Koku ve tat alma duyularýmýz yaþam keyfimize, iþtahýmýza, sosyal yaþamýmýza, önemli katkýlarý vardýr.

Bu duyularýmýzýn yokluðu, önemli patolojilerin belirtisi olabilir. Kaybolduklarý zaman, yaþam tadýný kaybeder, daha az yeriz, daha az sosyal oluruz ve sonuçta kendimizi daha kötü hissederiz. Birçok yaþlý insan bu sorunla karþý karþýyadýr. Koku ve tat ayný zamanda bizleri yangýn, zehirli gazlar, bozulmuþ yemekler gibi tehlikelere karþý uyarýrlar. Aþçýlar ve itfaiyeciler gibi bazý meslekten olanlar için bu duyularýn keskin olmasý çok önemlidir. Koku duyusunun kaybý sinüs hastalýðýnýn, burun pasajda bir kitlenin, ya da nadir durumlarda beyin tümörlerinin bir belirtisi olabilir.

Koku ve tat kimyasal duyu alma sistemimize aittir. Koku ve tat almanýn karmaþýk süreci etrafýmýzdaki maddelerden salýnan moleküllerin burun, aðýz ve boðazdaki özel sinirleri uyarmasýyla baþlar. Bu hücreler mesajlarý özgül koku ve tatlarýn tanýmlanmýþ olduðu beyne iletirler. Koku siniri hücreleri, bir gülün güzel kokusu ya da fýrýndaki ekmeðin kokusu gibi çevremizdeki kokularla uyarýlýrlar. Bu sinir hücreleri, burundan yukarý çýkan incecik bir yolda bulunurlar ve doðrudan beyinle baðlantýlýdýrlar. Tat siniri hücreler, tükürükle karýþmýþ yiyecek ve içecekle etkileþirler bu sinir hücreleri aðýz ve boðazýn tat koncalarýnda kümeleþmiþlerdir. Dilde görülebilen küçük yumrularýn çoðu tat koncalarý içerir. Bu yüzey hücreleri tat bilgisini beyine sinir lifleri ile iletirler.

Genel olarak dört temel tat duyusunu algýlayabiliriz.

Bu tatlarýn bazý kombinasyonlarý – yalnýz baþýna dokunuþ, sýcaklýk, koku ve genel kimyasal duyudan gelen duyu ile – bir tat üretirler. Bu bize fýstýk mý? Peyni mi?  yediðimizi gösteren tattýr. Birçok tat, temel olarak koku duyusu aracýlýðý ile tanýnýr. Örneðin çikolata yerken burnunuzu tutarsanýz yediðinizin tatlý mý, acý mý, olduðunu ayýrabilseniz bile, çikolatanýn tadýný almakta zorlanacaksýnýz. Bunun sebebi, çikolatanýn tanýdýk tadýnýn büyük ölçüde kokuyla algýlanmasýdýr. Kahvenin iyi bilinen tadý da böyledir. Bu, kendi yaptýðý yemeði deneyen bir aþçýbaþý örneðinde olduðu gibi, lezzetli bir tadý bütünüyle almak isteyen birinin, her lokmadan sonra niçin burnundan nefesi dýþarý verdiðini açýklamaktadýr. Tat ve koku hücreleri sinir sisteminde eskiyince ya da zarar görünce, yenilenen yegane hücrelerdir.

Koku duyusu, 30-60 yaþlarý arasý keskindir. 60 yaþýndan sonra azalmaya baþlar ve yaþlý insanlarýn büyük bir kýsmý koku alma yeteneklerini kaybederler. Her yaþta kadýnlarýn koku algýlamasý genel olarak erkeklerden daha iyidir. Bazý insanlar zayýf bir koku ve tat duyusuyla doðarlar.

Üst havayolu infeksiyonlarý (soðuk algýnlýklarý, viral enfeksiyonlar) koku ve tat kayýplarý için suçlanmýþtýr.

Kafa yaralanmalarý da koku ya da tat problemleri yaratabilir.

Burun bölmesi eðriliði ve Burunda yer kaplayan kitleler. Özellikle polip ve benzeri oluþumlarda burun týkanýklýðýndan dolayý, koku partikülleri, algýlandýklarý bölgelere ulaþamazlar ayrýca;

Kimyasal maddeler: Böcek ilaçlarý gibi bazý kimyasallar, ya da bazý ilaçlar,

Tütün: Kokularý tanýma yeteneðini bozar ve tat duyusunu azaltýr. Sigarayý býrakmak koku iþlevini arttýrýr.

Iþýn tedavisi: Baþ ve boyun kanserli radyoterapi almýþ kiþiler, daha sonra koku ve tat alma kaybýndan þikayet ederler. Bu duyular bazý sinir sistemi hastalýklarý sýrasýnda da kaybolabilir.

Gýrtlak kanseri (Larenjektomi) nedeni ile ameliyat olanlar, genellikle koku ve tat almada güçlükten yakýnýrlar Bu olgulara, yeniden burundan nefes alabilmek için özel bir “by-pass” tüpü kullanýlabilir. Burundan hava alýmýnýn artmasý koku ve tat duyularýnýn yeniden kazanýlmasýna yardým eder.

Bazen bir ilaç da, koku ve tat alma bozukluðu sebebi olabilir ve bu ilaç kesilir ya da deðiþtirilirse koku duyusu düzelebilir. Çoðu vakada, polip gibi burun týkanýklýðý yapan sebepler ortadan kaldýrýlabilir. Hava akýmýnýn saðlanmasý koku ve tat kaybýný düzeltebilir.

Koku ve tat alma duyularýmýz yaþam keyfimize, iþtahýmýza, sosyal yaþamýmýza, önemli katkýlarý vardýr.

Bu duyularýmýzýn yokluðu, önemli patolojilerin belirtisi olabilir. Kaybolduklarý zaman, yaþam tadýný kaybeder, daha az yeriz, daha az sosyal oluruz ve sonuçta kendimizi daha kötü hissederiz. Birçok yaþlý insan bu sorunla karþý karþýyadýr. Koku ve tat ayný zamanda bizleri yangýn, zehirli gazlar, bozulmuþ yemekler gibi tehlikelere karþý uyarýrlar. Aþçýlar ve itfaiyeciler gibi bazý meslekten olanlar için bu duyularýn keskin olmasý çok önemlidir. Koku duyusunun kaybý sinüs hastalýðýnýn, burun pasajda bir kitlenin, ya da nadir durumlarda beyin tümörlerinin bir belirtisi olabilir.

Koku ve tat kimyasal duyu alma sistemimize aittir. Koku ve tat almanýn karmaþýk süreci etrafýmýzdaki maddelerden salýnan moleküllerin burun, aðýz ve boðazdaki özel sinirleri uyarmasýyla baþlar. Bu hücreler mesajlarý özgül koku ve tatlarýn tanýmlanmýþ olduðu beyne iletirler. Koku siniri hücreleri, bir gülün güzel kokusu ya da fýrýndaki ekmeðin kokusu gibi çevremizdeki kokularla uyarýlýrlar. Bu sinir hücreleri, burundan yukarý çýkan incecik bir yolda bulunurlar ve doðrudan beyinle baðlantýlýdýrlar. Tat siniri hücreler, tükürükle karýþmýþ yiyecek ve içecekle etkileþirler bu sinir hücreleri aðýz ve boðazýn tat koncalarýnda kümeleþmiþlerdir. Dilde görülebilen küçük yumrularýn çoðu tat koncalarý içerir. Bu yüzey hücreleri tat bilgisini beyine sinir lifleri ile iletirler.

Genel olarak dört temel tat duyusunu algýlayabiliriz.

Bu tatlarýn bazý kombinasyonlarý – yalnýz baþýna dokunuþ, sýcaklýk, koku ve genel kimyasal duyudan gelen duyu ile – bir tat üretirler. Bu bize fýstýk mý? Peyni mi?  yediðimizi gösteren tattýr. Birçok tat, temel olarak koku duyusu aracýlýðý ile tanýnýr. Örneðin çikolata yerken burnunuzu tutarsanýz yediðinizin tatlý mý, acý mý, olduðunu ayýrabilseniz bile, çikolatanýn tadýný almakta zorlanacaksýnýz. Bunun sebebi, çikolatanýn tanýdýk tadýnýn büyük ölçüde kokuyla algýlanmasýdýr. Kahvenin iyi bilinen tadý da böyledir. Bu, kendi yaptýðý yemeði deneyen bir aþçýbaþý örneðinde olduðu gibi, lezzetli bir tadý bütünüyle almak isteyen birinin, her lokmadan sonra niçin burnundan nefesi dýþarý verdiðini açýklamaktadýr. Tat ve koku hücreleri sinir sisteminde eskiyince ya da zarar görünce, yenilenen yegane hücrelerdir.

Koku duyusu, 30-60 yaþlarý arasý keskindir. 60 yaþýndan sonra azalmaya baþlar ve yaþlý insanlarýn büyük bir kýsmý koku alma yeteneklerini kaybederler. Her yaþta kadýnlarýn koku algýlamasý genel olarak erkeklerden daha iyidir. Bazý insanlar zayýf bir koku ve tat duyusuyla doðarlar.

Üst havayolu infeksiyonlarý (soðuk algýnlýklarý, viral enfeksiyonlar) koku ve tat kayýplarý için suçlanmýþtýr.

Kafa yaralanmalarý da koku ya da tat problemleri yaratabilir.

Burun bölmesi eðriliði ve Burunda yer kaplayan kitleler. Özellikle polip ve benzeri oluþumlarda burun týkanýklýðýndan dolayý, koku partikülleri, algýlandýklarý bölgelere ulaþamazlar ayrýca;

Kimyasal maddeler: Böcek ilaçlarý gibi bazý kimyasallar, ya da bazý ilaçlar,

Tütün: Kokularý tanýma yeteneðini bozar ve tat duyusunu azaltýr. Sigarayý býrakmak koku iþlevini arttýrýr.

Iþýn tedavisi: Baþ ve boyun kanserli radyoterapi almýþ kiþiler, daha sonra koku ve tat alma kaybýndan þikayet ederler. Bu duyular bazý sinir sistemi hastalýklarý sýrasýnda da kaybolabilir.

Gýrtlak kanseri (Larenjektomi) nedeni ile ameliyat olanlar, genellikle koku ve tat almada güçlükten yakýnýrlar Bu olgulara, yeniden burundan nefes alabilmek için özel bir “by-pass” tüpü kullanýlabilir. Burundan hava alýmýnýn artmasý koku ve tat duyularýnýn yeniden kazanýlmasýna yardým eder.

Bazen bir ilaç da, koku ve tat alma bozukluðu sebebi olabilir ve bu ilaç kesilir ya da deðiþtirilirse koku duyusu düzelebilir. Çoðu vakada, polip gibi burun týkanýklýðý yapan sebepler ortadan kaldýrýlabilir. Hava akýmýnýn saðlanmasý koku ve tat kaybýný düzeltebilir.