Bu açýklamalar NF hastalarýnýn ve onlarýn yakýnlarýnýn hastalýðý anlamalarýna yardýmcý olmak amacý ile hazýrlanmýþtýr.  NF’li kiþilerin bir, hatta birden fazla hekimle yaþam boyu iletiþim içinde olmalarý gerekir. 

Ayrýca hasta dernekleri ve destek gruplarýnýn verebileceði pratik bilgiler, sosyal yardýmlar hem hastaya, hen hekime yardýmcý olacaktýr. Türkiye‟de de bu tür bir hasta derneðinin kurulmasý çok yararlý olacaðýndan bu konuda öneri ve dileklerin:

cnsoru@hacettepe.edu.tr adresine gönderilmesi rica olunur.

Nörofibromatozisler (NF), sinir sisteminin çeþitli kýsýmlarýnda veya vücudun herhangi bir 

yerinde tümör geliþmesine zemin hazýrlayabilen ve bunun yanýsýra kemik ve cilt gibi dokularý 

da etkileyebilen kalýtsal hastalýklardýr. Ayrýca geliþimsel bozukluklara yol açabilirler: örneðin, NF1‟li bireyler arasýnda öðrenme güçlükleri toplumun diðer bireylerine kýyasla daha sýk görülür.

NF için kullanýlan çeþitli terimler mevcuttur;

NF1 1882’de týp literatüründe ilk defa Friedrich von Recklinghausen tarafýndan 

tanýmlanmýþ ve yýllarca bu isimle anýlmýþtýr.

Fakomatozlar olarak anýlan bir grup hastalýk içinde yer alýr. “Phakos” Yunancada 

doðumsal leke anlamýna gelmektedir, NF1‟de de deride doðumda da görülebilen sütlü 

kahve renkli lekeler bulunur.

NF deri ve sinir sistemini birlikte etkileyen hastalýklar arasýnda en yaygýn  görülendir.

Nörofibromatozis Tipleri

Nörofibromatozis, tip  1 ve tip 2 olmak üzere iki sýnýfa ayrýlmaktadýr. Nörofibromatozis tip 1 (NF1) von Recklinghausen ya da periferal nörofibromatozis olarak bilinmekte ve 4000 kiþide 1 oranýnda görülmektedir. Belirtileri arasýnda ciltte çok sayýda cafe-au-lait (CLS) olarak adlandýrýlan sütlü kahve renkli lekeler, nörofibrom adý verilen urlar ve  omurilikte eðilme (skolyoz) bulunur. Bunlarýn yaný sýra beyinde, kafa sinirlerinde ya da omurilikte tümörler geliþebilmektedir. Hastalarýn yaklaþýk %50‟sinde öðrenme ile ilgili zihinsel problemler görülmektedir. 

Nörofibromatozis tip 2 (NF2): Bilateral akustik nörinom  veya vestibuler þvannom olarak  da bilinen bu hastalýk nadir görülmekte, 40.000 doðumda bir kiþide ortaya çýkmaktadýr. Kafa sinirlerinde ve omurilikten çýkan sinirlerde de  tümörler geliþebilir. Ýþitme sinirindeki tümörler nedeniyle iþitme kaybý 10’lu ya da 20’li yaþlarýn baþlarýnda hastalýðýn ilk belirtisi olarak ortaya çýkmaktadýr. 

Vücudumuz milyonlarca hücreden yapýlmýþtýr. Her hücre kromozomlar olarak adlandýrýlan 

yapýlarý içerir. Her hücrede 46 kromozom 23 çift halinde bulunur. Her kromozom çiftinden 

bir tanesi anneden, diðeri babadan alýnan kromozomdur. Gen ise kromozomun küçük bir 

bölümüdür. Genler de çift halde bulunurlar. 23 kromozom üzerinde yaklaþýk olarak 35.000- 40.000 gen belirli bir sýra ile bulunur. 23 çift kromozomdan bir çifti cinsiyet kromozomudur ve erkeklerle kadýnlarda farklýdýr, diðer 22 çift kromozom, ki otozom adýný alýrlar,  her iki cinsiyette de aynýdýr.

 Genler hücrenin davranýþýný belirler. Bir gen aktif olduðu zaman, o genin görevine baðlý olarak hücrede çeþitli olaylar meydana gelir. Bazý genler göz rengi gibi görünür özelliklerden sorumlu iken diðer bazý genler vücudumuzda meydana gelen kimyasal olaylar için gerekli maddelerin üretiminden sorumludurlar.

Mutasyon bir deðiþikliktir. Gen mutasyonlarý zamanýn baþlangýcýndan bu yana olmuþ ve  

olmaktadýr. Mutasyonlarýn çoðunluðu saptanamamakta ve bazýlarý da zararsýzdýr. Mutajen olarak adlandýrýlan yani mutasyona neden olan bir etken, genin yapýsýný deðiþtirir, böylece o  genin, içinde bulunduðu hücrede yönettiði olaylar deðiþir ya da tamamen durur. Bu tip bir deðiþiklik ciddi etkilere neden olabilir ve genetik bir hastalýk ortaya çýkabilir.

NF, genlerde bu tür bir deðiþimin sonucudur.

Nörofibromatozis’in Genetiði (Kalýtýmý)

NF otozomal dominant bir hastalýktýr. Otozomal demek, NF geninin otozom adý verilen 22 çift kromozomdan bir çiftinde bulunmasý demektir (NF1 geni 17 numaralý kromozomda,  NF2 geni 22 numaralý kromozomda bulunmaktadýr). Bu kromozomlar (17 ve 22) hem erkeklerde hem de kadýnlarda bulunduðu için NF  her iki cinsiyette de görülür, yani hasta olan anne ya da babadan hastalýk kýz ya da erkek çocuklarýna geçebilir. Dominant (baskýn) terimi ise kromozom çiftinde bulunan hastalýk ile ilgili genlerden sadece birinde deðiþiklik (mutasyon) olmasýnýn,  kiþinin hasta olmasý için yeterli olduðunu ifade eder: deðiþikliðin gen çiftinin her bir tekinde olmasýna gerek yoktur. Gen çiftlerinden birinin saðlýklý olmasý hastalýðý önlemeye yaramaz. Baskýn koþullarda NF gen çiftlerinden birinin hasta olmasý hastalýðýn bir sonraki kuþakta görülmesi için yeterlidir. 

Resesif (çekinik) hastalýklar ise ancak her iki gen çiftinin de deðiþikliðe uðramasý halinde ortaya çýkar.

Nörofibromatozlar hasta anne ya da babadan geçmekte, ya da anne veya babadan gelen sperm ve yumurta hücresinde olan yeni bir deðiþiklik (mutasyon) sonucunda ortaya çýkmaktadýr. NF hastalarýnýn yarýsý hastalýðý ana ya da babalarýndan alýrken diðer yarýsý spontan mutasyonlar sonucunda hasta olurlar, ailede hasta yoktur. NF herhangi bir ailede ortaya çýkabilir. Ailesel ya da spontan mutasyon sonucunda NF hastasý olan bir bireyin doðacak herbir çocuðunun yarý yarýya saðlýklý olma olasýlýðý vardýr. Yani bu bireyin çocuðu %50 olasýlýkla NF‟li, ya da %50 olasýlýkla saðlýklý  olabilir. Saðlýklý olan çocuk yani hasta geni taþýmayan çocuklar hiçbir zaman hastalýk belirtisi göstermeyeceklerdir. 

NF‟in belirtileri ayný aile içinde dahi deðiþkenlik gösterebilmektedir. Ayný ailedeki farklý 

bireyler, erkek kardeþler, büyükanne  ya da  büyükbaba, anne, baba hasta gene sahip olduklarý halde, her bir kiþide hastalýðýn þiddeti ve bulgularý farklý olabilmektedir. Örneðin, bir NF1‟li baba hafif belirtiler göstermekte iken  çocuklarý daha aðýr olabilmektedir. Bunun tam tersi þekilde aðýr NF hastasý anne ya da babanýn orta þiddette hasta çocuklarý olabilmektedir.  

NNFF, Utah Üniversitesi‟nde bulunan Genetik Bilimler Öðrenim Merkezi (GSLC) ile iþbirliði içinde öðretici bir internet sitesi oluþmuþtur. Bu programda NF1 genetik prensipleri ve hastalýðýn özellikleri öðretilmektedir. Bu sistemin amacý genetiði eðlenceli ve ilgi çekici olarak lise altý ve lise düzeyindeki öðrencilere öðretmektir. Bu programda ayrýca öðretmenler için sýnýfta kullaným için uygun ders planý ve kýlavuz olma özelliði de bulunmaktadýr.

Bir çocuða NF’in hasta ebeveynlerden geçiĢi neden her zaman 50-50 olasýlýk ile olur? 

Yumurta ve sperm hücrelerinin olgunlaþmasý sýrasýndaki olaylar bunu açýklayabilir. Bu hücreler genetik mirasý bir nesilden diðerine aktarýrlar. Yumurta ve sperm hücreleri olgunlaþmadan önce ayný diðer vücut hücreleri gibi genetik maddenin tamamýný, yani 23 çift kromozom taþýrlar. Bu hücreler olgunluða eriþirken mayoz bölünme olarak adlandýrýlan özel bir iþlemden geçerler ve sonuçta orijinal genetik maddenin yalnýzca yarýsýný içeren yumurta ve sperm hücreleri oluþur. 

Yani yumurta ve sperm hücrelerinde 23 tek kromozom bulunur.

1..Sperm ya da yumurta hücresi içinde kromozomlar dizilir

2.Kromozom çiftleri  birbirinden ayrýlýr

3.Hücre bölünmeye baþlar

4. Hücre ikiye bölünür ve her hücrede kromozom çiftinden bir tanesi bulunur

Yumurta ve sperm hücreleri bir araya geldiklerinde yeni hücre normal insan geliþimi için gerekli 

olan 23 çift kromozoma sahip olur.

Bu açýklamalar NF hastalarýnýn ve onlarýn yakýnlarýnýn hastalýðý anlamalarýna yardýmcý olmak amacý ile hazýrlanmýþtýr.  NF’li kiþilerin bir, hatta birden fazla hekimle yaþam boyu iletiþim içinde olmalarý gerekir. 

Ayrýca hasta dernekleri ve destek gruplarýnýn verebileceði pratik bilgiler, sosyal yardýmlar hem hastaya, hen hekime yardýmcý olacaktýr. Türkiye‟de de bu tür bir hasta derneðinin kurulmasý çok yararlý olacaðýndan bu konuda öneri ve dileklerin:

cnsoru@hacettepe.edu.tr adresine gönderilmesi rica olunur.

Nörofibromatozisler (NF), sinir sisteminin çeþitli kýsýmlarýnda veya vücudun herhangi bir 

yerinde tümör geliþmesine zemin hazýrlayabilen ve bunun yanýsýra kemik ve cilt gibi dokularý 

da etkileyebilen kalýtsal hastalýklardýr. Ayrýca geliþimsel bozukluklara yol açabilirler: örneðin, NF1‟li bireyler arasýnda öðrenme güçlükleri toplumun diðer bireylerine kýyasla daha sýk görülür.

NF için kullanýlan çeþitli terimler mevcuttur;

NF1 1882’de týp literatüründe ilk defa Friedrich von Recklinghausen tarafýndan 

tanýmlanmýþ ve yýllarca bu isimle anýlmýþtýr.

Fakomatozlar olarak anýlan bir grup hastalýk içinde yer alýr. “Phakos” Yunancada 

doðumsal leke anlamýna gelmektedir, NF1‟de de deride doðumda da görülebilen sütlü 

kahve renkli lekeler bulunur.

NF deri ve sinir sistemini birlikte etkileyen hastalýklar arasýnda en yaygýn  görülendir.

Nörofibromatozis Tipleri

Nörofibromatozis, tip  1 ve tip 2 olmak üzere iki sýnýfa ayrýlmaktadýr. Nörofibromatozis tip 1 (NF1) von Recklinghausen ya da periferal nörofibromatozis olarak bilinmekte ve 4000 kiþide 1 oranýnda görülmektedir. Belirtileri arasýnda ciltte çok sayýda cafe-au-lait (CLS) olarak adlandýrýlan sütlü kahve renkli lekeler, nörofibrom adý verilen urlar ve  omurilikte eðilme (skolyoz) bulunur. Bunlarýn yaný sýra beyinde, kafa sinirlerinde ya da omurilikte tümörler geliþebilmektedir. Hastalarýn yaklaþýk %50‟sinde öðrenme ile ilgili zihinsel problemler görülmektedir. 

Nörofibromatozis tip 2 (NF2): Bilateral akustik nörinom  veya vestibuler þvannom olarak  da bilinen bu hastalýk nadir görülmekte, 40.000 doðumda bir kiþide ortaya çýkmaktadýr. Kafa sinirlerinde ve omurilikten çýkan sinirlerde de  tümörler geliþebilir. Ýþitme sinirindeki tümörler nedeniyle iþitme kaybý 10’lu ya da 20’li yaþlarýn baþlarýnda hastalýðýn ilk belirtisi olarak ortaya çýkmaktadýr. 

Vücudumuz milyonlarca hücreden yapýlmýþtýr. Her hücre kromozomlar olarak adlandýrýlan 

yapýlarý içerir. Her hücrede 46 kromozom 23 çift halinde bulunur. Her kromozom çiftinden 

bir tanesi anneden, diðeri babadan alýnan kromozomdur. Gen ise kromozomun küçük bir 

bölümüdür. Genler de çift halde bulunurlar. 23 kromozom üzerinde yaklaþýk olarak 35.000- 40.000 gen belirli bir sýra ile bulunur. 23 çift kromozomdan bir çifti cinsiyet kromozomudur ve erkeklerle kadýnlarda farklýdýr, diðer 22 çift kromozom, ki otozom adýný alýrlar,  her iki cinsiyette de aynýdýr.

 Genler hücrenin davranýþýný belirler. Bir gen aktif olduðu zaman, o genin görevine baðlý olarak hücrede çeþitli olaylar meydana gelir. Bazý genler göz rengi gibi görünür özelliklerden sorumlu iken diðer bazý genler vücudumuzda meydana gelen kimyasal olaylar için gerekli maddelerin üretiminden sorumludurlar.

Mutasyon bir deðiþikliktir. Gen mutasyonlarý zamanýn baþlangýcýndan bu yana olmuþ ve  

olmaktadýr. Mutasyonlarýn çoðunluðu saptanamamakta ve bazýlarý da zararsýzdýr. Mutajen olarak adlandýrýlan yani mutasyona neden olan bir etken, genin yapýsýný deðiþtirir, böylece o  genin, içinde bulunduðu hücrede yönettiði olaylar deðiþir ya da tamamen durur. Bu tip bir deðiþiklik ciddi etkilere neden olabilir ve genetik bir hastalýk ortaya çýkabilir.

NF, genlerde bu tür bir deðiþimin sonucudur.

Nörofibromatozis’in Genetiði (Kalýtýmý)

NF otozomal dominant bir hastalýktýr. Otozomal demek, NF geninin otozom adý verilen 22 çift kromozomdan bir çiftinde bulunmasý demektir (NF1 geni 17 numaralý kromozomda,  NF2 geni 22 numaralý kromozomda bulunmaktadýr). Bu kromozomlar (17 ve 22) hem erkeklerde hem de kadýnlarda bulunduðu için NF  her iki cinsiyette de görülür, yani hasta olan anne ya da babadan hastalýk kýz ya da erkek çocuklarýna geçebilir. Dominant (baskýn) terimi ise kromozom çiftinde bulunan hastalýk ile ilgili genlerden sadece birinde deðiþiklik (mutasyon) olmasýnýn,  kiþinin hasta olmasý için yeterli olduðunu ifade eder: deðiþikliðin gen çiftinin her bir tekinde olmasýna gerek yoktur. Gen çiftlerinden birinin saðlýklý olmasý hastalýðý önlemeye yaramaz. Baskýn koþullarda NF gen çiftlerinden birinin hasta olmasý hastalýðýn bir sonraki kuþakta görülmesi için yeterlidir. 

Resesif (çekinik) hastalýklar ise ancak her iki gen çiftinin de deðiþikliðe uðramasý halinde ortaya çýkar.

Nörofibromatozlar hasta anne ya da babadan geçmekte, ya da anne veya babadan gelen sperm ve yumurta hücresinde olan yeni bir deðiþiklik (mutasyon) sonucunda ortaya çýkmaktadýr. NF hastalarýnýn yarýsý hastalýðý ana ya da babalarýndan alýrken diðer yarýsý spontan mutasyonlar sonucunda hasta olurlar, ailede hasta yoktur. NF herhangi bir ailede ortaya çýkabilir. Ailesel ya da spontan mutasyon sonucunda NF hastasý olan bir bireyin doðacak herbir çocuðunun yarý yarýya saðlýklý olma olasýlýðý vardýr. Yani bu bireyin çocuðu %50 olasýlýkla NF‟li, ya da %50 olasýlýkla saðlýklý  olabilir. Saðlýklý olan çocuk yani hasta geni taþýmayan çocuklar hiçbir zaman hastalýk belirtisi göstermeyeceklerdir. 

NF‟in belirtileri ayný aile içinde dahi deðiþkenlik gösterebilmektedir. Ayný ailedeki farklý 

bireyler, erkek kardeþler, büyükanne  ya da  büyükbaba, anne, baba hasta gene sahip olduklarý halde, her bir kiþide hastalýðýn þiddeti ve bulgularý farklý olabilmektedir. Örneðin, bir NF1‟li baba hafif belirtiler göstermekte iken  çocuklarý daha aðýr olabilmektedir. Bunun tam tersi þekilde aðýr NF hastasý anne ya da babanýn orta þiddette hasta çocuklarý olabilmektedir.  

NNFF, Utah Üniversitesi‟nde bulunan Genetik Bilimler Öðrenim Merkezi (GSLC) ile iþbirliði içinde öðretici bir internet sitesi oluþmuþtur. Bu programda NF1 genetik prensipleri ve hastalýðýn özellikleri öðretilmektedir. Bu sistemin amacý genetiði eðlenceli ve ilgi çekici olarak lise altý ve lise düzeyindeki öðrencilere öðretmektir. Bu programda ayrýca öðretmenler için sýnýfta kullaným için uygun ders planý ve kýlavuz olma özelliði de bulunmaktadýr.

Bir çocuða NF’in hasta ebeveynlerden geçiĢi neden her zaman 50-50 olasýlýk ile olur? 

Yumurta ve sperm hücrelerinin olgunlaþmasý sýrasýndaki olaylar bunu açýklayabilir. Bu hücreler genetik mirasý bir nesilden diðerine aktarýrlar. Yumurta ve sperm hücreleri olgunlaþmadan önce ayný diðer vücut hücreleri gibi genetik maddenin tamamýný, yani 23 çift kromozom taþýrlar. Bu hücreler olgunluða eriþirken mayoz bölünme olarak adlandýrýlan özel bir iþlemden geçerler ve sonuçta orijinal genetik maddenin yalnýzca yarýsýný içeren yumurta ve sperm hücreleri oluþur. 

Yani yumurta ve sperm hücrelerinde 23 tek kromozom bulunur.

1..Sperm ya da yumurta hücresi içinde kromozomlar dizilir

2.Kromozom çiftleri  birbirinden ayrýlýr

3.Hücre bölünmeye baþlar

4. Hücre ikiye bölünür ve her hücrede kromozom çiftinden bir tanesi bulunur

Yumurta ve sperm hücreleri bir araya geldiklerinde yeni hücre normal insan geliþimi için gerekli 

olan 23 çift kromozoma sahip olur.