Ergenlik dönemini temel olarak üçe ayýrabiliriz. Birinci dönem puberte ile baþlayan ve hýzlý bir fiziksel geliþimin görüldüðü zaman dilimidir. Erkeklerde puberte (cinsel olgunlaþma) 11-12 yaþlarýnda baþlarken, kýzlarda 9-10 yaþlarýnda baþlamaktadýr. Cinsel bölge ve koltuk altlarýnda kýllanma, cinsel organlarda büyüme, adet görme, göðüslerde büyüme, erkekte semen oluþumu bu dönemde görülür.  Cinsiyet hormonlarýnýn fizyolojik olarak olgunlaþmasýyla birlikte tüm dürtülerde bir artýþ görülür. Özellikle cinsellikle ilgili dürtüler çok belirgindir. Düþünmeden hareket etme eðilimi ve hata yapma olasýlýðý artar. Kýzlarda ve erkeklerde karþý cinsin ilgisini çekmeye yönelik davranýþlar belirginleþir. Dýþardan nasýl göründüðü, boyu, kilosu, saç rengi vs. gibi bedensel görünüþle ilgili uðraþlar çok artar. Kendini her yönüyle diðer akranlarýyla kýyaslamaya baþlar . Arkadaþ iliþkileri giderek ebeveyn ile iliþkilerin önüne geçmeye baþlar. Genç artýk eskiye göre daha gergin, çabuk sinirlenen bir yapýya bürünmüþtür. Tüm budeðiþiklikler ergende kaygý yaratýr, ancak ergen bunu yansýtmamak için çaba gösterir. Ruh hali deðiþkendir. Bazen genç kendisi bile neden bu kadar deðiþken olduðu konusunda kafa yorar. Hýzlý geliþimin ön planda olduðu bu dönemde ergen sýklýkla, yorgun, daðýnýk ve sakar bir görüntü sergiler. Ebeveyn ile çatýþmalar ve artan sorumluluklarýn yarattýðý baský hissi artmýþtýr.

 

Puberteden yaklaþýk iki sene kadar sonra ergenliðin ikinci dönemi olarak adlandýrabileceðimiz süreç baþlar. Bu dönemde artýk bedensel hýzlý geliþim ve buna baðlý olarak yaþanan sýkýntýlar azalmýþ ve uyum saðlanmýþtýr. Bundan sonra soyut düþüncenin geliþmesi, kimlik geliþimi ve zihinsel olgunlaþmayla ilgili deðiþimler baþlamýþtýr.  Ergen artýk eskiye göre olaylarý çok daha fazla yönüyle ele almaya baþlamýþtýr. Dil kullanýmý çok daha karmaþýktýr, kelime haznesi giderek artmaktadýr. Bu dönemde ergenin din, felsefe, siyaset konularýna ilgisinin arttýðý , bu konuda çevresindekilerle görüþlerini paylaþtýðý , tartýþmaya girmeye baþladýðý göze çarpar. Artýk ergen giderek dýþ dünyaya daha fazla açýlmaya, ebeveynlerinden uzaklaþmaya baþlar. Anne- babasýnýn görüþleri bundan sonra onun için eskisinden daha az ilgi çekicidir. Onlarý eleþtirmeye, onlarýn etkisinden kurtulmaya çalýþýr, onlara karþý fevri tavýrlar sergilemekten kaçýnmaz.

 

Genç bir insan olarak kendi varlýðýný ortaya koyma, bir birey olarak varolma , kendini ispat etme ve özgürleþme çabasý vermektedir. Sosyal çevre tarafýndan kabul görme arzusu çok belirgindir. Tüm bunlar yaþanýrken ve ergen baðýmsýzlýðýný hissetmeye çalýþýrken bir yandan da aslýnda sandýðýndan daha zayýf ve ebeveynlerine baðýmlý olduðu gerçeðiyle yüzleþir. Bu durum bir yandan ergende öfke ve çaresizlik duygularýný pekiþtirirken, diðer yandan da olgunlaþmasýna  yönelik itici bir güç de oluþturarak güçlenmesini saðlayacaktýr. Gençlerde bu dönemde kimlik geliþim süreci içerisinde,  özdeþim kurabileceði bir model arayýþý  ve buna baðlý olarak çeþitli gruplar içine kayma eðilimi sýk görülmektedir.

 

Ergenliðin üçüncü ve son döneminde soyut düþünme iyice yerleþir, gelecek, evlilik, meslek seçimi gündeme gelir. Artýk bunlarla baþ edebilecek olgunluða ulaþmýþtýr. Baðýmsýzlýk duygusu geliþir. Kendi kararlarýný vermeyle iliþkili çeliþkiler azalýr. Daha gerçekçi çözümler üretilmeye baþlanýr. Cinsel çatýþmalar azalmýþ, toplumsal konulara ilgi daha da artmýþtýr. Derinliði olmayan, anlýk zevler veren ilþikilerden uzaklaþýp, özel ve derin iliþkiler kurmaya yönelmiþtir. Gencin kimlik duygusunun geliþimi ve kendiyle ilgili imajý netleþtikçe sorunlar giderek çözümlenir.

 

 

Ergeni anlamanýn, ergenle ebeveyn iliþkisinin saðlýklý olmasý açýsýndan en önemli basamak olduðunu söylemiþtik. Ama ergenlik döneminde yaþananlar ergen için ne kadar zorsa ne yazýk ki ebeveyn için de zordur.  Anne- baba için de artýk bazý þeyler deðiþtirmiþtir. Küçük çocuklarý artýk büyümüþ ve kendi baþýna ayaklarý üzerinde durabilme, evden ayrýlma ve kendi yuvasýný ve hayatýný kurma yolunda büyük adýmlar atmaya baþlamýþtýr. Bundan sonra çocuklarýyla iliþkilerinde eski yöntemler iþe yaramayacaktýr ve bir þeylerin deðiþme zamaný gelmiþtir. Ergenlerin bu olgunlaþma dönemini saðlýklý bir þekilde karþýlamalý ve farkýnda olmadan da olsa onlarýn büyümesi ve geliþimini engelleyecek, kendilerine baðýmlý hale getirecek veya uzaklaþmasýna neden olacak tutumlar içerisine girmemelidirler.

 

 1- Ebeveynin model olmasý: 

Anne baba iliþkisi hangi yaþta olursa olsun çocuklar için model teþkil etmektedir. Sevgi ve saygýya dayalý bir iliþki içerisinde olan  ebeveynlerin çocuklarý da  saðlýklý iliþkiler kurmayý öðrenecektir. 

 

Ergeni dinlemiyorsanýz ve saygý göstermiyorsanýz, ergen de sizi dinlemeyecektir. Anne-babalarýn sýklýkla yaptýklarý, dinlemekten ve çocuðun ne demeye çalýþtýðýný anlamaktan ziyade, kendi bildikleri doðrularý onlara anlatmaya ve yönlendirmeye çalýþmaktadýr. Bu þekilde bir yaklaþým ergende anlaþýlmadýðý duygusunu yaratacak ve karþýsýndaki ne kadar doðru söylerse söylesin dinlememesine ve tepki vermesine, veya bundan sonra ebeveyleriyle bir þeyini paylaþmamasýna neden olacaktýr.  Tam tersine önce onu anlamaya çalýþmak, yaptýðý bir hata varsa bu noktaya nasýl gelindiðine yönelik kendini ifade etmesini saðlayacak bir konuþma ortamý yaratýlmalýdýr.

 

Çocuklar  ister 1yaþýnda, ister 20 yaþýnda olsun sevginin hissettirilmesine ihtiyaç duyar. Anne-babasýndan beklediði sevgiyi ve saygýyý görmediðine inanan genç, arayýþ içine girer. Sevgiyi ve saygýyý baþka yerlerde aramaya baþlar. Genç, yanlýþ arkadaþ gruplarý veya topluluklara dahil olarak kendini kabul ettirmeye çalýþýr ve kendisiyle uyuþmayan görüþ veya davranýþlarý benimseyebilir. Kötü Madde kullanýmýna yönelebilir. Bu dönemde gençler sorunlarýnýn çözümünün bir önderle bütünleþmek geçtiðine inanýr ve onu ararlar, onun yol göstermesiyle kendini tekrar baþtan yaratabileceðini düþünür. Ve bu þekilde çoðu zaman aile farkýna bile varmadan onlardan uzaklaþýr, ulaþýlmaz bir noktaya kayabilir. 

 

Ergenler samimiyet ve dürüstlük konusunda çok hassastýr. Hiçbir ergen samimi bulmadýðý bir kiþiye kendisini açmayacaktýr.

 

Ergenlerle iletiþimde arkadaþça yaklaþmak önemlidir. Ancak bu ergenin “arkadaþý olmak” anlamýna gelmez. “Ebeveyn olmak” ve “arkadaþ olmak” farklý kavramlardýr. Ve birbirlerine karýþtýðýnda disiplin sorunlarýna neden olmaktadýr. Sürekli eleþtiren, sýnýr koyan bir iletiþim þekli ne kadar yanlýþsa, aþýrýlý hoþgörülü ve isteklerin sýnýrsýzca karþýlandýðý bir yaklaþým þekli de o kadar yanlýþtýr. Özellikle boþanmýþ anne-babalarýn veya sorumluluðun tek ebeveyne yüklendiði ailelerde disiplin sorunlarýyla fazlaca karþýlaþýlmakta ve bazen ciddi tahammülsüzlüklere neden olabilmektedir. Saðlýklý bir disiplin için, mantýklý, net ve amaca yönelik ve bazen esneyebilen kurallar koymak önemlidir.

 

Ergenler için gizlilik son derece önemlidir. Odalarý onlar için son derece önemlidir. Kapýlarýný kapatmayý, arkadaþlarýyla özel konuþmalar yapmayý çok önemserler. Buna saygý gösterilmemesi, odasýnýn kapýsý çalýnmadan içeri girilmesi, günlüklerinin okunmasý , cep telefonlarýnýn karýþtýrýlmasý onlar için son derece kýrýcý ve öfke uyandýrýcýdýr. Tüm bunlara saygý gösterilmesi ergenle ebeveyn arasýnda güven duygusunu pekiþtirecek, içlerine kapanmak yerine daha dürüst ve açýk  olmalarý yönünde zemin hazýrlayacaktýr. 

 

Ergenlik döneminin karmaþýklýðý ve zorluðu gençten gence farklýlýk göstermektedir. Bu durumda hangi durum normal, hangi durum saðlýksýz olduðu ayýrt edilebilmeli ve önlem almada ve sorunu çözmede geç kalýnmamalýdýr. Eðer bir ergen, okul veya günlük hayatýyla ilgi hiçbir sorumluluðunu yerine getirmiyorsa, aileden tamamen kopmuþ veya tam tersi aþýrý baðýmlýysa, yaptýðý hatalardan ders almýyor ve tekrarlýyorsa, piþmanlýk duymuyor ve yaptýklarýnýn sorumluluklarýný baþkasýna yüklüyorsa, aþýrý kontrollü ve duygu ifadesi azsa, kendine güveni azsa ve yaþýna uygun kararlarý tek baþýna verme cesaretini gösteremiyorsa, kendi cinsiyeti ile deðil karþý cinsle özdeþim kurduysa, hiç arkadaþý yoksa veya arkadaþlarýyla iliþkili hiçbirþey paylaþmýyorsa,  kurallarý hiçe sayýyor ve kendine ve çevresine zarar verici davranýþlar sergiliyorsa, aþýrý mutsuz ve karamsarsa normalin dýþýnda iþleyen bir süreçten bahsedilebilir ve gerekli önlemlerin alýnmasýnda gecikmemek gerekir.

  

Unutulmamalýdýr ki gençlerle iyi iletiþim kuramayan, onlarýn önlerine ulaþýlamaz hedefler koyan ailelerin çocuklarý, ergenlik döneminde öç alýcý bir þekilde ters kimlik seçerek toplumsal beklentilerin tam karþýtý bir kimlik edinebilirler.

Ebeveynlere düþen görev gençlerin yaþadýklarýn normal geliþim süreçlerinin bir parçasý olduðunu görmek ve soðukkanlý yaklaþmaktýr. Bu süreç geçicidir ve tüm anne babalar ve ergenler için sancýlý olmasý beklenen ve doðal bir durumdur.

Ergenlik dönemini temel olarak üçe ayýrabiliriz. Birinci dönem puberte ile baþlayan ve hýzlý bir fiziksel geliþimin görüldüðü zaman dilimidir. Erkeklerde puberte (cinsel olgunlaþma) 11-12 yaþlarýnda baþlarken, kýzlarda 9-10 yaþlarýnda baþlamaktadýr. Cinsel bölge ve koltuk altlarýnda kýllanma, cinsel organlarda büyüme, adet görme, göðüslerde büyüme, erkekte semen oluþumu bu dönemde görülür.  Cinsiyet hormonlarýnýn fizyolojik olarak olgunlaþmasýyla birlikte tüm dürtülerde bir artýþ görülür. Özellikle cinsellikle ilgili dürtüler çok belirgindir. Düþünmeden hareket etme eðilimi ve hata yapma olasýlýðý artar. Kýzlarda ve erkeklerde karþý cinsin ilgisini çekmeye yönelik davranýþlar belirginleþir. Dýþardan nasýl göründüðü, boyu, kilosu, saç rengi vs. gibi bedensel görünüþle ilgili uðraþlar çok artar. Kendini her yönüyle diðer akranlarýyla kýyaslamaya baþlar . Arkadaþ iliþkileri giderek ebeveyn ile iliþkilerin önüne geçmeye baþlar. Genç artýk eskiye göre daha gergin, çabuk sinirlenen bir yapýya bürünmüþtür. Tüm budeðiþiklikler ergende kaygý yaratýr, ancak ergen bunu yansýtmamak için çaba gösterir. Ruh hali deðiþkendir. Bazen genç kendisi bile neden bu kadar deðiþken olduðu konusunda kafa yorar. Hýzlý geliþimin ön planda olduðu bu dönemde ergen sýklýkla, yorgun, daðýnýk ve sakar bir görüntü sergiler. Ebeveyn ile çatýþmalar ve artan sorumluluklarýn yarattýðý baský hissi artmýþtýr.

 

Puberteden yaklaþýk iki sene kadar sonra ergenliðin ikinci dönemi olarak adlandýrabileceðimiz süreç baþlar. Bu dönemde artýk bedensel hýzlý geliþim ve buna baðlý olarak yaþanan sýkýntýlar azalmýþ ve uyum saðlanmýþtýr. Bundan sonra soyut düþüncenin geliþmesi, kimlik geliþimi ve zihinsel olgunlaþmayla ilgili deðiþimler baþlamýþtýr.  Ergen artýk eskiye göre olaylarý çok daha fazla yönüyle ele almaya baþlamýþtýr. Dil kullanýmý çok daha karmaþýktýr, kelime haznesi giderek artmaktadýr. Bu dönemde ergenin din, felsefe, siyaset konularýna ilgisinin arttýðý , bu konuda çevresindekilerle görüþlerini paylaþtýðý , tartýþmaya girmeye baþladýðý göze çarpar. Artýk ergen giderek dýþ dünyaya daha fazla açýlmaya, ebeveynlerinden uzaklaþmaya baþlar. Anne- babasýnýn görüþleri bundan sonra onun için eskisinden daha az ilgi çekicidir. Onlarý eleþtirmeye, onlarýn etkisinden kurtulmaya çalýþýr, onlara karþý fevri tavýrlar sergilemekten kaçýnmaz.

 

Genç bir insan olarak kendi varlýðýný ortaya koyma, bir birey olarak varolma , kendini ispat etme ve özgürleþme çabasý vermektedir. Sosyal çevre tarafýndan kabul görme arzusu çok belirgindir. Tüm bunlar yaþanýrken ve ergen baðýmsýzlýðýný hissetmeye çalýþýrken bir yandan da aslýnda sandýðýndan daha zayýf ve ebeveynlerine baðýmlý olduðu gerçeðiyle yüzleþir. Bu durum bir yandan ergende öfke ve çaresizlik duygularýný pekiþtirirken, diðer yandan da olgunlaþmasýna  yönelik itici bir güç de oluþturarak güçlenmesini saðlayacaktýr. Gençlerde bu dönemde kimlik geliþim süreci içerisinde,  özdeþim kurabileceði bir model arayýþý  ve buna baðlý olarak çeþitli gruplar içine kayma eðilimi sýk görülmektedir.

 

Ergenliðin üçüncü ve son döneminde soyut düþünme iyice yerleþir, gelecek, evlilik, meslek seçimi gündeme gelir. Artýk bunlarla baþ edebilecek olgunluða ulaþmýþtýr. Baðýmsýzlýk duygusu geliþir. Kendi kararlarýný vermeyle iliþkili çeliþkiler azalýr. Daha gerçekçi çözümler üretilmeye baþlanýr. Cinsel çatýþmalar azalmýþ, toplumsal konulara ilgi daha da artmýþtýr. Derinliði olmayan, anlýk zevler veren ilþikilerden uzaklaþýp, özel ve derin iliþkiler kurmaya yönelmiþtir. Gencin kimlik duygusunun geliþimi ve kendiyle ilgili imajý netleþtikçe sorunlar giderek çözümlenir.

 

 

Ergeni anlamanýn, ergenle ebeveyn iliþkisinin saðlýklý olmasý açýsýndan en önemli basamak olduðunu söylemiþtik. Ama ergenlik döneminde yaþananlar ergen için ne kadar zorsa ne yazýk ki ebeveyn için de zordur.  Anne- baba için de artýk bazý þeyler deðiþtirmiþtir. Küçük çocuklarý artýk büyümüþ ve kendi baþýna ayaklarý üzerinde durabilme, evden ayrýlma ve kendi yuvasýný ve hayatýný kurma yolunda büyük adýmlar atmaya baþlamýþtýr. Bundan sonra çocuklarýyla iliþkilerinde eski yöntemler iþe yaramayacaktýr ve bir þeylerin deðiþme zamaný gelmiþtir. Ergenlerin bu olgunlaþma dönemini saðlýklý bir þekilde karþýlamalý ve farkýnda olmadan da olsa onlarýn büyümesi ve geliþimini engelleyecek, kendilerine baðýmlý hale getirecek veya uzaklaþmasýna neden olacak tutumlar içerisine girmemelidirler.

 

 1- Ebeveynin model olmasý: 

Anne baba iliþkisi hangi yaþta olursa olsun çocuklar için model teþkil etmektedir. Sevgi ve saygýya dayalý bir iliþki içerisinde olan  ebeveynlerin çocuklarý da  saðlýklý iliþkiler kurmayý öðrenecektir. 

 

Ergeni dinlemiyorsanýz ve saygý göstermiyorsanýz, ergen de sizi dinlemeyecektir. Anne-babalarýn sýklýkla yaptýklarý, dinlemekten ve çocuðun ne demeye çalýþtýðýný anlamaktan ziyade, kendi bildikleri doðrularý onlara anlatmaya ve yönlendirmeye çalýþmaktadýr. Bu þekilde bir yaklaþým ergende anlaþýlmadýðý duygusunu yaratacak ve karþýsýndaki ne kadar doðru söylerse söylesin dinlememesine ve tepki vermesine, veya bundan sonra ebeveyleriyle bir þeyini paylaþmamasýna neden olacaktýr.  Tam tersine önce onu anlamaya çalýþmak, yaptýðý bir hata varsa bu noktaya nasýl gelindiðine yönelik kendini ifade etmesini saðlayacak bir konuþma ortamý yaratýlmalýdýr.

 

Çocuklar  ister 1yaþýnda, ister 20 yaþýnda olsun sevginin hissettirilmesine ihtiyaç duyar. Anne-babasýndan beklediði sevgiyi ve saygýyý görmediðine inanan genç, arayýþ içine girer. Sevgiyi ve saygýyý baþka yerlerde aramaya baþlar. Genç, yanlýþ arkadaþ gruplarý veya topluluklara dahil olarak kendini kabul ettirmeye çalýþýr ve kendisiyle uyuþmayan görüþ veya davranýþlarý benimseyebilir. Kötü Madde kullanýmýna yönelebilir. Bu dönemde gençler sorunlarýnýn çözümünün bir önderle bütünleþmek geçtiðine inanýr ve onu ararlar, onun yol göstermesiyle kendini tekrar baþtan yaratabileceðini düþünür. Ve bu þekilde çoðu zaman aile farkýna bile varmadan onlardan uzaklaþýr, ulaþýlmaz bir noktaya kayabilir. 

 

Ergenler samimiyet ve dürüstlük konusunda çok hassastýr. Hiçbir ergen samimi bulmadýðý bir kiþiye kendisini açmayacaktýr.

 

Ergenlerle iletiþimde arkadaþça yaklaþmak önemlidir. Ancak bu ergenin “arkadaþý olmak” anlamýna gelmez. “Ebeveyn olmak” ve “arkadaþ olmak” farklý kavramlardýr. Ve birbirlerine karýþtýðýnda disiplin sorunlarýna neden olmaktadýr. Sürekli eleþtiren, sýnýr koyan bir iletiþim þekli ne kadar yanlýþsa, aþýrýlý hoþgörülü ve isteklerin sýnýrsýzca karþýlandýðý bir yaklaþým þekli de o kadar yanlýþtýr. Özellikle boþanmýþ anne-babalarýn veya sorumluluðun tek ebeveyne yüklendiði ailelerde disiplin sorunlarýyla fazlaca karþýlaþýlmakta ve bazen ciddi tahammülsüzlüklere neden olabilmektedir. Saðlýklý bir disiplin için, mantýklý, net ve amaca yönelik ve bazen esneyebilen kurallar koymak önemlidir.

 

Ergenler için gizlilik son derece önemlidir. Odalarý onlar için son derece önemlidir. Kapýlarýný kapatmayý, arkadaþlarýyla özel konuþmalar yapmayý çok önemserler. Buna saygý gösterilmemesi, odasýnýn kapýsý çalýnmadan içeri girilmesi, günlüklerinin okunmasý , cep telefonlarýnýn karýþtýrýlmasý onlar için son derece kýrýcý ve öfke uyandýrýcýdýr. Tüm bunlara saygý gösterilmesi ergenle ebeveyn arasýnda güven duygusunu pekiþtirecek, içlerine kapanmak yerine daha dürüst ve açýk  olmalarý yönünde zemin hazýrlayacaktýr. 

 

Ergenlik döneminin karmaþýklýðý ve zorluðu gençten gence farklýlýk göstermektedir. Bu durumda hangi durum normal, hangi durum saðlýksýz olduðu ayýrt edilebilmeli ve önlem almada ve sorunu çözmede geç kalýnmamalýdýr. Eðer bir ergen, okul veya günlük hayatýyla ilgi hiçbir sorumluluðunu yerine getirmiyorsa, aileden tamamen kopmuþ veya tam tersi aþýrý baðýmlýysa, yaptýðý hatalardan ders almýyor ve tekrarlýyorsa, piþmanlýk duymuyor ve yaptýklarýnýn sorumluluklarýný baþkasýna yüklüyorsa, aþýrý kontrollü ve duygu ifadesi azsa, kendine güveni azsa ve yaþýna uygun kararlarý tek baþýna verme cesaretini gösteremiyorsa, kendi cinsiyeti ile deðil karþý cinsle özdeþim kurduysa, hiç arkadaþý yoksa veya arkadaþlarýyla iliþkili hiçbirþey paylaþmýyorsa,  kurallarý hiçe sayýyor ve kendine ve çevresine zarar verici davranýþlar sergiliyorsa, aþýrý mutsuz ve karamsarsa normalin dýþýnda iþleyen bir süreçten bahsedilebilir ve gerekli önlemlerin alýnmasýnda gecikmemek gerekir.

  

Unutulmamalýdýr ki gençlerle iyi iletiþim kuramayan, onlarýn önlerine ulaþýlamaz hedefler koyan ailelerin çocuklarý, ergenlik döneminde öç alýcý bir þekilde ters kimlik seçerek toplumsal beklentilerin tam karþýtý bir kimlik edinebilirler.

Ebeveynlere düþen görev gençlerin yaþadýklarýn normal geliþim süreçlerinin bir parçasý olduðunu görmek ve soðukkanlý yaklaþmaktýr. Bu süreç geçicidir ve tüm anne babalar ve ergenler için sancýlý olmasý beklenen ve doðal bir durumdur.