Genel Bilgiler

Giriş

DÝSMENORE (AÐRILI ADET GÖRME)
Dismenore nedir?
Dismenore (aðrýlý adet görme), günlük aktiviteleri engelleyecek düzeyde aðrýlý adet görme olarak tanýmlanan bir durumdur. Bazý kiþilerde her ay birkaç gün, günlük aktiviteleri engelleyebilir. 
Genellikle adet kanamasýndan birkaç saat önce veya kanama ile baþlar, kanamanýn baþlamasýnda sonraki ilk 12 saatte en þiddetli düzeye ulaþýr ve gittikçe azalarak birkaç saatte kaybolur. Bazen birkaç gün de sürebilir. 
Aðrý, aralýklý kramp tarzýnda veya zonklayýcý þekilde en fazla karýn alt bölgelerinde ve kasýk bölgelerinde hissedilir. Aðrý bel ve bacaklara da yayýlma eðilimi gösterir. 
Aðrý yanýnda baþka þikayetler de olabilir. Bulantý, kusma, ishal ya da kabýzlýk, karýnda gaz hissi, baþ aðrýsý, baþ dönmesi, yorgunluk, sinirlilik, ateþ basmasý ve bazen bayýlmalara varan belirtilerin biri veya birkaçý aðrý ile birlikte görülebilir. 
Dismenore(aðrýlý adet görme ) sýnýflandýrýlmasý nasýldýr?
1 Primer Dismenore: Muayene ve ultrasonografik incelemelerle herhangi bir neden saptanamayan , genellikle genç kýzlarda adetler baþladýktan sonra baþlayan ve devam eden aðrýlý adet görme durumudur. 
Adet kanamalarý esnasýnda rahimden Prostaglandin denilen hormon benzeri maddeler salgýlanýr. Prostaglandinler, rahim içerisindeki dokularýn dökülerek kanama ile birlikte vücuttan atýlmasýný saðlarken rahimde kasýlmalara ve aðrý hissedilmesine neden olurlar. Kasýlmalarýn bir diðer amacý, kaslarýn arasýnda bulunan damarlar sýkýþtýrýlarak kan kaybýnýn azaltýlmasýdýr. 
Sonuç olarak primer dismenorede sorumlu olan durum, Prostaglandinlerin salgýlanmasýdýr.
2 Sekonder Dismenore: Muayene ve incelemelerle durumu açýklayan bir neden saptanan ve genelde adetlerin baþlamasýyla deðil, sonradan baþlayan aðrýlý adet görme durumudur. 
En sýk görülen nedenleri; endometriosis, myomlar,adenomyozis, rahim aðzýnda darlýk, rahim içinde veya aðzýnda polipler, yumurtalýk kistleri, pelvik enfeksiyonlar, spiral kullanýmýdýr.
Endometriosis: Rahim içerisini döþeyen hücrelerin rahim dýþýndaki dokularda, en sýklýkla yumurtalýklar ve tüplerde yerleþmesidir. Bu hücreler hormonlara duyarlý olup kanamalý odaklar oluþturarak çevre dokulara yapýþýklýklarla aðrýlý adet görme ve beraberinde aðrýlý cinsel birlikteliðe neden olurlar.
Myomlar: Rahim duvarýný oluþturan kas dokusundan kaynaklý iyi huylu tümörlerdir. Bazý myomlar yerleþim bölgelerine göre aðrýlý adet görme nedeni olabilirler.
Adenomyozis: Rahim içerisini döþeyen hücrelerin , rahim duvarýný oluþturan kas hücreleri içerisine yaygýn olarak daðýlmasýdýr. 
Rahim aðzýnda darlýk: Geçirilmiþ enfeksiyonlar veya geçirilmiþ küretajlar sonrasýnda rahim kanalýnda yapýþýklýklar sonucu daralmalar oluþabilir. 
Dismenore( Aðrýlý Adet Görme) tanýsý nasýl koyulur?
Genellikle , adet dönemlerinde günlük aktiviteleri etkileyecek kadar þiddetli aðrýsý olan hastalar kolaylýkla tanýnýr. Bu aþamada titiz bir jinekolojik muayene ve ultrasonografik inceleme, primer ve sekonder dismenore ayrýmýný yapmamýza yardýmcý olur. Bilgisayarlý tomografi, MR incelemeleri de ayýrýcý ileri tetkikler arasýnda yer alýrlar. Nadiren laparaskopi taný ve ayný zamanda tedavi amaçlý uygulanabilir.
Dismenore(Aðrýlý adet Görme) tedavisi nasýl yapýlýr?
1 Aðrý kesici ilaçlar: Non-Steroid Antienflamatuar Ýlaçlar adý altýndaki aðrý kesiciler , primer dismenorede en etkili tedavi aracýdýr. Ancak mide barsak sistemindeki yan etkileri göz önünde bulundurulmalý ve mutlaka tok karnýna ve bol su ile alýnmalýdýr. 
2 Hormonal ilaçlar: Doðum kontrol haplarý kullanýldýklarý sürece adet aðrýlarý önleyen en etkili yöntemlerden biridir. Ancak haplar býrakýlýnca aðrýlar tekrar baþlar. Ayrýca doðum kontrol haplarý kullanmasý riskli kiþiler bu tedavi yöntemini kullanmamalýdýrlar.
Östrojen içeren doðum kontrol haplarý kullanamayanlar, progesteron içeren yöntemleri de deneyebilirler. Aylýk veya üç aylýk uygulanan iðneler, ilaçlý rahim içi araçlar, deri altýna yerleþtirilen implantlar ve yalnýz progesteron içeren haplar bu grup ilaçlardýr. Bu grup yöntemlerin yan etkileri olarak düzensiz kanamalar, kanlý akýntýlar ve adet gecikmeleri görülmektedir.
3 Cerrahi tedavi: Aðrýlý adet görme nedeni olarak Endometriosis veya Myom saptanýrsa cerrahi ile tedavi edilerek aðrýlar azaltýlabilir. 
4 Diðer yöntemler: Adet sancýlarý esnasýnda sýcak banyo yapmak, karýn alt bölgesine ve ayaklara sýcak uygulamak aðrýlarý azaltabilir. Düzenli olarak yapýlan fiziksel egzersizler, stresten uzak durmak da bu yönde yararlý olacaktýr. 
Diyette E Vitamini, Omega 3 yað asitleri, magnesium , B6 vitamini takviyesi ile dismenorenin tedavisine katkýlarý konularýnda çalýþmalar devam etmektedir. 
Dismenore hayat boyu sürer mi?
Yapýlan araþtýrmalarda, dismenorenin en sýklýkla ergenlik çaðý ile 20’li yaþlarda görüldüðü belirlenmiþtir. Yaþ arttýkça bu aðrýlar azalmaktadýr. Yine doðum yapmayan kadýnlarda, doðum yapanlara göre daha az adet aðrýlarý olduðu belirlenmiþtir.
Jin.Op.Dr. Ýnci KARALAR

Giriþ

DÝSMENORE (AÐRILI ADET GÖRME)
Dismenore nedir?
Dismenore (aðrýlý adet görme), günlük aktiviteleri engelleyecek düzeyde aðrýlý adet görme olarak tanýmlanan bir durumdur. Bazý kiþilerde her ay birkaç gün, günlük aktiviteleri engelleyebilir. 
Genellikle adet kanamasýndan birkaç saat önce veya kanama ile baþlar, kanamanýn baþlamasýnda sonraki ilk 12 saatte en þiddetli düzeye ulaþýr ve gittikçe azalarak birkaç saatte kaybolur. Bazen birkaç gün de sürebilir. 
Aðrý, aralýklý kramp tarzýnda veya zonklayýcý þekilde en fazla karýn alt bölgelerinde ve kasýk bölgelerinde hissedilir. Aðrý bel ve bacaklara da yayýlma eðilimi gösterir. 
Aðrý yanýnda baþka þikayetler de olabilir. Bulantý, kusma, ishal ya da kabýzlýk, karýnda gaz hissi, baþ aðrýsý, baþ dönmesi, yorgunluk, sinirlilik, ateþ basmasý ve bazen bayýlmalara varan belirtilerin biri veya birkaçý aðrý ile birlikte görülebilir. 
Dismenore(aðrýlý adet görme ) sýnýflandýrýlmasý nasýldýr?
1 Primer Dismenore: Muayene ve ultrasonografik incelemelerle herhangi bir neden saptanamayan , genellikle genç kýzlarda adetler baþladýktan sonra baþlayan ve devam eden aðrýlý adet görme durumudur. 
Adet kanamalarý esnasýnda rahimden Prostaglandin denilen hormon benzeri maddeler salgýlanýr. Prostaglandinler, rahim içerisindeki dokularýn dökülerek kanama ile birlikte vücuttan atýlmasýný saðlarken rahimde kasýlmalara ve aðrý hissedilmesine neden olurlar. Kasýlmalarýn bir diðer amacý, kaslarýn arasýnda bulunan damarlar sýkýþtýrýlarak kan kaybýnýn azaltýlmasýdýr. 
Sonuç olarak primer dismenorede sorumlu olan durum, Prostaglandinlerin salgýlanmasýdýr.
2 Sekonder Dismenore: Muayene ve incelemelerle durumu açýklayan bir neden saptanan ve genelde adetlerin baþlamasýyla deðil, sonradan baþlayan aðrýlý adet görme durumudur. 
En sýk görülen nedenleri; endometriosis, myomlar,adenomyozis, rahim aðzýnda darlýk, rahim içinde veya aðzýnda polipler, yumurtalýk kistleri, pelvik enfeksiyonlar, spiral kullanýmýdýr.
Endometriosis: Rahim içerisini döþeyen hücrelerin rahim dýþýndaki dokularda, en sýklýkla yumurtalýklar ve tüplerde yerleþmesidir. Bu hücreler hormonlara duyarlý olup kanamalý odaklar oluþturarak çevre dokulara yapýþýklýklarla aðrýlý adet görme ve beraberinde aðrýlý cinsel birlikteliðe neden olurlar.
Myomlar: Rahim duvarýný oluþturan kas dokusundan kaynaklý iyi huylu tümörlerdir. Bazý myomlar yerleþim bölgelerine göre aðrýlý adet görme nedeni olabilirler.
Adenomyozis: Rahim içerisini döþeyen hücrelerin , rahim duvarýný oluþturan kas hücreleri içerisine yaygýn olarak daðýlmasýdýr. 
Rahim aðzýnda darlýk: Geçirilmiþ enfeksiyonlar veya geçirilmiþ küretajlar sonrasýnda rahim kanalýnda yapýþýklýklar sonucu daralmalar oluþabilir. 
Dismenore( Aðrýlý Adet Görme) tanýsý nasýl koyulur?
Genellikle , adet dönemlerinde günlük aktiviteleri etkileyecek kadar þiddetli aðrýsý olan hastalar kolaylýkla tanýnýr. Bu aþamada titiz bir jinekolojik muayene ve ultrasonografik inceleme, primer ve sekonder dismenore ayrýmýný yapmamýza yardýmcý olur. Bilgisayarlý tomografi, MR incelemeleri de ayýrýcý ileri tetkikler arasýnda yer alýrlar. Nadiren laparaskopi taný ve ayný zamanda tedavi amaçlý uygulanabilir.
Dismenore(Aðrýlý adet Görme) tedavisi nasýl yapýlýr?
1 Aðrý kesici ilaçlar: Non-Steroid Antienflamatuar Ýlaçlar adý altýndaki aðrý kesiciler , primer dismenorede en etkili tedavi aracýdýr. Ancak mide barsak sistemindeki yan etkileri göz önünde bulundurulmalý ve mutlaka tok karnýna ve bol su ile alýnmalýdýr. 
2 Hormonal ilaçlar: Doðum kontrol haplarý kullanýldýklarý sürece adet aðrýlarý önleyen en etkili yöntemlerden biridir. Ancak haplar býrakýlýnca aðrýlar tekrar baþlar. Ayrýca doðum kontrol haplarý kullanmasý riskli kiþiler bu tedavi yöntemini kullanmamalýdýrlar.
Östrojen içeren doðum kontrol haplarý kullanamayanlar, progesteron içeren yöntemleri de deneyebilirler. Aylýk veya üç aylýk uygulanan iðneler, ilaçlý rahim içi araçlar, deri altýna yerleþtirilen implantlar ve yalnýz progesteron içeren haplar bu grup ilaçlardýr. Bu grup yöntemlerin yan etkileri olarak düzensiz kanamalar, kanlý akýntýlar ve adet gecikmeleri görülmektedir.
3 Cerrahi tedavi: Aðrýlý adet görme nedeni olarak Endometriosis veya Myom saptanýrsa cerrahi ile tedavi edilerek aðrýlar azaltýlabilir. 
4 Diðer yöntemler: Adet sancýlarý esnasýnda sýcak banyo yapmak, karýn alt bölgesine ve ayaklara sýcak uygulamak aðrýlarý azaltabilir. Düzenli olarak yapýlan fiziksel egzersizler, stresten uzak durmak da bu yönde yararlý olacaktýr. 
Diyette E Vitamini, Omega 3 yað asitleri, magnesium , B6 vitamini takviyesi ile dismenorenin tedavisine katkýlarý konularýnda çalýþmalar devam etmektedir. 
Dismenore hayat boyu sürer mi?
Yapýlan araþtýrmalarda, dismenorenin en sýklýkla ergenlik çaðý ile 20’li yaþlarda görüldüðü belirlenmiþtir. Yaþ arttýkça bu aðrýlar azalmaktadýr. Yine doðum yapmayan kadýnlarda, doðum yapanlara göre daha az adet aðrýlarý olduðu belirlenmiþtir.
Jin.Op.Dr. Ýnci KARALAR