logo

SaglikDanis.com

Makaleler İçinde Arama
Ve
Veya
Aynen
 Prof.Dr. Turan USLU            

Güncelleme: 11.05.2008

x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

Romatizmal hastalýklar bütün dünyada, bütün topluluklarda en sýk rastlanan, hayat kalitesini düþüren, çok fazla iþ ve ekonomik kayba sebep olan hastalýklardýr. Tedavideki birçok geliþmeye raðmen birçok romatizmal hastalýk, hem hastalar hem de hekimler için önemli bir sorun olmaya devam etmektedir.

Romatizmal þikayetleri olan milyonlarca insan vardýr. Bu hastalýklar tedavi edilmezse en basit hareketleri bile yapmak zorlaþabilir, iþe gidilmeyen günler artar yada çalýþmak tamamen imkansýzlaþabilir. Romatizmal hastalýklar insanlarýn günlük yaþantýsýný, iþlerini, özel uðraþlarýný, hobilerini, gezilerini, genel olarak yaþam kalitesini etkiler ve hatta nadir de olsa bazen ölüme bile sebep olabilir.

Romatizma kelimesi birçok hastalýk durumunu ihtiva eder. Bir kýsmý çok sýk karþýlaþýlan, bir kýsmý da çok nadir görülen 100 çeþidin üzerinde romatizmal hastalýk vardýr, ayrýca aslýnda romatizmal bir hastalýk olmayýp kas iskelet sisteminde aðrý ve fonksiyon kaybý ile seyreden ve romatizmal hastalýklarla karýþtýrýlan pek çok hastalýk vardýr.
Ýnsanlarýn % 80’i hayatýnýn bir döneminde bel aðrýsý ile karþýlaþýr. % 40’ý boyun aðrýsý, % 30’u omuz aðrýsý ile karþýlaþýr. Romatoid artritin görülme sýklýðý % 1-3, fibromiyaljinin % 2-3, ankilozan spondilitin % 0.1’dir. Osteoartrit ise en sýk rastlanan eklem romatizmasý olup toplumun % 10’unda görülür. Yaþ ilerledikçe osteoartritin oraný artar. Bunlarýn dýþýnda bölgesel aðrý ve/veya fonksiyon kýsýtlýlýðý yapan bir çok yumuþak doku romatizmasý ve aðrýlý sendrom vardýr.

En sýk rastlanan romatizmal þikayetler eklem dýþý romatizmalardýr. En yaygýn görülen eklem romatizmasý ise osteoartrittir (kireçlenme). Osteoartrit yük taþýyan eklemlerin yaþlanma ve yozlaþmasýna baðlý bir hastalýktýr. Ensýk görülen iltihaplý romatizma ise eklemlerde aðrý ve þiþmeye yol açan romatoid artrittir. Romatoid artrit tedavi edilmezse sakatlýkla sonuçlanýr hatta bazen tedaviye raðmen sakatlýða sebep olabilir. Bu hastalýk vücuttaki küçük eklemleri iki taraflý olarak tutar. Diðer romatizmal hastalýklar ve iliþkili durumlar arasýnda fibromiyalji, bel, boyun aðrýlarý, miyofasial aðrýlar, ankilozan spondilit, sedef artriti, bursit, tendinit, gut hastalýðý sayýlabilir. Bir çok romatizmal hastalýk ve aðrýlý durumda aðrýyla birlikte ruhsal ve fiziksel çökkünlük olabilir. Bazý romatizmal hastalýklar ise kalp, akciðer, böbrek yada gözlere zarar verebilir, ancak bu hastalýklar nadirdir. Romatizmal hastalýklar; hareketlilik, baðýmsýzlýk, üretkenlik ve yaþama zevkini etkileyen hastalýklardýr.

Romatizmal hastalýklarýn tedavisinin olmadýðý ile ilgili yanlýþ bir inanýþ vardýr, halbuki bu çok az sayýda romatizmal hastalýk için geçerlidir. Günümüzde bir çok romatizmal hastalýðýn baþarýlý bir tedavisi vardýr yada en azýndan hastalarýn semptomlarýný iyileþtirecek, hayat kalitelerini artýracak bir þeyler mutlaka vardýr. Ne kadar istesek de romatizmayý yok edecek sihirli bir ilaç yoktur. Ýlaçlar yararlý olabilir; ama romatizmayla mücadelenin ilaçlarýn dýþýnda da baþka birçok yolu vardýr. Yürüyüþünüzü, hareketlerinizi ve evde yada çalýþma ortamýndaki iþleri yapma biçiminizi, duruþunuzu deðiþtirebilir, bir egzersiz programýna baþlayabilir yada daha iyi bir beslenme düzeninize geçebilirsiniz. Fizik tedavi ve kaplýcalar bazý hastalarda uzun süreli iyilik saðlar.

Romatizmayla mücadele etmek için mutlaka týbbi yardým alýnmalýdýr, bunun dýþýnda aile desteði, çevresel düzenlemeler gerekebilir. Alacaðýnýz týbbi desteðin saðlam ve güvenilir olmasý gerekir. Kullanýlan ilaçlarýn yan etkileri rahatsýz edici olabilir. Bu sebeple romatizmal hastalýklarýn tedavisinde ilaçlarýn yaný sýra, ilaç dýþý yöntemler (fizik tedavi, kaplýca, egzersiz, cerrahi tedavi) büyük önem kazanýr. Beslenme, egzersiz ve yürüyüþ proðramlarý, duruþ eðitimi ve ergonomik önlemler bazý romatizmal hastalýklarýn önlenmesinde ve tedavisinde oldukça iþe yararlar.

ROMATÝZMAL HASTALIK NEDÝR?
Romatizmal hastalýklar hareket sistemini etkileyen, aðrý ve fonksiyonel kayýpla sonuçlanan; sonuç olarak insanlarýn hareketliliðini, baðýmsýzlýðýný, üretkenliðini etkileyen bir grup hastalýktýr. Bu hastalýklar çok nadiren ölüme sebep olurlar, yaþama kalitesi üzerindeki olumsuz etkileri ise çok belirgindir. Bu hastalýklar kaslarý, eklemleri, diskleri, tendonlarý, baðlarý, eklem kapsüllerini ve diðer yumuþak dokularý etkileyen hastalýklardýr. Siyatik nevralji, karpal tünel senromu gibi bazý romatizmal hastalýklarda ise hastalýktan çok hastalýðýn sebep olduðu sinir sýkýþmalarý hastayý hekime götürür. Bu grup hastalýklara lokomotor sistem hastalýklarý, kas-iskelet sistemi hastalýklarý, bazýlarýna da kollagen doku hastalýklarý adý verilir. Kollagen doku hastalýklarý daha aðýr seyreden ve vücudun diðer sistemlerini de etkileyen hastalýklardýr. Romatizmal hastalýklarýn birçok çeþidi vardýr. Her çeþit ayrý bir tedavi gerektirir. Dahasý, her insan farklý olduðundan, bir hastada iþe yarayan bir tedavi bir baþka hastada iþe yaramayabilir.

Bu tür hastalardan bazýlarýnýn beslenme düzenini, çalýþma ve duruþ alýþkanlýklarýný deðiþtirmesi gerekirken, bazýlarýnýn daha sýk dinlenmesi ve ara sýra ilaç kullanmasý yeterli olabilir. Bazý romatizmal hastalýklarda ise ileride ortaya çýkabilecek sakatlýðý önlemek için kortizonlu ilaçlar, sitotoksik ilaçlar gibi diðer güçlü ilaçlarýn kullanýlmasý gerekir. Baþka tedavi yaklaþýmlarýnýn söz konusu olabileceði romatizmal hastalýklar da vardýr. Bir çok eklem dýþý romatizmada ve omurga aðrýlarýnda ise ehil ellerde yapýlacak enjeksiyonlar oldukça iyi sonuçlar verirler.

Kemik uçlarýnda tampon görevi gören ve kemiklerin birbirine sürtünmesini engelleyen kýkýrdak adlý süngerimsi ve kaygan madde, eklemlerin düzgün biçimde çalýþmasýný saðlar. Eklem kapsülünün içini döþeyen sinoviya zarý da eklem hareketine yardýmcý yapýlardan biridir. Bu zar eklem yüzeylerinin kayganlýðýný saðlayan bir sývý salgýlar. Bu salgý ayný zamanda eklem kýkýrdaðýnýn beslenmesini saðlar. Eklem kapsülü ve baðlar eklem bütünlüðünü saðlayan oluþumlardýr. Eklemin yüzey þekli ve çevresindeki kaslar da eklem bütünlüðüne katkýda bulunurlar.

Eklem yapýlarýnda aþýrý kullanýma baðlý aþýnma, yýpranma ya da yozlaþma görüldüðünde eklemlerle ilgili sorunlar baþlar. Sinovial zar iltihaplanabilir ve ardýndan komþu kýkýrdak, bað dokusu ve kiriþlerde zorlanma ya da kopmalar olabilir. Eklemi oluþturan kemiklerde aþýnmalar, deformasyonlar ve yeni kemik oluþumlarý olabilir. Bu sorunlarýn hemen hepsinin yaygýn biçimde bilinen ortak adý romatizmadýr. Romatizmanýn eklemi ilgilendiren tipleri artrit adý altýnda toplanýr ve eklem iltihabý anlamýna gelir. Eklem çevresinde duyulan aðrýnýn her zaman artritten kaynaklanmayacaðýný bilmek önemlidir. Eklem bölgesinde ve eklem çevresinde aðrý ve fonksiyon kaybýna yol açan baþka romatizmal hastalýklar da vardýr. Romatizmal hastalýklarýn yarýsýndan çoðu eklem dýþý kaynaklýdýr.

Bütün romatizmal hastalýklar arasýnda en yaygýn olanlarý osteoartrit (kireçlenme) ve romatoit artrittir. Ýnsanlar genellikle bu iki hastalýðý birbirine karýþtýrýr. Bunun sebebi büyük ölçüde, eskilerin romatizma diye yakýndýklarý aðrýlardan bir çoðunun aslýnda osteoartrit olmasýndan kaynaklanýr. Osteoartrit çok daha yaygýndýr; ama tedavisi romatoit artrit kadar zor deðildir ve hayatý da onun kadar etkilemez. Ayrýca boyun, bel, omuz, kalça, diz, bacak gibi bölgesel aðrý sendromlarý ve yumuþak doku romatizmalarý hastalarý en çok doktora götüren yakýnmalardýr. Bu hastalýklar ayný zamanda iþ kaybý ve ekonomik kayýplarýnda en önemli sebeplerindendir.

Bazý romatizma tipleri eklemleri etkiler. Baþka birçok bir çok romatizmal hastalýk ise kaslar, kiriþler ve eklemi destekleyen baðlar gibi eklem dýþý yapýlarý hasara uðratarak ya da eklemlerde aþýnmayý ve sürtünmeyi önleyen destekler olarak fonksiyon gören bursalarýn þiþmesine yol açarak eklemleri dolaylý yoldan etkiler. Bu romatizmal hastalýklarýn bazýlarý doðrudan eklemde iltihaplanmaya yol açmadýðýndan, kelime anlamýyla artrit deðildir; ama sonuçta hepsi çeþitli biçimlerde eklemi etkilediklerinden artritler baþlýðý altýnda da toplanýrlar. Halk arasýnda romatizma denince ilk akla gelen ve en yaygýn tip olan osteoartrit ise temelde iltihaplý bir hastalýk deðildir. Bu hastalýðýn sebebi eklemlerdeki yaþlanma, yýpranma ve yozlaþmalardýr.

Daha az görülen ancak çok daha aðýr sonuçlarý olan romatoid artrit ise temel olarak eklem sinoviasýndan baþlar ve eklemin bütün elamanlarýný etkiler. Ankilozan spondilit ise omurga ve sakroiliak eklemleri etkileyen, ilerleyici hareket kýsýtlýlýðý ile seyreden bir hastalýktýr. Romatoid artritte belirgin ve þiddetli bir iltihap, ankilozan spondilitte orta derece bir iltihap söz konusudur. Osteoartrit ise bir yýpranma ve yozlaþma hastalýðýdýr.

ROMATÝZMAL HASTALIKLAR KÝMLERDE GÖRÜLÜR ?
Ne yazýk ki romatizmal hastalýklar herkeste ve her yaþta görülebilir. Birçok ülkede yüksek tansiyondan sonra en yaygýn hastalýk romatizmal hastalýklardýr. Nüfusun yaþlanmasýna, daha hareketsiz yaþamaya, insanlarýn gittikçe daha kilolu olmalarýna, stres ve tekrarlayan uygunsuz hareketlere baðlý olarak romatizmalý hasta sayýsýnda gittikçe artýþ olmaktadýr. Týpta saðlanan geliþmeler, beslenme ve çalýþma þartlarýnýn iyileþmesi sayesinde artýk çok daha uzun yaþýyoruz. Büyük salgýn hastalýklar, savaþlar, aðýr çalýþma koþullarý gibi olumsuzluklarýn ortadan kalkmasý insan ömrünü uzatýyor bu da daha fazla insanýn romatizmal hastalýða yakalanmasý anlamýna geliyor. Ayrýca konforun artmasý aðrýlarý insanlar için daha önemli bir sorun haline getirmektedir. Yine; oturarak çalýþma, bilgisayar ve tv karþýsýnda geçen saatler, uzun süren yolculuklar, aðýrlýk kaldýrma, aþýrý kilo vs.. eklemlere daha fazla yük binmesine sebep olmaktadýr.

Hemen farkýna varýlmasa bile, 40 yaþýna giren her 10 kiþiden yaklaþýk 9’unun vücut yükünü taþýyan eklemlerinde, büyük ihtimalle diz, kalça, omurga eklemlerinde, osteoartrit (kireçlenme) geliþir. Ancak bunlarýn bir kýsmýnda aðrý oluþturacak kadar belirgin osteoartrit vardýr çoðunda ise aðrý yoktur.

Romatoit artritin ise yaþý yoktur; bir tipi küçük çocuklarda bile görülür. Ama asýl 20-50 yaþlarýnda yaygýndýr. Kadýnlarda daha sýk görülür.

Gut, ankilozan spondilit, reiter, lupus ve polimiyalji gibi diðer romatizmal hastalýklar çok daha seyrek görülürse de, bunlarýn bazýlarýnda önemli artýþlar olmuþtur. Týbbi bilgilenmede artmadan dolayý eskiden teþhis edilemeyen bir çok romatizmal hastalýk bugün teþhis edilmektedir.

Hem osteoartrit (OA), hem de romatoit artrit (RA) eklemlerde aðrý ve þiþmeye yol açar. Romatoit artritteki iltihap ya da þiþme, osteoartritteki þiþmeden çok daha þiddetlidir. Osteoartritteki aðrý ve fonksiyon kaybý, kýkýrdak ve bazen de kemik yýkýmýndan ve yeni kemik oluþumlarýndan kaynaklanýr. Romatoid artrit ise sinovial zardan baþlar ve bütün eklemi etkiler. Aðrý biçiminde ortaya çýkan rahatsýzlýk, eklem hareketlerini sýnýrlar.

Aðrýdan dolayý eklemlerin yeterince çalýþmamasý, eklem çevresindeki kaslarý zayýflatýr ve eklemi iyice sertleþtirir. Osteoartrit; yaþam süresini tehdit etmez, ama uygun biçimde tedavi edilmezse, hareket yeteneðini sýnýrlayýp yaþam biçimini deðiþtirebilir ve bu geliþmeler çok moral bozucu olabilir, hastalarda ruhsal ve bedensel bir çökkünlük olabilir. Neyse ki, tedaviyle hastalýðýn seyri büyük ölçüde deðiþtirilebilir. Romatoit artrit; kalýcý hasarlardan kaçýnmak için hemen tedavi edilmesi gereken daha tehlikeli bir hastalýktýr. Tedavi edilmediðinde eklemleri ve hatta vücudun baþka bölgelerini hasara uðratmakla kalmaz, ciddi ek sorunlara (komplikasyonlara) yol açar. Normal koþullarda vücudu koruyan ve zorlu hastalýklarý savuþturmaya yardým eden baðýþýklýk sistemi, bu hastalýkta eklemlere karþý saldýrýya geçer, eklemi döþeyen sinovial dokuda þiþme ve kalýnlaþmaya yol açar. Kýkýrdak ve kemik yýkýma uðrayabilir. Hasta kendini çok kötü hissedebilir. Ýþtah kaybolur, vücudun her yaný aðrýr, ateþ yükselir ve sürekli halsizlik hissedilir. Romatoid artrit her yaþta ve kadýnlarda, osteoartrit 40 yaþýndan sonra her iki cinste, ankilozan spondilit ise daha çok genç erkeklerde görülür. Yumuþak doku romatizmalarý ise 20 yaþýndan sonra her iki cinste görülür.

Bu Soru 13666 kere okunmuştur.

x

Bu sayfanın linki başarıyla arkadaşınıza gönderilmiştir.

x

Yorum Katkı ve Ek sorular Editör onayladıktan sonra yayınlanır.

x

Editor onayı gerektirir..