Genel Bilgiler

POLÝKÝSTÝK OVER SENDROMU

Polikistik Over Sendromu (PCOS, PKOS);  yumurtalýklarda irileþme ve bir çok küçük kist oluþumu ile karakterize olup kiþide bir takým hormonal problemlere zemin hazýrlayan ve günümüzde neden oluþtuðu halen kesin olarak bilinmeyen bir durumdur.

Yandaki resimde polikistik over sendrom olan bir kiþinin yapýlan ultrasonunda yumurtalýðýndaki küçük kistler izlenmektedir.

Polikistik over sendromu olan kiþilerde;

Adet gecikmeleri (oligomenore)
Sivilce (akne)
Obesite (normalden fazla kilolu olma)
Tüylenme (hirsutism)
Yumurtlamanýn düzgün olmamasý (anovulasyon) sonucu kýsýrlýk gibi problemler vardýr.

Kanda hormon ölçümleri yapýldýðýnda çeþitli dengesizlikler saptanýr; özellikle LH (Luteinizan Hormon) ve erkeklik hormonlarý (testosteron, DHEAS) yükselmiþtir.

Bu sendromda; beyindeki hipofiz bölümünden salgýlanan ve yumurtalýk hormon üretimini düzenleyen, FSH ve LH hormonlarý arasýndaki denge bozulmuþtur. Bunun sonucu olarak yumurtalýk hormon üretiminde anormal sapmalar ve yumurtlamada problemler oluþmaktadýr.

Erkeklik hormonu yüksekliðine baðlý olarak vücutta (özellikle yüzde, göðüslerde, göbek etrafýnda ve bacaklarda) erkek tipi tüylenme artýþý olurken bazen köþelerde açýlma þeklinde erkek tipi saç dökülmesi (lokal alopesi) de izlenmektedir.

Hastalýðýn bir diðer fenomeni olan yumurtlama olmamasý (anovulasyon) sonucu progesteron hormonu üretimi olmamakta ve estrojen hormonu tek baþýna salgýlanmaktadýr. Estrojen hormonunun tek baþýna salgýlanmasý ise rahim kanseri riskini arttýrabilmektedir.

Hastalýðýn bulgularý tipik olarak puberte ile baþlar. Ýlk adetle birlikte adet düzensizlikleri, adet gecikmelerini takiben oluþan yoðun adet kanamalarý ilk þikayetlerdir. Bu hastalar sýklýkla adet gecikmeleri þeklinde belirgin adet düzensizliklerinden yakýnmaktadýrlar.

Sonraki dönemde yýllar içersinde giderek artan erkek tipi kýllanma (hirsutism) izlenir. Daha önceleri çenede ve dudak üzerindeki tek tük, ince olan tüyler giderek kalýnlaþýr ve sayý olarak artarak estetik bir problem yaratýr. Yetiþkin yaþta bu yakýnmalara ilave olarak "infertilite" yani çocuk olmamasý problemi de eklenebilir.

Taný
Taný, hastanýn tipik þikayetlerine bakýlarak konulabilir. Yapýlan fizik muayenede erkek tipi tüylenme artýþý (hirsutism) izlenir.  Bu artan erkeklik hormonlarýnýn etkisine baðlý bir durumdur.

Ultrasonda yumurtalýkta hastalýða özgü 3-6 mm çapýný geçmeyen bir çok sayýda kist ile ovulasyon yani yumurtlamanýn olmamasý izlenir.  Ayrýca yumurtalýklarýn hacmi de normale göre atrmýþtýr.

Aþaðýdaki ultrason görünümlerinden soldaki bir polikistik overe aitken, saðdaki normal görünümdeki bir overe (yumurtalýðý) aittir.

Alýnan kan örneðinde yükselmiþ erkeklik hormonlarý ile artmýþ LH/FSH oranlarý gözlenmektedir.

Etiyoloji
PKOS oluþumundaki etiyoloji (yani neye baðlý olarak ortaya çýktýðý) konusunda pek çok teorem vardýr. Günümüzde bu kesin olarak aydýnlatamadýðýmýz sendromun nedenleri arasýnda en sýk suçlananý "genetik özellikler"dir.  Yani kiþinin PCOS aileden aldýðý genetik bir takým özelliklere baðlýdýr.

Ancak beslenme alýþkanlýklarýþ kilo alýmý ve egzersiz yapmama gibi dýþsal faktörler de olayda tetikleyici  durumdadýr.

Tedavi
Tedavisinde hastalýðý tamamý ile ortadan kaldýrabilecek etkili bir yöntem yoktur. Hastanýn ihtiyacýna göre tedavi düzenlenir.

Adet düzensizliði ve tüylenme þikayeti belirgin olan kadýnlarda tedavi de doðum kontrol ilaçlarý oldukça etkilidir. Buradaki tedavi ile yumurtalýklardan üretilen erkeklik hormonunu baskýlanmaktadýr. Bu tedavi þeklinde amaç vücutta yeni tüylerin oluþumunun engellenmesidir. Baþlanan tedaviden sonuç alabilmek için en azýndan 6ay- 1yýl beklemek gereklidir.

Ne yazýk ki eskiden oluþmuþ tüyler için etkili ve hýzlý bir ilaç tedavisi yoktur. Daha önceden oluþmuþ tüyler için yapýlmasý gereken aðda, elektroliz gibi yöntemlerle bunlarýn giderilmesidir. Doðum kontrol ilaçlarý kullanýlmadan tüyler alýnýrsa yöntem baþarýsýz olur ve alýnan tüyler yeniden ve daha fazla bir þekilde çýkar.

Polikistik over sendromlu kadýnlarýn bir çoðunda yumurtlama gerçekleþmediði için infertilite problemi de olabilir. Eðer çocuk istemi varsa kullanýlacak tedavi yumurtlama saðlayýcý ilaçlarýn kullanýmýdýr. Bu tedaviler ile polikistik overli kadýnlarýn % 80’inden fazlasýnda yumurtlama saðlanabilir.

Gerek kýsýrlýk gerekse tüylenme tedavilerinde izlenecek ilk yol bir diyetisyen eþliðinde kilo verilmesidir. Çünkü ancak kilo kaybý ile hormonal düzenin normal þekle girebildiði izlenmiþtir. Buradaki neden, kilo artýþýna baðlý vücutta hormonal bir kýsýr döngü oluþmuþtur ve bunu kýrmanýn tek yolu zayýflamaktan geçer.  Ancak; bazý durumlarda ise PCO hastalarý normal ve hatta zayýf kilolu olabilirler.

Polikistik over sendromunun tedavisindeki ilaçlar oldukça etkilidir.  Ancak, bazen ilaçla tedavi ile baþarý saðlanamadýðýnda laparoskopik olarak yumurtalýklara cerrahi giriþim (ovarian drilling) uygulanabilir.

Yanda, laparoskopi sýrasýnda izlenen polikistik overe ait bir resimdir. Dikkat edilirse yumurtalýðýn dýþ kýsmý beyaz görünümde olup, sert ve kalýn bir tabaka ile kaplanmýþtýr. Yumurtlamayý engelleyen bu kalýn tabakaya laparoskopi sýrasýnda drilling (delme) iþlemi yapýlabilir.


PCO’lu hastalara hiçbir þikayetleri olmasa bile, artmýþ olan rahim kanseri riskini azaltmak amacýyla mutlaka tedavi verilmeli ve en azýndan aylýk düzenli adet görmeleri saðlanmalýdýr.

Polikistik over sendromunda tedavi oldukça uzun bir süre devam etmelidir. Çünkü yumurtalýklar üzerindeki baský ortadan kaldýrýldýktan sonra yumurtalýklar yeniden düzensiz hormon üretimine baþlamakta ve þikayetler yeniden baþlayabilmektedir.