Menenjit (beyin zarlarýnýn iltihabý), ensefalit (beynin iltihabý): 

Çeþitli mikroplar: bakteriler, virusler genellikle solunum yolu ile alýnýp boðaza yerleþtikten sonra bu hastalýklara yol açabilirler. Ateþ, kusma, baþ aðrýsý, dalgýnlýk veya uykuya eðilimli olma, havale gibi belirtilerle baþlar. Küçük bebeklerde belirtiler silik olabilir: örneðin ilk aylarda sadece bebeðin emmesinin bozulmasý bile þüphelendirmelidir.

Bu hastalýklarýn teþhisinde beyin-omurilik sývýsýnýn incelenmesi için belden su alýnmasý (lomber ponksiyon) gerekir. Burada görülen bulgulara göre mikrobun cinsi saptanýr ve özel tedavi verilebilir.

Subakut Sklerozan Panensefalit (SSPE)  (Prof Dr Banu Anlar, Prof Dr Þakir Altunbaþak)

Subakut sklerozan panensefalit (SSPE) kýzamýk mikrobunun yol açtýðý bir beyin hastalýðýdýr. Çocuklukta geçirilen kýzamýðýn aðýr ya da hafif olmasý SSPE oluþma riskini etkilemez. Hatta döküntü olmadan (gizli) geçirilmiþ kýzamýklardan sonra da SSPE olabilir. Kýzamýklarýn %20’ye varan bir oraný, döküntü olmadan seyretmekte ve taný almamaktadýr. Kýzamýk hastalýðýnýn ülkemizde halen görülmesi, hatta salgýnlara yol açmasý nedeniyle SSPE de ortadan kaldýrýlamamaktadýr.

Bunun çözümü, kýzamýk aþýsýnýn çocuklarýn tümüne, yapýlmasýnda yatmaktadýr. Kýzamýk aþýsýný yaygýn olarak uygulayan ülkelerde SSPE hastalýðý görülmemektedir.

SSPE kýzamýk mikrobunun beyinde yaptýðý bir enfeksiyondur, Kýzamýk aþýsýndan kaynaklanmaz. 

Yaygýn aþýlama ile kýzamýk önlenir. Bir toplumda kýzamýk aþýsý yapýlan çocuklarýn sayýsý ne kadar çoksa o toplumda kýzamýk ve dolayýsýyla SSPE görülme ihtimali o kadar azdýr. Buna karþýlýk bir toplumda aþý yapýlan çocuklar azýnlýkta ise, aþý olanlar bile kýzamýk ve dolayýsý ile SSPE olabilir.

Önceden normal geliþimi olan bir çocukta (ya da genç eriþkinde) birkaç hafta - birkaç ay içinde geliþen;

yürümede bozulma, unutkanlýk, konuþmada bozulma, davranýþ deðiþikliði, baþýn öne doðru düþmesi ya da vücutta gevþeme, silkinme þeklinde çok kýsa süreli nöbetler en tanýmlayýcý belirtilerdir.

Taný için EEG uyku ve uyanýklýk dönemlerini kapsayacak þeklide çekilmeli, ve belden alýnan suda (beyin-omurilik sývýsýnda) vücudun kýzamýk milrobuna karþý yaptýðý maddeler (antikor) ölçülmelidir (belden su alýnmasýnýn saðlýk açýsýndan önemli bir riski yoktur: doktorunuza da sorunuz).

SSPE hastalýðý ilerleyici bir hastalýktýr. Ancak bazý hastalarda (yaklaþýk 10 hastadan birinde) ilerlemenin olmamasý, hastalýkta duraklama, hatta kendiliðinden iyileþmenin görülmesi mümkündür.

Bugün için hastalýðýn tam ve kesin çözümü olacak bir tedavi yöntemi yoktur. Hastalýðýn ilerlemesini durdurabilen, bir miktar iyileþme saðlayabilen tedavi yöntemleri uygulanmakta, bunlarla %20 veya 30 hastada bir miktar yarar saðlanabilmektedir.

Bu ilaçlar hastanýn yaþýna, kilosuna, ailenin temin etme olanaklarýna göre aðýzdan alýnan veya iðne þeklinde seçilen ilaçlardýr.

Son yýllarda yüksek miktarda verilen vitaminlerin AIDS gibi inatçý virus enfeksiyonlarýnda yarar saðladýðý gösterildiði için SSPE hastalarýmýza A, C ve E vitaminlerini çocuklar için yüksek sayýlabilecek, ama onlara uygun dozlarda vermekteyiz.

Bugünkü bilgilere göre yaþý 8 ve üzerinde olan, yatalak olmayan, ve hastalýðý süratli ve ateþli seyretmeyen hastalarda 3 aylýk bir deneme süresi için verilip yarar görülürse yýllarca devam edilmektedir.

Tegretol®, karazapin®, karbalex® düþmeleri önlemede en etkin ilaçlardýr. Depakin®, Rivotril®, Convulex® baþlangýçta verilmez, ancak sonradan gerekirse verilmektedir.

Fizik tedavi yine artýk yürüyemeyen ve fazla kasýlmasý olan hastalarda mutlaka yarar saðlar. Evde uygulanan masajlar, kol-bacaklara, özellikle de el ve ayaklara çekme ve uzatma, açýp-kapama harakektleri her gün yaptýrýlýrsa eklem kireçlenmeleri, buna baðlý aðrýlar önlenebilir.

SSPE, Amerika Birleþik Devletleri ya da sanayileþmiþ Avrupa ülkelerinde bir saðlýk sorunu oluþturmamaktadýr. Bu nedenle SSPE’ye özgü bir tedavi yöntemi konusunda bu ülkelerdeki ilaç endüstrisinden bir katký beklememekteyiz. Ancak, baþka hastalýklar için üretilen ilaçlardan, SSPE’de yararlý olma olasýlýðý olanlarý deneyebiliriz. Orneðin yukarýda bahsettiðimiz iðne tedavileri de eriþkinlerde multipl skleroz adý verilen hastalýðýn tedavisi için çýkarýlmýþ, ve SSPE’de de yarar saðlama ihtimali olduðu için tarafýmýzdan denenmiþ, kýsýtlý da olsa bir miktar yarar göstermiþ tedavilerdir.

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneði üyesi olan çocuk nörolojisi uzmanlarý her yýl yapýlan toplantýlarýnda SSPE konusunda yeni çýkabilecek tedavileri, hastalarýn tedavisinde karþýlaþýlan sorunlarý, bunlar için düþünülebilecek çözümleri tartýþmaktadýr. Ayrýca büyük eðitim hastanelerindeki ve birçok üniversitedeki çocuk nörologlarý sürekli olarak internette haberleþmekte, gerek birbirlerine gönderdikleri hastalar hakkýnda bilgi vermekte, gerekse de týbbi dergi ve kitaplarda gördükleri yenilikleri, olasý tedavi yöntemlerini bildirmekte, fikir almakta, sorularýný iletmektedir. SSPE hastalarýna daha fazla yardýmcý olamamak, ve mevcut tedavilerde baþarý oranýnýn düþük olmasý nedeniyle doktorlarýnýz da üzülmektedir. Bunu, yýllýk toplantýlardaki konuþmalar nedeniyle emin olarak ifade edebilirim. Bazan size fazla zaman ayýrmýyor, ya da önemsemiyor gibi gözükmenin arkasýnda bu çaresizlik ve olanaksýzlýk yatmaktadýr.

SSPE’li çocuðunuz hastalýðýn ileri dönemlerine kadar sizin konuþtuklarýnýzý anlayabilir, gülebilir, üzüntülü durumlarda o da üzülür. Onunla konuþun, anlatýn, sevdiði müzik çaldýðýnda ellerini tutup el çýrptýrýn, sýk sýk, gerekiyorsa yastýkla destekleyerek kucaðýnýza oturtun, misafir gelince onu da aranýza katýn. Onu, bebekliði uzun süren çocuðunuz olarak düþünün. SSPE çocuða aðrý-acý veren bir hastalýk deðildir: bu koþullarda da olabildiðince mutlu olmasýna siz de, biz de, birlikte, çalýþalým. Günümüzün teknik olanaklarý ile að sayfasý kurmak, iletiþimi arttýrmak, hastalýða çözüm aramak konusundaki çabalarýnýzý kutluyor, baþarýlar diliyorum. Hepinize saygýlar, ve hastalarýma sevgilerimle....

Ateþli bir hastalýk veya aþýdan 1-3 hafta sonra ortaya çýkar: ateþ, kusma, huzursuzluk, bilinçte bozulma, havale, görme bozukluðu gibi belirtilerle kendisini gösterir. Bu belirtilerle menenjit (beyin zarlarýnýn iltihabý), ensefalit (beynin iltihabý) ile benzerlik gösterir.

Tanýda manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve belden su alýnmasý (lomber ponksiyon) tanýda, özellikle ensefalitlerden ayýrdetmede en yararlý yöntemdir.

ADEM genellikle arýza býrakmadan iyileþir; dikkat eksikliði, görme kusurlarý, kol veya bacaklarda güçsüzlük, epilepsi gibi arýzalar kalabilme olasýlýðý %3-30 arasýnda deðiþmektedir. Ýyileþtikten 1-3 ay sonra tekrarlayabilir. 

Ýshal, boðaz aðrýsý gibi sýk görülen tipte bir enfeksiyondan 2-3 hafta (ortalama 12 gün) sonra güçsüzlük, özellikle yürüme güçlüðü ile baþlar. Küçük çocuklarda sadece basamama, basmayý reddetme olabilir. Güçsüzlük genellikle bacaklarda baþlayýp birkaç gün içinde yukarý, kollara doðru ilerler. Ýfade edebilecek yaþlardaki çocuklarda el-ayaklarda uyuþma veya aðrý olabilir (%20). Gözde kayma, veya yüz felci de eþlik edebilir.

Ýlerleme evresi 1-4 hafta sürer. Birkaç haftalýk bir duraklama döneminden sonra iyileþme baþlar. Genel seyir iyi huylu olup yaklaþýk %80 hastada düzelme beklenir. Ancak bazý hastalarda güçsüzlük kalabilir, aðýr hastalýkta, özellikle hastaneye baþvuru anýnda ileri derecede güçsüzlüðü ve solunum sýkýntýsý olan hastalarda ölümle de sonuçlanabilmektedir.

Teþhiste belden su alýnmasý (lomber ponksiyon) önemlidir.

Bu hastalýk aþýlamanýn yaygýnlaþmasý ile ülkemizde ortadan kalkan Poliomiyelit (çocuk felci) ile, omurilik hastalýklarý ile karýþabilir. Ancak duyu kusurunun (uyuþmanýn) belirli bir seviyenin altýnda bulunmasý, idrar-dýþký kaçýrma ya da yapamama durumu daima omurilik hastalýklarýný düþündürmeli, ACÝL olarak omurilik tomografi ya da MRG si çekilmelidir.

Tedavide öncelikle hastalýðýn ilerleme evresinde hastanýn gözlem altýnda tutulmasý gerekir, çünkü güçsüzlük ilerleyerek solunum kaslarýný tutabilir. Bu nedenle erken evredeki hastalar hastaneye yatýrýlmalý, solunuma yardýmcý cihazlar baþýnda hazýr bulundurulmalýdýr. Hastalýðýn ilk 1 haftasý içinde verilen intravenöz immünglobülin (IVIg) hastalýk süresini kýsaltmakta, ancak arýza kalma oranýný etkilememektedir. 

Destekleyici bakým en çok önemli faktördür: kol-bacaklara rehabilitasyon için uygun pozisyon verilmesi, yatak yaralarýnýn, hareketsizlikten kaynaklanabilecek idrar yolu enfeksiyonlarýnýn, böbrek taþlarýnýn, akciðer enfeksiyonlarýnýn önlenmesi gerekir.

Menenjit (beyin zarlarýnýn iltihabý), ensefalit (beynin iltihabý): 

Çeþitli mikroplar: bakteriler, virusler genellikle solunum yolu ile alýnýp boðaza yerleþtikten sonra bu hastalýklara yol açabilirler. Ateþ, kusma, baþ aðrýsý, dalgýnlýk veya uykuya eðilimli olma, havale gibi belirtilerle baþlar. Küçük bebeklerde belirtiler silik olabilir: örneðin ilk aylarda sadece bebeðin emmesinin bozulmasý bile þüphelendirmelidir.

Bu hastalýklarýn teþhisinde beyin-omurilik sývýsýnýn incelenmesi için belden su alýnmasý (lomber ponksiyon) gerekir. Burada görülen bulgulara göre mikrobun cinsi saptanýr ve özel tedavi verilebilir.

Subakut Sklerozan Panensefalit (SSPE)  (Prof Dr Banu Anlar, Prof Dr Þakir Altunbaþak)

Subakut sklerozan panensefalit (SSPE) kýzamýk mikrobunun yol açtýðý bir beyin hastalýðýdýr. Çocuklukta geçirilen kýzamýðýn aðýr ya da hafif olmasý SSPE oluþma riskini etkilemez. Hatta döküntü olmadan (gizli) geçirilmiþ kýzamýklardan sonra da SSPE olabilir. Kýzamýklarýn %20’ye varan bir oraný, döküntü olmadan seyretmekte ve taný almamaktadýr. Kýzamýk hastalýðýnýn ülkemizde halen görülmesi, hatta salgýnlara yol açmasý nedeniyle SSPE de ortadan kaldýrýlamamaktadýr.

Bunun çözümü, kýzamýk aþýsýnýn çocuklarýn tümüne, yapýlmasýnda yatmaktadýr. Kýzamýk aþýsýný yaygýn olarak uygulayan ülkelerde SSPE hastalýðý görülmemektedir.

SSPE kýzamýk mikrobunun beyinde yaptýðý bir enfeksiyondur, Kýzamýk aþýsýndan kaynaklanmaz. 

Yaygýn aþýlama ile kýzamýk önlenir. Bir toplumda kýzamýk aþýsý yapýlan çocuklarýn sayýsý ne kadar çoksa o toplumda kýzamýk ve dolayýsýyla SSPE görülme ihtimali o kadar azdýr. Buna karþýlýk bir toplumda aþý yapýlan çocuklar azýnlýkta ise, aþý olanlar bile kýzamýk ve dolayýsý ile SSPE olabilir.

Önceden normal geliþimi olan bir çocukta (ya da genç eriþkinde) birkaç hafta - birkaç ay içinde geliþen;

yürümede bozulma, unutkanlýk, konuþmada bozulma, davranýþ deðiþikliði, baþýn öne doðru düþmesi ya da vücutta gevþeme, silkinme þeklinde çok kýsa süreli nöbetler en tanýmlayýcý belirtilerdir.

Taný için EEG uyku ve uyanýklýk dönemlerini kapsayacak þeklide çekilmeli, ve belden alýnan suda (beyin-omurilik sývýsýnda) vücudun kýzamýk milrobuna karþý yaptýðý maddeler (antikor) ölçülmelidir (belden su alýnmasýnýn saðlýk açýsýndan önemli bir riski yoktur: doktorunuza da sorunuz).

SSPE hastalýðý ilerleyici bir hastalýktýr. Ancak bazý hastalarda (yaklaþýk 10 hastadan birinde) ilerlemenin olmamasý, hastalýkta duraklama, hatta kendiliðinden iyileþmenin görülmesi mümkündür.

Bugün için hastalýðýn tam ve kesin çözümü olacak bir tedavi yöntemi yoktur. Hastalýðýn ilerlemesini durdurabilen, bir miktar iyileþme saðlayabilen tedavi yöntemleri uygulanmakta, bunlarla %20 veya 30 hastada bir miktar yarar saðlanabilmektedir.

Bu ilaçlar hastanýn yaþýna, kilosuna, ailenin temin etme olanaklarýna göre aðýzdan alýnan veya iðne þeklinde seçilen ilaçlardýr.

Son yýllarda yüksek miktarda verilen vitaminlerin AIDS gibi inatçý virus enfeksiyonlarýnda yarar saðladýðý gösterildiði için SSPE hastalarýmýza A, C ve E vitaminlerini çocuklar için yüksek sayýlabilecek, ama onlara uygun dozlarda vermekteyiz.

Bugünkü bilgilere göre yaþý 8 ve üzerinde olan, yatalak olmayan, ve hastalýðý süratli ve ateþli seyretmeyen hastalarda 3 aylýk bir deneme süresi için verilip yarar görülürse yýllarca devam edilmektedir.

Tegretol®, karazapin®, karbalex® düþmeleri önlemede en etkin ilaçlardýr. Depakin®, Rivotril®, Convulex® baþlangýçta verilmez, ancak sonradan gerekirse verilmektedir.

Fizik tedavi yine artýk yürüyemeyen ve fazla kasýlmasý olan hastalarda mutlaka yarar saðlar. Evde uygulanan masajlar, kol-bacaklara, özellikle de el ve ayaklara çekme ve uzatma, açýp-kapama harakektleri her gün yaptýrýlýrsa eklem kireçlenmeleri, buna baðlý aðrýlar önlenebilir.

SSPE, Amerika Birleþik Devletleri ya da sanayileþmiþ Avrupa ülkelerinde bir saðlýk sorunu oluþturmamaktadýr. Bu nedenle SSPE’ye özgü bir tedavi yöntemi konusunda bu ülkelerdeki ilaç endüstrisinden bir katký beklememekteyiz. Ancak, baþka hastalýklar için üretilen ilaçlardan, SSPE’de yararlý olma olasýlýðý olanlarý deneyebiliriz. Orneðin yukarýda bahsettiðimiz iðne tedavileri de eriþkinlerde multipl skleroz adý verilen hastalýðýn tedavisi için çýkarýlmýþ, ve SSPE’de de yarar saðlama ihtimali olduðu için tarafýmýzdan denenmiþ, kýsýtlý da olsa bir miktar yarar göstermiþ tedavilerdir.

Türkiye Çocuk Nörolojisi Derneði üyesi olan çocuk nörolojisi uzmanlarý her yýl yapýlan toplantýlarýnda SSPE konusunda yeni çýkabilecek tedavileri, hastalarýn tedavisinde karþýlaþýlan sorunlarý, bunlar için düþünülebilecek çözümleri tartýþmaktadýr. Ayrýca büyük eðitim hastanelerindeki ve birçok üniversitedeki çocuk nörologlarý sürekli olarak internette haberleþmekte, gerek birbirlerine gönderdikleri hastalar hakkýnda bilgi vermekte, gerekse de týbbi dergi ve kitaplarda gördükleri yenilikleri, olasý tedavi yöntemlerini bildirmekte, fikir almakta, sorularýný iletmektedir. SSPE hastalarýna daha fazla yardýmcý olamamak, ve mevcut tedavilerde baþarý oranýnýn düþük olmasý nedeniyle doktorlarýnýz da üzülmektedir. Bunu, yýllýk toplantýlardaki konuþmalar nedeniyle emin olarak ifade edebilirim. Bazan size fazla zaman ayýrmýyor, ya da önemsemiyor gibi gözükmenin arkasýnda bu çaresizlik ve olanaksýzlýk yatmaktadýr.

SSPE’li çocuðunuz hastalýðýn ileri dönemlerine kadar sizin konuþtuklarýnýzý anlayabilir, gülebilir, üzüntülü durumlarda o da üzülür. Onunla konuþun, anlatýn, sevdiði müzik çaldýðýnda ellerini tutup el çýrptýrýn, sýk sýk, gerekiyorsa yastýkla destekleyerek kucaðýnýza oturtun, misafir gelince onu da aranýza katýn. Onu, bebekliði uzun süren çocuðunuz olarak düþünün. SSPE çocuða aðrý-acý veren bir hastalýk deðildir: bu koþullarda da olabildiðince mutlu olmasýna siz de, biz de, birlikte, çalýþalým. Günümüzün teknik olanaklarý ile að sayfasý kurmak, iletiþimi arttýrmak, hastalýða çözüm aramak konusundaki çabalarýnýzý kutluyor, baþarýlar diliyorum. Hepinize saygýlar, ve hastalarýma sevgilerimle....

Ateþli bir hastalýk veya aþýdan 1-3 hafta sonra ortaya çýkar: ateþ, kusma, huzursuzluk, bilinçte bozulma, havale, görme bozukluðu gibi belirtilerle kendisini gösterir. Bu belirtilerle menenjit (beyin zarlarýnýn iltihabý), ensefalit (beynin iltihabý) ile benzerlik gösterir.

Tanýda manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve belden su alýnmasý (lomber ponksiyon) tanýda, özellikle ensefalitlerden ayýrdetmede en yararlý yöntemdir.

ADEM genellikle arýza býrakmadan iyileþir; dikkat eksikliði, görme kusurlarý, kol veya bacaklarda güçsüzlük, epilepsi gibi arýzalar kalabilme olasýlýðý %3-30 arasýnda deðiþmektedir. Ýyileþtikten 1-3 ay sonra tekrarlayabilir. 

Ýshal, boðaz aðrýsý gibi sýk görülen tipte bir enfeksiyondan 2-3 hafta (ortalama 12 gün) sonra güçsüzlük, özellikle yürüme güçlüðü ile baþlar. Küçük çocuklarda sadece basamama, basmayý reddetme olabilir. Güçsüzlük genellikle bacaklarda baþlayýp birkaç gün içinde yukarý, kollara doðru ilerler. Ýfade edebilecek yaþlardaki çocuklarda el-ayaklarda uyuþma veya aðrý olabilir (%20). Gözde kayma, veya yüz felci de eþlik edebilir.

Ýlerleme evresi 1-4 hafta sürer. Birkaç haftalýk bir duraklama döneminden sonra iyileþme baþlar. Genel seyir iyi huylu olup yaklaþýk %80 hastada düzelme beklenir. Ancak bazý hastalarda güçsüzlük kalabilir, aðýr hastalýkta, özellikle hastaneye baþvuru anýnda ileri derecede güçsüzlüðü ve solunum sýkýntýsý olan hastalarda ölümle de sonuçlanabilmektedir.

Teþhiste belden su alýnmasý (lomber ponksiyon) önemlidir.

Bu hastalýk aþýlamanýn yaygýnlaþmasý ile ülkemizde ortadan kalkan Poliomiyelit (çocuk felci) ile, omurilik hastalýklarý ile karýþabilir. Ancak duyu kusurunun (uyuþmanýn) belirli bir seviyenin altýnda bulunmasý, idrar-dýþký kaçýrma ya da yapamama durumu daima omurilik hastalýklarýný düþündürmeli, ACÝL olarak omurilik tomografi ya da MRG si çekilmelidir.

Tedavide öncelikle hastalýðýn ilerleme evresinde hastanýn gözlem altýnda tutulmasý gerekir, çünkü güçsüzlük ilerleyerek solunum kaslarýný tutabilir. Bu nedenle erken evredeki hastalar hastaneye yatýrýlmalý, solunuma yardýmcý cihazlar baþýnda hazýr bulundurulmalýdýr. Hastalýðýn ilk 1 haftasý içinde verilen intravenöz immünglobülin (IVIg) hastalýk süresini kýsaltmakta, ancak arýza kalma oranýný etkilememektedir. 

Destekleyici bakým en çok önemli faktördür: kol-bacaklara rehabilitasyon için uygun pozisyon verilmesi, yatak yaralarýnýn, hareketsizlikten kaynaklanabilecek idrar yolu enfeksiyonlarýnýn, böbrek taþlarýnýn, akciðer enfeksiyonlarýnýn önlenmesi gerekir.