x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Beþ
omur ve omurlar arasý diskler ile birlikte sakrum (saðrý kemiði)
üzerinde yerleþen bel bölgesi, omurganýn boyundan sonraki en hareketli
bölgesidir. Beldeki hareketin büyük çoðunluðunu 4. ve 5. bel omurlarý
ile 5. bel omuru ile sakrum kemiði arasýndaki eklemler oluþturur.
Omurlar arasýndaki diskler içi jelatinimsi kývamlý bir sývý dýþ kýsmý
ise fibrotik bantlardan oluþan liflerden oluþur. Tekrarlayan
hareketler, aþýrý zorlanmalar, duruþ bozukluklarý, ve uygun olmayan
pozisyonlarda yapýlan fiziksel aktiviteler dýþ kýsýmdaki anulus
fibrozis adý verilen kuþakta yýrtýlmalara yol açar, yýrtýlma anulusun
iç liflerinden baþlayarak dýþarýya doðru uzanýr. Bunun sonucunda
jelatinöz sývý madde dýþarýya doðru fýtýklaþýr ve o bölgedeki baðlarý
zorlar etraftaki dokulara baský yapar. Hastalýk daha da ilerleyince
bacaða giden siyatik sinirini sýkýþtýrýr, daha çok genç ve orta
yaþlarda görülür. Ýleri yaþlarda ise bel kireçlenmesi ile birlikte
görülür.
Belirtileri nelerdir?
Bel
fýtýðýnýn en önemli belirtisi bel ve bacak aðrýsýdýr. Baþlangýçta belde
yerleþik olan aðrý daha sonra bacaða yayýlýr. Genellikle tek
taraflýdýr. Taraf deðiþtirebilir veya iki taraflý olabilir. Bazen
hastalar yalnýzca bacak aðrýsý ile gelir. Ani bir zorlanma yada ters
hareket yoksa aðrý daha önce birkaç defa tekrarlamýþtýr, tedaviyle yada
tedavisiz düzelmiþtir. Hastada ayrýca bacakta uyuþma, bel
hareketlerinde kýsýtlanma görülür. Öksürme, hapþýrma, uzun süreli
oturma, otomobil kullanma, öne doðru eðilme, aðrýyý arttýrýr. Skolyoz
adý verilen belin bir tarafa doðru eðilmesi sýk rastlanan bir bulgudur.
Aðrý
hafif, orta veya þiddetli olabilir. Ýleri vakalarda bacak kaslarýnda
erime, incelme, bacakta üþüme olabilir. Çok nadiren bacaklarda
özellikle iç taraflarda (iki taraf) his kusuru ve idrar yapamama veya
idrar kaçýrma görülür. Bu durumda hasta acilen ameliyata sevk
edilmelidir.
Teþhis nasýl konur?
Çoðu
vakada hastanýn görünümü, hastanýn ifadesi, basit bir muayene kesin
teþhis koydurur. Ancak hastalýðýn þeklini belirlemek ve diðer
hastalýklardan ayýrt etmek için laboratuvar tetkikleri, düz röntgen,
tomografi, MR gerekebilir.
Bel fýtýðýndan korunmak mümkün müdür ?
Ýyi
bir kas yapýsý, kaslar arasýnda denge duruþ eðitimi ve riskli
hareketlerden kaçýnma bel fýtýðýndan korunmada kýsmen yardýmcýdýr. Esas
önemli olan bir kez bel aðrýsý olan kiþide bunun tekrarlarýnýn
önlenmesidir.
Bel fýtýðýnýn tedavisi nasýldýr ?
Kýsa
süreli yatak istirahati, hastanýn en rahat ettiði pozisyonda ve iyi bir
yatakta olmalýdýr. Yatak sert ve düzgün olmalý vücut aðýrlýðý ile
çökmemelidir. Sýrtüstü uzanýp bacaklarýn altýna yastýk koymak en iyi
dinlenme þeklidir. Ayrýca baldýr bir koltuk üzerine konur ve sýrt üstü
yatarak dinlenmek mümkündür.
Aðrý kesici, kas gevþetici,
ilaçlar faydalýdýr. Kronikleþmiþ hastalarda antidepresan ilaç
kullanýlmalýdýr. Ani baþlayan bel ve bacak aðrýsýnda en iyi tedavi
epidural yoldan yapýlacak lokal anestezik ve steroid karýþýmý ilaçlarýn
verilmesidir. Bu tedavi ilk iki hafta içindeki hastalarda çok
etkilidir. Fonksiyonel skolyoz (omurganýn yana eðriliði) varsa
korseleme gerekebilir. Korse kullanýmý uzun süreli olmamalýdýr.
Yüzeysel
ve derin ýsýtýcýlar, düþük frekanslý akýmlar ve traksiyonla uygulanan
fizik tedavi ve rehabilitasyon hastalarýn büyük çoðunluðunda
þikayetlerin geçmesine yardýmcý olur.
Bütün hastalara bel
koruma prensipleri ve hastalýðýn aþamasýna göre egzersizler
gösterilmelidir. Birkaç kür yapýlan týbbi ve fizik tedaviye raðmen
geçmeyen aðrýlar, kuvvet kaybý ilerleyici olanlar, görüntüleme
yöntemleri ile çok büyük fýtýðý olanlar cerrahi olarak tedavi
edilmelidir. Hastalarýn büyük çoðunluðunda 4-6 hafta içinde iyileþme
saðlanýr. Yapýlan bütün tedavilere raðmen kronik aðrýlý hasta oraný
oldukça yüksektir.