Genel Bilgiler
|
||||||||||||||
|
GUATR’IN TÜRLERÝ |
||||||||||||||
|
Tiroid bezesinin gereðinden daha fazla hormon salgýladýðý guatr türüne “zehirli guatr” denir. Halk arasýnda bu tür guatra "iç guatr" da denilmektedir. Hormon düzeyi normal olan guatr türüne de “basit guatr” denir. Ýçinde nodül bulunan guatr’a “nodüllü guatr” diyoruz. Nodüllü guatr, tek nodüllü veya çok nodüllü guatr olarak ikiye ayrýlabilir. Nodüller; soðuk, ýlýk ve sýcak olarak 3 gruba ayrýlýr. Soðuk nodüllerde kanser riski daha yüksektir. |
||||||||||||||
|
ÝÇ GUATR-DIÞ GUATR |
||||||||||||||
|
Halk arasýnda yaygýn olarak kullanýlmasýna raðmen týbbi tanýmlamada iç guatr veya dýþ guatr deyimlerini kullanmýyoruz. |
||||||||||||||
|
T3, T4 NEDÝR? |
||||||||||||||
|
T3 ve T4, tiroidin tiroksin isimli hormonunun kanda bulunan þeklidir. Bu hormonlarýn “serbest” ve “baðlý” (“total”) þekilleri vardýr. Taný amaçlý olarak genellikle Serbest T3 ve Serbest T4 hormonunu ölçüyoruz. Daha seyrek olarak Total T3 ve Total T4 hormonuna da ihtiyaç duyabiliyoruz. Zehirli guatr’da bu hormonlar yükselir. |
||||||||||||||
|
TSH NEDÝR? |
||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
TÝROÝD ANTÝKORU NEDÝR? |
||||||||||||||
| Vücut baðýþýklýk sisteminin normalde mikroplara karþý ürettiði proteinlere antikor adý verilir. Baðýþýklýk sisteminin “yanlýþlýkla” veya "þaþýrarak" ürettiði bazý antikorlar, tiroid bezemizdeki hücrelerde bulunan peroksidaz enzimi ile tiroglobulin isimli moleküle karþý etkili olurlar. Bunlara oto-antikor denilir. Bu antikorlarýn teþhiste en yaygýn olarak kullanýlanlarý anti-TPO ve anti-TG antikorlarý olarak isimlendirilir. Bu antikorlarýn ölçümü guatr türünün anlaþýlmasýnda ve tiroidit hastalýðýnýn (tiroid bezesinin iltihabý) tanýsýnda çok önemli olabildiði gibi bu hastalýðýn daha sonraki takibinde de kullanýlmaktadýr. Zehirli guatr ve Hashimato hastalýðýnda (Hashimato tiroiditi’nde) bu antikorlar yükselir. | ||||||||||||||
|
NODÜL NEDÝR? |
||||||||||||||
|
Tiroid bezesindeki sýnýrlarý belli oluþumlara (þiþliklere) nodül denir. Tiroid nodülleri sanýldýðýndan çok yaygýndýr; Batý ülkelerinde eriþkin toplumun yaklaþýk %40-50’sinde nodül olduðu bilinmektedir. Tiroid’de nodül olup olmadýðý, ölçüleri ve içeriði en iyi ultrasonografi ile yapýlmaktadýr. Tiroid ultrasonografisi deneyimli hekimlerce yapýldýðýnda çok deðerli bilgiler verir. |
||||||||||||||
| Nodüller de katý, yarý katý ve sývý içerikli olmasýna göre üçe yarýlýr. Nodüllerin sýnýrlarý çoðunlukla net olarak saðlam tiroid dokusundan ayrýlabilir; ancak bazý nodüllerin sýnýrlarýný ayýrt etmek güç olabilir. Nodül her zaman elle muayene ile ve dýþarýdan farkedilemeyebilir. Ancak, zayýf hastalarda, tecrübeli bir hekim, 1 cm’den daha küçük nodülleri bile tespit edebilir. Zehirli guatr ve Hashimato hastalýðýnda (Hashimato tiroiditi’nde) ultrasonografik incelemede yalancý nodüller (psöydonodülller) görülebilir. Bu yalancý nodüller tedavi ile kýsmen düzelebilir. | ||||||||||||||
|
Nodülün boyutu önemlidir. Bazý hastalarda nodül büyükçe olur ve dýþarýdan bir fýndýk, ceviz veya mandalina boyutunda gözle dahi görülebilir.Tedavi edilmeyen nodüller büyüyebilir. Nodüllerin takibi için ultrasonografi kullanýlmaktadýr; bu amaçla Dopler tetkiki ve sintigrafi kullanýlmamalýdýr. |
||||||||||||||
| Nodülün fonksiyonu da çok önemlidir; hatta tedavinin ne zaman ve nasýl yapýlmasý gerektiðine dair hayati ipuçlarý bile verir. Fonksiyon açýsýndan nodüller: 1) soðuk nodüller, 2) sýcak nodüller, 3) ýlýk nodüller, 4) sýcak otonom nodüller olarak dörde ayrýlýr. | ||||||||||||||
|
Nodülün fonksiyonu en kesin olarak sintigrafi ile deðerlendirilir. Nodül fonksiyon deðerlendirilmesinde ultrasonografi veya doplerin yeri yoktur. |
||||||||||||||
| SOÐUK NODÜL | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
|
||||||||||||||
|
SICAK NODÜL |
||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
OTONOM SICAK NODÜL |
||||||||||||||
| Sintigrafi sýrasýnda kullanýlan ilacý tümüyle tutan, tiroid bezesinin geriye kalan kýsmýnda ilacýn hiç tutulmadýðý durumdaki sýcak nodüle otonom sýcak nodül deriz. Bu durumda, tiroid bezesinin nodül dýþýnda geriye kalan bölümleri sintigrafi ile deðerlendirelemez. Bu tür nodüller hastalarda çok sýkýntý veren þikayetlere neden olurlar ve genellikle zehirli guatrla birliktedir.. Örneðin çarpýntý, aþýrý terleme, aþýrý sinirlilik bunlardan bazýlarýdýr. Her zaman zehirli gautra neden olmaz. | ||||||||||||||
|
ILIK NODÜL |
||||||||||||||
|
Sintigrafi sýrasýnda kullanýlan ilacý, tiroid bezesinin geriye kalan bölümleri ile ayný derecede tutan nodüllere ýlýk nodül denilir. Sintigrafide en çok “atlanan” nodül çeþidi olup bu nodülü ancak tecrübeli hekimler ayýrt edebilir. Bu nodül, hastalarda daha az þikayet oluþturur. Kanser Açýsýndan Tehlikeli Nodüller 1) Soðuk Nodüller (özellikle tekli soðuk nodüller) 2) Kireç Oturmuþ (kalsifiye) Nodüller 3) Erkeklerdeki Soðuk Nodüller 4) Gençler ve Çocuklardaki Nodüller
|
||||||||||||||
|
ZEHÝRLÝ GUATR (Hipertiroidizm) |
||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
Bazý hastalar, bulantý, ishal, kusma ve çok sýk dýþkýlamadan yakýnýr.Bunlarýn hepsi birlikte olmak zorunda deðildir. Bu þikayetlerin bazýlarý ön plandadýr, diðer þikayetler ancak doktorun sorgulamasý ile ifade edilebilir. Bazý hastalarda göðüs ve boyunda devamlý bir kýzarýklýk söz konusu olabilir. Nodülsüz guatrlý hastalarýn bazýlarýnda gözlerde büyüme ve gözlerin ileriye doðru çýkmasý mümkündür.Hastalarýn muayenesinde; kalp atýmýnýn çok arttýðý, solunumun hýzlandýðý, ellerin titrediði, avuçiçlerinin nemli olduðu görülür. TÝROÝD KRÝZÝ Zehirli guatrda, yüksek hormonlarýn kontrolden çýkmasý ile seyreden çok aðýr bir durumdur. Yaþlý hastalarda ölüm oraný %25’e kadar yükselebilir. Acil tedavi gerektiren bir hastalýktýr. Böyle bir durumda hasta, hastaneye yatýrýlýp tedavi edilir. 40 derece ve üstünde ateþ,kalp çarpýntýsýnýn çok þiddetli olmasý, ishal ve kusma, ateþ basmasý hissi, algýlama bozukluklarý bu krizin haberci ve belirtileri arasýndadýr. |
||||||||||||||
|
ZEHÝRLÝ GUATR’DA GÖZ BULGULARI |
||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
TÝROÝD HORMONU YETERSÝZLÝÐÝ (Hipotiroidizm) |
||||||||||||||
|
Tiroid bezesinin yetersiz çalýþmasý sonucunda veya diðer bazý nedenlerle tiroid bezesinin salgýladýðý hormon vücudumuzun ihtiyacýný karþýlamayabilir. Bu duruma “hipotiroidizm” diyoruz. Doðuþtan veya genellikle bir tiroidit sonrasýnda ortaya çýkabilir. En sýk karþýlaþýlan tiroid hormon hastalýðýdýr. Hashimato hastalýðý, tiroidit (tiroidin cerahatli olamayan iltihabý), lityum isimli psikiyatrik ilacýn kullanýmý, her türlü tiroid ameliyatlarý sonrasýnda, zehirli guatrýn uzun süreli hapla tedavisi sonrasýnda, atom tedavisi sonrasýnda, doðuþtan tiroid bezesi hastalýklarýnda tiroid hormon yetmezliði (hipotiroidizm) görülebilir. Hastalarda baþlýca þikayetler; saçlarda kabalaþma ve matlaþma, ciltte kuruma, pullanma ve dökülme, istemediði halde kilo alma, rejime raðmen kilo verememe, kabýzlýk, çarpýntý, isteksizlik, cinsel isteksizlik, sýk sýk bunalýma girme, bel-omuz-sýrt aðrýsý, çabuk yorulma. Dil büyümesi gibi ilginç þikayetler dahi görülebilir. Bu hastalarda, kandaki prolaktin (kadýnlardaki meme ve emzirme hormonu) düzeyi yükselebilmektedir. Hatta ayný hastalarda bu prolaktin yüksekliðine ilaveten MR ve tomografide ayný "prolaktin salgýlayan hipofiz tümörleri"ndeki gibi hipofiz büyümesi de görülebilmektedir. Bu hastalarda tiroid yetmezliðinin gözden kaçýrýlmasý sonucunda "agresif prolaktin fazlalýðý tedavisi" ve hatta "hipofiz ameliyatý" uygulanabilmektedir. Halbuki asýl hastalýk olan tiroid hormon yetmezliði tedavi edilmeden bu agresif tedavilerle sorunu çözmek mümkün deðildir. Yapýlacak tetkiklerden sonra teþhisin doðrulanmasýný takiben eksik olan tiroid hormonunu vererek çok hýzlý iyileþme saðlamak mümkündür. Burada en önemli nokta yeterli hormonun verilmesi ve “ince ayarýn” yapýlmasýdýr. Bu hastalar ömür boyunca ilaç kullanmak zorundadýr. tedavide kullanýlan Tiroid hormonunun standart dozu yoktur. Bu nedenle her hastada yapýlacak ölçüm ve takiplerle gerçek ve doðru idame dozu bulunmalýdýr. |
||||||||||||||
| TÝROÝDÝT | ||||||||||||||
|
Tiroid bezesinin "cerahatli olmayan" iltihabýdýr. En sýk karþýlaþýlan þekli Hashimato (Haþimato) tiroiditidir. Bu tiroiditin baþlangýcý genellikle hasta tarafýndan hissedilmez. Hastalarýn bir kýsmýnda erken dönemde kýsa süren bir “yüksek tiroid hormon” dönemi vardýr. Hastalarýn çoðu, bu yüksek hormon döneminden sonra düþük hormon dönemine (hipotiroidzm) girerler. Yüksek hormon döneminde “agresif” zehirli guatr tedavisi yapmak hastalarýn hýzla hipotiroidizme girmesine neden olur.Tüm tiroidit hastalarýnda temel tedavi prensibi, hastalýðýn hekime baþvurduðu döneme göre tedavi edilmesidir. |
||||||||||||||
|
GEBELÝKTE GUATR VE DÝÐER TÝROÝD HASTALIKLARI |
||||||||||||||
|
Hamilelerde hormonal sistemlerin tümünde ciddi deðiþim olmasý kaçýnýlmazdýr. Tiroid de bu deðiþimlerden nasibini almaktadýr. Bu çerçevede vücudun iyot ihtiyacý ve tiroid hormonu ihtiyacý artmaktadýr. Hamilelerde TSH’ýn baskýlandýðý (normalden düþük olduðu) ve hormonlarýn düþük veya yüksek olduðu durumlar çok nadir deðildir. Bu nedenle hamilelerde tiroid hormonlarýnýn her 3 ayda bir ölçülmesi gerekir; zira her üç aylýk dönemlerde tiroid hormon ihtiyacý deðiþiklik göstermektedir. Hamilelerde tiroid hormonlarýnýn düþük, TSH’ýn yüksek olduðu durumlar ciddi alarm belirtisi olup yakýndan izlemek gereken bir tablodur. Aksi halde anne rahmindeki bebeðin fiziksel ve zeka geliþimi etkilenebilir.
SAÇ DÖKÜLMESÝ VE GUATR Kandaki tiroid hormonu yüksek olduðu durumlarda, örneðin zehirli guatrda kadýnlarda saç dökülmesi ciddi bir þikayet olarak kendini gösterir. Hasta saçlarýnýn "tutam tutam" döküldüðünden bahseder. Günde ortalama her kadýnda 150-200 saç kaybý doðaldýr ancak bu sayý zehirli guatrda çok daha fazladýr. Tiroid hormon yetersizliðinde (hipotiroidizm), doktor tarafýndan verilen tiroid hormonu dozu yüksek olduðu zaman da saç dökülmesi görülür. KALP RÝTMÝ VE GUATR Baþta zehirli guatr olmak üzere, guatrýn birçok türünde kalp atýmý artar (taþikardi) ve ritmi bozulur (aritmi). Zehirli guatr tedavisinden sonra hastanýn ilk farkettiði þey kalp çarpýntýsýnýn hýzla normale dönmesidir. Bu hastalara genellikle uzun süre ritm düzeltici tedaviler uygulanýr ancak sonuç almak pek mümkün olmaz zira asýl neden olan tiroid hastalýðý tedavi edilmeden bu ritm bozukluðu normale dönmez.
|





