x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Dizde diðer tedavi yöntemlerine cevap vermeyen kireçlenmeler diz
protezi ile tedavi edilir. Protez denince dizde eklem yapan üç kemiðin
eklem yüzeylerinin kesilerek çýkarýlmasý ve bu yüzeylerin metal ve
plastik parçalar ile kaplanmasýdýr.
En
sýk soru protez yapým yaþý ve ne kadar ömrü olduðudur. Burada hastanýn
kiþisel özellikleri; yaþ, cinsiyet, aðýrlýk ve hareket seviyesi
belirleyicidir. Ýyi ellerde yapýlmasý þartýyla tüm hastalarýn %98’inde
protez 10 yýl dayanýr. 65 yaþ üzeri, kadýn, 70 kg altý ve az hareketli
kiþilerde protezin ömrün kalan kýsmýnda idare edebileceði söylenebilir.
Genel olarak diz protezi iyi ellerde yapýldýðýnda 15 yýl civarýnda
tamamen aðrýsýz ve diz fonksiyonlarýnýn tam olduðu bir yaþam süresi
elde edilir.
Normal bir dizde dört adet bað, dizin kemiklerinin birbiri ile
baðlantýsýný ve koordinasyonunu saðlar.Artritli bir dizde bu baðlarýn
yapýlarý bozulabilir.Diz protezi uygulamalarýnda bu baðlardan bazýlarý
eklem yüzeyleri ile birlikte kaldýrýlýr ve yeni yapma yüzeyler ile
deðiþtirilir.Konulan parçalarý yerinde tutmak üzere 2 yol
mevcuttur.Bunlardan biri polimetimetakrilat adý verile çimento ile
tespittir. Diðeri ise özel hazýrlanan ve kemiðin geliþimine uygun
olarak kemikle bütünleþen parçalardan oluþan protezlerdir.
Bugün
diz protezlerinin büyük çoðunluðu çimentolu olarak
yapýlmaktadýr.Çimentolu protezlerin uyumu mükemmel olup 20 yýl kadar
dayanabilmektedir.Bu süreyi hastanýn kilosu,genel saðlýk
koþullarý,aktivite düzeyi arttýrýp, azaltabilmektedir.Çimentonun
avantajý gerek kemikle protezi birbirine baðlayan bir yapý olmasý
gerekse katý bir maddenin ortama kattýðý biomekanik güçtür.Bugün için
kullanýlan materyallerde kýrýlma olayý son derece azdýr,kemikten
gevþeyebilmeleri bir sorundur.Gevþeme 2 türlü olabilir.
1.
Diz hareketler esnasýnda birçok kuvvetin etkisi altýnda kalýr.Protezli
dizde aksial olarak gelen yük deðiþtirilmiþ olan kaval kemiðinin eklem
yüzeyi ve arta kalan spongiöz kemik tarafýndan karþýlanýr.Eðer gelen
yük protezin gücünü aþacak olursa protez alta kalan kemiðin içine
gömülür,yada gevþemeye baþlar.Bu esnada metal parçalar arasýna konmuþ
olan polietilen tabakanýn ezilmesi ondan parçalarýn ayrýþmasýna ve bu
parçalarýn vücut tarfýndan yabancý cisim olarak algýlanýp biolojik bir
yanýt verilmesine neden olur.Bu cevapta gevþemenin biolojik olarak
hýzlanmasýna neden olur.
2. Polietilen bölgeden kopan
parçalar vücudun savunma hücreleri tarafýndan kaldýrýlmak istenecektir.
Bu amaçla salgýlayacaklarý enzimler sadece bu parçalarýn deðil ayný
zamanda protezin kemiðe yapýþmýþ olduðu bölgedeki kemiðin
erimesine(osteolisiz) yol açacaktýr.Bu olay bir kýsýr döngü içerisnde
devam edip gevþeme ve protezin uyumsuzluðu ile sonlanýr. Yukarýda
anlatýlanlara karþýn çimentolu protezler bugün için baþarý ile
kulanýlmaya devam etmektedir.Özellikle genç aktif,artritli hastalarda
tek tedavi seçeneði olarak kabul edilmektedirler.
1980’li
yýllarda kemiðe bir çimento materyali olmaksýzýn uygulanabilen
protezler üretilmiþtir.Bu implantlarýn yüzeylerinde yeni kemik
oluþumunu saðlayabilecek biolojik olarak aktif olan maddeler
bulunmaktadýr.Ýmplanlarý kemiðe tespit etmek üzere çeþitli vida
sistemleride geliþtirilmiþtir.Vidalar yeni kemik geliþimi saðlanana dek
protezin tespitinden sorumlu olacaklardýr.Bazý modeller çimentolu
protezler kadar baþarýlý olmuþlardýr.Ancak ne kadar düzgün yüzeyli
olurlarsa olsunlar bu protezlerde de yük altýnda kalmaya baðlý küçük
fragmanlarýn oluþumunun daha fazla olduðu ve biolojik yanýtýn daha
hýzlý geliþtiði tespit edilmiþtir.Ayrýca bugün için bu tip protezlerin
kullanýmý ile ilgili uzun dönem sonuçlar henüz elimizde mevcut
deðildir.
1980’li yýllarýn sonuna doðru femoral
komponenti çimentosuz,tibial komponenti çimentolu hybrid protezler
üretilmiþ olup bügüne kadar ki sonuçlarý iyidir.
Sonuç
olarak diz protezi cerrahisi bazý sorunlarý olsada bugün için dizin
biomekaniðini düzenleme de etkili bir tedavi yöntemidir. Hastalarýn
operasyonun ertesi günü yürümelerine, 2. gün tuvalete oturmalarýna izin
verilir. Dikiþler ortalama 15 günde alýnýr ve sonrasýnda banyoya izin
verilir. Hasta operasyonun ertesi gününden itibaren diz bükme ve adele
güçlendirme akzersizlerine baþlanýr. Bu ekzersizler diz
fonksiyonlarýnýn tamamen kazanýlmasýna kadar devam eder. Genellikle 6.
haftada tüm diz fonksiyonlarý geri döner. Dizde þiþlik ve protezin
varlýðýný hastalar 3-6 ay hissedebilirlerse de yürüme ilk haftadan
sonra aðrýsýzdýr.
Diz protezinin iyi ellerde yapýlmasý
kadar ameliyathane ve ameliyat sonrasý bakým hizmetleride çok
önemlidir. Bu operasyonun en önemli komplikasyonu % 1-2 oranýnda
enfeksiyondur.(en iyi ameliyathane þartlarýnda). Enfeksiyon geliþirse
ek cerrahi prosedürler gerekebilir. Ýyi ameliyathane þartý dendiðinde
enfeksiyon kontrolü çok iyi olan, “laminar air flow” lu ameliyathaneler
anlaþýlmaktadýr. Damar ve sinir yaralanmasý riski neredeyse yoktur.