Genel Bilgiler

YUMURTALIK(OVER) KÝSTLERÝ

            Overler(yumurtalýklar), kadýnlarda uterusun(rahim) iki yanýnda ve karýn içerisinde yer alan, oval görünümde iki adet organdýr. Üreme çaðý boyunca kadýnlarda her ay yumurta geliþimi ve hormon üretiminden sorumludurlar. Bu organlarýn yanýnda ya da üzerinde genelde içi sývý dolu keseler þeklinde oluþan yapýlara over(yumurtalýk) kisti denir.

            Kadýnlarýn çoðunda üreme çaðý boyunca over kistleri görülebilir.Bu kistlerin çoðu küçük, zararsýzdýr ve hiçbir belirtiye yol açmadan kendiliðinden yok olurlar.

Over kistlerinin çeþitleri nelerdir?

En sýk görülen over kistleri, Fonksiyonel Over Kistleridir. Bunlar, Folikül kistleri ve Corpus Luteum kistleridir.

Fonksiyonel Over Kistleri

1)Follikül Kistleri: Her ay yumurtalýklardan bir tanesinde, Follikül denilen içerisinde yumurta bulunan kist benzeri bir yapý büyümeye baþlar. Bu yapý ayný zamanda Östrojen ve Progesteron denilen hormonlarý üretir. Ayýn ortasýnda follikülün zarý parçalanarak yumurta atýlýr. Yumurtlama(ovulasyon) denilen bu olaydan sonra yumurta tüpler yoluyla yakalanýr ve rahim içerisine doðru taþýnmaya baþlanýr. Bu esnada sperm ile karþýlaþýrsa döllenir ve gebelik baþlar. Sperm ile karþýlaþmayan yumurta ise rahim içerisine taþýnarak canlýlýðýn yitirir ve adet kanamasý ile atýlýr.

Ayýn ortasýndaki dönemde follikül zarý parçalanmazsa yumurtlama olmaz ve follikül büyümeye devam eder. Bu oluþan kist, Follikül kistidir.

2)Corpus Luteum Kistleri: Normalde follikül zarý parçalanarak yumurtlama olayý gerçekleþtikten sonra, follikül küçülmeye baþlar. Eðer follikül tekrar büyür ve sývý ile dolmaya devam ederse oluþan kist Corpus Luteum kistidir.

Yumurtlama tedavisi için kullanýlan Klomifen sitrat içeren ilaçlar, Corpus Luteum kistleri oluþumuna neden olabilirler. Bu kistlerin oluþumu gebeliðin oluþumunu engellemediði gibi, zarar da vermez.

Diðer Kistler:

1)Dermoid Kist: Bu kistlerin çerisinde, saç, kemik, yað dokusu gibi deðiþik dokular bulunabilir.

2)Kistadenom: Bu kistler yumurtalýklarýn dýþ yüzünü döþeyen hücrelerden oluþurlar. Bu kistlerin içinde su gibi veya daha koyu jel kývamýnda sývý doludur.

3)Endometrioma: Rahim içerisini döþeyen endometrium denilen doku , yumurtalýklar üzerinde yerleþerek kistik bir yapý oluþturur. Bu kistlerin içinde koyu kahverenkli ve yoðun kývamlý , erimiþ çikolata benzeri bir sývý bulunduðundan bu kistlere Çikolata Kisti de denilmektedir.

4)Polikistik Over: Yumurta olgun hale gelip follikülden atýlamadýðýnda, biraz küçülerek yumurtalýk yüzeyinin hemen altýnda yerleþerek varlýðýný devam ettirir. Birçok küçük kist yan yana ’ inci dizisi gibi’ yumurtalýk yüzeyinin altýnda sýralanýr.

Over kistlerinin belirtileri nelerdir?

-         Adet düzensizliði

-         Karýn alt bölgesinde devamlý veya aralýklý olarak bel ve bacak üst bölgesine yayýlabilen aðrý

-         Adet dönemi baþlamadan veya bitmeden hemen önce karýn alt bölgesinde aðrý

-         Cinsel birliktelik esnasýnda aðrý

-         Barsak hareketlerinde aðrý ve barsaklarda baský hissi

-         Ýdrar yaparken baský hissi ve idrarýn tam boþaltýlamamasý

-         Bulantý ve kusma

-         Memelerde hassasiyet

Fonksiyonel over kistleri, genellikle zararsýzdýr, nadiren aðrýya neden olurlar ve sýklýkla kendiliðinden yok olurlar.

Dermoid kistler ve kistadenomlar, büyük boyutlara eriþerek aðrýya ve yumurtalýðýn kendi etrafýnda dönerek aðrýlý bir tablo olan ‘Over Torsiyonu’na neden olabilirler.

Endometriomalar, adet dönemleri ve cinsel birliktelik esnasýnda aðrýlara neden olabilirler.

Polikistik Overler, adet düzensizliði, kýllanma artýþý, akneler, obesite ve gebe kalamama þikayetleri ile birlikte olduðunda Polikistik Over Sendromu adýnda bir klinik tabloyu oluþtururlr.

Over kistleri nasýl teþhis edilir?

Jinekokoljik muayene: Genellikle rutin jinekolojik muayenelerde over kistleri teþhis edilebilir. Over kistleri teþhis edildikten sonra yapýlacak testler tanýyý güçlendirirken tedavi konusunda da plan yapmamýza yardým ederler.

Ultrasonografi ve Doppler: Bu yöntem ile kistin þekli, büyüklüðü, bulunduðu yer ve kistin içeriði ( sývý veya katý) hakkýnda bilgi sahibi olunabilir.Doppler testi de kistlerin kan akýmýný ölçerek selim veya habis olduðu hakkýnda karar verilmesine yardým eder.

Bilgisayarlý tomografi ve MR: Ultrasonografi ile tam karar verilemediðinde ileri tetkik için bu yöntemler uygulanabilir.

Gebelik testi: Bu test ile gebelik olup olmadýðý anlaþýlýr.

Hormon testleri: Hormon deðiþiklikleri belirtileri varsa , hormon testleri de yapýlmalýdýr.

Tümör markerleri: 35 yaþýn üzerinde, kendiliðinden geçmeyen, kýsmen veya tamamen katý içerikli ve over kanser riski yüksek olan hastalarda kan testi ile tümör markerleri bakýlýr. CA-125 en sýklýkla araþtýrýlan markerdir.  CA-125  deðerinin myomlar, enfeksiyonlar, endometrioma gibi selim durumlarda da yükselebildiði  unutulmamalýdýr. Bu nedenle þüpheli klinik durumlarda Doppler USG ,MR gibi ileri tetkiklerle birlikte deðerlendirilmelidir.

 Over kistleri hangi acil durumlara neden olabilirler?

Over torsiyonu: Büyük boyutlara ulaþmýþ kistler, overin kendi etrafýnda dönerek kan akýmýnýn bozulmasýna ve çok aðrýlý bir tabloya neden olabilirler. Acil ameliyat edilmezse, overin kan akýmý durduðu için dokular hasara uðrayabilir veye ölebilir. Böyle bir durumda over dokusu çýkartýlmak zorunda kalýnabilir.

Kist ruptürü(patlamasý): Çok nadir görülen bu durum, karýn içi kanama ile çok þiddetli karýn aðrýsýna, tansiyon düþmesi, çarpýntý, terleme, bayýlma hissine neden olabilir. Acil ameliyat edilerek, hayati tehdit önlenir.

Over kistleri nasýl tedavi edilir?

Over kistlerinin tedavisi, hastanýn yaþýna, klinik þikayetlerine, kistin büyüklüðüne ve yapýsýna göre deðiþir.

Klinik takip: Hasta doðurganlýk çaðýnda, þikayeti yok, kist sývý dolu ve 5 cm çapýn altýnda ise 1 ile 3 ay arasýnda takip edilebilir. Genellikle bu kistler kendiliðinden kaybolacaktýr.

Doðum kontrol haplarý: Eðer fonksiyonel kistler takip ile geçmemiþ ise doðum kontrol haplarý ile yumurtlama bir süre baskýlanarak tedavi edilebilir.

Cerrahi tedavi: Hasta menapozda ise  over kanseri riski olduðundan  operasyon seçeneði düþünülmelidir

Yine birkaç ay izlendiði halde kaybolmayan, giderek büyüyen, ultrasonografide þüpheli görünüm veren ve aðrýlara neden olan kistler için cerrahi tedavi önerilir.

Cerrahi tedavide iki seçenek vardýr.

1 Laparaskopi: Kist 5 cm ve daha küçük ve selim görünümlü ise laparaskopi ile ameliyat edilebilir.Genel anestezi altýnda, göbek altýna ve kasýk bölgelerine yapýlan 1-2 cm kesilerle karýn içerisine yerleþtirilen kamera ve aletlerle yapýlýr.

2 Laparatomi: Kist büyük ve kanser olma olasýlýðý mevcut ise laparatomi tercih edilir. Genel anestezi altýnda daha geniþ kesi ile karýn açýlarak ameliyat yapýlýr. Kanser þüphesi olan kistlerde, ameliyat esnasýnda acil patalojik deðerlendirme (frozen section) ile ameliyatýn nasýl yapýlacaðýna karar verilir.

Selim kistlerde eðer mümkünse yalnýzca kist çýkartýlmaya çalýþýlýr. Bazen kist yumurtalýðýn tamamýný kaplamýþ ise yumurtalýk da kist ile birlikte çýkartýlabilir. Eðer bir yumurtalýk çýkartýlýrsa, diðer over onun da görevini üstlenerek ayný hormon salýnýmýna devam eder. Böylece normal menapoz zamanýna kadar normal adet düzeni ve doðurganlýk devam etmiþ olur.

                                                                              Jin.Op.Dr. Ýnci KARALAR