Genel Bilgiler

ALZHEÝMER HASTALIÐI

 Alzheimer hastalýðý, bir çeþit bunama hastalýðýdýr. Sürekli ilerlemeye meyillidir. Beyinde dejeneratif bir süreç gösterir. Hastalýk hafýzayý, düþünmeyi ve davarnýþlarý etkileyebilir.

Alzheimer hastalýðý prognozu deðiþkenlik gösterebilir. Yavaþ olabileceði gibi hýzlýda ilerleyebilir. Alzheimer hastalýðýnda aile öyküsü ve yaþ önemlidir. Yaþ ilerledikçe risk artar. Uzun seyirli hipertansiyon,  kafa travma öyküsü,  kanda yüksek homosistein seviyesi,  kadýn olmak Alzheimer hastalýðýnda diðer risk faktörleridir.

Klinik

Alzheimer hastalýðýnýn iki tipi vardýr. Erken baþlangýçlý ve geç baþlangýçlý Alzheimer hastalýðý. Erken baþlangýçlý tip 60 yaþ altýnda  görülür vakalarýn %5 ini oluþturur. Ancak ilerleyiþi daha hýzlýdýr.

Alzheimer hastalýðý sebebi tam olarak bilinmemektedir. Genetik ve çevresel faktörlerin önemi kabul edilir. Önceleri beyinde alüminyum, kurþun ve civa birikimi suçlanmakta idi. Ancak bunlar artýk dýþlanmýþtýr.

Tanýsý karakterisktik yakýnmalar yanýnda diðer bunama sebepleri dýþlanarak konur. Kesin taný hastada postmortem (öldükten sonra) beyinden parça alýnarak konur. Beyin dokusunda nörofibriler tangle denen görüntü Nörotik plaklar ve senil plaklar vardýr. Nörfibriler tangle sinir hücreleri içinde karmaþa oluþturan proteinöz yapýlara denmektedir. Nörotik Plaklar,  ölen sinir hücreleri deðiþik doku artýklarý ve proteinlerden oluþur. Senil plaklarda yine proteinler etrafýnda nöron hücreleri birikintileridir. Ancak bu tip deðiþiklikler tüm beyinlerde yaþlanmayla beraber azda olsa görülebilmektedir. Bu deðiþiklikler Alzheimer hastalýðýnda çok daha fazla görülür.

 Nöron kaybý baþladýktan sonra beyinde nörostransmiter madde (nöronlar arasý iletiyi saðlayan deðiþik maddeler) ler azalmaya baþlar. Bu durum beyinin deðiþik bölümleri arasýnda iletim kopukluklarýna yol açmaktadýr. Beyindeki deðiþik nörotransmiterlerin birbire olan oranlarý beyin fonksiyonlarý açýsýndan hayati öneme haizdir.

70 yaþýndan sonra %10 kiþide ciddi hafýza kaybý vardýr. Bunlarýn ise yarýya yakýný Alzheimer hastasýdýr. 70 yaþýndan sonra her dekadda Alzheimer hastalýðý ikiye katlanmaktadýr. Kanbaðý yakýnlarýnda Alzheimer hastalýðý olan kiþilerde risk artmýþtýr. Erken baþlangýçlý Alzheimer hastalýðý olan kiþilerde aile içi yýðýlmalar görülebilmektedir. Otozomal dominant geçiþ gösteren mutasyonlarda mevcuttur. Þu ana kadar 3 adet gen Alzheimer hastalýðý ile ilgili olarak tespit edilmiþtir.

Geç baþlangýçlý Alzheimer hastalarýnda vakalar 60 yaþ üstüdür. Bunlarda aile içi yýðýlmalar daha az belirgindir.

Alzheimer hastalýðý erken dönem bulgularý çok belirgin olamayabilir. Ve bulgular genel yaþlanma belirtileri olarka düþünülebilir. Yakýnmlar þunlarý içerir:

•  Tekrarlayýcý cümleler

• Eþyalarý yanlýþ yerler koyma

• Eþyalarýn isimlerini bulmakta zorlanma

• Benzer eþyalarýnýn isimlerini  bulmakta zorlanma

• Benzer yollarda kaybolma

• Kiþilik deðiþiklikleri

• Daha önce zevk aldýðý þeylere karþý ilginin kaybolmasý

• Düþünme gerektiren iþleri yapmkata zorlanmaya baþlamak. Örneðin briç oynayamamak,

• yeni bir bilgiyi öðrenememek

• Rutinleri yapamamak gibi

 Daha ileri aþmada yakýnmalar belirginleþir.

• Yakýn zamanda olan olaylarýn detayýný unutmak

• Sizin kim olduðunuzu bilmeyebilir.

• Uygun elbiseleri seçmekte zorlanma

• Kendi hayatýndaki önemli olaylarý unutmak

• Halusinasyonlar görme

• Tartýþmak

• Deluzyon

• Depresyon

• Þiddet harektleri ve agitasyon

• Yemek hazýrlama ve araba sürem gibi temel hareketleri yapmakta zorlanma

• Son dönem Alzheimer hastalarý ise yardýmsýz tek baþýna yaþayamazlar.

• Yemek yeme elbise giyme banyo yapma gibi temel iþlerini yapamazlar

 TANI:

Diðer bunama yapan sebepler ayrýlmalýdýr. Geçici olark konfüzyon yapan sebepler ayrýlamlý ve tedavi edilmelidir.  Bunlar arasýnda tiroid hastalýklarý, vitamin eksiklikleri, beyin tümörü, ilaç toksikasyonlarý , kronik infeksiyonlar, anemi ve þiddetli depresyon sayýlabilir.

Laboratuar:

CT ve MR bu hastalarda faydalý olabilir. Bazý kan tetkikleri tirodi tesleri, anemi araþtýrýlmaldýr. MR da beyin korteksi küçülecek hafýza ile ilgili ksýým olan hipokampuste ayný þekilde küçülecektir. MR her ne kadar direkt taný koymasa da diðer sebepleri ayýrmada da baþarýlýdýr. Örneðin inme ve beyin tümörleri gibi.

 TEDAVÝ

Tedavide hedefler nelerdir?

• Ýlerleyiþi azaltmak
• Konfuzyonlar ve ajitasyonla baþ etmek
• Ev çevresini düzenlemek
• Aile çevresine destek vermek
• Bakýcýlara destek vermek

Tedavi modaliteleri nelerdir?

• Hayat stili deðiþiklikleri
• Ýlaçlar
  • Antioksidanlar
  • Vit E
  • Ginko bloba

Hayat stili deðiþiklikleri nelerdir?

• Güvenilir biri ile çevrede gezintiler yapmak bu þekilde kaybolmalarýn önüne geçilebilir.
• Sakinleþtirici müzikler, anksiyeteyi azaltabilir. Uykuyu düzene sokabilir.
• Evcil köpek eðitimli eþlik ettirmek
• Relkassyon teknikleri, düzenli masajlar, bu masajlar esnasýnda sosyal iliþki kaynaðý olacaktýr.

 Ýlaçlar

Asetil kolinesteraz inhibitörleri

• Donepezil (aricept): günde bir kez laýnýr. Hastalarda mental fonksiyonlarda iyileþme ve hastalýkta gerileme bildirilmektedir.
• Rivastigmin (exolon): aricept gibi etkiler gösterir günde iki kez alýnýr.
• Galantamin (Razadine eskiden reminyl)
• Tacrin (Cognex)- artýk yan etkilerinden dolayý kullanýlmýyor.

Alzheimer hastalýðý ilaçlarý genelde beyinde asetilkolin düzeyini artýrarak çalýþýrlar. Bulantý ve kusma, ishal yan etkileri belirgindir. Ýlaç dozlarý azaltýrak veya bir miktar gýda ile alýnmalarý hastalarý   rahatlatabilir. Alzheimer ilaçlrýný aniden kesmemeye dikkat edilmelidir.

Bu hastalarda konfuzyonu artýrabilecek ilaçlar alýyorsa kesilmelidir. Nsaidler, simetidin, santral sinir sistemi depresalarý, antihistaminikler, uyku haplarý bu tip ilaçlardýr.

Parsiyel glutamat antagonistleri

• Glutamat fazlasý aþýrý nöron uyarýcý ve nöron kaybýna yol açar
• Memantin (Namenda)
• Hafif deðil ileri Alzheimer hastalýðýnda etkilidir.

 Diðer takviyeler

Folat, antioksidanlar, vit E ve ginko bloba destek tedavi olarak verilirler. Folat beyin saðlýðý açýsýndan önemli bir vitamindir. Alzheimer hastalarýnda homosistein düzeyi yüksekliði ile beraber  folat ve vitamin B12 düþüklüðü tesbit edilmiþtir. Dolayýsýyla vit b12 ve folat takviyesi önemlidir. Antioksidanlar ise oksijen reaktiflerinin beyne hasar vermesini önlerler. Vit e yaðda eriyen bir vitamin olarak beyne kolay geçecektir. Vit e verilecek kiþiler kumadin (warfarin) almamalýdýr. Ginko bloba bitkisel bir madde olarak Avrupa da Alzheimer hastalýðýnda oldukça sýk kullanýlýr.  Ginko bloba bitkisel antioksidanlar içerir, düþünmede hafýza da iyileþmeler yapabilir. Gingko bloba ile beraber kumadin ve MAO inhibitörü antidepresanlar kullanýlmamalýdýr.

 Ýlaç dýþý tedaviler

Ev içi daha basit hale getirilmelidir. Sýksýk hatýrlatmatlarda bulunulmalýdýr. Hastaya yapacaklarý ile ilgili küçük ntlar verilebiir. Kendisini anlatma þansý verilmelidir. Hasta kendisine bakmak istediðinde müsaade edilmelidir.

Hastalarýn göz ve kulak muayeneleri yapýlmalý, gözlük ve kulaklýk ihtiyaçlarý giderilmelidir. Gerektiðinde katarakt ameliyatý yapýlýr.

Bu hastalar beslenmeyi unutabilirler, kalori eksiklikleri olabilir. Dýþarýda gezen hastlarýn koluna bir tanýtma bandý takýlablir.

 Prognoz:

Hastalýðýn prognozu kötüdür. Onbeþ yýl içinde kendilerine bakamaz hale gelirler. Ölüm gelir. Ölüm nedei infeksiyonlar veya diðer organlarýn iflasý ile olur.

 Komplikasyonlar :

• Kendine bakamama
• Yatak yaralarý
• Kas kontraktürleri
• Enfeksiyolar
• Pnomoni
• Düþmeler ve kemik kýrýlmalarý
• Beslenme bozukluklarý ve dehidratasyon
• Yaþam süresinde kýsalma
• Agitasyon kendine veya etrafýndakilere zarar verme

 Koruma engelleme için öneriler.

• Düþük yaðlý diyet tüketme
• Tuna , salmon makerel balýklarý tüketmek, bunlar omega -3 yað asitlerinden zengindir.
• Linleic asit alýmý azalatýlamlýdýr. Margarinde bulunur.
• Karotenoidler, vit a ve vit e den zengin diyetler, renkli gýdalardan zengin diyet alýnmalýdýr.
• Tansiyon kontrol altýnda tutulmalý
• Kiþiler hayatý boyunca sosyal olarak aktif olmalýdýrlar