Çölyak hastalýðý nedir - Halka yönelik , çlyak hastalýðý, çölyak testleri, çölyak hastalýðý neden olur,

x

Genel Bilgiler

Giriş

Çölyak hastalýðý

immün sistemin gluten adý verilen proteine karþý verdiði anormal yanýt sonucunda oluþur. Ýnce barsaðýn iç yüzeyine hasar verir. Gluten proteini buðday, arpa, çavdar bunlardan üretilmiþ gýdalarda bulunur. Tahýllar arasýnda yulafta çok az veya hiç gluten olmadýðý kabul edilir. Çölyak hastalýðýnýn diðer isimleri gluten duyarlý enteropati, çölyak sprue ve non tropikal sprue dur.

Ýnce baðýrsaðýn yüzeyinde hasar oluþmasýyla besin maddeleri emilememeye baþlar bu duruma malabsorbsiyon denir.

Refrakter çölyak hastalýðý

Refrakter çölyak hastalýðý çölyak hastalarýnýn küçük bir grubu diyete tam olarak düzgün þekilde uyduklarý halde intestinal yakýnmalarý geçmez bunlara refrakter çölyak hastalýðý denir. Bu hastalarda steroid kullanmasý gerekir.

Ülseratif jejunit

Refrakter çölyak hastalarýnda steroide raðmen cevap vermeyen bir grup daha vardýr. Bunlarda ince barsak yüzeylerinde ülserlerle giden bir durumdur. Tedavisi zor bir durumdur. Hastada iþtahsýzlýk, kilo kaybý, karýn aðrýsý ishali ve ateþ görülür. Tedavide ülsere bölgelerin cerrahi olarak çýkarýlmasý sözkonusu olabilir.

Lenfoma

Lenfoma intestinal lenfoma çölyak hastalýðýnýn nadir görülen bir komplikasyonudur. Glutenden fakir diyet genellikle bu komplikasyonun geliþmesini engelleyebilir.

Dermatitis herpetiformis

Dermatitis herpetiformis bu çölyak hastalarýnda görülen bir cilt hastalýðýdýr. Kaþýntýlý blisterlerle giden blisterler patladýðý zaman kaþýntýnýn geçtiði ancak iyileþirken bu bölgede koyulaþma býrakan hiperpigmentasyon býrakan bir cilt hastalýðýdýr.

Epidemioloji, sıklık

Çölyak hastalýðý her iki cinsiyette ve hemen her yaþta görülebilir. Ancak ileri yaþlara çýkýldýkça karþýlaþma sýklýðý düþer.

tr → en

sex

x

Yakınmalar

Çölyak hastalýðýnda yakýnmalar

Hafif formlarýnda hiç bir yakýnma görülmeyebilir bununla birlikte kiþi herhangi bir yakýnma göstermese dahi bazý besleyici maddeleri yeterince ememez duruma düþebilir. Örneðin demir emiliminin bozulmasýyla kansýzlýk geliþebilir.

Yakýnmasý olan hastalar ise ishal, kilo kaybý, karýn aðrýsý, karýn þiþkinliði gibi yakýnmalar görülebilir.

komplikasyon

Çölyak hastalarýnda malabsorbsiyona sekonder olarak geliþebilecek bazý komplikasyonlar þunlardýr :

Osteopeni veya osteoporoz ,
demir eksikliði anemisi,
diyabet ,
tiroid problemleri (hipotiroidizm)
Dermatitis herpetiformis,
sinir sistem bozukluklarý ,
karaciðer rahatsýzlýklarý

x

Laboratuvar testleri

Çölyak hastalýðý tanýsý nasýl konulur?

Çölyak hastalýðýnýn tanýsýný koyarken bazý kan testleri ve endoskopiyle 12 parmak barsaðýndan örnek alýnmasý gerekebilir. Çölyak testleri de olarak bilinen Anti transglütaminaz Antikorunun Ig G ve Ig A formu, anti endomysium Ig G ve Ig A formu, anti gliadin Ig G ve Ig A formu, anti DGP (anti deaminated gliadin proteini) Ig G ve ýg A formu sayýlabilir. Bunlardan gliadin antikorlarý %30lara varan yalancý pozitif sonuç verdiðinden dolayý artýk kullanýlmasý önerilmez. Anti transglütaminaz Antikoru ýg A formu tarama amaçlý olarak kullanýlabilecek ideal bir antikordur. Ayný þekilde anti endomysium antikorlarý da duyarlýlýðý ve özgüllüðü yüksek testlerdendir. Antikor testi pozitif olan ve yakýnmasý olan hastalarda duodenal biopsi alýnarak villuslardaki atrofi ve kriptlerdeki hiperplazi gösterilmeye çalýþýlýr.

Daha önce taný almamýþ kiþilerde kan testleri yapýlmadan önce glutenden fakir diyete geçilmemesi gerekir bu durumda testleri negatif çýkar. Ve tanýda gecikme olabilir.

Hastalar glutenden fakir diyet almaya baþladýðýnda 2 3 hafta içerisinde kendilerini iyi hissetmeye baþlarlar. Glutenden fakir diyet alarak durumun daha iyiye gittiðini anlamanýn bir yolu da antikor testlerini kontrol etmektir. Anti transglütaminaz Antikoru ve anti endomysium antikorlarý tedavi ile düþüþ gösterirler.

Hastalýðýn tanýsý için yapýlacak olan testlerin yaný sýra hastalýðýn yolaçtýðý sonuçlarla ilgili veya komplikasyonlarla ilgili durumlarý tespit etmek içinde bazý testlerin yapýlmasý gerekir. Bunlar þunlardýr:

Folik asit, vitamin B12, vitamin D,
Tam kan sayýmý
Kan lipit düzeyleri (total kolesterol, HDL, LDL, and trigliserit),
Tiroid testleri
Kemik yoðunluk ölçümü(DEXA)

x

Medikal tedaviler

Çölyak hastalýðýnýn tedavisi

Çölyak hastalýðýnda tedavide esas nokta glutenin diyetten tamamen çýkarýlmasýdýr. Gluten buðday, arpa, çavdar gibi tahýllarda bulunan bir çeþit protein grubudur. Sadece bu tahýllarda deðil, ayný zamanda diðer gýdalarýn hazýrlanmasýnda kullanýlan katký maddelerinde ve ilaçlarda yer alabilir. Sýký bir þekilde glutenden fakir diyet mutlaka önerilir çünkü çok az miktarda alýnacak bir gluten bile hastalýðýn tekrar alevlenmesine sebep olabilir. Glutene sadece yiyeceklerde deðil havayoluyla da maruziyetlerden sakýnmak gerekir.

Doðal olarak glutensiz olan gýdalar þunlardýr

pirinç,
mýsýr,
patates ,
soya,
badem,
ceviz

sayýlabilir. Yulaf ekmeðini birçok çölyak hastasý kolayca tüketebilir ancak bir kýsmýnda yakýnmalarýn alevlendiði bilmektedir. Bu yüzden kontrollü bir þekilde yakýnmalara yol açýp açmayacaðý bakýlarak getirebilir ancak günde elli gramý aþmamalýdýr.

Artýk günümüzde ticari olarak glutenden arýndýrýlmýþ tahýllar satýþa sunulmuþtur. Ýþ ülkemizde de çölyak hastalýðý olan kiþilere doktor rapor eþliðinde bu ürünlerin alýnabilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumu tarafýndan aylýk ödemeler yapýlmaktadýr.

Çölyak hastalýðýnýn diyet tedavisine cevap vermemesi.

Çölyak hastalarýnýn %10unda glutenden fakir diyete uymalarýna raðmen yakýnmalar devam edebilir. Bu durumda þu ihtimaller akla gelmelidir.

Bilmeden diyette gluten alýyor olmak,
Diðer gýdalara karþý intolerans,
gýda alerjileri,
bakteri aþý çoðalmasý,
mikroskopik kolit,
irritabl barsak sendromu ve
refrakter çölyak hastalýðý

Bu ihtimaller arasýnda en sýk görüleni ise hastanýn bilmeden kasýtsýz olarak diyetin de gluten alýyor olmasýdýr. Bu durumda öncelikle iyi bir diyetisyen konsültasyonu önem taþýr.

x

Giriþ