Genel Bilgiler

Giriş

HAMÝLELÝK PLANLIYORSANIZ TÝROÝD MUAYENESÝ OLUN!

Hamile kalmaya karar verdiyseniz veya hamile kaldýðýnýzý anladýðýnýz zaman ilk olarak yaptýrmanýz gereken kan tahlillerinde biri açlýk kan þekeri, diðeri de tiroid hormonlarý ölçümüdür. Eðer tiroid hormonlarýnda anormallik varsa guatr konusunda deneyimli bir uzman tarafýndan muayene edilip daha ileri tetkikler yapýlmalýdýr. Böylece mevcut tiroid hormon bozukluðunun nedeni ortaya çýkarýlýp doðru ve yeterli tedavi yapýlýr. Bu safhadan sonra hamilelik planlanmalýdýr.

EÐER HAMÝLEYSENÝZ En kýsa sürede kadýn doðum uzmanýnýzla görüþüp serbest T3, serbest T4 ve TSH isimli hormonlarýnýzýn ölçülmesini talep edin. Bunlarda bir anormallik varsa guatr konusunda deneyimli bir uzmanla görüþün.

HAMÝLELERDE HANGÝ TÝROÝD HASTALIKLARI GÖRÜLÜR?

Daha önce mevcut olan tiroid hastalýklarý hamilelik sýrasýnda daha belirgin bir hale gelir ve daha gürültülü seyreder. Bu da hem hamilenin hem de bebeðin saðlýðýný ve hatta hayatýný tehdit edebilir. Bu nedenle tiroid hastalýklarý hamilelik öncesinde tedavi edilip kontrol altýna alýnmalýdýr. Ayrýca, tiroid hastalýðý olduðu bilinen bir kadýn hamile kaldýðýnda kadýn doðum uzmaný tarafýndan en kýsa sürede bir deneyimli bir guatr uzmanýna yönlendirilip hasta hamilelik boyunca guatr ve kadýn doðum uzmanlarýnca yakýndan takip edilmelidir. Yine de hamilelerde daha önce mevcut olmasa da her türden tiroid hormon bozukluðu ortaya çýkabilir.

HAMÝLELERDE ZEHÝRLÝ GUATR

Hamilelerde tiroid hormonlarý aþýrý düzeyde üretilirse bu duruma zehirli guatr (hipertiroidizm) diyoruz. Bu hastalýk hamileliðin erken döneminde ortaya çýkarsa bebeðin anne karnýnda ölümü ve düþük görülebilir. Eðer hastalýk hamileliðin son aylarýnda ortaya çýkarsa annenin hayatý bebekten daha fazla tehlikeye girer. Yine de doðum olursa çok özel tedbirler ve guatr konusunda deneyimli bir uzman iþbirliði ile doðum veya sezeryan gerçekleþtirilmelidir. Bu durumda bebeðin zeka düzeyinin düþük olmasý çoðunlukla mümkün deðildir.

Bu hamilelerde tedavi oldukça zor olup sonucu da çoðunlukla hastayý da hekimi de tatmin etmez. Bu hastalarda ameliyat çoðunlukla yapýlmaz, çünkü yüksek tiroid hormonlarý varlýðýnda anestezi vermek çok risklidir. Bu hastalarda radyoaktif iyot (RAI) tedavisi kesinlikle uygulanmaz. Bu hastalarda sadece tiroid karþýtý ilaçlar kullanýlýr ancak bu ilaçlar hem çok etkili olmaz hem de bebek üzerine zararlarý olabilmektedir. Zehirli guatrý hafif düzeyde olan hamilelerde pasif takip yani ilaçsýz yakýn takip yapmak ve gerekince ilaçla müdahale etmek de mümkündür.

HAMÝLELERDE TÝROÝD HORMON YETMEZLÝÐÝ (HÝPOTÝROÝDÝZM)

Hamilelerde tiroid hormonlarýnýn düþük, TSH ýn yüksek olduðu durumlar ciddi alarm belirtisi olup yakýndan izlemek gereken bir tablodur. Bu durum tiroid hormon yetersizliði yani hipotiroidizm belirtisidir. Ancak bazen TSH normal iken dahi kandaki tiroid hormonlarý düþük olur. Bu durumda tedaviye derhal baþlanmalýdýr. Aksi halde hem annenin tiroid bezesi büyür, gereðinden fazla kilo alýr, kabýzlýk baþlar, hem de anne rahmindeki bebeðin zihinsel ve fiziksel geliþimi bozulabilir. Bu hamilelerde yeterli tiroid hormonu verildiðinde bebeðin normal zeka ve fiziksel geliþimi saðlanýr.

Hamilelerde tiroid hormon yetersizliði sanýldýðýndan çok daha yaygýndýr. En önemlisi de ne yazýk ki bu yetersizlik çoðunlukla ne kadýn doðum uzmanýnýn ne de hastanýn aklýna gelmemektedir. Bir de üstelik henüz ülkemizde yeni doðan bebeðe tiroid taramasý yapýlmadýðý için tiroid hormon yetmezliði doðum sonrasýnda da tedavi edilmeyip bebeðin zeka fiziksel geliþimi daha da bozulmaktadýr.

HAMÝLELERDE TÝROÝD NODÜLÜ

Hamilelerde her tür nodül saptanabilir. Bu nodüllere yönelik tedavi doðum sonrasýna ertelenmelidir. Çünkü hamilelerde tiroid kanseri çok nadir bir durumdur. Hatta hamilelerde bütün kanserler nadirdir. Bu nedenle hamilelerdeki nodüller ultrasonografi ile incelenmeli, ayný anda tiroid hormonlarý yüksek (zehirli guatr) yoksa baþka bir iþlem yapýlmadan pasif takip yapýlmalýdýr.

HAMÝLELERDE NE TÜR TÝROÝD TETKÝKÝ YAPILMALIDIR?

Diðer insanlardan farklý olarak, tarama amacýyla sadece TSH ölçümü hamilelerde yeterli olmaz! Çünkü TSH cevabi bir hormon olup hamilenin hýzla deðiþen tiroid hormon düzeyine cevap olarak ancak aylar sonra yükselmeye baþlar ki bu dönemde bebek tiroid hormonsuz kalabilir. Bu nedenle hamilelerde TSH, serbest T3, serbest T4 hormonlarý ölçülmelidir.

Hamilelerde bazen TSH çok düþer. Bu ciddi bir klinik durumdur. Çünkü bu hamilelerin gerçekten bir tiroid hastalýðý nedeniyle mi (örneðin zehirli guatr) yoksa normal bir geliþim nedeniyle mi (örneðin hamilenin kanýnda normalde artan beta HCG etkisiyle) TSH düþüklüðü olduðu anlaþýlmalýdýr. Zira çoklu hamileliliklerde (örneðin ikiz ve üçüz) kanda artmýþ olan gonodotropinler TSH düþüklüðü nedeni olabilir. Bu çoðunlukla yanlýþ anlaþýlýp hamilede zehirli guatr var þeklinde yorumlanýp hamileliðin sonlandýrýlmasýna kadar giden karalar verilmektedir.

Hamilelerde tiroid sintigrafisi uygulanmaz. Nodüle ince aspirasyon biyopsisi yapýlmasý da tavsiye edilmez.

HAMÝLELERÝN TÝROÝD HASTALIKLARI YÖNÜNDEN TAKÝBÝ

Hamilelerde hormonal sistemlerin tümünde ciddi deðiþim olmasý kaçýnýlmazdýr. Tiroid de bu deðiþimlerden nasibini almaktadýr. Bu çerçevede vücudun iyot ihtiyacý ve tiroid hormonu ihtiyacý artmaktadýr. Bu nedenle hamilelerde tiroid hormonlarýnýn her 3 ayda bir ölçülmesi gerekir; zira her üç aylýk dönemlerde tiroid hormon ihtiyacý deðiþiklik göstermektedir. En önemlisi, hamilelik öncesinde tiroid hastalýðý olanlarýn, hamilelik süresince bir kadýn doðum uzmanýna ilaveten bir de guatr uzmanýnca yakýndan takibi gerekir.

LOHUSALIK VE TÝROÝD

Lohusalýk döneminde tiroid hastalýklarýnýn ortaya çýkmasý sýk karþýlaþýlan bir durumdur. Bazý hastalarda daha önce mevcut olan ancak hasta tarafýndan bilinmeyen bir tiroid hastalýðý lohusalýkta kendini belli eder hale gelir. Geriye kalan hastalarda ise, lohusalýk öncesinde hastada tiroid hastalýðý olmadýðý halde lohusalýkta tiroid hastalýðý ortaya çýkabilir.

Lohusalýðýn tiroid hastalýklarýný tetikleyen bu etkisi bilinmesine raðmen nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bir çok neden öne sürülmekle beraber en ikna edici ve inanýlýr olaný; hamileliðin sonlanmasý ile hormon dengelerinin birden alt üst olmasýyla tiroid hormonu da dahil tüm hormon sisteminin etkilenmesidir. Diðer bir teoride, hastada lohusalýk sonrasýnda geliþen depresyonun bu tiroid hormon deðiþimleri sonucu veya sebebi olduðu belirtilmektedir.

Lohusalýktan sonra en sýk görülen tiroid hastalýðý Haþimato hastalýðýdýr. Haþimato hastalýðýnda tiroid hücrelerinde iltihap ve harabiyet oluþur, hasta hýzla kilo alýr ve hamilelik sonrasýnda hasta kilo vereceðine kilo artýþý görülür.

Lohusalarda tiroid hormon bozlukluklarý emziren annenin kýsa sürede sütten kesilmesine neden olur.

EMZÝREN KADINLARDA GUATR ÝLACI KULLANIMI

Zehirli guatrda RAI kullanýlmaz. Tiroid karþýtý ilaçlar ise sütle bebeðe geçebilmektedir. Bu nedenle annedeki zehirli guatrýn tedavisi sýrasýnda bebeðin sütten kesilerek suni mamaya geçmesi gerekir.

Emziren kadýnlar tiroid hormonu kullanabilir. Tiroid hormon yetmezliðinde kullanýlan tiroid hormonu benzeri sentetik ilaçlar (Tefor, Levotiron, L-thyroxin) emziren kadýnlarda emniyetle kullanýlýr, hatta kullanýlmalýdýr. Önemli olan kullanýlan bu ilacý doðru dozda uygulamaktýr. Emziren annenin kullandýðý bu ilaçlarýn dozu fazla olursa bebekte huzursuzluk, kilo almakta güçlük, aþýrý terleme, ishal ve kusma görülür. Bu ilaçlar emziren annenin sütünü azaltmaz.

Giriþ

HAMÝLELÝK PLANLIYORSANIZ TÝROÝD MUAYENESÝ OLUN!

Hamile kalmaya karar verdiyseniz veya hamile kaldýðýnýzý anladýðýnýz zaman ilk olarak yaptýrmanýz gereken kan tahlillerinde biri açlýk kan þekeri, diðeri de tiroid hormonlarý ölçümüdür. Eðer tiroid hormonlarýnda anormallik varsa guatr konusunda deneyimli bir uzman tarafýndan muayene edilip daha ileri tetkikler yapýlmalýdýr. Böylece mevcut tiroid hormon bozukluðunun nedeni ortaya çýkarýlýp doðru ve yeterli tedavi yapýlýr. Bu safhadan sonra hamilelik planlanmalýdýr.

EÐER HAMÝLEYSENÝZ En kýsa sürede kadýn doðum uzmanýnýzla görüþüp serbest T3, serbest T4 ve TSH isimli hormonlarýnýzýn ölçülmesini talep edin. Bunlarda bir anormallik varsa guatr konusunda deneyimli bir uzmanla görüþün.

HAMÝLELERDE HANGÝ TÝROÝD HASTALIKLARI GÖRÜLÜR?

Daha önce mevcut olan tiroid hastalýklarý hamilelik sýrasýnda daha belirgin bir hale gelir ve daha gürültülü seyreder. Bu da hem hamilenin hem de bebeðin saðlýðýný ve hatta hayatýný tehdit edebilir. Bu nedenle tiroid hastalýklarý hamilelik öncesinde tedavi edilip kontrol altýna alýnmalýdýr. Ayrýca, tiroid hastalýðý olduðu bilinen bir kadýn hamile kaldýðýnda kadýn doðum uzmaný tarafýndan en kýsa sürede bir deneyimli bir guatr uzmanýna yönlendirilip hasta hamilelik boyunca guatr ve kadýn doðum uzmanlarýnca yakýndan takip edilmelidir. Yine de hamilelerde daha önce mevcut olmasa da her türden tiroid hormon bozukluðu ortaya çýkabilir.

HAMÝLELERDE ZEHÝRLÝ GUATR

Hamilelerde tiroid hormonlarý aþýrý düzeyde üretilirse bu duruma zehirli guatr (hipertiroidizm) diyoruz. Bu hastalýk hamileliðin erken döneminde ortaya çýkarsa bebeðin anne karnýnda ölümü ve düþük görülebilir. Eðer hastalýk hamileliðin son aylarýnda ortaya çýkarsa annenin hayatý bebekten daha fazla tehlikeye girer. Yine de doðum olursa çok özel tedbirler ve guatr konusunda deneyimli bir uzman iþbirliði ile doðum veya sezeryan gerçekleþtirilmelidir. Bu durumda bebeðin zeka düzeyinin düþük olmasý çoðunlukla mümkün deðildir.

Bu hamilelerde tedavi oldukça zor olup sonucu da çoðunlukla hastayý da hekimi de tatmin etmez. Bu hastalarda ameliyat çoðunlukla yapýlmaz, çünkü yüksek tiroid hormonlarý varlýðýnda anestezi vermek çok risklidir. Bu hastalarda radyoaktif iyot (RAI) tedavisi kesinlikle uygulanmaz. Bu hastalarda sadece tiroid karþýtý ilaçlar kullanýlýr ancak bu ilaçlar hem çok etkili olmaz hem de bebek üzerine zararlarý olabilmektedir. Zehirli guatrý hafif düzeyde olan hamilelerde pasif takip yani ilaçsýz yakýn takip yapmak ve gerekince ilaçla müdahale etmek de mümkündür.

HAMÝLELERDE TÝROÝD HORMON YETMEZLÝÐÝ (HÝPOTÝROÝDÝZM)

Hamilelerde tiroid hormonlarýnýn düþük, TSH ýn yüksek olduðu durumlar ciddi alarm belirtisi olup yakýndan izlemek gereken bir tablodur. Bu durum tiroid hormon yetersizliði yani hipotiroidizm belirtisidir. Ancak bazen TSH normal iken dahi kandaki tiroid hormonlarý düþük olur. Bu durumda tedaviye derhal baþlanmalýdýr. Aksi halde hem annenin tiroid bezesi büyür, gereðinden fazla kilo alýr, kabýzlýk baþlar, hem de anne rahmindeki bebeðin zihinsel ve fiziksel geliþimi bozulabilir. Bu hamilelerde yeterli tiroid hormonu verildiðinde bebeðin normal zeka ve fiziksel geliþimi saðlanýr.

Hamilelerde tiroid hormon yetersizliði sanýldýðýndan çok daha yaygýndýr. En önemlisi de ne yazýk ki bu yetersizlik çoðunlukla ne kadýn doðum uzmanýnýn ne de hastanýn aklýna gelmemektedir. Bir de üstelik henüz ülkemizde yeni doðan bebeðe tiroid taramasý yapýlmadýðý için tiroid hormon yetmezliði doðum sonrasýnda da tedavi edilmeyip bebeðin zeka fiziksel geliþimi daha da bozulmaktadýr.

HAMÝLELERDE TÝROÝD NODÜLÜ

Hamilelerde her tür nodül saptanabilir. Bu nodüllere yönelik tedavi doðum sonrasýna ertelenmelidir. Çünkü hamilelerde tiroid kanseri çok nadir bir durumdur. Hatta hamilelerde bütün kanserler nadirdir. Bu nedenle hamilelerdeki nodüller ultrasonografi ile incelenmeli, ayný anda tiroid hormonlarý yüksek (zehirli guatr) yoksa baþka bir iþlem yapýlmadan pasif takip yapýlmalýdýr.

HAMÝLELERDE NE TÜR TÝROÝD TETKÝKÝ YAPILMALIDIR?

Diðer insanlardan farklý olarak, tarama amacýyla sadece TSH ölçümü hamilelerde yeterli olmaz! Çünkü TSH cevabi bir hormon olup hamilenin hýzla deðiþen tiroid hormon düzeyine cevap olarak ancak aylar sonra yükselmeye baþlar ki bu dönemde bebek tiroid hormonsuz kalabilir. Bu nedenle hamilelerde TSH, serbest T3, serbest T4 hormonlarý ölçülmelidir.

Hamilelerde bazen TSH çok düþer. Bu ciddi bir klinik durumdur. Çünkü bu hamilelerin gerçekten bir tiroid hastalýðý nedeniyle mi (örneðin zehirli guatr) yoksa normal bir geliþim nedeniyle mi (örneðin hamilenin kanýnda normalde artan beta HCG etkisiyle) TSH düþüklüðü olduðu anlaþýlmalýdýr. Zira çoklu hamileliliklerde (örneðin ikiz ve üçüz) kanda artmýþ olan gonodotropinler TSH düþüklüðü nedeni olabilir. Bu çoðunlukla yanlýþ anlaþýlýp hamilede zehirli guatr var þeklinde yorumlanýp hamileliðin sonlandýrýlmasýna kadar giden karalar verilmektedir.

Hamilelerde tiroid sintigrafisi uygulanmaz. Nodüle ince aspirasyon biyopsisi yapýlmasý da tavsiye edilmez.

HAMÝLELERÝN TÝROÝD HASTALIKLARI YÖNÜNDEN TAKÝBÝ

Hamilelerde hormonal sistemlerin tümünde ciddi deðiþim olmasý kaçýnýlmazdýr. Tiroid de bu deðiþimlerden nasibini almaktadýr. Bu çerçevede vücudun iyot ihtiyacý ve tiroid hormonu ihtiyacý artmaktadýr. Bu nedenle hamilelerde tiroid hormonlarýnýn her 3 ayda bir ölçülmesi gerekir; zira her üç aylýk dönemlerde tiroid hormon ihtiyacý deðiþiklik göstermektedir. En önemlisi, hamilelik öncesinde tiroid hastalýðý olanlarýn, hamilelik süresince bir kadýn doðum uzmanýna ilaveten bir de guatr uzmanýnca yakýndan takibi gerekir.

LOHUSALIK VE TÝROÝD

Lohusalýk döneminde tiroid hastalýklarýnýn ortaya çýkmasý sýk karþýlaþýlan bir durumdur. Bazý hastalarda daha önce mevcut olan ancak hasta tarafýndan bilinmeyen bir tiroid hastalýðý lohusalýkta kendini belli eder hale gelir. Geriye kalan hastalarda ise, lohusalýk öncesinde hastada tiroid hastalýðý olmadýðý halde lohusalýkta tiroid hastalýðý ortaya çýkabilir.

Lohusalýðýn tiroid hastalýklarýný tetikleyen bu etkisi bilinmesine raðmen nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bir çok neden öne sürülmekle beraber en ikna edici ve inanýlýr olaný; hamileliðin sonlanmasý ile hormon dengelerinin birden alt üst olmasýyla tiroid hormonu da dahil tüm hormon sisteminin etkilenmesidir. Diðer bir teoride, hastada lohusalýk sonrasýnda geliþen depresyonun bu tiroid hormon deðiþimleri sonucu veya sebebi olduðu belirtilmektedir.

Lohusalýktan sonra en sýk görülen tiroid hastalýðý Haþimato hastalýðýdýr. Haþimato hastalýðýnda tiroid hücrelerinde iltihap ve harabiyet oluþur, hasta hýzla kilo alýr ve hamilelik sonrasýnda hasta kilo vereceðine kilo artýþý görülür.

Lohusalarda tiroid hormon bozlukluklarý emziren annenin kýsa sürede sütten kesilmesine neden olur.

EMZÝREN KADINLARDA GUATR ÝLACI KULLANIMI

Zehirli guatrda RAI kullanýlmaz. Tiroid karþýtý ilaçlar ise sütle bebeðe geçebilmektedir. Bu nedenle annedeki zehirli guatrýn tedavisi sýrasýnda bebeðin sütten kesilerek suni mamaya geçmesi gerekir.

Emziren kadýnlar tiroid hormonu kullanabilir. Tiroid hormon yetmezliðinde kullanýlan tiroid hormonu benzeri sentetik ilaçlar (Tefor, Levotiron, L-thyroxin) emziren kadýnlarda emniyetle kullanýlýr, hatta kullanýlmalýdýr. Önemli olan kullanýlan bu ilacý doðru dozda uygulamaktýr. Emziren annenin kullandýðý bu ilaçlarýn dozu fazla olursa bebekte huzursuzluk, kilo almakta güçlük, aþýrý terleme, ishal ve kusma görülür. Bu ilaçlar emziren annenin sütünü azaltmaz.