logo

SaglikDanis.com

Ve
Veya
Aynen
 Prof.Dr. Yusuf AKCAN            

Güncelleme: 6.06.2008

x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

Genel anlamda, tiroid bezesinin büyümesine guatr denilir. Tiroid bezesinin kanserleri de kendini “guatr” þeklinde belli edebilir;  yapýlacak tetkiklerde kanser, guatr’dan ayýrt edilir.

 

GUATR’IN TÜRLERÝ

Tiroid bezesinin gereðinden daha fazla hormon salgýladýðý guatr türüne “zehirli guatr” denir. Halk arasýnda bu tür guatra "iç guatr" da denilmektedir.

Hormon düzeyi normal olan guatr türüne de “basit guatr” denir. Ýçinde nodül bulunan guatr’a “nodüllü guatr” diyoruz. Nodüllü guatr, tek nodüllü veya çok nodüllü guatr olarak ikiye ayrýlabilir. Nodüller; soðuk, ýlýk ve sýcak olarak 3 gruba ayrýlýr. Soðuk nodüllerde kanser riski daha yüksektir.

 

ÝÇ GUATR-DIÞ GUATR

Halk arasýnda yaygýn olarak kullanýlmasýna raðmen týbbi tanýmlamada iç guatr veya dýþ guatr deyimlerini kullanmýyoruz.

 

T3, T4 NEDÝR?

T3 ve T4, tiroidin tiroksin isimli hormonunun kanda bulunan þeklidir.  Bu hormonlarýn “serbest” ve “baðlý” (“total”) þekilleri vardýr. Taný amaçlý olarak genellikle Serbest T3 ve Serbest T4 hormonunu ölçüyoruz. Daha seyrek olarak Total T3 ve Total T4 hormonuna da ihtiyaç duyabiliyoruz.  Zehirli guatr’da bu hormonlar yükselir.

 

TSH NEDÝR?

Beynimizde bulunan hipofiz isimli hormon organýndan salgýlanan ve tek görevi tiroid bezesini “çalýþmaya, üretmeye ve büyümeye” teþvik etmek olan bir hormondur. Tiroid bezesi yetersiz hormon salgýladýðý hipotirodizm (tiroid hormon yetmezliði) hastalýðýnda TSH yükselir; tiroid bezesinin aþýrý çalýþýp gereðinden fazla hormon ürettiði zehirli guatr hastalýðýnda bu hormonumuz normalin çok altýna düþer (baskýlanýr).

 

TÝROÝD ANTÝKORU NEDÝR?

Vücut baðýþýklýk sisteminin normalde mikroplara karþý ürettiði proteinlere antikor adý verilir. Baðýþýklýk sisteminin “yanlýþlýkla” veya "þaþýrarak" ürettiði bazý antikorlar, tiroid bezemizdeki hücrelerde bulunan peroksidaz enzimi ile tiroglobulin isimli moleküle karþý etkili olurlar. Bunlara oto-antikor denilir. Bu antikorlarýn teþhiste en yaygýn olarak kullanýlanlarý anti-TPO ve anti-TG antikorlarý olarak isimlendirilir. Bu antikorlarýn ölçümü guatr türünün anlaþýlmasýnda ve tiroidit hastalýðýnýn (tiroid bezesinin iltihabý) tanýsýnda çok önemli olabildiði gibi bu hastalýðýn daha sonraki takibinde de kullanýlmaktadýr.  Zehirli guatr ve Hashimato hastalýðýnda (Hashimato tiroiditi’nde) bu antikorlar yükselir.
 

NODÜL NEDÝR?

Tiroid bezesindeki sýnýrlarý belli oluþumlara (þiþliklere) nodül denir. Tiroid nodülleri sanýldýðýndan çok yaygýndýr; Batý ülkelerinde eriþkin toplumun yaklaþýk %40-50’sinde nodül olduðu bilinmektedir. Tiroid’de nodül olup olmadýðý, ölçüleri ve içeriði en iyi ultrasonografi ile yapýlmaktadýr. Tiroid ultrasonografisi deneyimli hekimlerce yapýldýðýnda çok deðerli bilgiler verir.

 
Nodüller de katý, yarý katý ve sývý içerikli olmasýna göre üçe yarýlýr. Nodüllerin sýnýrlarý çoðunlukla net olarak saðlam tiroid dokusundan ayrýlabilir; ancak bazý nodüllerin sýnýrlarýný ayýrt etmek güç olabilir.  Nodül her zaman elle muayene ile ve dýþarýdan farkedilemeyebilir. Ancak, zayýf hastalarda, tecrübeli bir hekim, 1 cm’den daha küçük nodülleri bile tespit edebilir. Zehirli guatr ve Hashimato hastalýðýnda (Hashimato tiroiditi’nde) ultrasonografik incelemede yalancý nodüller (psöydonodülller) görülebilir. Bu yalancý nodüller tedavi ile kýsmen düzelebilir.
 

Nodülün boyutu önemlidir. Bazý hastalarda nodül büyükçe olur ve dýþarýdan bir fýndýk, ceviz veya mandalina boyutunda gözle dahi görülebilir.Tedavi edilmeyen nodüller büyüyebilir. Nodüllerin takibi için ultrasonografi kullanýlmaktadýr; bu amaçla Dopler tetkiki ve sintigrafi kullanýlmamalýdýr.

 
Nodülün fonksiyonu da çok önemlidir; hatta tedavinin ne zaman ve nasýl yapýlmasý gerektiðine dair hayati ipuçlarý bile verir. Fonksiyon açýsýndan nodüller: 1) soðuk nodüller, 2) sýcak nodüller, 3) ýlýk nodüller, 4) sýcak otonom nodüller olarak dörde ayrýlýr.
 

Nodülün fonksiyonu en kesin olarak sintigrafi ile deðerlendirilir. Nodül fonksiyon deðerlendirilmesinde ultrasonografi veya doplerin yeri yoktur.

 
SOÐUK NODÜL 

 

 

 

 

 

Soðuk nodülün sintigrafide görünümü.

Sintigrafi çekimi sýrasýnda enjekte edilen ilacý tutmayan nodüle soðuk nodül denir. Soðuk nodüller, bazen basit kist þeklinde sývý içerikli olabileceði gibi tamamen katý içerikli olanlarý da vardýr. Katý içerikli soðuk nodüller en ciddi ameliyat ihtiyacý olan guatr çeþididir. Zira bu nodüllerin küçük bir kýsmý kanser olabiliyor. Tamamen sývý içerikli soðuk nodüllerde kanser çýkma olasýlýðý sýfýra yakýndýr. Soðuk nodül hastada hiç bir þikayet oluþturmayabilir.

 

SICAK NODÜL

Sýcak nodülün sintigrafide görünümü

Sintigrafi çekiminde kullanýlan ilacý en çok tutan, bölgesel görünümlü, sýnýrlarý net olarak ayrýlan alan , sýcak nodül olarak tarif edilir. Sýcak nodül, hastada genellikle þikayet oluþturarak kendini belli eder. Sýcak nodül genellikle zehirli guatrla birliktedir. Ultrasonografi veya Dopler ile nodülün sýcak mý yoksa soðuk mu olduðuna karar verilemez.

 

OTONOM SICAK NODÜL

Sintigrafi sýrasýnda kullanýlan ilacý tümüyle tutan, tiroid bezesinin geriye kalan kýsmýnda ilacýn hiç tutulmadýðý durumdaki sýcak nodüle otonom sýcak nodül deriz. Bu durumda, tiroid bezesinin nodül dýþýnda geriye kalan bölümleri sintigrafi ile deðerlendirelemez.  Bu tür nodüller hastalarda çok sýkýntý veren þikayetlere neden olurlar ve genellikle zehirli guatrla birliktedir.. Örneðin çarpýntý, aþýrý terleme, aþýrý sinirlilik bunlardan bazýlarýdýr. Her zaman zehirli gautra neden olmaz.
 

ILIK NODÜL

Sintigrafi sýrasýnda kullanýlan ilacý, tiroid bezesinin geriye kalan bölümleri ile ayný derecede tutan nodüllere ýlýk nodül denilir. Sintigrafide en çok “atlanan” nodül çeþidi olup bu nodülü ancak tecrübeli hekimler ayýrt edebilir. Bu nodül, hastalarda daha az þikayet oluþturur.

Kanser Açýsýndan Tehlikeli Nodüller

1)     Soðuk Nodüller (özellikle tekli soðuk nodüller)

2)     Kireç Oturmuþ (kalsifiye) Nodüller

3)     Erkeklerdeki Soðuk Nodüller

4)     Gençler ve Çocuklardaki Nodüller

 

 

ZEHÝRLÝ GUATR (Hipertiroidizm)

Zehirli guatr’ýn sintigrafide görünümü

Tiroid bezesinin gereðinden daha fazla hormon salgýladýðý guatr türüne “zehirli guatr denir. Zehirli guatr, nodüllü veya nodülsüz olabilir. Nodülsüz zehirli guatr’a Basedow Graves Hastalýðý da denilebilir. Nodüllü zehirli guatr, sýcak nodüllü zehirli guatr, sýcak otonom nodüllü zehirli guatr veya diðer nodül çeþitleri ile birlikte olabilir.Zehirli guatr’da çarpýntý, ellerde titreme, vücutta titreme, ani kilo kaybý, saçlarda dökülme, kaþýntý, boðazda dolgunluk hissi, aþýrý iþtah dolayýsýyla çok yemek yeme ve çok su içme, aþýrý terleme, çabuk yorulma, aþýrý sinirlilik sýk görülen þikayetlerdir.

 

Bazý hastalar, bulantý, ishal, kusma ve çok sýk dýþkýlamadan yakýnýr.Bunlarýn hepsi birlikte olmak zorunda deðildir. Bu þikayetlerin bazýlarý ön plandadýr,  diðer þikayetler ancak doktorun sorgulamasý ile ifade edilebilir.  Bazý hastalarda göðüs ve boyunda devamlý bir kýzarýklýk söz konusu olabilir. Nodülsüz guatrlý hastalarýn bazýlarýnda gözlerde büyüme ve gözlerin ileriye doðru çýkmasý mümkündür.Hastalarýn muayenesinde; kalp atýmýnýn çok arttýðý, solunumun hýzlandýðý, ellerin titrediði, avuçiçlerinin nemli olduðu görülür.

TÝROÝD KRÝZÝ

Zehirli guatrda, yüksek hormonlarýn kontrolden çýkmasý ile seyreden çok aðýr bir durumdur. Yaþlý hastalarda ölüm oraný %25’e kadar yükselebilir. Acil tedavi gerektiren bir hastalýktýr. Böyle bir durumda hasta, hastaneye yatýrýlýp tedavi edilir. 40 derece ve üstünde ateþ,kalp çarpýntýsýnýn çok þiddetli olmasý, ishal ve kusma, ateþ basmasý hissi, algýlama bozukluklarý bu krizin haberci ve belirtileri arasýndadýr.

 

ZEHÝRLÝ GUATR’DA GÖZ BULGULARI

Gözlerin ileriye doðru çýkmasý zehirli guatr’da hastalarý ilk ele veren görüntüdür. Bu ileriye çýkýþ genellikle çift taraflý iken bazen tek taraflý olabilir. Ancak her zehirli guatr hastasýnda göz bulgusu olmaz. Özellikle nodüllü zehirli guatr hastalarýnda göz bulgusu sýk deðildir. Göz bulgusunun þiddetine göre hastada þikayetler olur: uyurken gözlerin kapanmamasý, gözlerde kýzarýklýk, yanma, gözyaþý akýntýsý, hatta cerhatli göz iltihaplarý görülebilir. Göz bulgularý, zehirli guatrýn kalýcý olarak tedavisinden (örneðin kapsül tedavisi ile) sonra önemli ölçüde düzelir. Ancak, hangi yöntemle olursa olsun, zehirli guatrýn tedavisinden sonra (örneðin ameliyattan sonra dahi) sýklýkla ortaya çýkan tiroid hormon yetmezliði yeterli düzeyde tedavi edilmezse göz bulgular düzelmez ve hatta ilerleyebilir.  Göz bulgularý olan zehirli guatrlý hastalarda oto-antikorlar genellikle yüksektir.

 

TÝROÝD HORMONU YETERSÝZLÝÐÝ (Hipotiroidizm)

Tiroid bezesinin yetersiz çalýþmasý sonucunda veya diðer bazý nedenlerle tiroid bezesinin salgýladýðý hormon vücudumuzun ihtiyacýný karþýlamayabilir. Bu duruma “hipotiroidizm” diyoruz. Doðuþtan veya genellikle bir tiroidit sonrasýnda ortaya çýkabilir. En sýk karþýlaþýlan tiroid hormon hastalýðýdýr. Hashimato hastalýðý, tiroidit (tiroidin cerahatli olamayan iltihabý), lityum isimli psikiyatrik ilacýn kullanýmý, her türlü tiroid ameliyatlarý sonrasýnda, zehirli guatrýn uzun süreli hapla tedavisi sonrasýnda, atom tedavisi sonrasýnda, doðuþtan tiroid bezesi hastalýklarýnda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) görülebilir.                    

Hastalarda baþlýca þikayetler; saçlarda kabalaþma ve  matlaþma, ciltte kuruma, pullanma ve dökülme, istemediði halde kilo alma, rejime raðmen kilo verememe, kabýzlýk, çarpýntý, isteksizlik, cinsel isteksizlik,  sýk sýk bunalýma girme, bel-omuz-sýrt aðrýsý, çabuk yorulma. Dil büyümesi gibi ilginç þikayetler dahi görülebilir.

Bu hastalarda, kandaki prolaktin (kadýnlardaki meme ve emzirme hormonu) düzeyi yükselebilmektedir. Hatta ayný hastalarda bu prolaktin yüksekliðine ilaveten MR ve tomografide ayný "prolaktin salgýlayan hipofiz tümörleri"ndeki gibi hipofiz büyümesi de görülebilmektedir. Bu hastalarda tiroid yetmezliðinin gözden kaçýrýlmasý sonucunda "agresif prolaktin fazlalýðý tedavisi" ve hatta "hipofiz ameliyatý" uygulanabilmektedir. Halbuki asýl hastalýk olan tiroid hormon yetmezliði tedavi edilmeden bu agresif tedavilerle sorunu çözmek mümkün deðildir. 

Yapýlacak tetkiklerden sonra teþhisin doðrulanmasýný takiben eksik olan tiroid hormonunu vererek çok hýzlý iyileþme saðlamak mümkündür. Burada en önemli nokta yeterli hormonun verilmesi ve “ince ayarýn” yapýlmasýdýr. Bu hastalar ömür boyunca ilaç kullanmak zorundadýr. tedavide kullanýlan Tiroid hormonunun standart dozu yoktur. Bu nedenle her hastada yapýlacak ölçüm ve takiplerle gerçek ve doðru idame dozu bulunmalýdýr.


TÝROÝDÝT

Tiroid bezesinin "cerahatli olmayan" iltihabýdýr. En sýk karþýlaþýlan þekli Hashimato (Haþimato) tiroiditidir. Bu tiroiditin baþlangýcý genellikle hasta tarafýndan hissedilmez. Hastalarýn bir kýsmýnda erken dönemde kýsa süren bir “yüksek tiroid hormon” dönemi vardýr. Hastalarýn çoðu, bu yüksek hormon döneminden sonra düþük hormon dönemine (hipotiroidzm) girerler. Yüksek hormon döneminde “agresif” zehirli guatr tedavisi yapmak hastalarýn hýzla hipotiroidizme girmesine neden olur.Tüm tiroidit hastalarýnda temel tedavi prensibi, hastalýðýn hekime baþvurduðu döneme göre tedavi edilmesidir.

 

GEBELÝKTE GUATR VE DÝÐER TÝROÝD HASTALIKLARI

Hamilelerde hormonal sistemlerin tümünde ciddi deðiþim olmasý kaçýnýlmazdýr. Tiroid de bu deðiþimlerden nasibini almaktadýr. Bu çerçevede vücudun iyot ihtiyacý ve tiroid hormonu ihtiyacý artmaktadýr. Hamilelerde TSH’ýn baskýlandýðý (normalden düþük olduðu) ve hormonlarýn düþük veya yüksek olduðu durumlar çok nadir deðildir. Bu nedenle hamilelerde tiroid hormonlarýnýn her 3 ayda bir ölçülmesi gerekir; zira her üç aylýk dönemlerde tiroid hormon ihtiyacý deðiþiklik göstermektedir.

Hamilelerde tiroid hormonlarýnýn düþük, TSH’ýn yüksek olduðu durumlar ciddi alarm belirtisi olup yakýndan izlemek gereken bir tablodur. Aksi halde anne rahmindeki bebeðin fiziksel ve zeka geliþimi etkilenebilir.

 

GUATR VE PSÝKOLOJÝK RAHATSIZLIKLAR

Zehirli guatr’da en belirgin ve yaygýn olmak üzere guatr’lý hastalarýn bir kýsmýnda agresif davranýþlar veya depresyon görülebilir. Zehirli guatr’da agresif davranýþlar,  öfke patlamalarý ve  panik atak çoðunlukla hastayý tiroid uzmanýndan önce psikiyatriste götürür. Tiroid hormon yetersizliklerinde ise depresyon daha yaygýndýr. Tiroid hastalýðýnýn tedavisi, daha sonra yapýlacak psikolojik rahatsýzlýðýn tedavisini de kolaylaþtýrýr. 

2004 yýlý sonunda yayýnlanan son araþtýrmalar, gerek zehirli guatrda gerekse diðer bir çok guatr türünde beyin kan akýmýnda bozukluklar görülebildiði, bu nedenle de bu hastalarda sýk görülen algýlama ve duygulaným bozukluðu yaratýp depresyon, yanlýþ algýlama, agresif davranýþlar, panik atak gibi psikolojik þikayetlere neden olduðunu göstermiþtir. 

 

ADET DÜZENSÝZLÝÐÝ VE GUATR

Guatr’lý hastalarda adet düzensizliði oldukça yaygýndýr. Bu hastalarda tedavi ile tiroid hormonlarý normale dönene kadar kadýnlýk hormonlarý ile yapýlan tedaviler genelde adet düzensizliðini çözmez. Adet düzensizliklerinin tetkikinde tiroid hormonlarý ölçülmelidir. Bu hastalardaki adet düzensizliði ve kýsýrlýkta Hipofiz-Tiroid-Yumurtalýk iliþkisindeki bozulmanýn rolü olduðu düþünülmektedir.

 

VÜCUT AÐIRLIÐI (KÝLO) VE GUATR

Vücut aðýrlýðý ile guatr arasýnda ciddi bir iliþki vardýr. Zehirli guatr’da hastalarýn ilk farkettiði þey ani ve hýzlý kilo kaybýdýr.Tiroid hormon yetersizliðinde ise kilo alma söz konusudur. Yeterli tiroid hormonu ile tedavi yapýlmadýðý sürece ne kadar rejim yapýlýrsa yapýlsýn bu kilo almanýn önüne geçilemez. Rejim ve zayýflatma tedavisine baþlanan her hastada tiroid hormonlarý ölçülmelidir.

SAÇ DÖKÜLMESÝ VE GUATR

Kandaki tiroid hormonu yüksek olduðu durumlarda, örneðin zehirli guatrda kadýnlarda saç dökülmesi ciddi bir þikayet olarak kendini gösterir. Hasta saçlarýnýn "tutam tutam" döküldüðünden bahseder. Günde ortalama her kadýnda 150-200 saç kaybý doðaldýr ancak bu sayý zehirli guatrda çok daha fazladýr. Tiroid hormon yetersizliðinde (hipotiroidizm), doktor tarafýndan verilen tiroid hormonu dozu yüksek olduðu zaman da saç dökülmesi görülür. 

KALP RÝTMÝ VE GUATR

Baþta zehirli guatr olmak üzere, guatrýn birçok türünde kalp atýmý artar (taþikardi) ve ritmi bozulur (aritmi). Zehirli guatr tedavisinden sonra hastanýn ilk farkettiði þey kalp çarpýntýsýnýn hýzla normale dönmesidir. Bu hastalara genellikle uzun süre ritm düzeltici tedaviler uygulanýr ancak sonuç almak pek mümkün olmaz zira asýl neden olan tiroid hastalýðý tedavi edilmeden bu ritm bozukluðu normale dönmez.

 

ÝSHAL-KABIZLIK VE GUATR

Zehirli guatr’da ishal nöbetleri, tiroid hormon yetersizliðinde ise kabýzlýk oldukça yaygýndýr. Zehirli guatrda ayný zamanda hafif ama ýsrarcý bir bulantý da vardýr.

 

HAMÝLE KALMA YETENEÐÝ VE GUATR

Guatr, Kýsýrlýk Yapar Mý? Her zaman yapmaz, ancak erkeklerde son yýlarda üzerinde çok durulan hipofiz-tiroid-testis, kadýnlarda hipofiz-tiroid-yumurtalýk ekseni olarak adlandýrýlan bir iliþki vardýr. Bu eksendeki bozulmalar kýsýrlýk nedeni olabilmektedir. Bunu somut olarak tiroid hormon yetersizliði veya aþýrý yüksekliði olan erkeklerde sperm sayý, kalite ve hareketliliðinde, kadýnlarda ise yumurtalýk fonsiyonlarýnda (örneðin adet bozukluklarý þeklinde) bozulma olarak görebiliyoruz.  

Tedavi ile tiroid hormon düzeyleri normale getirilen hastalarda  üreme fonksiyonlarý normale dönmektedir.  Ancak, guatrlý bir hastada tiroid dýþý bir nedenle kýsýrlýk söz konusu ise, guatrýn tedavisi yapýlsa bile diðer nedenler ortadan kalkmadýkça kýsýrlýk düzelmez.

BEBEKLERDE TÝROÝD HORMON YETERSÝZLÝÐÝ (Neonatal Hipotiroidizm)

Bebeklerde, en sýk karþýlaþýlan ve en çok korkulan tiroid hastalýðý tiroid hormonunun yetersiz salgýlanmasýdýr. Hipotiroidizm olarak adlandýrýlan bu klinik tabloda, bebeklerin tiroid bezesinden yeterli tiroid hormonu salgýlanmaz ve bebeðin fiziksel ve zeka geliþimi geri kalýr. Bu bebeklerde baþarýlý tedvai genellikle tam sonuç verirken tedavi edilmeyen  bebeklerde dramatik geliþme geriliði kaçýnýlmazdýr. Ýþte bu nedenle erken teþhis çok önemlidir.

1981 yýlýndan beri geliþmiþ ülkelerde yeni doðan bebeklerde “neonatal tarama testi” yapýlarak bebek kýlcal kan damarý kanýnda bulunan TSH ve T4 hormonu ölçümü yapýlmaktadýr. Bu tarama testi geliþmiþ ülkelerde doðum sonrasý yapýlan zorunlu testlerdendir. Bu sayede bu ülkelerde  tiroid kökenli geliþme geriliði ortadan kalkmýþtýr.

Ne tür Sonuçlarý Olur?

Tiroid hormonu yetersiz olan bebeklerde tedavi yapýlmazsa zeka geriliði ve boy kýsalýðý dikkat çekmektedir. Zeka düzeyi düþüklüðünün nedeni, tiroid hormon eksikliði sonucunda beyinde oluþan hasara baðlýdýr. Zeka düzeyi belirteci olan IQ çoðunlukla 85’in altýnda olmakta, ancak bazen 55’in bile altýna inebilmektedir. Ayný þekilde boy kýsalýðý aile tarafýndan farkedildiðinde artýk geçen süreyi geriye döndürmek mümkün olamamakta, sadece ondan sonraki dönemde beklenen geliþme tedavi ile önemli ölçüde saðlanabilmektedir. 

Zeka geriliði ve boy kýsalýðý, kandaki hormonun düþüklüðü ile paralel gitmektedir; hormon düzeyine kadar düþükse zeka geriliði ve boy kýsalýðý da o kadar düþük olmaktadýr.

Tarama testi çok önemlidir, çünkü tarama testi ile ortaya çýkan tiroid hormon yetersizliði vakalarýnýn bir kýsmýnda muayene ile hiç bir anormallik gözlenmemektedir.

Hangi sýklýkta Görülür?

Bu hastalýðýn görülme sýklýðý ülkeden ülkeye ve kullanýlan tarama testinin hassasiyetine göre deðiþmektedir. Avrupa’da her 3300 bebeðin birinde tiroid hormon yetmezliði olduðu kabul edilmektedir.  Düþük doðum aðrýlýklý bebeklerde bu hastalýk daha sýk görülmektedir. 

Nedenleri Nelerdir?

Bu hastalýðýn nedeni çoðunlukla doðuþtan tiroid bezesinin geliþmesinde ve normal fonksiyon göstermesinde ortaya çýkan aksamalardýr. Bu durum bazen tiroid bezesinin normalde olmasý gereken yerde olmayýp baþka yerlere yerleþmesi ve orada yeterli düzeyde geliþememesine baðlýdýr. Bu duruma ektopik tiroid denir. Bunun yanýnda bazen tiroid bezesi normal yerinde ve büyüklüðünde olmasýna raðmen beyinden salgýlanan TSH hormonunun eksikliði normal bir tiroid fonksiyonu oluþumunu engelleyebilir. Bebekte bazen doðumdan sonra ortaya çýkan nedelerle de hormon yetersizliði olabilir. Bunlarýn en yaygýný “tiroidit1 denilen tiroid bezesinin iltihabýdýr.

Belirtileri Nelerdir?

Doðum sonrasýnda uzayan sarýlýk, vücutta þiþlik (ödem), doðumun gecikmesi, doðum aðýrlýðýnda düþüklük, vücut ýsýsýnda düþüklük, kafa arkasýnýn büyük olmasý, emme güçlüðü, beslenme zorluðu, kilo almada yavaþlýk, yavaþ hareket, uykuya eðilim çok fazla olmasý, kabýzlýk, karýn bölgesinin gergin ve þiþ görünümü, solunum zorluðu, cilt kuruluðu, dil büyüklüðü, aðlarken sesinin kalýn ve bozukçýkmasý gibi belirtilerin bir kýsmý görülebilir. Bu belirtilerin tümünün bir bebekte olmasý þart deðildir.

Taný Nasýl Konulur?

Yeni doðan bebklerdeki hipotiroidizm tanýsýnýn en kolay yolu doðum sonrasý tarama testi yapýlmasýdýr. Daha sonraki dönemlerde ise kanda tiroid hormon düzeyi ile TSH ölçümü yapýlýr. Bu ölçümlerden elde edilen sonuca göre sintigrafi ve ultrasonografi gerekebilir. Sintigrafi, özellikle ultrasonda tiroid bezesi görülmemiþ ise (ektopik tiroid) yapýlmalýdýr. Aksi halde 15 yaþ altýndaki hastalarda  sintigrafik inceleme tavsiye edilmez.

Yeni Doðan Bebeklerde Tiroid Yetmezliði (Hipotiroidizm) Taramasý þart!

Ortalama her 3500 yeni doðan bebeðin birinde tiroid hormon yetmezliði görülmektedir. Batý ülkelerinde bu nedenle yeni doðan bebeklere tiroid hormon yetmezliði taramasý yapýlmaktadýr. Ortalama her 3500 yeni doðan bebeðin birinde görülen fenilketanürü hastalýðý için Batý ülkelerinde ve ülkemizde tarama testi yaklaþýk son 15 yýldýr zorunlu hale gelmiþ durumda. Fenilketanüri hastalýðýnda bu tarama testini yerleþtirmeyi baþaran Türkiye, en az onun kadar yaygýn tiroid hormon yetmezliðinde de yeni doðan bebeklerde, ayný Avrupa ülkelerinde olduðu gibi, bu tarama testini uygulamaya koymalýdýr.

Türkiye’ye döndüðümden beri bu konuda kamuoyu oluþturulmasý için öncülük yapmaya çalýþýyorum. Bu konuda daha önce verdiðim bir röportaj bir bebek dergisinde ve bazý gazetelerde yayýnlanmýþtýr.  

Nasýl tedavi Edilir?

Yeni doðan bebeklerdeki hipotiroidizm tedavisinde, eksik olan tiroid hormonunu bebeðe aðýz yoluyla vermek esastýr. Tedavinin takibi önemli olup verilen dozun yeterli olup olmadýðýnýn devamlý takibini gerektirir. Yeterli verilmezse geliþim geriliði devam ederken fazla verilmesi durumunda yan tesirler ortaya çýkabilir. 

GUATR CÝNSEL HAYATIMIZI ETKÝLÝYOR!

Gerek yüksek hormonla seyreden zehirli guatr türlerinde gerekse düþük hormonla seyreden diðer guatr türlerinde cinsel isteksizlik (erkekte ve kadýnda) ve erektil disfonksiyon (sertleþme sorunu) ve erken boþalma yaygýndýr. Bu durum, kýsmen guatrýn direk etkisi ile (örneðin zehirli guatrda), kýsmen de guatrýn vücutta oluþturduðu dolaylý etkilerle ortaya çýkmaktadýr. Zehirli guatrda kanda testestoron düzeyinde düþme görülebilmektedir; bu da hem cinsel isteði azaltmakta hem de sertleþme sorunu yapabilmektedir. Bunun yanýnda zehirli guatrýn neden olduðu vücudun aþýrý yorulmasý ve yýpranmasý da cinsel sorunlarýn yaþanmasýna katkýda bulunmaktadýr. Güzel olan ise, bu hastalar tedavi edildikten sonra eski cinsel performanslarýný geri kazanabilmektedir.

YÜKSEK KOLESTROL HASTALARI DÝKKAT!

Kandaki tiorid hormonu düþük olduðu zaman, diðer þikayetlerin yanýnda hastalarýn kolestrol düzeyleri de yükselir. Bu hastalarda kolestrol düþürücü ilaçlar genellikle tam olarak cevap vermez. Bu nedenle, kolestrolü yüksek hastalarda tiroid fonskisyon testlerinin en deðerlisi olan TSH ölçümleri yapýlmalýdýr. Bu hastalarda, yetersiz tiroid hormonunu yerine koymak  yüksek kolestrolün düþmesi için yeterli olabilmektedir.

ÇABUK YORULMA VE GUATR

Tiroid hormonu yüksek olarak seyreden zehirli guatrda ve hormon eksikliði olan guatr türlerinde çabuk yorulma, fisksel performans düþmesi, merdiven çýkmakta zorluk, takatsizlik, dayanýksýzlýk gibi þikayetler sýk görülmektedir. Zehirli guatrýn RAI kapsül ile tedavisinden sonra hastalarýn merdivenle çýktýðý kat sayýsý dramatik bir þekilde artmaktadýr. Bu tür þikayetleri olanlarda guatrý dikkate almak gerekir.

GUATR TESTÝ YAPTIRMADAN ZAYIFLAMA REJÝMÝNE GÝRMEYÝN! 

Tiroid hormon yetersizliði olan guatr hastalarýnýn zayýflama rejimine girmeden önce muhakkak tiroid hastalýðýný tedavi ettirmeleri gerekir ve ancak bu tedaviden sonra zayýflama rejimin mümkün olabilir. Aksi halde boþuna uðraþtýklarý gibi saðlýklarýný ciddi düzeyde tehlikeye atarlar.

Tiroid bezesinin yetersiz hormon salgýladýðý durumlarda þiþmanlýk ortaya çýkar. Bu þiþmanlýk, göz çevresinde, göbek etrafýnda ve daha ziyade vücut alt bölümünde kendini gösterir.Aslýnda bu durum þiþmanlýk deðil, bir çeþit ödem (þiþme)’dir, ancak ödem olmasýna raðmen su söktürücü ilaçlarla tedavi edilmez!

Bu  bilimsel gerçeði dikkate almadan yapýlan zayýflama rejimleri hem sonuç vermez hem de hastalar için ciddi tehlikeler yaratabilir.  Bu kiþilere uygulanacak rejimin baþarý þansý da yoktur. Kaldý ki “katý kilo verdirici” rejimlerde bazý merkezlerde uygulanan “vücuttan su atýcý” yöntemlerle bu hastalarýn hýzlý sývý kaybý nedeniyle zarar göreceðini de hatýrlamak gerekir.

Ayrýca, tiroid hormon yetersizliði sonucunda, þiþmanlýða ilaveten, vücutta baþka sorunlar da vardýr. Örneðin bu hastalarda kolestrol düzeyi de çok yüksektir.  Bu da, bu kiþilerde þiþmanlýða ilaveten beraberinde kalp-damar sistemi hastalýklarýnýn da olabileceðine iþaret eder. Dolayýsýyla, kilo verdirici rejimlerin bir parçasý olan fiziksel egzersiz bu kiþilerde dikkatle planlanmalýdýr.

Bu nedenle; zayýflama rejimine girecek hastalarda öncelikle tiroid hormonu ölçümleri yapýlmalýdýr. Bu kiþilerin öncelikle tiroid hastalýðý yönünden tedavi edilmesi, tiroid hormon düzeyi normale geldikten sonra muhakkak uzman hekim kontrolünde kilo verdirici rejime alýnmasýný öneriyoruz.  

Tiroid hastalýðý tedavi edilmeden çok katý rejimlerle kilo verdirilse bile, bu hastalarýn tekrar ve hýzla eski kilolarýna gelmesi kaçýnýlmaz olduðu gibi bu tür rejimler sýrasýnda hastalarýn kalp ve böbrek gibi bazý önemli iç organlarýnýn zarar görmesi de mümkündür.

Guatr’lý Hastlarda Hangi Durumlarda Þiþmanlýk Olur?

1)    Guatr ameliyatý sonrasýnda yetersiz dozda tiroksin desteði verilmesi sonucunda.

2)    Tiroidit denilen cerahatli olamayan tiroid iltihabý sonrasýnda.

3)    Tiroid bezesinin yetersiz çalýþmasý durumunda.

4)    Lityum ile psikiyatrik tedavi görmüþ hastalarda.

5)    Zehirli guatrda uzun süreli ilaçla tedavi sonrasýnda yetersiz dozda tiroksin desteði verilmesi sonucunda.

6)    Zehirli guatrda radyoaktif iyotla tedavi sonrasýnda yetersiz dozda tiroksin desteði verilmesi sonucunda.

7)    Doðuþtan tiroid bezesi yetersiz geliþmiþse.

GUATR NEDEN OLUÞUR?

Guatr’ýn nedeni guatrýn türüne baðlý olmakla beraber tiroidolojinin (tiroid bilimi) üzerinde en çok anlaþmazlýk olan konusudur.  Aþaðýdaki faktörlerin guatr oluþumu ile iliþkisi vardýr:

Guatrda Yaþ Faktörü

Guatr gençlerde daha az görülür. Yaþ ilerledikçe guatr görülme þansý artar. Gençlerde guatr, geliþmeyi etkilemesi  açýsýndan daha hýzlý hareket etmeyi gerektirir. Ayrýca, gençlerde tiroid nodülünün kanser çýkma þansý daha yüksektir.

Guatra sebep olan faktörler:

Stres (özellikle ani ve þiddetli stres), iyot yetersizliði, tiroid bezesinin iltihaplarý, ailesel geçiþ (genetik, kalýtým) sayýlabilir.

Kalýtým Faktörü-Ailesel Geçiþ:

Guatr’da kalýtým (ailesel geçiþ) etkilidir, ancak gerek guatrda gerekse diðer hastalýklarda çevresel faktörlerle desteklenmediði sürece ailesel geçiþ her zaman hastalýk ortaya çýkarmayabilir.

Kimler Risk Altýndadýr?

Yüksek yoðunluklu stres altýnda çalýþanlar, kötü ve yetersiz koþullarda yaþayanlar (yoksulluk), deprem ve savaþ gibi aðýr felaketlerin yaþandýðý toplumlar, ani iþ ve eþ kayýplarý risk grubu olabilir ama unutmamak gerekir ki guatr herkeste görülebilir. Amerikan menþeli bir tiroid internet sitesine göre (www.thyroid.com) bazý çok ünlü manken ve sinema oyuncularý ve hatta bazý Amerikan Baþkan ve eþleri de guatr hastasý olup tedavi görmüþ veya hala tedavi görmektedir.

Stresten Uzak Durun!

Guatrlý hastalarýn geçmiþi incelendiðinde yüksek dozlu ani stres sýk rastlanýlan bir durumdur. Zehirli guatrda ve Hashimato hastalýðýnda strese maruz kalmak sýk olarak karþýmýza çýkar. Ýþ kaybý, ailede ve çevredeki ani ölümler, evlilik sorunlarý bu stresler arasýnda sayýlabilir. Savaþ bölgelerinde, savaþ sonrasýnda guatr çok sýk görülen hastalýklardandýr.

Guatrýn Önüne Geçilebilir Mi?

Bu konuda yapýlacak þeyler sýnýrlýdýr. Stresten uzak kalmak, dengeli beslenmek,  iyotlu tuz kullanmak dýþýnda yapýlacak çok fazla bir þey yok.

Ýyotlu Tuz Kullanýmý

Zehirli guatr hastalarý iyotlu tuz kullanmamalýdýr. Diðer guatr hastalarýnýn iyotlu tuz kullanmasý uygun olur.

Guatr Sadece Karadeniz Bölgesinde mi Vardýr?

Hayýr. Her þehir ve ülkemizde guatr görülebilir. Karadeniz bölgesinde bazý küçük kasabalarda yerel olarak sudaki ve topraktaki iyot eksikliði dolayýsýyla basit guatr sýk görülürken ülkemizin her bölgesinde bu hastalýða rastlamak mümkündür.  Türkiye genelinde hangi þehirde iyot eksikliði veya fazlalýðý olduðuna dair bir bilimsel çalýþma henüz yoktur. Zamanýnda Karadeniz bölgesinde görülen basit guatrýn incelenmesi ve dolayýsýyla gündeme gelmiþ olmasý, adeta “Guatr sadece Karadeniz Bölgesinde görülür” kanýsý uyandýrmýþtýr; bu yanlýþtýr.

YANLIÞ BÝLÝNENLER

Guatr, sadece Karadeniz Bölgesinde görülür (YANLIÞ).

Guatr, sadece kara lahana yiyenlerde görülür (YANLIÞ).

Her guatr için iyotlu tuz iyi gelir(YANLIÞ).

Guatr, kaderdir. Tedavi edilmez (YANLIÞ).

Guatr, sadece ameliyatla “temizlenir”(YANLIÞ).

TÝROÝD HASTALIKLARINDA TAKÝBÝN ÖNEMÝ VE DEVAMLILIÐI.

Guatr, türü ne olursa olsun, hangi tedavi uygulanýrsa uygulansýn, tedavi ne kadar baþarýlý sonuç verirse versin “kronik” yani uzun süren bir hastalýktýr. Yüksek tansiyon ve þeker hastalýðý gibidir. Seyrek aralýklarla da olsa devamlý kontrol ve takip gerekir. Eðer takip býrakýlýrsa bir süre sonra guatr kendini “hissettirir”. 

TÝROÝDOLOJÝ NEDÝR?

Tiroid hastalýklarý ile uðraþan týp disiplinine “tiroidoloji” denir. Bu tanýmlama henüz dünyada resmi bir týp branþý deðildir. Gerek Batý týbbýnda gerekse ülkemizdeki týp uygulamalarýnda, hekimin tiroid hastalýklarý konusunda yaptýðý bilimsel araþtýrmalar, yayýnlar ve akademik çalýþmalar ile bir yýl içinde kabul ettiði tiroid hasta sayýsý o hekimin tiroidolojiye yakýnlýðýný belirler. Örneðin, bazý Amerkian kaynaklarýnýn “tiroid cerrahý” tanýmlamasýnda, bir cerrahýn yýlda ortalama en az  50 tiroid ameliyatý yapýyor olmasý beklenir.


Kaynak:

http://www.tiro-center.com


Bu Soru 14714 kere okunmuştur.


x

Bu sayfanın linki başarıyla arkadaşınıza gönderilmiştir.

x

Yorum Katkı ve Ek sorular Editör onayladıktan sonra yayınlanır.

x

Editor onayı gerektirir..