Genel Bilgiler

BAÞ AÐRISI
 

    Baþ aðrýsý tüm dünyada hemen hemen herkesin hayatlarý boyunca en az bir kez yaþadýðý bir þikayettir. Bazýlarý için ender geliþen bir belirti olurken bazýlarý içinse hayatý kýsýtlayan kronik bir hastalýk veya hayatý tehdit eden bir hastalýk olabilmektedir.  Birçok hasta altta yatan ciddi bir hastalýk belirtisi olabileceðinden korkar.  Aþaðýdaki yazýda baþ aðrýsý tipleri genel hatlarýyla incelenecektir.

       Baþ Aðrýsý Sendromlarý: Baþ aðrýsýyla karekterize en sýk karþýlaþýlan hastalýklardan olan migren son yýllarda çok fazla ilgi uyandýrmaktadýr.

     1) Migren:

     a) Etiyoloji: Migrenin nedeni bilinmemektedir ancak, bazý tetkileyiciler sýkça gözlemlenmiþtir.

     - Hastalarýn çoðunun ailede migren öyküsü vardýr.

     - Stres, deðiþen uyku saatleri, adet görme, alkol kullanýmý, kafein kesilmesi, çeþitli gýda maddelerinin yenilmesi, vb. gibi durumlara dayandýrýlabilir.

     - Görünüþte minör kafa travmalarýndan sonra geliþebilir; tanýsý ve tedavisi uzamýþ rahatsýzlýðý engelleyebilir.

     b) Migren Sendromlarý:

     - Aura’sýz Migren (Basit Migren): Beyinde yaygýn veya tek taraflý zonklayýcý baþ rahatsýzlýðý ile karakterize, aralýklý bir sendromdur.  Bulantý, kusma, fotofobi (ýþýktan rahatsýz olma), sonofobi (gürültüden rahatsýz olma) ve/veya iþtahsýzlýk, baþ aðrýsýna eþlik edebilir.

     - Aura’lý Migren (Klasik Migren): Sýklýkla görme yarý alaný içinde geometrik biçimde olan renklerin, canlý görsel ýþýk dizileri þeklinde aura ile ortaya çýkmasýdýr.  Zonklayýcý baþ aðrýsý genellikle görsel bulgularýn karþý tarafýndadýr ve hastada bulantý, kusma, fotofobi, sonofobi ve iþtahsýzlýk olabilir.  Aura lý migren görme alaný bozukluklarý ve hemisensoriyel kayýp gibi geçici nörolojik bozukluklarla birlikte olur.

     c) Tedavi: Mümkün ise öncelikle uyarýcý etkenler kaldýrýlmalýdýr.

     - Migren Aðrýsýný Erken Durduran Tedavi:

     Oral, dil altý ve fitil þekilleri bulunan ergotamin ve dihidroergotamin (dhe) kullanýmý.  Gebe kalmak isteyen kadýnlar, kontolsüz hipertansiyonu bulunanlar, sepsisteki, böbrek-karaciðer yetersizliði bulunanlar ve koroner, serebral veya periferikdamar hastalýklarý bulunanlarda bu yöntemden kaçýnmak gerekir.

     Zaman zaman aspirin veya nonsteroid anti-inflamatuvar ilaçlar (NSAID ler) migreni durdurabilir. Semptomatik rahatlama için analjezikler de kullanýlablir.

   Bir serotinin agonisti olan sumatriptan, migren tedavisinde etkili bir ajandýr.

     - Profilaktik Tedavi: Ýlaç kullanýmý ve baþ aðrýsýný uyarýcý durumlara karþý hastanýn davranýþlarýnda deðiþiklikler yapma þeklinde belirtilebilir.

     Medikal tedavide, beta-blokerler, trisiklik antidepresanlar, kalsiyum kanal blokerleri, NSAID ler veya valproik asit, migreni önlemede kullanýlabilmektedir.  Hastada belli bir ilacýn etkisini (baþ aðrýsýný önleyici etkiden baþka bir etki) kýsmen ihtiyaca göre kullanmak, kýsmen de engellemek için ilaç tedavisi seçiminde yol gösterilir. Baþlangýçta düþük doz verilmeli ve dozaj yükseltildikçe tedavi edici faydalarý ve istenmeyen yan etkileri düzenlenmelidir.  Doz yararlý bir yanýt alýnýncaya veya istenmeyen yan etkiler geliþinceye kadar artýrýlabilir.  Bir ilacýn etkisiz olduðunu düþünmeden önce, maksimal bir dozun birkaç hafta kullanýlmasý gereklidir.

     Biofeedback tedavisi, hastalarýn stresle daha fazla iliþkili olan migren ataklarýný azaltabilir.

     2) Bir Kas Gerilmesi veya Gerilim Baþ Aðrýsý:

     Baþýn çevresinde bant þeklinde rahatsýzlýk ile karekterizedir. Bu tip baþ aðrýlarý genellikle gündüzleri meydana gelir ve duygusal stres ile baðlantýlý olabilir.  Posterior servikal ve oksipikal kaslar genellikle hassastýr ve spazm halinde olabilir.  Bu tip baþ aðrýsý ile basit migren arasýnda ayrým yapmak zor olabilir.

     Tedavide NSAID ler, kas gevþeticiler, ýlýk ýslak ýsý ve bazen antidepresif ilaçlar ve psikoterapi uygulanmasý gereklidir.

     3) Kronik Günlük Baþ Aðrýsý:

     Migrenli veya gerilim baþ aðrýlarý olan hastalarda, spontan olarak veya analjezikler ya da ergotaminlerin aþýrý kullanýlmasý sonucu olarak kronik günlük baþ aðrýlarý geliþebilir. Tedavi, aþýrý ilaç kullanýmýnýn kesilmesinden ibarettir. Profilaktik migren ilaçlarý da baþ aðrýsýnýn tekrarýný önlemede yardýmcý olabilir.

     4) Küme (Cluster) Baþ Aðrýsý:

     Küme baþ aðrýlarý, þiddetli periorbital baþ aðrýlarýdýr. Otuz ila doksan dakika sürer ve birkaç hafta veya ay boyunca günde bir defa ya da birkaç defa meydana gelir.  Tek taraflý aðrý ile birlikte aðrý ile ayný tarafta göz yaþý akmasý, konjoktival hipermi, nazal konjesyon ve Horner sendromu olur. Tipik hasta, orta yaþlý bir erkektir.  Bu tip baþ aðrýsý olan hastalar genellikle sessiz ve karanlýk yerler arayan migrenlilerin tersine genellikle yürüyerek dolaþýrlar.

     Tedavi olarak, aðrýyý baþlangýçta durduran ve semptomatik olan tedavi %100 oksijen, ergotamineler, analjezikler veya sumatriptan içerir.  Profilaktik tedavi, lityum, kalsiyum kanal blokerleri veya kortikosterioidleri içine alýr.

     5. Temporal (Dev Hücreli) Arterit:

     Bir þakakta odaklanmýþ veya oksipal alanda yerleþmiþ baþ aðrýsýndan þikeyet eden 50 yaþ üzeri hastalarda dev hücreli arterit araþtýrýlmalýdýr. Buna baðlý semptomlar, görme bozukluklarý, çene kaludikasyon, ateþ, atraji myalji ve kilo kaybýdýr. Bu hastalarýn yaklaþýk %50 sinde polimyaljia romatika da vardýr.

     Kortikosteroid tedavi hýzlý iyileþmeyi saðlar.

     6. Selim Ýntrakranial Hipertansiyon:

     Bilinen bir nedeni yoktur fakat þiþmanlýk, hamilelik, oral kontraseptifler, sistemik SLE ve birçok baþka durumlarla birlikte bulunur.  Oldukça sabit ve yaygýn baþ aðrýsýnýn açýk bilinç, papil ödemi ve normal nörlojik muayene ile birlikte geliþmesi bu hastalýðý düþündürür. Bulanýk görme oluþabilir ve görme kaybý en aðýr komplikasyonudur. Taný için BT veya MR taramasý önerilir.  

     7. Trigeminal Nevralji:

     Sýklýkla idiopatik olan bir sendromdur fakat, multiplskleroz  (MS), neoplazi ve trigeminal sinire basý yapan vasküler halkalar ile birlikte olabilir. Sýklýkla bir tetik noktasý ile beraber þimþekvari-hýzlý, þiddetli yüz aðrýsý, trigeminal nevraljiyi düþündürür.  Yüz duyularýnda hiçbir kayýp yoktur.

     Tedavi þekilleri, karbamazepine, baklofen ve cerrahi giriþimi içerir.

     8) Ýndometazine Yanýt Veren Baþ Aðrýlarý:

     Ýndometazin tedavisi ile iyileþebilen þiddetli, tek taraflý aðrý ile karekterizedir.  Kronik paroksismal hemikrania, gece uykudan uyandýran, 2 dakika ile 2 saate dek süren, otonomik özellikler ile beraber olan, aðrýlý, multipl ataklar (günde 40’a kadar) ile karekterizedir. Alkol, krizleri uyarabilir. Epizodik paroksismal hemikrania, gece uykudan uyandýran ve otonomik özellikler ile beraber olan, yarým saat kadar süren, multipl ataklar (günde 6 ila 30 arasý) ile karekterizedir.  Aylar hatta yýllar süren remisyonlar meydana gelebilir.

     Yukarýda sayýldýðý gibi baþ aðrýsý kendini deðiþik hastalýklar þeklinde göstermektedir. Baþarýlý bir tedavinin ilk basamaðý güvenli, güvenilir ve özgün bir tanýdýr.  Bu sebeple baþ aðrýsý yakýnmalarý, nedeninin belirlenmesi açýsýndan daima daha ileri deðerlendirme gerektirir.

Uluslararasý Baþ Aðrýsý Derneði’nin Baþ Aðrýsý Sýnýflamasý

         Primer Baþ Aðrýsý Bozukluklarý:

 A.     Migren

 1.      Aurasýz Migren

 2.      Auralý Migren

 3.      Oftalmoplejik

 4.      Retinal Migren

 5.      Migrenle Ýliþkili Olabilecek Periyodik Çocukluk Çaðý Sendromlarý

 6.      Migren Komplikasyonlan

 7.      Yukandaki Kriterleri Karþýlamayan Migrenoz Bozukluk

 B.     Gerilim Tipi Baþ Aðrýsý

 1.      Epizodik Gerilim Tipi Baþ Aðrýsý

 2.      Kronik Gerilim Tipi Baþ aðrýsý

 3.      Yukandaki Kriterleri Karþýlamayan Gerilim Tipi Baþ Aðrýsý

 C.     Küme Baþ Aðrýsý ve Kronik Paroksismal Hemikranya

 1.      Küme Baþ Aðrýsý

 2.      Periyodik Özellikleri Belirsiz Küme Baþ Aðrýsý

 3.      Epizodik Küme Baþ Aðrýsý

 4.      Kronik Küme Baþ Aðrýsý

 5.      Kronik Paroksismal Hemikranya

 6.      Yukandaki Kriterleri Karsilamayan Küme Benzeri Baþ Aðrýsý Bozukluðu

 D.     Yapýsal bir Bozuklukla Ýliþkisi Olmayan Çeþitli Baþ Aðnlarý

 1.      Ýdyopatik Saplanýcý Baþ Aðrýsý

 2.      Dýþtan Basý Baþ Aðrýsý

 3.      Soðukla Tetiklenen Baþ Aðnsý

 4.      Benin Öksürük Baþ Aðrýsý

 5.      Benin Efor Baþ Aðrýsý

 6.      Cinsel Aktivite ile Ýliþkili Baþ Aðrýsý

         Sekonder Baþ Aðrýsý Bozukluklan:

 E.     Kafa Travmasi ile Ýliþkili Bas Aðrýsý

 1.      Akut Travma Sonrasi Bas Aðrýsý

 2.      Kronik Travma Sonrasi Bas Aðrýsý

 F.     Damarsal Hastalýklarla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 1.      Akut Ýskemik Serebrovaskuler Hastalik

 2.      Ýntrakranyal Hematom

 3.      Subaraknoid Kanama

 4.      Kanamamýþ Damarsal Anomali

 5.      Arterit

 6.      Karotis veya Vertebral Arter Aðrýsý

 7.      Venöz Tromboz

 8.      Arteriyel Yüksek Tansiyon

 9.      Diðer Damarsal Hastalýklarla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 G.     Damar-dýþý Ýntrakranyal Hastalýklarla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 1.      Beyin Omurilik Sivisi Basýncýnýn Artmasý

 2.      Beyin Omurilik Sivisi Basýncýnýn Azalmasý

 3.      Kafa-içi Ýnfeksiyon

 4.      Kafa-içi Sarkoidoz veya Ýnfeksiyon Dýþý Diger Ýnflamatuar Hastalýklar

 5.      Intratekal Ýnjeksiyonlara Baglý Baþ Aðrýsý

 6.      Kafa-içi Tümörler

 7.      Diðer Kafa-içi Hastalýklarla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 H.     Madde Kullanýmý veya Yoksunluðu ile Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 1.      Akut Madde Kullanýmý ile Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 2.      Kronik Madde Kullanýmý ile Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 3.      Madde Yoksunluðu Baþ Aðrýsý (Akut Kullaným)

 4.      Madde Yoksunluðu Baþ Aðrýsý (Kronik Kullaným)

 5.      Maddelere Baðlý ancak Mekanizmasý Belirsiz Baþ Aðrýsý

 I.      Kafa Dýþýndaki Ýnfeksiyonlarla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 1.      Viral Ýnfeksiyon

 2.      Bakteriyel Ýnfeksiyon

 3.      Diðer Ýnfeksiyonlarla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 J.      Metabolik Bozuklukla Ýliþkili Baþ Aðrýsý

 1.      Hipoksi

 2.      Hiperkapni

 3.      Mikst Hipoksi ve Hiperkapni

 4.      Hipoglisemi

 5.      Diyaliz

 6.      Diðer Metabolik Bozukluklara Baðlý Baþ Aðrýsý

 K.     Kranyum, boyun, gözler, kulaklar, sinusler, diþler ve yüz ve kafa yapýlarýna iliþkin diðer bozukluklardan kaynaklanan baþ ve yüz aðrýlarý

 1.      Kafa kemikleri

 2.      Boyun

 3.      Gözler

 4.      Kulaklar

 5.      Burun ve Sinusler

 6.      Diþler, Çene ve Ýliþkili Yapýlar

 7.      Temporomandibuler Eklem Hastalýðý

 L.      Kranyal Nevraljiler, Sinir Gövdesi Agrýsý ve Deafferentasyon Aðrýsý

 1.      Kranyal Sinir Kökenli Sürekli (tik gibi olmayan) Aðrý

 2.      Trigeminal Nevralji

 a.      Ýdyopatik Trigeminal Nevralji

 b.      Semptomatik Trigeminal Nevralji

 3.      Glossofaringeal Nevralji

 4.      Nervus Ýntermedius evraljisi

 5.      Superior Laringeal Nevralji

 6.      Oksipital Nevralji

 7.      Tic Douloureux Dýþýndaki Santral Nedenli Baþ ve Yüz Aðrýlarý

 8.      11. ve 12. Guruplardaki Kriterleri Doldurmayan Yüz Aðrýsý

 M.     Sýnýflanamayan Baþ Aðrýsý