Baþlangýcýn belirleyicisi olan puberte, yani cinsel olgunlaþma kýz çocuklarýnda ortalama 9 - 10 yaþlarýnda, erkeklerde ise 11 - 12 yaþlarýnda baþlar. Biyolojik deðiþikliklerin tamamlanmasý ise 3- 5 yýl veya daha uzun sürer. Bununla birlikte ruhsal ve toplumsal geliþme yoðun bir þekilde devam eder. Ergenliðin süre ve sonlanýmý sosyal kültürel ve bireysel olgunlaþma düzeyi ile ilgilidir. Bazý araþtýrmacýlar ergenliðin bitimini iþe baþlama, evlenme ve maddi baðýmsýzlýk gibi faktörlerle iliþkilendirmektedirler. Kültürlerarasý çalýþmalar ergenliðin birkaç günden (Tayland, Meksika) birkaç yýla dek sürebildiðini göstermektedir. Ergen geliþiminin çok boyutlu olmasý baþlangýç ve bitiþiyle ilgili kesin bir sýnýr koyulmasýný zorlaþtýrmaktadýr. Bu süre genelde 12-21 yaþ arasý kabul edilmektedir.

Ergenlik psikolojisinde bu dönemden "yeniden doðuþ" "insan yavrusunun, toplumun bir bireyi olacak þekilde uygarlaþma dönemi" "ikinci doðum" "fýrtýna ve stres dönemi" "çeliþkiler dönemi" , "yeniden yapýlanma" olarak bahsedildiði görülmektedir. Bu dönem bireyin kim olduðu, yaþamda nasýl bir yol izleyeceði konusunda yanýtlar aradýðý zaman dilimidir. Kimliðin(kiþisel kimlik, grup kimliði, ulusal kimlik, cinsel kimlik, kültürel kimlik, mesleki kimlik vs.) þekillendiði bu dönemde ergen gerçekten de bir karmaþayla yüz yüze kalýr.

1. Dönem: Bu dönemde beden hýzla geliþir ve bu deðiþimin kontrol dýþý olmasý ergene kontrol kaybý ve ruhsal dengesinin kaybolabileceði düþüncesini uyandýrýr. Dürtüler artmýþtýr. Bu dönemde ergenler sýklýkla kaygýlýdýrlar. Uyku ve beslenmeleri düzensizdir. Daðýnýklýk, açýk saçýk konuþmalar görülebilir. Kýzlar karþý cinsin dikkatini çekmeye yönelik davranýþlar içerisine girebilirler. Dikkati daha çok bedenine yöneliktir. Hýzlý büyüme ve bedendeki deðiþiklikler, yorgunluk ve huzursuzluk gibi belirtilerle kendini gösterir. Bu dönemde toplumsal sorumluluk ve görevlerin eklenmesi yorgunluk ve sinirlilik halinin daha yoðun þekilde ortaya çýkmasýna neden olur. Bu dönemde artýk genç anne-babanýn otoritesiyle baþ etme davranýþlarýna girmeye baþlar.

2. Dönem: Puberteden yaklaþýk 2 sene sonra baþlayan ikinci dönemde ergende soyut düþünce geliþir. Tümden gelimli kavramlarý tanýmlayarak düþünmesi bu dönemin karakteristik özellikleridir. Genç olaylarý anlatabilmek için tüm olasý iliþkileri ve hipotezleri göz önüne almaya çalýþýr. Bu dönemde dil kullanýmý karmaþýk, mantýk kurallarý içinde ve dilbilgisi doðrudur. Soyut düþünme ergenin felsefe, din, ahlak ve siyaset konularýna ilgisi ile de kendini gösterebilir. Kimlik arayýþý ve özdeþim kurabileceði bir model arar. Artýk ebeveynin deðer yargýlarý onlar için anlam taþýmaktan çýkar, genç dýþ dünyaya yönelir. Anne babanýn etkisinden kurtulmaya çalýþýr. Ebeveynlerinin deðer yargýlarýný düþüncelerini eleþtirmeye baþlar. Genç kimliðini ortaya koyma çabasý içindedir, çabuk sinirlenir. Kimlik duygusu "Bireyin kendini birey olarak benzersiz ve kendine özgü bir tarz içinde var olduðunu ve bu tarzýn süreklilik gösterdiðini duyumsayýþýdýr"( Dereboy, 1993). Bu kimlik duygusunun her açýdan tanýmlanmaya ve sosyal çevre tarafýndan kabul görmeye gereksinimi vardýr.

Ergenliðin orta döneminde artýk bedensel büyüme hýzý azalmýþ, kiþi kendindeki deðiþimlere ayak uydurmaya baþlamýþtýr. Artýk ebeveynden ayrý, baðýmsýz bir kimlik edinerek toplumda yer alma çabalarý önem kazanýr. Artýk arkadaþ iliþkileri daha ön plana geçmiþtir, akademik baþarý ikinci plana itilebilmektedir. Ergen biryandan aileden baðýmsýz olmak için çabalarken diðer yandan kendi güçsüzlükleriyle de yüz yüze gelir. Bu gerginlikle aile içi çatýþmalar daha da þiddetlenebilir.

Her ne kadar bir kýsým genç, ergenlik dönemini hafif atlatsa da bir kýsým ergenin bu dönemde yoðun sýkýntýlar yaþadýðý bir gerçektir. Ergenin yaþadýðý sorunlarýn baþýnda kimlik bunalýmý gelir. Bunun temelinde ergenin içinde bulunduðu hýzlý geliþime ayak uyduramamasý yatar. Ergen kendini bir bütün olarak hissetmekte zorlanýr. Bu yaþanan durum kiþilik geliþimini olumsuz etkileyebileceði gibi, kiþiliðin yeni güçlü özellikler kazanmasýný da saðlayacaktýr. Bu dönemde genç eriþkin dünyasýna adým atmaktadýr. Ergen çocuklukta yaptýðý özdeþimler (ebeveynle) ve yeni yaptýðý özdeþimlerle yeni roller denmeye baþlar. Denediði bu roller arasýnda seçim yapma ve kendine bununla iliþkili bir gelecek hazýrlama durumundadýr.

Ailenin bu dönemde bu farklý davranýþlarý nedeniyle gençlerle alay etmemesi önemlidir. Bütün bu yaþadýklarý genci ciddi anlamda zorlar. Soyut düþüncenin de geliþimiyle birlikte artýk genç kendini duygular, davranýþlar ve kiþilerarasý iliþkiler anlamýnda da tanýmlamaya baþlar. Ancak genç burada kendiyle ilgili genelleme hatalarýna düþebilir. Yaþadýklarý konusunda bu nedenle kendi hakkýnda abartýlý çýkarýmlarda bulunabilir. Kendini ayný anda hem çok merhametli hem de acýmasýz olarak nitelendirebilir. Bu durum gencin kendisini tutarsýz biri olarak görmesine sebep olabilir ve gerçekte nasýl biri olduðu düþünceleriyle uðraþýp durur. Bocalama içindeki gençlerin baþta gelen yakýnmalarý arasýnda, her iliþkide bir baþkasý olmak ve hangi iliþkide gerçekten kendisi olduðunu bilememek gelir.

Bunun kaçýnýlmaz sonucu olarak bu gençler, davranýþlarýnýn sahte olduðunu, sürekli rol yaptýklarýný ve kendileri olamadýklarýný düþünürler. Bu daðýnýk görünümün çözülmesiyle birlikte bunalýmýn da sonu gelmeye baþlar. Gencin ve ebeveynlerin bu dönemde bilmesi gereken bu yaþananlarýn doðal süreçler olduðu ve olmasý gerektiðidir. Bu bilindiðinde, yaþananlar sorun olmaktan çýkar.

3. Dönem: Ergenliðin son döneminde soyut düþünme iyice yerleþir, gelecek, evlilik, meslek seçimi gündeme gelir. Artýk bunlarla baþ edebilecek olgunluða ulaþmýþtýr. Baðýmsýzlýk duygusu geliþir. Kendi kararlarýný vermeyle iliþkili çeliþkiler azalýr. Daha gerçekçi çözümler üretilmeye baþlanýr.

Cinsel çatýþmalar azalmýþ, toplumsal konulara ilgi artmýþtýr. Kiþinin kimlik duygusunun geliþimi ve kendiyle ilgili imajý netleþtikçe sorunlar giderek çözümlenir. Ancak genç bunu gerçekleþtiremezse kimlik karmaþasý, kimlik daðýlmasý veya ters kimlik geliþimi görülebilir. Ters kimlik geliþimi gencin bu karmaþadan kurtulmak için toplumsal beklentilerin tam karþýtý rolleri ve idealleri benimsemesidir.

Eðer aile veya yaþanýlan toplumun yaþam tarzýnda belirgin bir deðiþiklik olmuþsa bu þartlar altýndaki gençlerde kimlik bocalamasý daha yoðun yaþanabilmektedir. Çünkü burada toplumun kendisi kimlik bunalýmý yaþamakta ve toplumun çeþitli kýsýmlarý arasýnda yabancýlaþma söz konusu olmaktadýr. Gencin önünde çok sayýda karþýt ve çeþitli rol seçenekleri vardýr. Ayrýca Çocukluk dönemlerinden gelen suçluluk, güvensizlik, utanç gibi duygular eðer gençlik döneminde zayýflatýlamazsa kimlik bocalamasýný þiddetlendirebilir.

Çocuk ve Ergen Psikiyatristi

Baþlangýcýn belirleyicisi olan puberte, yani cinsel olgunlaþma kýz çocuklarýnda ortalama 9 - 10 yaþlarýnda, erkeklerde ise 11 - 12 yaþlarýnda baþlar. Biyolojik deðiþikliklerin tamamlanmasý ise 3- 5 yýl veya daha uzun sürer. Bununla birlikte ruhsal ve toplumsal geliþme yoðun bir þekilde devam eder. Ergenliðin süre ve sonlanýmý sosyal kültürel ve bireysel olgunlaþma düzeyi ile ilgilidir. Bazý araþtýrmacýlar ergenliðin bitimini iþe baþlama, evlenme ve maddi baðýmsýzlýk gibi faktörlerle iliþkilendirmektedirler. Kültürlerarasý çalýþmalar ergenliðin birkaç günden (Tayland, Meksika) birkaç yýla dek sürebildiðini göstermektedir. Ergen geliþiminin çok boyutlu olmasý baþlangýç ve bitiþiyle ilgili kesin bir sýnýr koyulmasýný zorlaþtýrmaktadýr. Bu süre genelde 12-21 yaþ arasý kabul edilmektedir.

Ergenlik psikolojisinde bu dönemden "yeniden doðuþ" "insan yavrusunun, toplumun bir bireyi olacak þekilde uygarlaþma dönemi" "ikinci doðum" "fýrtýna ve stres dönemi" "çeliþkiler dönemi" , "yeniden yapýlanma" olarak bahsedildiði görülmektedir. Bu dönem bireyin kim olduðu, yaþamda nasýl bir yol izleyeceði konusunda yanýtlar aradýðý zaman dilimidir. Kimliðin(kiþisel kimlik, grup kimliði, ulusal kimlik, cinsel kimlik, kültürel kimlik, mesleki kimlik vs.) þekillendiði bu dönemde ergen gerçekten de bir karmaþayla yüz yüze kalýr.

1. Dönem: Bu dönemde beden hýzla geliþir ve bu deðiþimin kontrol dýþý olmasý ergene kontrol kaybý ve ruhsal dengesinin kaybolabileceði düþüncesini uyandýrýr. Dürtüler artmýþtýr. Bu dönemde ergenler sýklýkla kaygýlýdýrlar. Uyku ve beslenmeleri düzensizdir. Daðýnýklýk, açýk saçýk konuþmalar görülebilir. Kýzlar karþý cinsin dikkatini çekmeye yönelik davranýþlar içerisine girebilirler. Dikkati daha çok bedenine yöneliktir. Hýzlý büyüme ve bedendeki deðiþiklikler, yorgunluk ve huzursuzluk gibi belirtilerle kendini gösterir. Bu dönemde toplumsal sorumluluk ve görevlerin eklenmesi yorgunluk ve sinirlilik halinin daha yoðun þekilde ortaya çýkmasýna neden olur. Bu dönemde artýk genç anne-babanýn otoritesiyle baþ etme davranýþlarýna girmeye baþlar.

2. Dönem: Puberteden yaklaþýk 2 sene sonra baþlayan ikinci dönemde ergende soyut düþünce geliþir. Tümden gelimli kavramlarý tanýmlayarak düþünmesi bu dönemin karakteristik özellikleridir. Genç olaylarý anlatabilmek için tüm olasý iliþkileri ve hipotezleri göz önüne almaya çalýþýr. Bu dönemde dil kullanýmý karmaþýk, mantýk kurallarý içinde ve dilbilgisi doðrudur. Soyut düþünme ergenin felsefe, din, ahlak ve siyaset konularýna ilgisi ile de kendini gösterebilir. Kimlik arayýþý ve özdeþim kurabileceði bir model arar. Artýk ebeveynin deðer yargýlarý onlar için anlam taþýmaktan çýkar, genç dýþ dünyaya yönelir. Anne babanýn etkisinden kurtulmaya çalýþýr. Ebeveynlerinin deðer yargýlarýný düþüncelerini eleþtirmeye baþlar. Genç kimliðini ortaya koyma çabasý içindedir, çabuk sinirlenir. Kimlik duygusu "Bireyin kendini birey olarak benzersiz ve kendine özgü bir tarz içinde var olduðunu ve bu tarzýn süreklilik gösterdiðini duyumsayýþýdýr"( Dereboy, 1993). Bu kimlik duygusunun her açýdan tanýmlanmaya ve sosyal çevre tarafýndan kabul görmeye gereksinimi vardýr.

Ergenliðin orta döneminde artýk bedensel büyüme hýzý azalmýþ, kiþi kendindeki deðiþimlere ayak uydurmaya baþlamýþtýr. Artýk ebeveynden ayrý, baðýmsýz bir kimlik edinerek toplumda yer alma çabalarý önem kazanýr. Artýk arkadaþ iliþkileri daha ön plana geçmiþtir, akademik baþarý ikinci plana itilebilmektedir. Ergen biryandan aileden baðýmsýz olmak için çabalarken diðer yandan kendi güçsüzlükleriyle de yüz yüze gelir. Bu gerginlikle aile içi çatýþmalar daha da þiddetlenebilir.

Her ne kadar bir kýsým genç, ergenlik dönemini hafif atlatsa da bir kýsým ergenin bu dönemde yoðun sýkýntýlar yaþadýðý bir gerçektir. Ergenin yaþadýðý sorunlarýn baþýnda kimlik bunalýmý gelir. Bunun temelinde ergenin içinde bulunduðu hýzlý geliþime ayak uyduramamasý yatar. Ergen kendini bir bütün olarak hissetmekte zorlanýr. Bu yaþanan durum kiþilik geliþimini olumsuz etkileyebileceði gibi, kiþiliðin yeni güçlü özellikler kazanmasýný da saðlayacaktýr. Bu dönemde genç eriþkin dünyasýna adým atmaktadýr. Ergen çocuklukta yaptýðý özdeþimler (ebeveynle) ve yeni yaptýðý özdeþimlerle yeni roller denmeye baþlar. Denediði bu roller arasýnda seçim yapma ve kendine bununla iliþkili bir gelecek hazýrlama durumundadýr.

Ailenin bu dönemde bu farklý davranýþlarý nedeniyle gençlerle alay etmemesi önemlidir. Bütün bu yaþadýklarý genci ciddi anlamda zorlar. Soyut düþüncenin de geliþimiyle birlikte artýk genç kendini duygular, davranýþlar ve kiþilerarasý iliþkiler anlamýnda da tanýmlamaya baþlar. Ancak genç burada kendiyle ilgili genelleme hatalarýna düþebilir. Yaþadýklarý konusunda bu nedenle kendi hakkýnda abartýlý çýkarýmlarda bulunabilir. Kendini ayný anda hem çok merhametli hem de acýmasýz olarak nitelendirebilir. Bu durum gencin kendisini tutarsýz biri olarak görmesine sebep olabilir ve gerçekte nasýl biri olduðu düþünceleriyle uðraþýp durur. Bocalama içindeki gençlerin baþta gelen yakýnmalarý arasýnda, her iliþkide bir baþkasý olmak ve hangi iliþkide gerçekten kendisi olduðunu bilememek gelir.

Bunun kaçýnýlmaz sonucu olarak bu gençler, davranýþlarýnýn sahte olduðunu, sürekli rol yaptýklarýný ve kendileri olamadýklarýný düþünürler. Bu daðýnýk görünümün çözülmesiyle birlikte bunalýmýn da sonu gelmeye baþlar. Gencin ve ebeveynlerin bu dönemde bilmesi gereken bu yaþananlarýn doðal süreçler olduðu ve olmasý gerektiðidir. Bu bilindiðinde, yaþananlar sorun olmaktan çýkar.

3. Dönem: Ergenliðin son döneminde soyut düþünme iyice yerleþir, gelecek, evlilik, meslek seçimi gündeme gelir. Artýk bunlarla baþ edebilecek olgunluða ulaþmýþtýr. Baðýmsýzlýk duygusu geliþir. Kendi kararlarýný vermeyle iliþkili çeliþkiler azalýr. Daha gerçekçi çözümler üretilmeye baþlanýr.

Cinsel çatýþmalar azalmýþ, toplumsal konulara ilgi artmýþtýr. Kiþinin kimlik duygusunun geliþimi ve kendiyle ilgili imajý netleþtikçe sorunlar giderek çözümlenir. Ancak genç bunu gerçekleþtiremezse kimlik karmaþasý, kimlik daðýlmasý veya ters kimlik geliþimi görülebilir. Ters kimlik geliþimi gencin bu karmaþadan kurtulmak için toplumsal beklentilerin tam karþýtý rolleri ve idealleri benimsemesidir.

Eðer aile veya yaþanýlan toplumun yaþam tarzýnda belirgin bir deðiþiklik olmuþsa bu þartlar altýndaki gençlerde kimlik bocalamasý daha yoðun yaþanabilmektedir. Çünkü burada toplumun kendisi kimlik bunalýmý yaþamakta ve toplumun çeþitli kýsýmlarý arasýnda yabancýlaþma söz konusu olmaktadýr. Gencin önünde çok sayýda karþýt ve çeþitli rol seçenekleri vardýr. Ayrýca Çocukluk dönemlerinden gelen suçluluk, güvensizlik, utanç gibi duygular eðer gençlik döneminde zayýflatýlamazsa kimlik bocalamasýný þiddetlendirebilir.

Çocuk ve Ergen Psikiyatristi