Genel Bilgiler

Depresyon Nedir?

Kiþide kalýtýmsal, çevresel ya da hormonal bozukluklar sonrasýnda geliþen çökkünlük halidir. Aþaðýdaki dokuz belirtiden en az beþinin (ilk iki belirtiden en az biri bulunmak üzere), en az iki hafta süresince var olmasý durumuna "major depresyon" denir.

Belirtiler

1-Hemen her gün ve günün büyük bir kýsmýnda gözlenen çökkün bir duygu-durum hali ( kendini mutsuz,aðlamaklý,kederli hissetme hali).
2-Hemen her gün yaklaþýk gün boyu süren tüm ya da çoðu etkinliðe karþý ilgi ve zevk almada azalma (daha önce keyif alýnan iþler,hobiler ve alýþkanlýklardan artýk hoþlanmama,mecburen yapma hali,(dünyayý verseler umurumda deðil þeklinde býkkýnlýk hisleri,bazý kiþilerde cinsel isteksizlik ).

3-Diyet uygulanýlmamasýna karþýn önemli derecede kilo kaybý ya da alýmý ( bir ay içinde vücut aðýrlýðýnýn %5 ’inden fazlasýnýn artmasý ya da azalmasý) ya da hemen her gün iþtahta artma yada azalmanýn olmasý.

4-Hemen her gün uykusuzluk ya da aþýrýr uyku hali.

5-Hemen her gün olaðan beyinsel ve vücutsal iþlevsellik,hareketlilik halinde azalma ya da huzursuzluk (oturmayý veya yatmayý yeðleme ya da sýkýntýdan yerinde duramama)

6-Hemen her gün halsizlik ,yorgunluk hisleri,daha önceki günler kadar enerjik hissetmeme.

7-Hemen her gün kendini deðersiz hissetme,küçük görme,kendini beðenmeme,suçlu ya da günahkar hissetme hali.

8-Hemen her gün düþünme ya da konsantrasyon yeteneðinde azalma olmasý (konuþulanlara,okunan þeylere,izlenilen tv programlarýna dikkatini verememe, söylenilenlerin bir kulaktan girip diðerinden çýkmasý gibi) ya da kararsýzlýk hali.

9-Tekrarlayan ölüm düþünceleri,intihar planlarý veya eylemlerinin varlýðý.

Depresyonu Anlamak

Çoðu araþtýrmada % 8-20 oranýnda major depresyon düzeyinde depresif þikayete rastlanmýþtýr. Kalýtýmsal eðilimin olduðu major depresyon vakalarýnýn 30 lu yaþlarda en yüksek düzeyde olduðu gözlenmiþtir.

Major depresyon ayrýlmýþ ve boþanmýþ kiþilerde en çok;bekar ya da evlilerde ise önceki gruba oranla daha az gözlenmiþtir. Eþini yeni kaybetmiþ kiþilerde ise gene yüksek oranda major depresyona rastlanmýþtýr. Gene bir çalýþmanýn sonuçlarýna göre bekar kadýnlarda evlilere göre daha az oranda depresyona rastlanmýþ ; erkeklerde ise evlilik, depresyon riskini bekarlýða göre azaltmýþtýr. Bu kiþilerin ailelerinde intihar ve alkolizme yüksek oranda rastlanmýþtýr.

Yapýlan bir çalýþmada son beþ yýl içinde en az altý ay süre ile iþsiz kalan kiþilerde 3 kat daha fazla major depresyona rastlanmýþtýr.

Major depresyonun erkekler için hayat boyu görülme olasýlýðý % 2-12 ; kadýnlar için % 5-26 arasýnda bulunmuþtur. Araþtýrmalara göre her yýl major depresyon hastalarýna yüz bin kiþide 247-598 kadýn; 82-201 erkek yeni vakanýn eklendiði saptanmýþtýr.

Depresyonun oluþumunda etkili olan kiþisel özellikler:

-Öfke ve nefretin, çevresindeki kiþilerin kaybýna yol açacaðý düþüncesiyle onlara yönlendirilemeyip, kendisine yönlendirilmesi (bu yapýdaki bir kiþilik hayatýn ilk 1-2 yýllýk döneminde düzenli ve yeterli bir anne-çocuk iliþkisi yaþamamýþtýr.Kiþinin yaþadýðý depresyon gerçek ya da farz edilen bir kayýp ile baðlantýlýdýr).
- Kiþinin kendisi,çevresi ve gelecekten beklentileri,idealleri ile kendi gerçek durumu o kadar farklý, gerçekdýþý ve orantýsýzdýr ki , bu yüksek standartlara ulaþamamak kiþide güçsüzlük ve yalnýzlýk düþünceleri ile depresyona yol açabilir.

-Kiþinin süper egosu ( üst benlik) o kadar kuvvetli ve baskýndýr ki sürekli kiþiyi kýsýtlayýp, suçlar, zevk verici ,rahatlatýcý etkinliklerden ala koyup, adeta iþkence eder.

-Kiþinin çevresindekiler ondan o kadar çok þey beklemektedir ki ,kiþinin bu beklentileri karþýlamasý olanaksýzdýr. Bu da zayýflýk ve çaresizlik düþüncelerinin geliþip, depresyona gidiþe yol açabilir.

-Kiþinin küçüklüðünden itibaren sevip, saygý ve gurur duyacaðý, ondan da destek ve sýcaklýk göreceði, benzemek istediði, imrendiði, idealize ettiði düzeyde bir kiþi (baba, anne, öðretmen ,akraba vs) yoktur. Bu da kiþiliðin geliþimini olumsuz yönde etkiler ve kendine güven kaybý ve depresyona yol açabilir.

-Çocuklukta anne-baba ayrýlýðý ya da kaybý, stresli koþullar karþýsýnda yeterli desteði bulamayýp, yanlýþ ya da yetersiz baþa çýkma mekanizmalarý geliþtirmesine, bu da ileri dönemde depresyona zemin hazýrlayabilir.

- Sahip olunan kiþilik yapýlarý da depresyon geliþiminde etkilidir. Obsesif-kompulsif ,baðýmlý, histrionik ve sýnýrda (borderline) kiþilik bozukluðu gösterenlerde depresyona eðilim daha yüksektir.

Depresyon Belirtisi

Kiþi aðlamaklý, neþesiz, sanki dünyayý sýrtýnda taþýyor gibi bitkin, omuzlarý çökmüþ bir görünümdedir. Kiþilerin eðlenip güldüðü þeyler, onlarda ayni etkiyi oluþturmayabilir.

Bazý durumlarda da kiþiler bu durumda olduklarýný kabul etmek istemezler ve bunu göstermezler. Bu durumda kiþi vücutsal belirtiler (baþ, karýn, eklem vs. aðrýlarý, çarpýntý, nefes darlýðý gibi kaygý durumlarý ya da cinsel bozukluk belirtileri ile baþvurabilir.

Karþýlaþýlabilecek cinsel bozukluk durumlarý arasýnda hem erkek hem de kadýnlarda cinsel istekte azalma, ön sýralarda yer tutmaktadýr. Kadýnlarda depresyon sýrasýnda adet dönemlerinde geçici kesilmeler, orgazm sorunlarý görülebilmektedir. Erkeklerde ise erektil disfonksiyon diye adlandýrdýðýmýz sertleþme bozukluðu görülebilmektedir. Bazý vakalarda ise atipik depresyon dediðimiz durumlarda ( klasik depresyondan farklý olarak aþýrý uyku, kilo alma, uykuya dalma güçlüðü, sabah veya akþam mutluluk düzeyinde kötüleþmeler ) cinsel istekte artýþlar ve tekrarlayýcý cinsel iliþki istekleri görülebilmektedir.

Ýstek ve ilgilerde azalma ve kayýplar baþlangýçta bir takým þeyleri mecburen ve daha uzun sürede ,oflayýp,puflayarak yapmakla baþlar. Hoþlanýlarak yapýlan etkinliklerde de azalma ve artýk hiçbir þeyden zevk almama , hayattan soðuma ile sürer. Kiþiler çocuklarý, eþlerine karþý hiçbir þey hissetmezler . Ýntiharý tek çýkar yol olarak görebilirler.

Kendiliðinden yaptýklarý doðal hareketleri azalýr. Bakýþlarý yere doðru yönelmiþ olup, boyun ve gövdeleri öne eðik durur. Konuþmalarý da hareketleri gibi azalmýþ olup, yavaþ ve kýsýk sesle konuþabilirler. Sorulara yanýt vermek için gereken süre uzamýþ ve tek kelimeyle yanýt alýnmýþtýr. Zamanýn çok yavaþ geçtiði ya da durduðu þeklinde bir algý yaþanmaktadýr. Unutkanlýk, konuþma, tv den bir þeyler izleme ,konuþulanlarý anlama gibi konsantrasyon gereken durumlarda dikkati yoðunlaþtýramama " söylenenlerin bir kulaktan girip diðerinden çýkmasý" durumu oluþmaktadýr. Karasýzlýk basit þeyler üzerinde bile seçim yapamama bulunmaktadýr. Geçmiþin acý hatýralarý daha çok hatýrlanýp, ýsrarla bunlarýn akla gelip, kendini suçlama, geleceðe yönelik umutsuzluk, hiçbir þeyin daha iyi olmayacaðý, hastalýðýnýn artacaðý, ekonomik düzeninin bozulacaðý , "ne olacak bu memleketin hali" þeklinde verimsiz kötümser düþünceler gözlenir.

Kiþilerde olumsuz ya da gerçekdýþý deðerlendirmeler görülebilir. Bir þeylerden yoksunluk, eksiklik düþünceleri, kendini yeterli görmeme, gerçeküstü boyutta kendini suçlama, ümitsizlik, kötümserlik, kendine kimsenin yardým edemeyeceði düþünceleri, ölüm ve intihar düþüncelerinin yineleyerek akla gelmesi fazla miktarda görülmektedir. Tedavi olmayan ya da yetersiz tedavi alan hastalarýn % 15 e ulaþan bir kýsmýnda intihar görülebilmektedir.Uyku bozukluðu gece çok fazla miktarda uyanma ve sabah normalden erken uyanýp, bir daha uyuyamama ile karakterizedir.

Depresyon Teþhis Tedavi

Hangi olaylar sonrasý depresyon görülebilmektedir?

Daha çok ilk depresyonun ortaya çýkmasýnda çevresel streslerin önemi vardýr. Özellikle 11 yaþ öncesi anne ya da baba kaybý olan kiþilerde sonraki yýllarda depresyon daha sýk görülmektedir. Sonraki yýllarda depresyon oluþturucu çevresel etkenler arasýnda en çok eþ kaybý gelmektedir

Depresyon nasýl seyreden bir rahatsýzlýktýr?

Depresif bir hastalýk ataðý yaþayan kiþilerin en az %50 si bu ataðý tekrar yaþarlar.2 ve üstündeki sýklýklarda yaþandýðýnda ,izleyen 3 yýl içinde tekrar rahatsýzlanma riski %70’lere çýkmaktadýr. 1 yýlýn sonunda major depresyon vakalarýnýn % 40’ýnýn iyileþtiði, % 20 sinin çok hafif yakýnmalarý olup, depresyonlarýnýn þiddetinin azaldýðý, %40 vakada ise major depresyonun sürdüðü gözlenmiþtir.

Major depresyonda kalýtýmýn rolü:

Genel nüfusla kýyaslandýðýnda birinci derece yakýnlarýndaki risk 1.5-3 kat daha yüksek bulunmuþtur. Gene yetiþkin birinci derece yakýnlarda alkol baðýmlýlýðý riski yüksek bulunmuþtur. Depresyonlu ailelerin çocuklarýnda, dikkat eksikliði hiperaktivite bozukluðuna rastlanma riski de daha yüksektir

Tedavisiz geçmez mi?

Depresyon tedavi edilmediðinde ortalama 7-14 ay sürmektedir. Tekrar etmeme halinin yaþam boyu þansý % 25 ten azdýr. Tedavi ile rahatsýzlýk 2-4 ay sürmektedir

Tedavi nasýl olmaktadýr?

Tedavi ilaç tedavisi yanýnda dinamik psikoterapi (kiþinin geçmiþ yaþam öyküsünün alýnýp , þimdiki sorunlarýn kökenleri ve amaçlarýný,kiþinin zorluklar karþýsýndaki savunma mekanizmalarýný ve depresif temel düþünce biçimlerinin saptanýp,düzeltilmesine çalýþýlmasý) ile mümkündür. Bu tedavinin haftada bir gün (50 dakikalýk bir seans) þeklinde en az 10 seans olmak üzere uygulanmasý gerekmektedir

Tedavi ne kadar sürdürülmelidir ?

Antidepresif tedavinin en az 6 ay sürdürülmesi uygundur. Erken kesildiðinde (daha iyi hissedilmesi, ekonomik nedenler ,yan etkiler vs. nedeniyle) en riskli dönemin ilk 4-8 hafta olduðu ama sonrasýnda da erken kesim halinde riskin yüksek olduðu saptanmýþtýr.

Depresyon neden önemlidir?

Major depresyon hastalarýnýn % 15 kadarý intihar ederek hayatlarýna son vermektedir. Hastanede yatan diabet,kanser,kalp hastalýklarý,felç gibi rahatsýzlýklarý olan kiþilerin % 25 inde major depresyon görülmektedir. Depresyon kiþilerin mesleki baþarýsýný düþürmekte ve iþ kayýplarýna ; cinsel bozukluklara yol açarak evlilik sorunlarýna; kiþinin durumun etkisinden kurtulmak, kendini rahatlatmak için alkol ve uyuþturucu maddelere yönelmesi sonucu trafik kazalarý, kavga ve suça yönelme görülebilmekte ,ruh saðlýklarý bozuk çocuklar ve sonuçta ruh saðlýðý bozuk bir toplum olmamýza yol açmaktadýr.