x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
ERKEKLERDE GENÝTAL SÝSTEM ANATOMÝSÝ
Erkek genital sistemi de ayný kadýndaki gibi dýþ ve iç genital organlar olarak ikiye ayrýlabilir.
Erkeðin dýþ genital sistem içinde penis ve içinde erbezlerini (testisleri) barýndýran torba (skrotum) bulunmaktadýr.
Ýç genitalya’da ise torba içinde yer alan iki adet testis, epididim, seminal veziküller, prostat, bazý salgý kanal (vas deferens) ve bezleri (Cowper bezi gibi) bulunmaktadýr.
Penis
Penis, eriþkin bir erkekte 5-12 cm uzunluðunda, 3-5 santimetre çapýnda silindir þeklinde spongiyoz (süngerimsi) bir organdýr. Ýçinde kan damarlarýný barýndýran özelleþmiþ gözenekler vardýr.
Cinsel uyaranlar sonrasýnda içindeki boþluk ve gözeneklerin kanla dolmasýyla penisin çapý artar ve boyu yaklaþýk iki katýna çýkar. Uyaran bittiðinde ise penis kýsa sürede eski boyutuna dönmektedir.
Penis uzunluðu ýrklara göre veya kiþilere göre deðiþmektedir. Bilinenin aksine yeterli cinsel tatmin için penisin büyüklüðünün deðil kalýnlýðýnýn önemi vardýr. (Aslýnda kalýnlýðýndan da çok kiþinin partneri ile birlikteyken seksüel uyaranlarý ne kadar sýklýkla yaþadýðý daha önemlidir.)
Penisin baþ (glans) ve gövde (corpus) olmak üzere iki kýsmý vardýr.
Baþ kýsmý sünnet derisiyle (prepitium) kaplýdýr ve erkek sünnet olduktan sonra bu kýsým açýkta kalýr. Sünnet olmamýþ erkeklerde sünnet derisinin içindeki baþ kýsmý sertleþmeyle birlikte ortaya çýkar, sonra eski boyutlarýna döndüðünde tekrar deri tarafýndan örtülür. Penis baþ kýsmý (glans penis) bir erkeðin en hassas bölgelerinden biridir ve içerdiði çok sayýda sinir ucu sayesinde erkek orgazmýnda en önemli rolü oynar.
Penisin ortasýndan “uretra (idrar kanalý)” geçmektedir. Urethra mesane ve idrar deliði arasýndaki bir borudur ve idrar bu borudan geçerek dýþarýya boþaltýlmaktadýr. Uretranýn diðer bir fonksiyonu ise erkeðin orgazmý sýrasýnda meninin (ejekulat) dýþarýya atýlmasýdýr.
Erkek uretrasý kadýn uretrasýna göre çok daha uzundur; bu nedenle idrar yolu enfeksiyonlarý erkeklerde kadýnlara göre daha nadir görülmektedir.
Torba (Skrotum)
Skrotum içinde saðlý sollu yer alan iki testis, sperm kanallarýnýn bir kýsmý ve çok sayýda damar yapýsý içeren torbanýn ismidir.
Ýçindeki spermlerin ölmemesi ve sperm yapýmýnýn (spermatogenesis) aksamamasý için torbanýn içindeki ýsý vücut ýsýsýndan ortalama 2 derece daha düþüktür. Torbanýn vücut dýþýnda bulunmasýnýn nedeni de budur.
Soðuk havalarda spermlerin soðuktan zarar görmemeleri için skrotum kendisini kasarak testisleri vucut içine alýr, sýcakta ise tam tersi þekilde kendisini gevþeterek ýsý dengesini saðlar.
Testisler
Testisler; torba içinde yer alan, spermlerin üretildiði ve “testosteron” adý verilen erkeklik hormonunun salgýlandýðý iki adet organdýr.
Büyüklükleri kiþiden kiþiye farklýlýklar göstermekte olup her biri ortalama 20-30 gram aðýrlýðýnda, 4-5 cm uzunluðunda ve 2-2,5 cm kalýnlýðýndadýr. Ayný büyüklükte olmalarýna karþýn sol testis saðdakine göre biraz daha aþaðýda yerleþimlidir.
Her testis içinde küçük ve oldukça kývrýmlý sperm kanalcýklarý bulunur. Bu kanalcýklar beyinde bulunan hipofiz bezinin salgýladýðý “FSH hormonu”nun etkisi ile sperm hücreleri üretmektedir.
Testisler yine hipofiz bezinden salgýlanan ve “LH hormonu”nun etkisiyle erkeklik hormonu olarak da bilinen “testosteron hormonu”nu üretmektedirler.
Ergenlik (puberte, bluð çaðý) döneminden itibaren salgýlanmasý artan testosteron hormonu etkisiyle çocuklarda ses kalýnlaþmasý, sakal çýkmasý, genital bölgelerde kýllanmanýn olmasý, vücut kaslarýnýn geliþmesi gibi deðiþimler yaþanýr (sekonder seks karakterleri). Sperm üretimi de ergenliðin baþlamasýyla kýsa sürede baþlamaktadýr.
Eriþkin bir erkekte de testosteron erkek cinsiyete özgü özelliklerin devamýný ve sürekli olarak sperm üretimini saðlamaktadýr.
Sperm hücresinin yapýsý
Uzunluðu 0.05 mm olan sperm hücresi üç kýsýmdan meydana gelir: Baþ, boyun (orta kýsým) ve kuyruk. Sperm hücresi mikroskopik görünümü (Yandaki resim)
Baþ kýsmýnýn iki önemli özelliði vardýr; bir tanesi spermin yumurta hücresi içerisine girmesini saðlayan eritici enzimlerin bulunduðu uç kýsmýndaki “akrozom” organelidir. Akrozomun içinde yer alan “litik (eritici) enzimler” yumurtanýn dýþ zarýný delerek döllenmeyi saðlarlar. Baþ kýsmýnýn diðer görevi ise çekirdek (nukleus) içinde yer alan X veya Y kromozumuna ait genetik materyelin saklanmasýdýr. Yumurtanýn; X Kromozuma sahip spermle birleþmesi kýz cinsiyeti, Y Kromozuma sahip spermle birleþmesi erkek cinsiyeti oluþturacaktýr.
Spermin boyun kýsmýnda bulunan mitokondrialar sayesinde hareketlilik için gerekli enerji (ATP) temin edilmektedir.
Kuyruk kýsmýnda bulunan mikroflamanlar sayesinde de sperm hareketliliðini (motiliteyi) saðlamaktadýr.
Sperm üretimi (Spermatogenez)
Her testis içinde çok ince ve birbiri üzerine katlanmýþ çok sayýda kýlcal boru vardýr. Sperm hücreleri bu borular içerisinde yaklaþýk 74 günlük süre içinde oluþup olgunlaþmaktadýr. Evet, tek bir sperm hücresi yaklaþýk 2.5 ayda olgun hale gelmektedir. Sperm üretimi devamlýdýr, üretilen sperm sürekli depolanýr ve boþaltýlmaya hazýr bekler.
Sperm hücresi üretimi aynen yumurta hücresi üretiminde olduðu gibi esas olarak 46 kromozom taþýyan bir hücrenin tam yarýdan ikiye bölünmesiyle gerçekleþir. Erkeklerin hücrelerinde cinsiyet kromozomu olarak bir X bir de Y kromozomu bulunur. Kadýnda ise cinsiyet kromozomlarýnýn her ikisi de X yapýsýndadýr.
Sperm hücreleri oluþum aþamasýnda böylece cinsiyet kromozomlarýndan ya X veya Y kromozomunu alýrlar.
Yumurta hücresini dölleyen sperm hücresi Y kromozomuna sahip olduðunda bebeðin cinsiyeti erkek, X kromozomuna sahip olduðunda bebeðin cinsiyeti kýz olur.
Yani bebeðin cinsiyetini “annenin yumurtasý deðil, daima babadan gelen spermin cinsiyet (sex) kromozomu” belirler.
Epididim
Testis içindeki kanalcýklar testisin hemen tepesinde yerleþmiþ olan “epididim” isimli yapýyla devam ederler. Epididim sperm hücrelerinin olgunlaþmasýnýn devam ettiði bölgedir. Hücreler için bir depo görevindedir ve vaz deferens adý verilen ana sperm iletim kanalýyla devam eder.
Diðer bez ve kanallar
Ana sperm kanalýnýn içine seminal vezikülleri, prostat bezi ve Cowper salgý bezleri kendi salgýlarýný boþaltarak meninin son þeklini almasýný saðlarlar. Bezlerden salgýlanýlan tüm salgýlar sperm hücreleri üzerinde besleyici ve hareket artýrýcý niteliktedir.
Ýçinde sperm hücrelerinin olduðu meniye “semen veya ejekulat” isimleri verilmektedir.
Yaklaþýk 4 ml. hacmindeki semenin %60’ý seminal vezikül tarafýndan, %20’si prostat tarafýndan üretilmektedir.
Prostat en dýþ kýsýmda yer alan organ olduðundan ejakulasyonda ilk boþalan sývý prostat sývýsýdýr ve en canlý spermler de bu sývý içinde yer alýr. Burada bilinmesi gereken nokta cinsel iliþki sýrasýnda erkeðin uyarýlmasý sonucunda penisin ucundan gelen ilk sývýda (zevk suyu) spermlerin bulunduðu için bu sývýnýn vajinaya bulaþmasý ile gebelik þansýnýn olduðudur.
Meni yaklaþýk 1.5-5 cc hacminde opak-gri renkte, kuruduðunda sarý bir renk alan, kendine özgü bir kokusu olan, yapýþkan ve kývamlý bir sývýdýr. Erkeðin orgazmý ile birlikte fýþkýrarak dýþarý boþalýr. Bu olaya “ejekulasyon (boþalma)” adý verilir.
Vücuttan atýlan semen 15 dakika içerisinde kývamýný kaybederek tamamen su gibi sývýlaþýr (likefaksiyon, erime). Bir ejekulasyonda erkek ortalama 100-200 milyon arasýnda sperm hücresini boþaltmaktadýr.
Yumurtanýn döllenmesinde sperm sayýsý kadar spermlerin kalitesi yani hareketlilik oraný ve morfolojisi (yapýsý) de önemlidir. Çünkü menide atýlan spermlerin tamamý kaliteli deðildir; örneðin bir kýsmý hareketsiz, deformiteli (bozuk yapýda) veya ölü olabilir. Semenin özelliklerinin laboratuvarda incelenmesine “spermiyogram testi (semen analizi)” adý verilmektedir.
Referans:
Hera Kadýn Saðlýðý Merkezi
Erkek genital sistemi de ayný kadýndaki gibi dýþ ve iç genital organlar olarak ikiye ayrýlabilir.
Erkeðin dýþ genital sistem içinde penis ve içinde erbezlerini (testisleri) barýndýran torba (skrotum) bulunmaktadýr.
Ýç genitalya’da ise torba içinde yer alan iki adet testis, epididim, seminal veziküller, prostat, bazý salgý kanal (vas deferens) ve bezleri (Cowper bezi gibi) bulunmaktadýr.
Penis
Penis, eriþkin bir erkekte 5-12 cm uzunluðunda, 3-5 santimetre çapýnda silindir þeklinde spongiyoz (süngerimsi) bir organdýr. Ýçinde kan damarlarýný barýndýran özelleþmiþ gözenekler vardýr.
Cinsel uyaranlar sonrasýnda içindeki boþluk ve gözeneklerin kanla dolmasýyla penisin çapý artar ve boyu yaklaþýk iki katýna çýkar. Uyaran bittiðinde ise penis kýsa sürede eski boyutuna dönmektedir.
Penis uzunluðu ýrklara göre veya kiþilere göre deðiþmektedir. Bilinenin aksine yeterli cinsel tatmin için penisin büyüklüðünün deðil kalýnlýðýnýn önemi vardýr. (Aslýnda kalýnlýðýndan da çok kiþinin partneri ile birlikteyken seksüel uyaranlarý ne kadar sýklýkla yaþadýðý daha önemlidir.)
Penisin baþ (glans) ve gövde (corpus) olmak üzere iki kýsmý vardýr.
Baþ kýsmý sünnet derisiyle (prepitium) kaplýdýr ve erkek sünnet olduktan sonra bu kýsým açýkta kalýr. Sünnet olmamýþ erkeklerde sünnet derisinin içindeki baþ kýsmý sertleþmeyle birlikte ortaya çýkar, sonra eski boyutlarýna döndüðünde tekrar deri tarafýndan örtülür. Penis baþ kýsmý (glans penis) bir erkeðin en hassas bölgelerinden biridir ve içerdiði çok sayýda sinir ucu sayesinde erkek orgazmýnda en önemli rolü oynar.
Penisin ortasýndan “uretra (idrar kanalý)” geçmektedir. Urethra mesane ve idrar deliði arasýndaki bir borudur ve idrar bu borudan geçerek dýþarýya boþaltýlmaktadýr. Uretranýn diðer bir fonksiyonu ise erkeðin orgazmý sýrasýnda meninin (ejekulat) dýþarýya atýlmasýdýr.
Erkek uretrasý kadýn uretrasýna göre çok daha uzundur; bu nedenle idrar yolu enfeksiyonlarý erkeklerde kadýnlara göre daha nadir görülmektedir.
Torba (Skrotum)
Skrotum içinde saðlý sollu yer alan iki testis, sperm kanallarýnýn bir kýsmý ve çok sayýda damar yapýsý içeren torbanýn ismidir.
Ýçindeki spermlerin ölmemesi ve sperm yapýmýnýn (spermatogenesis) aksamamasý için torbanýn içindeki ýsý vücut ýsýsýndan ortalama 2 derece daha düþüktür. Torbanýn vücut dýþýnda bulunmasýnýn nedeni de budur.
Soðuk havalarda spermlerin soðuktan zarar görmemeleri için skrotum kendisini kasarak testisleri vucut içine alýr, sýcakta ise tam tersi þekilde kendisini gevþeterek ýsý dengesini saðlar.
Testisler
Testisler; torba içinde yer alan, spermlerin üretildiði ve “testosteron” adý verilen erkeklik hormonunun salgýlandýðý iki adet organdýr.
Büyüklükleri kiþiden kiþiye farklýlýklar göstermekte olup her biri ortalama 20-30 gram aðýrlýðýnda, 4-5 cm uzunluðunda ve 2-2,5 cm kalýnlýðýndadýr. Ayný büyüklükte olmalarýna karþýn sol testis saðdakine göre biraz daha aþaðýda yerleþimlidir.
Her testis içinde küçük ve oldukça kývrýmlý sperm kanalcýklarý bulunur. Bu kanalcýklar beyinde bulunan hipofiz bezinin salgýladýðý “FSH hormonu”nun etkisi ile sperm hücreleri üretmektedir.
Testisler yine hipofiz bezinden salgýlanan ve “LH hormonu”nun etkisiyle erkeklik hormonu olarak da bilinen “testosteron hormonu”nu üretmektedirler.
Ergenlik (puberte, bluð çaðý) döneminden itibaren salgýlanmasý artan testosteron hormonu etkisiyle çocuklarda ses kalýnlaþmasý, sakal çýkmasý, genital bölgelerde kýllanmanýn olmasý, vücut kaslarýnýn geliþmesi gibi deðiþimler yaþanýr (sekonder seks karakterleri). Sperm üretimi de ergenliðin baþlamasýyla kýsa sürede baþlamaktadýr.
Eriþkin bir erkekte de testosteron erkek cinsiyete özgü özelliklerin devamýný ve sürekli olarak sperm üretimini saðlamaktadýr.
Sperm hücresinin yapýsý
Uzunluðu 0.05 mm olan sperm hücresi üç kýsýmdan meydana gelir: Baþ, boyun (orta kýsým) ve kuyruk. Sperm hücresi mikroskopik görünümü (Yandaki resim)
Baþ kýsmýnýn iki önemli özelliði vardýr; bir tanesi spermin yumurta hücresi içerisine girmesini saðlayan eritici enzimlerin bulunduðu uç kýsmýndaki “akrozom” organelidir. Akrozomun içinde yer alan “litik (eritici) enzimler” yumurtanýn dýþ zarýný delerek döllenmeyi saðlarlar. Baþ kýsmýnýn diðer görevi ise çekirdek (nukleus) içinde yer alan X veya Y kromozumuna ait genetik materyelin saklanmasýdýr. Yumurtanýn; X Kromozuma sahip spermle birleþmesi kýz cinsiyeti, Y Kromozuma sahip spermle birleþmesi erkek cinsiyeti oluþturacaktýr.
Spermin boyun kýsmýnda bulunan mitokondrialar sayesinde hareketlilik için gerekli enerji (ATP) temin edilmektedir.
Kuyruk kýsmýnda bulunan mikroflamanlar sayesinde de sperm hareketliliðini (motiliteyi) saðlamaktadýr.
Sperm üretimi (Spermatogenez)
Her testis içinde çok ince ve birbiri üzerine katlanmýþ çok sayýda kýlcal boru vardýr. Sperm hücreleri bu borular içerisinde yaklaþýk 74 günlük süre içinde oluþup olgunlaþmaktadýr. Evet, tek bir sperm hücresi yaklaþýk 2.5 ayda olgun hale gelmektedir. Sperm üretimi devamlýdýr, üretilen sperm sürekli depolanýr ve boþaltýlmaya hazýr bekler.
Sperm hücresi üretimi aynen yumurta hücresi üretiminde olduðu gibi esas olarak 46 kromozom taþýyan bir hücrenin tam yarýdan ikiye bölünmesiyle gerçekleþir. Erkeklerin hücrelerinde cinsiyet kromozomu olarak bir X bir de Y kromozomu bulunur. Kadýnda ise cinsiyet kromozomlarýnýn her ikisi de X yapýsýndadýr.
Sperm hücreleri oluþum aþamasýnda böylece cinsiyet kromozomlarýndan ya X veya Y kromozomunu alýrlar.
Yumurta hücresini dölleyen sperm hücresi Y kromozomuna sahip olduðunda bebeðin cinsiyeti erkek, X kromozomuna sahip olduðunda bebeðin cinsiyeti kýz olur.
Yani bebeðin cinsiyetini “annenin yumurtasý deðil, daima babadan gelen spermin cinsiyet (sex) kromozomu” belirler.
Epididim
Testis içindeki kanalcýklar testisin hemen tepesinde yerleþmiþ olan “epididim” isimli yapýyla devam ederler. Epididim sperm hücrelerinin olgunlaþmasýnýn devam ettiði bölgedir. Hücreler için bir depo görevindedir ve vaz deferens adý verilen ana sperm iletim kanalýyla devam eder.
Diðer bez ve kanallar
Ana sperm kanalýnýn içine seminal vezikülleri, prostat bezi ve Cowper salgý bezleri kendi salgýlarýný boþaltarak meninin son þeklini almasýný saðlarlar. Bezlerden salgýlanýlan tüm salgýlar sperm hücreleri üzerinde besleyici ve hareket artýrýcý niteliktedir.
Ýçinde sperm hücrelerinin olduðu meniye “semen veya ejekulat” isimleri verilmektedir.
Yaklaþýk 4 ml. hacmindeki semenin %60’ý seminal vezikül tarafýndan, %20’si prostat tarafýndan üretilmektedir.
Prostat en dýþ kýsýmda yer alan organ olduðundan ejakulasyonda ilk boþalan sývý prostat sývýsýdýr ve en canlý spermler de bu sývý içinde yer alýr. Burada bilinmesi gereken nokta cinsel iliþki sýrasýnda erkeðin uyarýlmasý sonucunda penisin ucundan gelen ilk sývýda (zevk suyu) spermlerin bulunduðu için bu sývýnýn vajinaya bulaþmasý ile gebelik þansýnýn olduðudur.
Meni yaklaþýk 1.5-5 cc hacminde opak-gri renkte, kuruduðunda sarý bir renk alan, kendine özgü bir kokusu olan, yapýþkan ve kývamlý bir sývýdýr. Erkeðin orgazmý ile birlikte fýþkýrarak dýþarý boþalýr. Bu olaya “ejekulasyon (boþalma)” adý verilir.
Vücuttan atýlan semen 15 dakika içerisinde kývamýný kaybederek tamamen su gibi sývýlaþýr (likefaksiyon, erime). Bir ejekulasyonda erkek ortalama 100-200 milyon arasýnda sperm hücresini boþaltmaktadýr.
Yumurtanýn döllenmesinde sperm sayýsý kadar spermlerin kalitesi yani hareketlilik oraný ve morfolojisi (yapýsý) de önemlidir. Çünkü menide atýlan spermlerin tamamý kaliteli deðildir; örneðin bir kýsmý hareketsiz, deformiteli (bozuk yapýda) veya ölü olabilir. Semenin özelliklerinin laboratuvarda incelenmesine “spermiyogram testi (semen analizi)” adý verilmektedir.
Referans:
Hera Kadýn Saðlýðý Merkezi