, örneðin RAI kapsül tedavisi uygulandýðýnda ise ilk geçen þikayetleri saç dökülmesi, ondan sonra da kalp çarpýntýsý gelir.

Tiroid hormonun yetersiz olduðunda (hipotiroidizm) ise saçlarýn dökülmesi daha nadir olmakla beraber saçlarýn kalitesi önemli ölçüde bozulur. Bu hastalarda saçlar matlaþýr, kabalaþýr, kalýnlaþýr, çabuk kýrýlýr, kepeklenme görülür. Tiroid hormonunun yetersiz olduðu hastalarda ayrýca týrnaklarda beyaz lekeler, soyulmalar, çabuk kýrýlma görüldüðü gibi ciltte pullanma, kabalaþma ve þiþmanlýk da dikkat çeker. Amerikan istatistiklerine göre tiroid hormon yetmezliði toplumun %10 unda görülür. Bu veriyi ülkemize uyarlarsak Türkiye de yaklaþýk 7.5 milyon insanda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) vardýr. Bu hastalar, saç kepeklenmesi için þampuan kullandýkça matlaþma artar ve hatta saçlar birbirine yapýþýr. Altta yatan tiroid hormon yetmezliði ilaçlarla tedavi edilmedikçe sorun çözülmez. Aðýz yoluyla günde bir kez sabahlarý alýnacak yeterli düzeyde tiroid hormonu ile saçlar tektar eski parlaklýk ve güzelliðine kavuþur, kepeklenme durur. Ancak, bu hastalarda tiroid hormonu dikkatle ve ne eksik en fazla prensibi ile verilmelidir. Çünkü fazla verilirse bu defa saçlar dökülmeye baþlar, eksik verilirse saçlardaki matlaþma ve kepeklenme devam eder. Bu ilacýn standart dozu yoktur, her hastada ölçümle ve yakýn takiple verilmek zorundadýr.

ÞÝÞMAN HER 4 KÝÞÝDEN 1 ÝNDE GÝZLÝ TÝROÝD YETMEZLÝÐÝ (SUBKLÝNÝK HÝPOTÝROÝDÝZM) VAR.

Þiþmanlýkla en yakýn iliþki içinde bulunan tiroid hastalýklarý göz ardý edilirken bilimsel olarak, tiroid, bu alanda en önce dikkat çekilmesi gereken organýmýzdýr. Þiþmanlýk; basit (beslenme alýþkanlýklarýndaki bozukluklara baðlý) veya patolojik obezite (hastalýklara baðlý) olabilir.

Basit Þiþmanlýk

Þiþmanlýk basit bir kilo alma sorunu deðildir. Þiþmanlýk, vücudunuzda bazý þeylerin yanlýþ ve hatalý yürüdüðüne iþaret eder. Bu yanlýþlýk bazen sizin beslenme alýþkanlýklarýnýzdadýr. Örneðin, az sayýda öðünle (günde bir veya iki defa) yemek yediðiniz halde kilo alabilirsiniz. Akþam saat 19:00 dan sonra yemek, kuruyemiþ, dondurma, tatlý, meyve ve hatta þekerli çay kilo almanýz için yeterlidir. Sebze ve meyve yemeyen veya az yiyenlerin kilo almasý doðaldýr. Uzun süre aç dolaþýp ondan sonra doyurucu yemek yemek kilo aldýrýr. Bunun en tipik örneði, Ramazan ayýnda oruç tutan kiþinin kilo almasýdýr.

Ayrýca, sizi üzen, strese sokan durumlarda salgýlanan hormonlar nedeniyle çabuk acýkabilir ve ihtiyacýnýz olan kaloriden daha fazlasýný alýrsýnýz. Bunun farkýna bile varmayabilirsiniz.

Ruhsal açýdan çökmüþ (depresyonda) olan bazý kiþiler, yemek yiyerek, abur cubur atýþtýrarak bir çeþit tatmin yolu bulurlar. Zaten depresyonlu hastalarýn çoðunda metabolizmanýn yavaþladýðýný da dikkate alýrsak bu atýþtýrmalar ve fazladan yenen miktardaki yemekler kilo alma ile sonuçlanýr.

Ýþ bu son örneklerde görüldüðü üzere kilo almanýz vücudunuza ilaveten ruhsal açýdan yanlýþ yürüyen bazý durumlara baðlý olabilir. Yukarýdaki örneklerdeki þiþmanlýklarý basit þiþmanlýk olarak adlandýrabiliriz. Ancak, bu kiþilerde þiþmanlýk kalýcý bir hal alýrsa basit þiþmanlýk ciddi saðlýk sorunlarýna neden olan diðer hastalýklara da neden olur.

Þiþmanlýk, yanlýþ beslenme alýþkanlýklarý veya aþýrý beslenmeye baðlý ise bilinçli bir diyet ile sýký bir egzersiz programý ve düzenli spor yapmak sizi zayýflatabilir.

Hastalýklara Baðlý Þiþmanlýk Bazý týbbi durumlarda hasta gerçekten doðru beslense de þiþmanlar. Bu hastalarda týbbi durum yeterli tedavi ile düzeltilmedikçe hiç bir diyet kalýcý zayýflama saðlayamaz. Ýþte bu týbbi durumlarýn baþýnda tiroid hastalýklarý gelir.

Tiroid hormonu metabolizma hýzýmýzý belirleyen ana hormondur. Tiroid bezesinin yetersiz hormon salgýladýðý durumlarda (tiroid hormon yetmezliði; hipotiroidizm) metabolizma yavaþlar ve þiþmanlýk ortaya çýkar. Bu þiþmanlýk, göz çevresinde, göbek etrafýnda ve daha ziyade vücut alt bölümünde kendini gösterir.

Tiroid hastalýklarýnýn þiþmanlýk yapmasý için çok belirgin hormon bozukluklarý yapmasýna da gerek yoktur. 2005 yýlýnda yayýnlanýp týp literatürüne giren geniþ çaplý bir araþtýrmada, Moulin de Moraes ve arkadaþlarý, 30-50 yaþ arasýndaki þiþmanlarýn %25inde yani her 4 þiþman kiþiden 1 inde hafif düzeyde TSH yüksekliði mevcut olduðu, diðer hormonlarýn tamamen normal olduðunu ortaya koymuþtur. Bu sonuçlar aslýnda bugüne kadar bilinen ve beklenenden yüksektir. Üstelik, önceden tiroid hastalýðý olduðu bilinen kiþiler bu çalýþmaya dahil edilmemiþtir. Yani tamamen normal olarak bilinen þiþman denekler bu çalýþmaya dahil edildiðinde bunlarýn %25inde (dörtte birinde) tiroid hormon yetmezliði saptanmýþtýr.

Zayýflama rejimine girecek hastalarda öncelikle tiroid hormonu ölçümleri yapýlmalýdýr. Bu amaçla tarama testi olarak TSH isimli hormon ölçülmelidir. Bu hormon tiroid bezesinin çalýþma ve fonksiyon düzeyi hakkýnda önemli bilgiler verir. Bu testte anormallik varsa diðer tetkikler istenir. Fakat dikkat edilmesi gereken husus, bu hormonun düzeyinin her yaþta ayný olmayacaðýdýr. Subklinik hipotiroidizm (gizli tiroid hormon yetmezliði) dediðimiz hastalýkta TSH deðeri hastanýn yaþýna göre hafif düzeyde yükselmiþtir, diðer tiroid hormonlarý ve antikorlarý ise tamamen normaldir. TSHtaki bu hafif yükseklik her zaman laboratuar normal deðerinin çok sütünde olmayabilir. Bu TSH deðerlendirmesini yaparken hastanýn yaþýna, cinsiyetine, çalýþma koþullarýna, fizyolojik durumuna (örneðin hamile, loðusa olup olmadýðýna) göre düzeltilmesi ve ona göre deðerlendirilmesi gerekir. Örneðin, aktif, genç bir hanýmýn TSH düzeyi, yaþlý ve pasif bir yaþam süren diðer bir kadýndan daha düþük olmasý beklenir. Bu tetkikler yorumlanýrken hastadaki muayene bulgularý da dikkate alýnmalýdýr. Bu tür ince ayrýmlar yapmadan yapýlan deðerlendirme border-line olarak adlandýrýlan sýnýrda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) vakalarýnýn gözden kaçýrýlmasýna neden olur.

Haþimato Hastalýðý olarak bilinen diðer bir durumda da þiþman hastada tiroid antikorlarý yüksekken TSH deðeri eskiye göre kýsmen yükselmiþ de olsa hala laboratuvar normal deðeri içinde bulunabilir. Ayrýca bu hastalarda çoðunlukla tiroid hormonlarý da normaldir. Bu nedenle sadece TSH ölçerek sizin þiþmanlýðýnýz tiroide baðlý deðil þeklinde hastaya bilgi vermek ve hastayý diyete tabi tutmak yanlýþ ve yanýltýcýdýr.

Ayrýca, tiroid hormon yetersizliði sonucunda, þiþmanlýða ilaveten, vücutta baþka sorunlar da vardýr. Örneðin bu hastalarda kolesterol düzeyi de çok yüksektir. Bu da, bu kiþilerde þiþmanlýða ilaveten beraberinde kalp-damar sistemi hastalýklarýnýn da olabileceðine iþaret eder. Dolayýsýyla, kilo verdirici rejimlerin bir parçasý olan fiziksel egzersiz bu kiþilerde dikkatle planlanmalýdýr.

Bu bilimsel gerçekleri dikkate almadan dikkate almadan yapýlan zayýflama rejimleri hem kalýcý sonuç vermez hem de hastalar için ciddi tehlikeler yaratabilir. Þiþmanlarýn diyetle veya sporla zayýflama programlarýna dahil edilmesinden önce deneyimli bir uzman tarafýndan tiorid odaklý deðerlendirmesinin yapýlmasý gerekir.

Bu muayene ve deðerlendirmede, hafif düzeyde de olsa tiroid hastalýðý saptanan þiþmanlarýn öncelikle tiroid hastalýðý yönünden tedavi edilmesi, tiroid hormon düzeyi normale geldikten sonra uzman hekim kontrolünde ve deneyimli diyetisyenlerin iþbirliði ile kilo verdirici rejime alýnmasý gerekir. Aksi halde, kilo verdirilse bile, bu hastalarýn tekrar ve hýzla eski kilolarýna gelmesi kaçýnýlmazdýr.

Bazý diyetisyenlerin hekim kontrolü olmadan direk obez hasta kabul edip bir çok kan tahlili, hormon ölçümleri ve hatta filmler istediði maalesef ülkemizde bir gerçektir. Bu yapýlan ölçümlerin deðerlendirilmesi otomatik deðildir, ciddi bir klinik hekimlik deneyimi gerektirir. Elde edilen sonuçlar laboratuvar normal deðerleri içinde olsa dahi bu sonucun bazý tiroid hastalýklara iþaret ettiðine tanýk olabiliyoruz.

Bir süre önce basýnda da yer aldýðý üzere, bazý hastalara hiçbir tiroid hastalýðý olmadan, kapsamlý bir tiroid deðerlendirmesi ve muayenesi yapýlmadan diyet listelerinin sonuna guatr ilaçlarý (Tefor, Levotiron, L-Thyroxin vs) eklenmektedir. Bu durum da çok sakýncalýdýr. Çünkü týbben her ilaç bir hekim tarafýndan yazýlmalý ve sorumluluðu üstlenilmelidir. Kaldý ki tiroid hormon yetmezliði olmadýðý halde tiroid ilaçlarý vermek bazý yan tesirleri de beraberinde getirir. Bu ilaçlar tiroid hormonu olup gerekmedikçe kullanýlmaz ve ancak hekim tarafýndan verilebilir. Bu ilaçlar reçeteye tabi olup hekim olmayan yardýmcý saðlýk personeli, diyetisyen, beslenme uzmaný, komþu, arkadaþ ve eþ dost tavsiyesi ile kullanýlmaz. Bu ilaçlar gerekmediði halde kullanýlýrsa tiroid hormon fazlalýðý (hipertiroidizm) durumu ortaya çýkar ki bu da ciddi yan tesirleri vardýr. Yan tesirleri ciddi ama sinsidir. Çarpýntý, kalp krizi, beyin kanamasý, ritm bozukluðu, kaþýntý, saç dökülmesi, kemik erimesi, yüksek tansiyon ve kalp büyümesi bu yan tesirlerin bir kýsmýdýr. Tiroid uzmanlarý dahi bu ilaçlarý kullanýrken mikrogram düzeyinde ve çok hassas dengeler içinde kullanýr.

TÝROÝD HASTALIKLARININ DÝÐER ETKÝLERÝ

Tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm)de kabýzlýk, zehirli guatr (hipertiroidizm)de ishal ve bulantý, tiroid hastalýkarýnýn çoðunda unutkanlýk, omuz-boyun-sýrt-bel-kol-bacak aðrýsý, kramplar, yorgunluk, isteksizlik, cinsel performans düþmesi, depresyona eðilim ve cinsel isteksizlik görülebilir.



KAYNAK:http://www.guatr.org.tr

Giriþ

TÝROÝD HASTALIKLARI KALBÝ ETKÝLER

Tiroid bezesi, tiroksin adýnda bir hormon salgýlar. Bu hormon, kalbin 1 dakikadaki atým sayýsýný (nabzý) ve kalbin bir atýmda pompaladýðý kanýn miktarýný (debisini) düzenler. Tiroid Hormonunun Fazla Salgýlandýðý Tiroid Hastalýðýnda (Zehirli Guatr’da) Ortaya Çýkan Kalp Hastalýðý Týbben hipertiroidizm denilen zehirli guatr kalp atýmý artar (taþikardi) ve ritmi bozulur (aritmi). Bunun sonucunda hasta çarpýntý hisseder. Ayrýca, guatr tedavisinde kullanýlan tiroid hormonu gereðinden yüksek doz kullanýlýrsa ayný þekilde kalp ritmini bozar. Zehirli guatr tedavisinden sonra hastanýn ilk farkettiði þey kalp çarpýntýsýnýn hýzla normale dönmesidir. Tiroid hastalýðýna baðlý olduðu bilinmeden, bu hastalara, genellikle, uzun süre ritm düzeltici tedaviler uygulanýr ancak sonuç almak pek mümkün olmaz, zira, asýl neden olan tiroid hastalýðý tedavi edilmeden bu kalp hastalýðý normale dönmez.

Ayrýca, kalbin bir atýmda pompaladýðý kan miktarý artar. Bunun sonucunda zorlanan kalp büyür. Bu büyüme maalesef geriye dönmez. Zehirli guatr kýsa sürede tedavi edilmezse kalp büyümesi kalp yetmezliðine dönüþür, bu da ölümle sonuçlanýr. Ülkemizde görülen kalp yetmezliklerinin önemli bir bölümü bu nedenle ortaya çýkmaktadýr. Zehirli guatr tedavi edildikten sonra kalp büyümesi düzelmez ancak ilerleyip kalp yetmezliðine girmesi önlenmiþ olur. Kalp yetmezliðine kadar giden zehirli guatr tedavi edilmezse hasta kýsa sürede kaybedilebilir, tek baþýna kalp yetmezliði ilaçlarý bu hastalarda etkili olmayabilir.

Bu hastalarda, kalp hastalýðý tanýsý konulurken tiroid hastalýðý da araþtýrýlmalý, tedavi aþamasýnda öncelikle tiroid hastalýðý tedavi edilmeli, sonra veya ayný anda kalp hastalýðý tedavisi yapýlmalýdýr. Aksi halde akýntýya karþý kürek çekilmiþ olur.

Tiroid Hormonunun Az Salgýlandýðý Tiroid Hastalýðýnda (Tiroid Yetmezliði) Ortaya Çýkan Kalp Hastalýðý

Týbben hipotiroidizm denilen tiroid hormon yetmezliðinde kalp atýmý yavaþlar, dakikada 70’in altýna düþer, kalp yavaþlar. Ayrýca, hastanýn kolesterol yükselir. Bu yüksek kolesterol diyet ve ilaçlarla da düþmez. Hastanýn tiroid yetmezliði kýsa sürede tedavi edilmezse yükselen kolesterol kalp ve beyin damarlarýný týkar, kalp krizi ve beyin inme olasýlýðý artar. Gerek kalp atýmý yavaþ olan hastalarýn tedavi öncesi tetkikinde gerekse yüksek kolesterolün tanýsý aþamasýnda tiroid hastalýðý yönünden inceleme yapýlmalý, bu hastalarýn tedavi aþamasýnda tedavisi için yeterli dozda tiroid hormonu verilmelidir. Bu tedavi ömür boyunca yakýn takiple sürmek zorundadýr.

TÝROÝD HASTALIKLARINDA KEMÝK ERÝMESÝ

Tiroid hastalarýnda kemik erimesi üç ana nedenle oluþur

• Kullanýlan tiroid ilaçlarýna baðlý, 2) Tiroid hastalýðýna baðlý, 3)  Ameliyat sonrasýnda.

Ancak kemik erimesi "Her tiroid hastasýnda ortaya çýkacak" diye bir kural yoktur. Özellikle erkek hastalarda tiroid hastalýðý ve tiroid ilaçlarýna baðlý kemik erimesi daha seyrek görülür. Beyaz tenli, sarýþýn, þiþman, spor yapmayan menopozdaki kadýnlarda tiroid hastalýðý olmasa da, tiroid ilacý kullanmasa da, zaten kemik erimesine eðilim artmýþtýr. Bu gruba giren kadýnlar tiroid ameliyatý olduktan sonra, tiroid hastalýðý varsa veya tiroid ilacý kullanýyorsa kemik erimesi oldukça hýzlý ve þiddetli geliþir.

Ýlaca Baðlý Kemik Erimesi

Tiroid hormon bozukluklarýnda kullanýlan tiroid hormonu dozu gereðinden fazla olursa kemiklerde erime yapar. Kýsa süreli yüksek doz tiroid hormonu kullananlarda kemik erimesi hemen baþlamaz ancak uzun süreli yüksek doz tiroid hormonu kullananlarda kemik erimesi olabilir. Normal dozda tiroid hormonu kullanan ve kemik erimesine neden olabilecek baþka bir neden yoksa tiroid ilaçlarý kemik erimesi yapmasý söz konusu deðildir.

Hastalýða Baðlý Kemik Erimesi

Zehirli guatr (hipertiroidizm) da tiroid hormonu gereðinden fazla üretilir. Bu fazla hormon kemiklerde erime yapabilir. Zehirli guatr tedavi edildikten sonra kemik erimesi yapan faktör ortadan kalkar ama ondan sonra verilecek tiroid hormon ilacý dozu iyi ayarlanmayýp yüksek dozda verilirse kemik erime olasýlýðý devam eder veya artar.

Tiroid Ameliyatý Sonrasýnda Kemik Erimesi

Tiroid isimli organýn arka iç yüzüne yapýþýk olarak bulunan kalsiyum bezeleri (paratiroid bezeleri) parathormon isimli bir hormon üretir. Kalsiyum bezelerinin tiroid arkasýndaki yeleþim yeri ve sayýsý kiþiden kiþiye göre deðiþir. Bazý hastalarda tek bir kalsiyum bezesi varken bazýlarýnda 7 tane bulunabilir. Ortalama olarak, her insanda 4 adet kalsiyum bezesi var olduðu kabul edilir. Tiroid ameliyatý sýrasýnda tiroidin arka iç yüzüne yapýþýk veya gömülü olarak bulunan bu kalsiyum bezelerinin çýkarýlan tiroid dokusu ile beraber alýnmasý sonucunda kalsiyum dengesi bozulur, kemik erimesi baþlayabilir. Ameliyattan uyanan hastanýn ilk fark ettiði þey el parmaklarýnda uyuþmadýr. O nedenle, bir çok hastanede, ameliyat sonrasýnda hasta uyanýrken hemen kalsiyum iðnesi (enjeksiyonu) yapýlýr. Ameliyat sonrasýnda geliþen bu kemik erimesini önlemek için tiroid ameliyatý olan hastalarýn ömür boyunca kalsiyum ve bazý hastalarýn kemik erimesini önleyen ayrýca ilave ilaçlar kullanmasý uygundur.

TÝROÝD HASTALIKLARI ADET DÜZENSÝZLÝÐÝ YAPAR

Adet düzensizliði milyonlarca kadýnýn sorunudur. Alýþýlandan daha fazla ve daha sýk kanama da beklenen kanamanýn olmayýþý da içten içe yaþanan kadýnsý bir huzursuzluk nedenidir.

Adet düzensizliði; adet sýklýðýnýn artmasý veya azalmasý, adet görülen gün sayýsýnýn artmasý ve azalmasý, adet kanama miktarýnýn artmasý veya azalmasý olarak tanýmlanabilir. Düzenli adet görebilmek için vücudumuzdaki bir çok hormonun saðlýklý bir denge içinde olmasý gerekir. Ancak, adet düzensizliði denildiðinde ilk olarak cinsiyet hormonlarýndaki bozukluklar, yani kadýndaki östrojen ve projesteronun kandaki seviyesi ve dengesi akla gelir. Bu bir çok vakada doðru iken milyonlarca hastada cinsiyet hormonlarý normal olduðu halde tiroid hormonlarýnýn yetersiz (hipotiroidizm) veya aþýrý olarak salgýlanmasýna (hipertiroidizm) baðlý olarak adet düzensizliði görülebiliyor.

Henüz ayrýntýlarý bilimsel olarak yeni yeni netleþip tanýmlanmaya baþlanan hipofiz-tiroid-yumurtalýk iliþkisi mevcuttur. Bir kadýnýn kanýnda tiroid hormonunun yetersiz veya fazla olmasý bu iliþkiyi bozuyor. Bunun sonucunda hastalarda adet düzensizliði görülebiliyor.

Tiroid hormonu bozukluklarý genellikle tiroid bezesinde büyüme, yani guatrla beraber olabiliyor ama bu büyüme her zaman hastanýn aynada kendinsin veya yakýnlarýnýn fark edeceði kadar bariz olmayabiliyor. Tiroid bezesinde büyüme bazen nodüllü bazen de nodülsüz olabiliyor.

Tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) olduðu durumlarda adet düzensizliðine ilaveten hastada þiþmanlýk, ciltte kuruluk, çarpýntý, saçlarda matlaþma ve týrnaklarda kýrýlma ile kabýzlýk sýk görülüyor. Tiroid hormon yetmezliði en sýk; tiroid ameliyatlarýndan sonra hastalara yeterli tiroid hormon desteði verilmediði durumlarda, Hashimato hastalýðýnda, lityum gibi bazý psikiyatrik ilaçlarýn kullanýlmasý sonrasýnda, zehirli guatrýn devamlý ilaç (anti-tiroid ilaçlar) kullanýmý veya radyoaktif iyotla tedavisi sonrasýnda yeterli tiroid hormon desteði verilmediði durumlarda görülmektedir. Tiroid hormonu düþüklükleri bazen sýnýrda (border-line), bazen belirtisiz (subklinik) düzeyde bazen de çok belirgin (overt) olabiliyor. Bu nedenle laboratuar referans aralýklarýna bakarak normal-anormal kararý vermek bazen yanýltýcý olabiliyor.

Tiroid hormonunun kanda fazla olduðu (hipertiroidizm, zehirli guatr) durumlarda adet düzensizliðine ilaveten kilo kaybý, saçlarda dökülme, çarpýntý, ishal, yüksek tansiyon yaygýndýr. Zehirli guatr, çoðunlukla kendiliðinden oluþur, ancak bazen hastaya verilen tiroid hormonun gereðinden daha yüksek dozda olmasý veya gerekmediði halde tiroid hormonu verilmesi nedeniyle de kanda yüksek hormon nedeniyle iyatrojenik (doktor eliyle) zehirli guatr da görülebilir.

Ýlginç olan ve konuyu daha da karmaþýk hale getiren diðer bir durum da, tiroid hormon düzeyi düþük olan ve adet düzensizliði yaþayan kadýnlarda tiroid hormonu verildikçe östrojen ve projesteron seviyelerindeki artýþtýr.

Tiroid hormon bozukluðunun teþhisi için kanda tiroid hormon düzeyi ölçülmelidir. Bu ölçümlerden en deðerlisi de kanda TSH düzeyinin ölçümüdür. Eðer tiroid hormonu yetersiz veya gereðinden fazla ise öncelikle bunun nedeni ve türü modern tekniklerle ortaya konmalý, sonra guatrýn çeþidine göre tedavi yapýlmalýdýr.

Tiroid hormonu bozukluðuna baðlý adet düzensizliklerinde klasik östrojen-projesteron tedavisi çoðunlukla baþarýlý olmaz. Bu hastalarda öncelikle tiroid hormon bozukluðu tedavi edilip 3-6 aylýk bir süreden sonra adet düzensizliðinin düzelmesi beklenir.

KISIRLIK VE TÝROÝD HASTALIKLARI

Tiroid hormon bozukluklarý kadýnlarda yumurtlama fonksiyonunu bozulur, adet düzensizleþir ve kýsýrlýk oluþabilir. Hem tiroid hormon fazlalýðýnda (zehirli guatr) hem de tiroid hormon yetmezliðinde kadýnlarda doðurganlýk bozulur. Bu nedenle kýsýrlýk olan kadýn hastalarda tedaviye baþlamadan önce tiroid hastalýðý araþtýrmasý yapýlmalýdýr.

ERKEKLERDE KISIRLIK

Erkeklerde görülen tiroid hastalýklarýnda sperm olarak adlandýrýlan erkek üreme hücrelerinde hareket bozukluklarý (motilite) saptanmýþtýr. Sperm hareket bozukluklarý ise erkeklerde kýsýrlýk nedeni olabilmektedir.Bu nedenle kýsýrlýk olan erkek hastalarda tedaviye baþlamadan önce tiroid hastalýðý araþtýrmasý yapýlmalýdýr.

TÝROÝD HORMON YETMEZLÝÐÝ TIRNAKLARIN BOZULMASINA NEDEN OLUR

Týrnaklar, günümüz kadýnýn çok özen gösterdiði vücut parçasýdýr. Çünkü bakýmlý týrnaklar saðlýklý ve güzel bir elin en ön planda dikkat çeken unsurlarýdýr. Týrnaklarýn genel görünümü hekimlere kiþinin saðlýðý hakkýnda önemli bilgiler verir.

Tiroid hastalýklarý, özellikle de tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) bütün ektodermal dokularýn saðlýðýný bozar. Týrnaklar, deri ve saçlar da ektodermal dokularýmýzdandýr. Tiroid hormon yetmezliði olan hastalarda týrnaklarýn çabuk kýrýldýðý, kat kat soyulduðu, zayýfladýðý, beyaz lekelerin oluþtuðuna þahit olmaktayýz.

Týrnaklarda görülen bu þikayetlere genellikle vitamin eksikliði tanýsý konulup vitamin takviyesi yapýlýr ama sorun genellikle çözülmez ve devam eder zira týrnaklarý hasta edecek kadar yüksek düzeyde vitamin eksikliði nadir görülen bir durumdur. Günümüz beslenme ve yaþam tarzý týrnaklarý da içine alan vitamin eksikliklerine zaten izin vermez. Halbuki týrnaklardaki kýrýlma, soyulma, zayýflýk ve beyaz lekelerin en az bilinen ancak en yaygýn olan nedeni ise tiroid hastalýklarýdýr. Maalesef, tiroid hastalýklarýnýn tümü kadýnlarý sever; hastalarýn %80 i kadýndýr.

Tiroid hormonun yetersiz olduðunda (hipotiroidizm) týrnaklardaki bu þikayetlerin yanýnda ayrýca saçlarda matlaþma, kepeklenme, þiþmanlýk, ciltte pullanma ve kabalaþma ve cilt kuruluðu da görülür. Amerikan istatistiklerine göre tiroid hormon yetmezliði toplumun %10unda görülür. Bu veriyi ülkemize uyarlarsak Türkiye’de yaklaþýk 7.5 milyon insanda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) vardýr.

Aðýz yoluyla günde bir kez sabahlarý alýnacak yeterli düzeyde tiroid hormonu ile diðer þikayetlerin yanýnda týrnaklar da saðlýklý görünüme kazanýr. Ancak, bu hastalarda tiroid hormonu dikkatle ve ne eksik en fazla prensibi ile verilmelidir. Çünkü fazla verilirse bu defa saçlar dökülmeye baþlar, eksik verilirse þikayetler devam eder. Bu ilacýn standart dozu yoktur, her hastada ölçümle ve yakýn takiple verilmek zorundadýr.

TÝROÝD HASTALIKLARI ÝLK OLARAK SAÇLARI VURUR

Saç, bir kadýnýn ilk dikkat çeken görüntüsünün en önemli unsurudur. Bu nedenle olsa gerek her kadýn saçlarýna ayrý bir özen gösterir. Günde ortalama 100 adet civarýnda saç dökülmesi normaldir. Bu dökülme, saðlýklý saç deðiþiminin sonucudur. Ancak, günde ortalama 150 den fazla saç dökülmesi çoðunlukla altta yatan baþka bir hastalýða baðlýdýr (patolojiktir).

Peki bu sayýyý nasýl belirleyeceðiz? Dökülen saçlarý teker teker toplayýp sayamayacaðýmýza göre saçýný tarayan bir kadýnýn daha öncekilere göre veya yaþýtlarýna göre daha fazla saçýnýn döküldüðünü fark etmesi çok zor deðildir. Kaldý ki normal düzeydeki saç dökülmesi genellikle teker teker dökülme þeklindedir. Halbuki bir hastalýða baðlý saç dökülmesi (patolojik saç dökülmesi) tutam tutam dökülme tarzýndadýr; yani birden fazla sayýda saçýn ayný anda ele gelmesi veya taraða takýlmasý þeklinde kendini gösterir.

Patolojik dökülmesinin en az bilinen ancak en yaygýn olan nedeni ise tiroid hastalýklarýdýr. Saçlarýmýz, tiroid hormon bozukluklarýndan ilk etkilenen vücut parçamýzdýr. Maalesef, tiroid hastalýklarýnýn tümü kadýnlarý sever; hastalarýn %80 i kadýndýr.

Tiroid hormonlarýnýn fazla olmasý durumunda (bu duruma zehirli guatr veya týptaki adýyla hipertiroidizm diyoruz) saçlarýn dökülmesi ilk görülen belirtilerdir. Bu hastalar saçlarýnýn tutam tutam döküldüðünü ve kel kalmaktan koktuðunu belirtir. Bu dökülme saçýn genelini ilgilendirir, yerel ve küçük odaklý dökülme þeklinde deðildir. Tiroid hormonunun fazla olduðu bu hastalýkta saç dökülmesine ilaveten ayrýca kalp çarpýntýsý, çabuk yorulma, hafif düzeyde ama ýsrarcý bir bulantý ile kilo kaybý görülür. Tiroid bezesinin bu hastalýðý tedavi edilip hormonlarý normale gelmeden saça dönük hiçbir tedavi dökülmeyi durduramaz. Bu hastalarda yüksek tiroid hormonlarýný durduran tedaviler, örneðin RAI kapsül tedavisi uygulandýðýnda ise ilk geçen þikayetleri saç dökülmesi, ondan sonra da kalp çarpýntýsý gelir.

Tiroid hormonun yetersiz olduðunda (hipotiroidizm) ise saçlarýn dökülmesi daha nadir olmakla beraber saçlarýn kalitesi önemli ölçüde bozulur. Bu hastalarda saçlar matlaþýr, kabalaþýr, kalýnlaþýr, çabuk kýrýlýr, kepeklenme görülür. Tiroid hormonunun yetersiz olduðu hastalarda ayrýca týrnaklarda beyaz lekeler, soyulmalar, çabuk kýrýlma görüldüðü gibi ciltte pullanma, kabalaþma ve þiþmanlýk da dikkat çeker. Amerikan istatistiklerine göre tiroid hormon yetmezliði toplumun %10 unda görülür. Bu veriyi ülkemize uyarlarsak Türkiye de yaklaþýk 7.5 milyon insanda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) vardýr. Bu hastalar, saç kepeklenmesi için þampuan kullandýkça matlaþma artar ve hatta saçlar birbirine yapýþýr. Altta yatan tiroid hormon yetmezliði ilaçlarla tedavi edilmedikçe sorun çözülmez. Aðýz yoluyla günde bir kez sabahlarý alýnacak yeterli düzeyde tiroid hormonu ile saçlar tektar eski parlaklýk ve güzelliðine kavuþur, kepeklenme durur. Ancak, bu hastalarda tiroid hormonu dikkatle ve ne eksik en fazla prensibi ile verilmelidir. Çünkü fazla verilirse bu defa saçlar dökülmeye baþlar, eksik verilirse saçlardaki matlaþma ve kepeklenme devam eder. Bu ilacýn standart dozu yoktur, her hastada ölçümle ve yakýn takiple verilmek zorundadýr.

ÞÝÞMAN HER 4 KÝÞÝDEN 1 ÝNDE GÝZLÝ TÝROÝD YETMEZLÝÐÝ (SUBKLÝNÝK HÝPOTÝROÝDÝZM) VAR.

Þiþmanlýkla en yakýn iliþki içinde bulunan tiroid hastalýklarý göz ardý edilirken bilimsel olarak, tiroid, bu alanda en önce dikkat çekilmesi gereken organýmýzdýr. Þiþmanlýk; basit (beslenme alýþkanlýklarýndaki bozukluklara baðlý) veya patolojik obezite (hastalýklara baðlý) olabilir.

Basit Þiþmanlýk

Þiþmanlýk basit bir kilo alma sorunu deðildir. Þiþmanlýk, vücudunuzda bazý þeylerin yanlýþ ve hatalý yürüdüðüne iþaret eder. Bu yanlýþlýk bazen sizin beslenme alýþkanlýklarýnýzdadýr. Örneðin, az sayýda öðünle (günde bir veya iki defa) yemek yediðiniz halde kilo alabilirsiniz. Akþam saat 19:00 dan sonra yemek, kuruyemiþ, dondurma, tatlý, meyve ve hatta þekerli çay kilo almanýz için yeterlidir. Sebze ve meyve yemeyen veya az yiyenlerin kilo almasý doðaldýr. Uzun süre aç dolaþýp ondan sonra doyurucu yemek yemek kilo aldýrýr. Bunun en tipik örneði, Ramazan ayýnda oruç tutan kiþinin kilo almasýdýr.

Ayrýca, sizi üzen, strese sokan durumlarda salgýlanan hormonlar nedeniyle çabuk acýkabilir ve ihtiyacýnýz olan kaloriden daha fazlasýný alýrsýnýz. Bunun farkýna bile varmayabilirsiniz.

Ruhsal açýdan çökmüþ (depresyonda) olan bazý kiþiler, yemek yiyerek, abur cubur atýþtýrarak bir çeþit tatmin yolu bulurlar. Zaten depresyonlu hastalarýn çoðunda metabolizmanýn yavaþladýðýný da dikkate alýrsak bu atýþtýrmalar ve fazladan yenen miktardaki yemekler kilo alma ile sonuçlanýr.

Ýþ bu son örneklerde görüldüðü üzere kilo almanýz vücudunuza ilaveten ruhsal açýdan yanlýþ yürüyen bazý durumlara baðlý olabilir. Yukarýdaki örneklerdeki þiþmanlýklarý basit þiþmanlýk olarak adlandýrabiliriz. Ancak, bu kiþilerde þiþmanlýk kalýcý bir hal alýrsa basit þiþmanlýk ciddi saðlýk sorunlarýna neden olan diðer hastalýklara da neden olur.

Þiþmanlýk, yanlýþ beslenme alýþkanlýklarý veya aþýrý beslenmeye baðlý ise bilinçli bir diyet ile sýký bir egzersiz programý ve düzenli spor yapmak sizi zayýflatabilir.

Hastalýklara Baðlý Þiþmanlýk Bazý týbbi durumlarda hasta gerçekten doðru beslense de þiþmanlar. Bu hastalarda týbbi durum yeterli tedavi ile düzeltilmedikçe hiç bir diyet kalýcý zayýflama saðlayamaz. Ýþte bu týbbi durumlarýn baþýnda tiroid hastalýklarý gelir.

Tiroid hormonu metabolizma hýzýmýzý belirleyen ana hormondur. Tiroid bezesinin yetersiz hormon salgýladýðý durumlarda (tiroid hormon yetmezliði; hipotiroidizm) metabolizma yavaþlar ve þiþmanlýk ortaya çýkar. Bu þiþmanlýk, göz çevresinde, göbek etrafýnda ve daha ziyade vücut alt bölümünde kendini gösterir.

Tiroid hastalýklarýnýn þiþmanlýk yapmasý için çok belirgin hormon bozukluklarý yapmasýna da gerek yoktur. 2005 yýlýnda yayýnlanýp týp literatürüne giren geniþ çaplý bir araþtýrmada, Moulin de Moraes ve arkadaþlarý, 30-50 yaþ arasýndaki þiþmanlarýn %25inde yani her 4 þiþman kiþiden 1 inde hafif düzeyde TSH yüksekliði mevcut olduðu, diðer hormonlarýn tamamen normal olduðunu ortaya koymuþtur. Bu sonuçlar aslýnda bugüne kadar bilinen ve beklenenden yüksektir. Üstelik, önceden tiroid hastalýðý olduðu bilinen kiþiler bu çalýþmaya dahil edilmemiþtir. Yani tamamen normal olarak bilinen þiþman denekler bu çalýþmaya dahil edildiðinde bunlarýn %25inde (dörtte birinde) tiroid hormon yetmezliði saptanmýþtýr.

Zayýflama rejimine girecek hastalarda öncelikle tiroid hormonu ölçümleri yapýlmalýdýr. Bu amaçla tarama testi olarak TSH isimli hormon ölçülmelidir. Bu hormon tiroid bezesinin çalýþma ve fonksiyon düzeyi hakkýnda önemli bilgiler verir. Bu testte anormallik varsa diðer tetkikler istenir. Fakat dikkat edilmesi gereken husus, bu hormonun düzeyinin her yaþta ayný olmayacaðýdýr. Subklinik hipotiroidizm (gizli tiroid hormon yetmezliði) dediðimiz hastalýkta TSH deðeri hastanýn yaþýna göre hafif düzeyde yükselmiþtir, diðer tiroid hormonlarý ve antikorlarý ise tamamen normaldir. TSHtaki bu hafif yükseklik her zaman laboratuar normal deðerinin çok sütünde olmayabilir. Bu TSH deðerlendirmesini yaparken hastanýn yaþýna, cinsiyetine, çalýþma koþullarýna, fizyolojik durumuna (örneðin hamile, loðusa olup olmadýðýna) göre düzeltilmesi ve ona göre deðerlendirilmesi gerekir. Örneðin, aktif, genç bir hanýmýn TSH düzeyi, yaþlý ve pasif bir yaþam süren diðer bir kadýndan daha düþük olmasý beklenir. Bu tetkikler yorumlanýrken hastadaki muayene bulgularý da dikkate alýnmalýdýr. Bu tür ince ayrýmlar yapmadan yapýlan deðerlendirme border-line olarak adlandýrýlan sýnýrda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) vakalarýnýn gözden kaçýrýlmasýna neden olur.

Haþimato Hastalýðý olarak bilinen diðer bir durumda da þiþman hastada tiroid antikorlarý yüksekken TSH deðeri eskiye göre kýsmen yükselmiþ de olsa hala laboratuvar normal deðeri içinde bulunabilir. Ayrýca bu hastalarda çoðunlukla tiroid hormonlarý da normaldir. Bu nedenle sadece TSH ölçerek sizin þiþmanlýðýnýz tiroide baðlý deðil þeklinde hastaya bilgi vermek ve hastayý diyete tabi tutmak yanlýþ ve yanýltýcýdýr.

Ayrýca, tiroid hormon yetersizliði sonucunda, þiþmanlýða ilaveten, vücutta baþka sorunlar da vardýr. Örneðin bu hastalarda kolesterol düzeyi de çok yüksektir. Bu da, bu kiþilerde þiþmanlýða ilaveten beraberinde kalp-damar sistemi hastalýklarýnýn da olabileceðine iþaret eder. Dolayýsýyla, kilo verdirici rejimlerin bir parçasý olan fiziksel egzersiz bu kiþilerde dikkatle planlanmalýdýr.

Bu bilimsel gerçekleri dikkate almadan dikkate almadan yapýlan zayýflama rejimleri hem kalýcý sonuç vermez hem de hastalar için ciddi tehlikeler yaratabilir. Þiþmanlarýn diyetle veya sporla zayýflama programlarýna dahil edilmesinden önce deneyimli bir uzman tarafýndan tiorid odaklý deðerlendirmesinin yapýlmasý gerekir.

Bu muayene ve deðerlendirmede, hafif düzeyde de olsa tiroid hastalýðý saptanan þiþmanlarýn öncelikle tiroid hastalýðý yönünden tedavi edilmesi, tiroid hormon düzeyi normale geldikten sonra uzman hekim kontrolünde ve deneyimli diyetisyenlerin iþbirliði ile kilo verdirici rejime alýnmasý gerekir. Aksi halde, kilo verdirilse bile, bu hastalarýn tekrar ve hýzla eski kilolarýna gelmesi kaçýnýlmazdýr.

Bazý diyetisyenlerin hekim kontrolü olmadan direk obez hasta kabul edip bir çok kan tahlili, hormon ölçümleri ve hatta filmler istediði maalesef ülkemizde bir gerçektir. Bu yapýlan ölçümlerin deðerlendirilmesi otomatik deðildir, ciddi bir klinik hekimlik deneyimi gerektirir. Elde edilen sonuçlar laboratuvar normal deðerleri içinde olsa dahi bu sonucun bazý tiroid hastalýklara iþaret ettiðine tanýk olabiliyoruz.

Bir süre önce basýnda da yer aldýðý üzere, bazý hastalara hiçbir tiroid hastalýðý olmadan, kapsamlý bir tiroid deðerlendirmesi ve muayenesi yapýlmadan diyet listelerinin sonuna guatr ilaçlarý (Tefor, Levotiron, L-Thyroxin vs) eklenmektedir. Bu durum da çok sakýncalýdýr. Çünkü týbben her ilaç bir hekim tarafýndan yazýlmalý ve sorumluluðu üstlenilmelidir. Kaldý ki tiroid hormon yetmezliði olmadýðý halde tiroid ilaçlarý vermek bazý yan tesirleri de beraberinde getirir. Bu ilaçlar tiroid hormonu olup gerekmedikçe kullanýlmaz ve ancak hekim tarafýndan verilebilir. Bu ilaçlar reçeteye tabi olup hekim olmayan yardýmcý saðlýk personeli, diyetisyen, beslenme uzmaný, komþu, arkadaþ ve eþ dost tavsiyesi ile kullanýlmaz. Bu ilaçlar gerekmediði halde kullanýlýrsa tiroid hormon fazlalýðý (hipertiroidizm) durumu ortaya çýkar ki bu da ciddi yan tesirleri vardýr. Yan tesirleri ciddi ama sinsidir. Çarpýntý, kalp krizi, beyin kanamasý, ritm bozukluðu, kaþýntý, saç dökülmesi, kemik erimesi, yüksek tansiyon ve kalp büyümesi bu yan tesirlerin bir kýsmýdýr. Tiroid uzmanlarý dahi bu ilaçlarý kullanýrken mikrogram düzeyinde ve çok hassas dengeler içinde kullanýr.

TÝROÝD HASTALIKLARININ DÝÐER ETKÝLERÝ

Tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm)de kabýzlýk, zehirli guatr (hipertiroidizm)de ishal ve bulantý, tiroid hastalýkarýnýn çoðunda unutkanlýk, omuz-boyun-sýrt-bel-kol-bacak aðrýsý, kramplar, yorgunluk, isteksizlik, cinsel performans düþmesi, depresyona eðilim ve cinsel isteksizlik görülebilir.



KAYNAK:http://www.guatr.org.tr