Genel Bilgiler

Migren belirtileri nelerdir?

Baþaðrýsý, migrenin belirtilerinden yalnýzca biridir. Genellikle tek taraflý, yoðun ve zonklayýcý tarzda bir baþaðrýsýdýr.

Görme bozukluklarý; kör noktalar, parlayan ýþýklar, görmenin bozulmasý veya zig zag þekiller görülebilir. Aura olarak adlandýrýlan bu belirtiler migrenlilerin yalnýzca %10’unda görülür. Aura ile birlikte olan migrene klasik migren denir.

 Bulantý ve/veya kusma ve/veya diyare
Iþýða karþý aþýrý hassaslýk (fotofobi)
Sese karþý aþýrý hassaslýk (fonofobi)
Kokuya karþý aþýrý hassaslýk (ozmofobi)

Migrenli kiþi boyun ve omuzlarda sertleþme, el ve ayaklarda karýncalanma, konsantrasyon güçlüðü, konuþma güçlüðü ve nadir olarak da paralizi (felç durumu) veya þuur kaybý ile karþýlaþabilir.

 Klasik bir kural olarak denebilir ki, eðer baþaðrýsý veya diðer belirtiler sizi normal günlük yaþamýnýzdan alýkoyuyorsa bu migren olabilir.

 Migren ataklarý genellikle 4 ile 72 saat arasýnda sürer ve kiþi ataklar arasýnda normaldir.

 Migren sebepleri ve tetikleyiciler nelerdir?

 Migren neden olur?

 Migrenin beyindeki kan damarlarý ve nörotransmitterlerdeki deðiþikliklere baðlý olduðu düþünülmektedir ancak bu deðiþikliklerin niçin oluþtuðu konusunda araþtýrmalar halen sürmektedir. Bazý kiþiler migrene diðerlerine göre daha yatkýndýr. Migrene genetik yatkýnlýk olduðuna dair bilimsel deliller vardýr. Mesela tek yumurta ikizlerinde çift yumurta ikizlerine göre migrene yatkýnlýk daha fazladýr. Ancak hassas kiþilerde migren ataklarýný tetikleyen bazý faktörler saptanmýþtýr. Migrene hassas kiþilerde bir eþik düzey vardýr. Tek bir tetikleyici faktör tek baþýna migren ataðýna neden olmayabilir ancak iki veya üç tetikleyici bir araya geldiðinde ataðý baþlatabilir.

 Örneðin migrenli bir kiþi bir öðün atladýðýnda migreni baþlamayabilir ancak ayný kiþi uzun ve stresli bir uçak yolculuðu sonrasý bir öðün atlarsa (açlýk+stres+hava deðiþimi), bu iki faktör migrenini tetikleyebilir.

 Migrende Tetikleyiciler

 Tetikleyiciler kiþiden kiþiye deðiþmekle birlikte en sýk görülenler aþaðýda yer almaktadýr:

 Diyetle ilgili, hormonal veya sistemik faktörler:

• çikolata, turunçgiller, peynir, nitrit/nitratlar, sodyum glutamat
• alkol, özellikle de kýrmýzý þarap
• aþýrý kafein veya kafein yoksunluðu
• menstruasyon (adet dönemleri)
• yüksek tansiyon
• doðum kontrol haplarý
• diþaðrýsý veya baþýn bir bölgesindeki aðrýlar (örn. gözlerle, sinüslerle veya boyunla ilgili aðrýlar)

Duygusal stres durumlarý

•  endiþe
• aþýrý üzülmek veya aþýrý sevinmek
• depresyon
• þok
• aþýrý heyecan
• stresten veya baskýdan kurtulma
• stres

Fiziksel stres durumlarý

•  seyahat
• aþýrý egzersiz yapma
• fiziksel veya zihinsel yorgunluk
• öne eðilmek (örn. bahçe iþleri yaparken)
• aðýrlýk kaldýrmak veya zorlanmak
• rutin yaþam biçiminde deðiþiklik (örn. vardiya çalýþmasý veya tatiller)
• çok fazla veya çok az uyku
• allerji
• cinsel yönden uyarýlma
• sigara
• aç kalmak

Dýþ uyaranlar

• iklim deðiþikliði
• yüksek irtifa
• çok sýcak duþ veya banyo
• yoðun kokular (parfüm gibi)
• parlak, göz kamaþtýran ýþýklar
• uzun süre televizyon seyretme
• ses

Migren tipleri nelerdir?

Klasik migren Aura ile birlikte olan migrendir. Migrenli eriþkinlerin %15 kadarýnda klasik migren görülür.

Yaygýn migren Aurasýz migrendir. Migrenlilerin yaklaþýk %80’inde yaygýn migren vardýr.

Menstrüel migren Adet döneminin baþlangýcýnda veya adet döneminde görülür. Baþka zaman görülmez. Çalýþmalar menstrüel migrenin genellikle aurasýz olduðunu göstermektedir.

Bu 3 migren tipi dýþýnda nadir görülen çok sayýda migren tipi de vardýr ancak bunlar tüm migrenlerin yalnýzca %5’ini oluþtururlar. Örnek olarak baziler migren, hemiplejik migren, oftalmoplejik migren, retinal migren ve post-travmatik migren sayýlabilir.

a zig zag þekiller görülebilir. Aura olarak adlandýrýlan bu belirtiler migrenlilerin yalnýzca %10’unda görülür. Aura ile birlikte olan migrene klasik migren denir.

• çikolata, turunçgiller, peynir, nitrit/nitratlar, sodyum glutamat
• alkol, özellikle de kýrmýzý þarap
• aþýrý kafein veya kafein yoksunluðu
• menstruasyon (adet dönemleri)
• yüksek tansiyon
• doðum kontrol haplarý
• diþaðrýsý veya baþýn bir bölgesindeki aðrýlar (örn. gözlerle, sinüslerle veya boyunla ilgili aðrýlar)

Duygusal stres durumlarý

• endiþe
• aþýrý üzülmek veya aþýrý sevinmek
• depresyon  
• þok  
• aþýrý heyecan  
• stresten veya baskýdan kurtulma  
• stres

Fiziksel stres durumlarý

•  seyahat aþýrý
• egzersiz yapma
• fiziksel veya zihinsel yorgunluk
• öne eðilmek (örn. bahçe iþleri yaparken)
• aðýrlýk kaldýrmak veya zorlanmak
• rutin yaþam biçiminde deðiþiklik (örn. vardiya çalýþmasý veya tatiller)
• çok fazla veya çok az uyku
• allerji
• cinsel yönden uyarýlma
• sigara
• aç kalmak

Dýþ uyaranlar

• iklim deðiþikliði
• yüksek irtifa
• çok sýcak duþ veya banyo
• yoðun kokular (parfüm gibi)
• parlak, göz kamaþtýran ýþýklar
• uzun süre televizyon seyretme
• ses

Migren tipleri nelerdir?

Klasik migren Aura ile birlikte olan migrendir. Migrenli eriþkinlerin %15 kadarýnda klasik migren görülür.

Yaygýn migren Aurasýz migrendir. Migrenlilerin yaklaþýk %80’inde yaygýn migren vardýr.

Menstrüel migren Adet döneminin baþlangýcýnda veya adet döneminde görülür. Baþka zaman görülmez. Çalýþmalar menstrüel migrenin genellikle aurasýz olduðunu göstermektedir.

Bu 3 migren tipi dýþýnda nadir görülen çok sayýda migren tipi de vardýr ancak bunlar tüm migrenlerin yalnýzca %5’ini oluþtururlar. Örnek olarak baziler migren, hemiplejik migren, oftalmoplejik migren, retinal migren ve post-travmatik migren sayýlabilir 

Migreni Önleyici Yöntem ve Tedaviler

Migren aðrýsýný tümüyle tedavi etmek mümkün olamasa bile þikayetlerinizi büyük ölçüde ortadan kaldýrýlabilir, biz kliniðimizde migren hastalarýna yönelik ilaç tedavilerinin yanýnda ÝMS, akupunktur, biofeedback, RF diatermi, diðer fizik tedavi uygulamalarý bazen BTX enjeksiyonlarý gibi tedavileri uygulamaktayýz.

Migrenle ilgili uygulanan bir çok tedavi yöntemi vardýr.

• Yaþam tarzýnýn düzenli olmasý
• Düzenli uyumak
• Düzenli yemek yemek
• Bilinen tetikleyicilerden uzak durmak (kafein, eski peynir, et koruyucularý, monosodyum glutamat, salamura ürünler, çerez)
• Düzenli aerobik egzersiz yapmak
• Duygusal stresi azaltmak
• Stresli durumlardan kurtulmak için ileriye yönelik plan yapmak
• Biofeedback’i öðrenmek
• Meditasyon
• Boþ zamanlar, hobiler, sosyal aktiviteleri artýrmak
• Gevþeme tekniklerini öðrenmek
• Bireysel/aile psikoterapisi desteði almak
• Çevresel etkenlerden kaçýnmak
• Güneþ gözlüðü takýn
• Dumanlý, kokulu, gürültülü ortamlardan uzak durun
• Vücut duruþunuzun düzgün olmasýna dikkat edin
• Fiziksel teknikler
• Isý/buz/ultrasonografi/TENS
• Masaj/servikal traksiyon
• Boyun kaslarý için germe ve güçlendirme egzersizleri
• Tetik noktasý germesi, baskýsý ve/veya enjeksiyonu
• Osteopatik manipulasyon
• Alternatif terapiler
• Akupunktur
• Akupresör
• Terapötik dokunma
• Aromaterapi (nane, yeþil elma)
• Bölgesek uygulanan merhemler
• Bitkiler
• Vitaminler (Riboflavin 400 mg/gün, magnezyum)

 Migrenin Ýlaç Dýþý Tedavi Yollarý

Baþ aðrýsý tedavisinde eksiksiz bir yaklaþým, ilaç dýþýndaki yöntemleri de içerir - ister tek baþýna, isterse ilaçla tedaviye yardýmcý olarak. Baþ aðrýsý çekenler için ilaç dýþýndaki tedavi yöntemleri kabaca þöyle sýralanabilir:

• Yaþam tarzýný uyku ve beslenme bakýmýndan düzenlemek
• Bilinen baþ aðrýsý ya da migren tetikleyicilerinden uzak durmak
• Düzenli egzersiz yapmak
• Duygusal stres etkenlerini azaltmak
• Stresli durumlardan kaçýnmak için o ana deðil, daha ileriye yönelik plan yapmak

Bu ilaç dýþý önlemleri uygulamak hastanýn tedavisine etkin þekilde katýlmasýný saðlar ve bir kontrol hissi verir. Ayrýca, bu yöntemlerin istenmeyen etkilere yol açma ihtimali ya da uygulanamayacaðý durum sayýsý azdýr. Baþ aðrýsý tedavinizde etkin rol alarak yaþam tarzýnýzý deðiþtirmek, durumunuzda belirgin düzelme saðlayacaktýr.

1. Basamak: Hastanýn Eðitimi

Baþ aðrýsý tedavisinin ilk basamaðý hastanýn eðitimidir, bunun için hem hasta hem de doktor katýlým göstermelidir.

Ýlk olarak, hekiminiz aþaðýdakileri yaparken sizin de bunlarý bilmeniz, size de görev düþen bölümlerde etkin olmanýzý saðlayacaktýr:

• Doktorunuz baþ aðrýsý tanýsýný ve altýnda yatabilecek nedenleri size anlatacaktýr. Henüz migren için özel olan bir taný testi olmadýðý için, hekim aðrýnýn özelliklerine ve hastanýn anlattýklarýna dayanarak taný koymak zorunda kalmaktadýr.
• Doktorunuz sizi, migrenin hayati tehlike oluþturmadýðýna ikna edecektir. Migrenin iyileþtirilebilen fakat tamamen geçirilemeyen kronik bir hastalýk olduðunu anlatacaktýr (týpký yüksek tansiyon ve astým gibi). Baþ aðrýsýnýn doðal gidiþinin deðiþken olduðunu ve daha önceki aðrýlara ya da aile bireylerinin çektiði aðrýlara bakarak tahmin edilemeyeceðini anlatacaktýr. Aslýnda, baþ aðrýlarý yýllarca devam edip yaþ ilerleyince kaybolabilir.
• Migren sýklýðý, þiddeti ve süresinin zaman içinde dalgalanmalar gösterebileceði, bunun size verilen tedaviyle ya da sizin tetikleyicilerden kaçýnmadaki baþarýnýza ilgili olmadýðýný açýklayacaktýr. Baþ aðrýsý tedavisinin "sýrrý" tedavi sonucu önemli deðiþikliklerin ne zaman olacaðýný bilmektir.
• Doktorunuz sizden baþ aðrýsý sýklýðý, þiddeti, ilaç kullanýmý ve tetikleyici faktörleri içeren bir takvim tutmanýzý isteyecektir.

2. Basamak: Migreni Þiddetlendiren Muhtemel Faktörleri Tanýmlamak

Ýkinci olarak, migren hastalarý aþaðýdakileri yapmalýdýr:

Muhtemel migren tetikleyicilerini tanýmlayýn. Tetikleyicilerden kaçýnmanýn ilk adýmý onlarý tanýmlamaktýr, bu da baþ aðrýsýnýn ortaya çýkmasýný önleyecek ilaç dýþý yöntemlerden biridir. Muhtemel tetikleyiciler þunlardýr:

• Program deðiþikliði - hafta sonunda çok fazla uyumak, gece geç saatlere kadar çalýþmak, öðün atlamak gibi
• Aç ya da susuz kalmak - 3-4 saatte bir bazý þeyler atýþtýrmak ve günde 6 bardak su içmenin yararý olur
• Fiziksel faktörler - uzun süre alýþýlmamýþ pozisyonda durmak (saatlerce bilgisayar baþýnda çalýþmak gibi), parlak güneþ, floresan ýþýðý, yüksek gürültü, sigara, parfüm ve kokular
• Hava deðiþiklikleri (barometrik basýnç ya da nem deðiþiklikleri), mevsim geçiþleri de baþ aðrýsýna yol açabilir
• Yolculuk sýklýkla baþ aðrýsý yapar, muhtemelen strese baðlýdýr, zaman farký ve program deðiþiklikleri de etkili olur. Uçak yolculuðu, rahatsýz oturma pozisyonu, gürültü, yetersiz beslenme, susuz kalma, yüksekliðe baðlý basýnç deðiþikliði gibi nedenler özellikle baþ aðrýsýna neden olabilir. Her zamanki programýnýzý bozmamaya çalýþýn, saðlýklý beslenin, kafeinsiz ve alkolsüz içecekleri tercih edin, sýk sýk gerinin ve kulak týkacý kullanýn.
• Stres migren ya da gerilim tipi baþ aðrýsýnýn en sýk nedenidir. Baþ aðrýsýný tetikleyen çoðunlukla korkunç bir stres deðildir, her günkü güçlüklerdir. Bir düðün veya parti ya da zorlu bir haftadan sonra gelen hafta sonu eðlencesi gibi "iyi" bir stres bile baþ aðrýsý yapabilir.
• Besinler de hassas kiþilerde migreni tetikleyebilir. Bazý tetikleyiciler vazoaktif aminler denilen maddeleri içerir, bunlar eski peynirlerde bulunan tiramin ve alkoldür (özellikle kýrmýzý þarap). Monosodyum glutamat - hidrolize maya ekstreleri, hidrolize sebze proteini ya da doðal esanslar adý altýnda gizleniyor olabilir - Çin yemeklerinde, etsuyu tabletlerinde, hazýr çorbalarda, et yumuþatýcýlarda, donmuþ gýdalarda ya da bazý atýþtýrýlan yiyeceklerde bulunur. Nitritler (iþlenmiþ etlerde bulunan et koruyucularý) bir diðer saldýrgandýr. Kafein ya da yoksunluðu da önemli bir tetikleyicidir. Daha az sýklýkta karþýlaþýlan tetikleyiciler þunlardýr: Çikolata, yapay tatlandýrýcýlar, çið soðan ya da sarmýsak, taze piþmiþ mayalý ekmek, çerez. Baþ aðrýsý tedavisi için hepsinin diyetten çýkarýlmasý nadiren gerekir. Bununla birlikte, genel olarak saðlýklý beslenmeye çalýþmak muhtemelen yararlý olacaktýr.
• Bir kadýnýn hayatýndaki hormonal dalgalanmalar (adet dönemi, gebelik, loðusalýk, menopoz ya da doðum kontrol hapý veya hormon replasman tedavisi kullanýmý) beklenmedik þekilde migreni kötüleþtirebilir ve bir yýl içindeki migren görülme sýklýðýnýn kadýnlarda (%18) erkeklere (%6) göre çok daha sýk olmasýndan da muhtemelen bu durum sorumludur. Kadýn hastalarýn çoðu (%60) adet döneminde daha sýk migren geçirdiðini bildirmekte ve ortalama %7-14’ünün sadece adet sýrasýnda ayýn geri kalanýnda olmayan bir baþ aðrýsý olmaktadýr. Östrojen düzeylerindeki dalgalanmalarýn, özellikle adet kanamasýndan önceki östrojen azalmasýnýn migrene ve gerilim tipi baþ aðrýsýna neden olduðu düþünülmektedir. Gebeliðin 2. ve 3. trimesterlerindeki (3 aylýk dönemler) yüksek stabil östrojen düzeyleri ya da menopozdaki stabil düþük östrojen düzeyleri de migreni tetikleyebilir. Hormon kullanýmýnýn migren üzerindeki etkisi önceden tahmin edilemez. Doðum kontrol hapý ya da hormon replasman tedavisi kullanýmý çoðu migren hastasýnda yasak deðildir, fakat baþ aðrýsý kötüleþirse formülasyon deðiþikliði gerekebilir.

3. Basamak: Etkenler ve Tetikleyiciler Arasýndaki Farklar

Baþ aðrýsý tedavisindeki üçüncü basamak, etkenle tetikleyici arasýndaki farký anlamaktýr.

Yeni baþ aðrýsý ilaçlarýnýn geliþtirilmesiyle, artýk altta yatan nedeni çok daha iyi anlýyoruz. Migrenin nedeninin beyinde bulunan ve serotonin adý verilen bir kimyasal maddedeki dengesizlik olduðuna - ve bunun kalýtsal olabileceðine inanýlmaktadýr. Serotonin aðrý mesajlarýný iletir ve kafadaki kan damarlarýný stabilize eder. Serotonin düzeylerinde bir dengesizlik olursa kan damarlarý üzerinde -- direkt ya da indirekt yoldan -- etkili olan bazý tetikleyici faktörlere duyarlýlýk artar, bu faktörler damarlarýn geniþlemesine ve inflamasyona yol açar ve zonklayýcý baþ aðrýsý yaparlar. Serotonin biyolojisinde bu altta yatan bozukluk olmazsa, peynir, çikolata, hormonlar ya da stres gibi tetikleyiciler baþ aðrýsýna yol açamaz.
Eðer migrene yatkýnlýðýnýz varsa, bilinen tetikleyicileri hayatýnýzdan çýkararak baþ aðrýsý geliþme ihtimaliný azaltabilirsiniz. Fakat bu tetikleyicilerin hastadan hastaya deðiþtiðini bilmekte yarar vardýr; her zaman farketmek mümkün olmayabilir ve daima baþ aðrýsýný tetiklemeleri þart deðildir. En iyisi tetikleyicileri tanýmak ve onlardan uzak durmaktýr, fakat eðer hala baþ aðrýlarý geliyorsa kendinizi suçlamayýn, ne yaparsanýz yapýn, aðrýlar zaman zaman yine gelecektir. Bazý hastalar hastalýklarýndan ötürü suçluluk duyarlar, baþ aðrýlarýnýn kendi suçlarý olduðunu düþünürler. Hasta eðitimi ve baþ aðrýsý destek gruplarýna katýlmak bu suçluluk duygularýný azaltabilir.

4. Basamak: Migreni Önleyen Ýlaç Dýþý Teknikler

Doktorunuz stresi azaltmak için yoga, biofeedback, kendinize daha fazla zaman ayýrmak ya da bir psikologla görüþmenizi önerebilir. Migren hastalarý çoðunlukla psikolojik öneriye uymakta isteksizdir, çünkü doktorun baþ aðrýsýnýn "psikolojik" olduðunu düþündüðünü ya da bir psikoloðun hayatlarýndaki stresi azaltmak için yardým edemeyeceðini düþünürler. Baþ aðrýsý çeken kiþilerin daha fazla psikolojik sorunu olduðunu iddia eden eski görüþler, yeni çalýþmalarla doðrulanmamýþtýr. Bununla birlikte, baþ aðrýsý çekenlerin günlük ve daha büyük stresleri daha þiddetli algýladýklarý ve kendini eleþtirme, sosyal destek eksikliði ve kaçýnma gibi daha az etkili baþa çýkma stratejileri geliþtirdikleri saptanmýþtýr. Duygularýn vücut üzerinde biyokimyasal etkileri vardýr ve kas kasýlmasýna ya da baþ aðrýsýna yol açabilirler. Psikolojik tedavi yaþamdaki stres etkenlerini deðiþtiremez ama kýsa süreli bir davranýþ tedavisiyle olumsuz düþünme ve bu etkenleri algýlama þekliyle ilgili "hileler" öðretilebilir. Böylece vücutta stres kimyasal maddeleri daha az salgýlanýr.

Sonuç olarak, migren tedavisinde ilaç dýþý yaklaþýmlar tek baþlarýna ya da ilaçlara ek olarak kullanýlabilir. Baþ aðrýsý tedavinizde eðitim ve yaþam tarzý deðiþiklikleriyle aktif rol almak, durumunuzda belirgin düzelme saðlayacaktýr.