Düþünün, ailenizle kahvaltý yapýyorsunuz. Kýzýnýz, çay fincanýna çarpýyor ve bir fincan çay gömleðinizin üzerine dökülüyor. Biraz önce olan olay üzerinde hiç bir kontrolünüz yok. Sonradan olacaklar ise sizin davranýþýnýza göre belirlenecek. Lanet ediyorsunuz. Çayý üzerinize döktüðü için kaba bir þekilde kýzýnýzý azarlýyorsunuz. Kýzýnýz üzülüyor ve aðlamaya baþlýyor. Kýzýnýzý azarladýktan sonra eþinize dönüyor ve çay fincanýný masanýn kenarýna çok yakýn koyduðu için eleþtiriyorsunuz. Bunu kýsa bir sözlü tartýþma takip ediyor. Öfkeyle üst kata çýkýyor ve gömleðinizi deðiþtiriyorsunuz. Aþaðýya indiðinizde kýzýnýzý, aðlamaktan dolayý kahvaltýsýný bitirememiþ ve okul için hazýrlanamamýþ bir halde buluyorsunuz. Kýzýnýz otobüsü kaçýrýyor. Eþinizin iþe gitmek için hemen çýkmasý gerekiyor. Hemen aceleyle arabanýza koþuyorsunuz ve kýzýnýzý okula býrakmak üzere hareket ediyorsunuz. Geç kaldýðýnýz için, olmasý gereken hýzdan daha hýzlý gidiyorsunuz. 15 dakikalýk gecikmeden ve hýz limitini aþtýðýnýz için ödediðiniz trafik cezasýndan sonra okula ulaþýyorsunuz. Kýzýnýz size "Hoþçakal" demeden binaya koþuyor. Ofise 30 dakika gecikmeyle geliyorsunuz ve evrak çantasýný evde unuttuðunuzu anlýyorsunuz. Gününüz korkunç bir þekilde baþladý! Devam ettikçe, kötüleþiyor, daha da kötüleþiyor sanýyorsunuz. Eve gitmeyi dört gözle bekliyorsunuz. Eve ulaþtýðýnýzda eþiniz ve kýzýnýzla olan iliþkilerinizde araya sýkýþtýðýnýzý sanýyorsunuz. Neden? Sabahleyin vermiþ olduðunuz tepkiye baðlý olarak geliþiyor. Neden kötü bir gün geçirdiniz?

A) Kahve sebep oldu

B) Kýzýnýz sebep oldu

C) Polis sebep oldu

D) Siz sebep oldunuz

Cevap "D" þýkký. Çayýn dökülmesinde sizin bir kontrolünüz yoktu. Sizin gününüzün kötü geçmesine o 5 saniye içindeki davranýþlarýnýz sebep oldu. Olabilecek ve olmasý gereken ise þöyleydi. Üzerinize çay döküldü. Kýzýnýz aðlamak üzere. Siz nazikçe "Tamam tatlým, bir dahaki sefere biraz daha dikkatli olman gerek" diyorsunuz. Havluyu kaptýðýnýz gibi üst kata çýkýyorsunuz. Gömleðinizi deðiþtirip, evrak çantasýný aldýktan sonra aþaðýya iniyorsunuz ve ayný anda pencereden kýzýnýzýn otobüse bindiðini görüyorsunuz. Kýzýnýz geri dönüp el sallýyor. Siz ve eþiniz iþe gitmek için birlikte çýkmadan önce öpüþüyorsunuz. 5 dakika önce iþe geliyorsunuz ve çalýþma arkadaþlarýnýza neþeli bir þekilde selam veriyorsunuz. Patronunuz ne kadar güzel bir günde olduðunuz hakkýnda konuþuyor. Farka bakýn! Ýki farklý senaryo. Ýkisi de ayný baþladý. Ýkisi de farklý bitti. Neden? 90/10 sýrrý inanýlmazdýr. Çok azýmýz bunun farkýndadýr. Sonuç? Pek çok insan gereksiz yere stresten, dertlerden, problemlerden ve baþ aðrýsýndan acý çekmektedir. Bu sýr nedir? Hayatýn %10’u, sizin baþýnýza gelenlerden oluþur. Hayatýn diðer %90’ýna ise sizin bu baþýnýza gelenlere nasýl davrandýðýnýzla karar verilir.

Ýnsanlar anlamsýz þeyler söyler ve yaparlar. Ýnsanlar hasta olur, arabalar bozulur, uçaklar geç kalýr ve bütün planlarýmýzý alt üst ederler. Trafikte bir sürücü canýmýzý sýkabilir v.s. Bu %10’luk kýsým tamamen bizim kontrolümüz dýþýnda gerçekleþir. Diðer %90’lýk kýsým farklýdýr. Diðer %90’lýk kýsmý siz belirlersiniz. Nasýl? Olaylara yaklaþýmýnýzla! Nasýl tepki verdiðinize baðlýdýr. Gerçekten olanlarýn %10’unda hiç bir kontrolünüz yok, diðer %90’ý ise sizin tepkinizle belirlenir.

Hayat þartlarý, kötü davranýþlarýmýz ve ruh halimiz çocuklarýmýzý olumsuz yönde etkilemektedir. Zor bir dönemden geçen, kötü ruh halindeki ebeveynler, çocuklarýna karþý daha alýngan, daha olumsuz düþüncelere sahip olmalarýndan dolayý eleþtiri ve düþmanca tavýrlardan oluþan davranýþlar sergileyebilirler. Çocuðun duygu ve gereksinimlerine karþýlýk vermek kadar anne-baba’nýn da kendi gereksinimlerini karþýlamalarý gerekir. Bu gereksinimler karþýlandýktan sonra anne-babalar çocuklarýyla, daha keyifli anlar geçirecek ve daha güvene dayalý iliþkilere temel atacaktýr. Ebeveynlikte dengeyi saðlayabilmek için, özbilince sahip olmak, depresyona girmekten korunmak ve öfkeyi kontrol edebilmek gerekmektedir.

ÖZ-BÝLÝNCE SAHÝP OLMAK: En derinde yer alan isteklerin, duygularýn ve inançlarýn farkýnda olmaktýr. Öz-bilinç, verilmesi ve gereksinim duyulanýn alýnmasý için aradaki dengenin kurulmasýdýr. Anne-babalar genellikle kendi isteklerini geri planda tutup, çocuklarýnýn isteklerine yönelirler. Kötü bir günün ardýndan, acýsýný çocuktan çýkarmak, çocuðun kötü tepki vermesine yol açar. Fakat durup düþündüðünüzde, kötü bir günün ardýndan geçireceðiniz birkaç keyifli dakika, çocuðun isteklerine olumlu tepki vermeye yardýmcý olacaktýr. Olumlu tavýrlar, çocuðunda olumlu tepkiler göstermesine neden olur. Böylece kötü geçen bir gün bir anda iyi bir güne dönüþebilir, içinde bulunduðunuz atmosferi deðiþtirebilir.

a) Kendini dinlemek: Bedeni, zihni ve duygularý dinlemek, ne istediðinizi düþünmek ve anlamaktýr. Bu tutum en iyi davranýþlar sergilememize yardýmcý olacak ve denge rahatça kurulacaktýr. Gereksinimlere ne kadar dikkat edilirse o kadar olumlu, mutlu, esnek ve özgüvenli olmak mümkündür.

b) Olumsuz duygu ve düþünceler: Olumsuz hisler her zaman kötü deðildir. Bazen acýnýn kaynaðýndan uzaklaþmak en iyisidir. Ancak kontrol altýna alýnmadýðýnda yýkýcý ve zarar verici olabilir. Olumsuz ve zararlý fikirler bu sayede oluþur. Çaresiz, iþe yaramaz, endiþe ve baþarýsýzlýklardan dolayý hayatla yüzleþemeyen, stres altýnda, korkunç birer anne-baba olduðunuza dair inançlar, iyi bir anne-baba olmaya çalýþmanýn anlamsýz olduðunu düþünmek ve baðýrmak gibi kýsa süreli tatminler iyi birer ebeveyn olmaya gölge düþürmektedir. Bu sebepten dolayý olumsuz düþünceler bir gün gerçeðe dönüþebilir. Olumsuz inançlar ve düþünceler sadece düþünce ve inançlardan ibarettir. Kim olduðunuzla ilgili doðrular düþüncelerde deðil yapýlanlardadýr. Olumsuz inançlara ve düþüncelere karþý koymak ve bununla savaþmak, kendine inanmak davranýþlarý iyi yönde biçimlendirir.

c) Olumlu düþünceler: Yaþamýmýzda þükrettiklerimizi, olumsuz anlarda hatýrlamak düþünce yapýmýzý iyi yönde etkileyecektir. Olumsuz ve zararlý düþüncelerle baþa çýkabilmek için gerektiðinde yerine kullanmak üzere bir olumlu ve yararlý düþünceler listesi oluþturulabilir. Rahatlatýcý sözler ve düþünceler, þarký söylemek ya da baþarýyý anýmsatacak görsel malzemeler iþe yarayabilir. Hedefinize ulaþýrken attýðýnýz gerçekçi, küçük adýmlarý hayal edip, kafanýzda canlandýrabilirsiniz. Bu tutum günlük iþlerde de kullanýlabilir ve kendine inanmayý saðlar.

DEPRESYONA GÝRMEKTEN KORUNMAK: Çok sýk rastlanan bir rahatsýzlýktýr. Her dört kadýndan birinde, özellikle küçük çocuklarý olan kadýnlarda görülmektedir. Anne’nin depresyonu devam ettiði sürece, çocuklar, davranýþ sorunlarý yaþamaktadýr. Depresyona girmekten korunmak için depresyonun nasýl anlaþýldýðýný, buna yol açan nedenleri ve bu konuda neler yapýlabildiðine dikkat etmek gerekir.

a) Depresyon nasýl anlaþýlýr? : Depresyonun belirtileri deðiþkendir, kiþiden kiþiye farklýlýk göstermektedir. Ayný zamanda ayýrt etmek güçtür. Depresyon inanç sistemini çarpýtýp, daha ümitsiz ve kararsýz olmaya yol açar. Her zaman zayýf özsaygýya sahip olmak ve benzer belirtiler taþýmak, daha hafif ve daha uzun süreli bir depresyonun (distimia) göstergesidir. Aþaðýdaki belirtilerin birkaçý görülüyorsa, depresyondan þüphelenmek mümkündür:

· Sürekli dibe vurmuþ gibi hissetmek,

· Yorgunluk,

· Ýþler hep aðýr, büyük çaba gerektiriyormuþ gibi hissetmek,

· Huzursuz uyku ve sabahlarý uyanýnca yorgun hissetmek,

· Eskisi gibi hayattan keyif ve neþe alamamak,

· Sürekli olumsuz duygu ve düþüncelere sahip olmak,

· Diðer insanlara yük olduðunu düþünmek,

· Sulugözlülük, aþýrý duyarlýlýk ve zayýf konsantrasyon

b) Depresyona ne yol açar? : Ebeveynler bazý zamanlarda dibe vurmuþ hissedebilir, zaman zamanda sýkýntýya girebilir. Çoðu zaman olumsuz stres ya da ölüm gibi yaþamdaki olumsuz olaylar depresyonu tetiklemektedir. Ailenin geçmiþinde depresyon varsa, geçmiþte büyük kayýplar olmuþsa, çocukken anne kaybedilmiþse bunlar depresyona girme olasýlýðýný arttýracaktýr. Yapýlan araþtýrmalar sonucunda yardým almayan, evde üç ya da daha fazla beþ yaþýn altýnda çocuðu olan ve ücretli bir iþte çalýþmayan ebeveynlerin depresyona girmesi daha muhtemeldir. Bazý kadýnlarda doðum sonrasý loðusa depresyonu geçirebilirler.

c) Bu konuda neler yapýlabilir? : Kendini suçlamak, kendini baþarýsýz olarak nitelendirmek, yardým almayý engelleyici, tipik bir depresif düþünceye örnektir. Depresyondan þüpheleniliyorsa bir uzmanla görüþmekte yarar vardýr. Tedavi hem anne-babanýn davranýþlarýný hem de anne-babanýn davranýþlarýna hassas olan çocuðu da olumlu þekilde etkileyecektir. Çocuklar yetiþkinlerin problemleri olduðunda, baþka biri gibi davranmalarý ve davranýþ sorunlarý geliþtirmesi çoðunlukla olasýlýklar arasýndadýr. Depresyon tedavileri gerekli ve çok etkilidir. Temel tedavi yöntemleri anti-depresanlar ve biliþsel-davranýþ terapileridir. Bu yöntemler depresyona sebep olan nedenleri ortadan kaldýrmaz fakat stres ile mücadele etmede çok etkilidir. Stres kaynaklarý ne kadar iyi belirlenirse, onlarla mücadele etmek o kadar kolay olacaktýr. Olumlu yönde geliþtirecek yollar bulmak depresyondan kurtaracaktýr. Biliþsel-davranýþ terapileri, eðlenceli etkinliklerde bulunmaya, zararlý düþünceleri belirleyip onlardan kurtulmaya, bir baþka deyiþle yenilenmeyi saðlayan bir konuþma terapisidir. Psikologlar, psikiyatrlar, ya da psikoterapistler bu yöntemi uygulamaktadýr. Bu yöntem için zaman ayýrmak ve terapiye baðlý kalmak gerekir. Ýlaç tedavisinde, Prozac gibi bazý anti-depresan ilaçlarýn yan etkileri azdýr ve baðýmlýlýk yapmaz. Ýlaçlar birbirinden farklýlýklar gösterse de birçok ilaç arasýndan uygun olanýný bulmak mümkündür ve doktorun reçete yazmýþ olmasý gerekir. Bazý bitkisel ilaçlar da anti-depresanlar kadar etkili alternatif tedavi yöntemlerindendir. Ancak bir uzmana danýþmadan kullanýlmamalýdýr. Kronik bir rahatsýzlýkta baþka ilaçlarla etkileþim içine girdiðinde zarar verebilir. Sonuç olarak hangi yöntem seçilmiþ olursa olsun denetim altýnda, doðru dozun kullanýldýðýna emin olmak gerekir.

3. ÖFKEYÝ KONTROL EDEBÝLMEK: Bazý zamanlarda yolunda gitmeyen bir þeyler olduðunda öfkelenmek normaldir. Kötü davranýþlarla karþý karþýya kalmak, haksýzlýða uðramak öfkelendirir. Sürekli öfkelenmek, depresyon gibi insanlarý kontrol altýna alabilir. Öfkeli insanlar rahatlamakta ve keyif almakta zorlanýrlar ve kýzgýnlýklarýyla hayatta kalmayý baþarýrlar. Kýsa sürede bu yardýmcý olsa da uzun vade de sorunlara, çatýþmalara ve þiddete yol açar. Kötü davranýþlarý olan bir yetiþkini örnek alan çocuklarda davranýþ sorunlarý gözlenmektedir. Tutarsýz ve þiddete eðilimli yetiþkinler, çocuk tacizine bile zaman zaman neden olmaktadýr. Öfkeli kiþiler kýsa sürelide olsa alkole baþvururlar ve bu uzun vade de madde baðýmlýlýðýna yol açabilir. Baðýmlýlýk ile iþ, aile ve sosyal yaþamdaki iliþkilerde sorunlar yaþanýr, aileler parçalanabilir. Ayný zamanda alkol, þiddeti tetiklediðinden dolayý depresyonu arttýrmaktadýr. Düzenli olarak öfkelenme söz konusu ise, birtakým yöntemlerle kontrol altýna alýnabilir. Basit bir tetikleyiciye odaklanmak yerine öfke ve üzüntü kaynaðýnýn ne olduðunu anlamaya çalýþmak ve hatta bu konuda konuþmak bile iþe yaramaktadýr. Öfke bazen geçmiþte kalmýþ kötü hislerin gizli kalmasýdýr. Bunlarý açýða çýkarmak, bunlarla yüzleþmek çok acý verici olsa da bir o kadarda etkilidir. Böylece bir üzücü durumda olumlu ve yapýcý adýmlar atýlabilir. Kýzgýnlýðý bastýrmak, bunu diðer insanlara mal etmek ve düþmanca iliþkiler kurmak öfkenin artmasýna sebep olur. Böyle bir durumda psikoterapi, danýþmanlýk, meditasyon gibi çalýþmalar faydalý olur. Kimi insanlar öfkelerini yaratýcý projelere dönüþtürerek, þaka yaparak, egzersiz yaparak enerjilerini olumlu bir þekilde dýþa atarlar. Eðer kontrol dýþý bir durum söz konusu ise, daha etkili olunan ortamlar bulunabilir. Örneðin iþte bir türlü terfi edilememiþse baþka bir iþ denenebilir veya yaþanan stresi dýþarý atacak baþka yöntemler bulunabilir. Egzersiz ve aþýrý stresten uzak durmak iyi hissetmeye, öfkeye yol açmayacak aktivitelerden keyif almaya yardýmcý olur. Hiçbir strateji iþe yaramazsa, bir terapiste baþvurmakta faydalý olacaktýr.

ÞEKÝL 1: Öfke buzdaðýna benzer. Kýzgýnlýðýmýzýn altýnda yatan nedenler engellenmek, önemsenmemek fiziksel ya da bedensel saldýrýya uðramak olabilir.

Psikolojik Danýþman

Düþünün, ailenizle kahvaltý yapýyorsunuz. Kýzýnýz, çay fincanýna çarpýyor ve bir fincan çay gömleðinizin üzerine dökülüyor. Biraz önce olan olay üzerinde hiç bir kontrolünüz yok. Sonradan olacaklar ise sizin davranýþýnýza göre belirlenecek. Lanet ediyorsunuz. Çayý üzerinize döktüðü için kaba bir þekilde kýzýnýzý azarlýyorsunuz. Kýzýnýz üzülüyor ve aðlamaya baþlýyor. Kýzýnýzý azarladýktan sonra eþinize dönüyor ve çay fincanýný masanýn kenarýna çok yakýn koyduðu için eleþtiriyorsunuz. Bunu kýsa bir sözlü tartýþma takip ediyor. Öfkeyle üst kata çýkýyor ve gömleðinizi deðiþtiriyorsunuz. Aþaðýya indiðinizde kýzýnýzý, aðlamaktan dolayý kahvaltýsýný bitirememiþ ve okul için hazýrlanamamýþ bir halde buluyorsunuz. Kýzýnýz otobüsü kaçýrýyor. Eþinizin iþe gitmek için hemen çýkmasý gerekiyor. Hemen aceleyle arabanýza koþuyorsunuz ve kýzýnýzý okula býrakmak üzere hareket ediyorsunuz. Geç kaldýðýnýz için, olmasý gereken hýzdan daha hýzlý gidiyorsunuz. 15 dakikalýk gecikmeden ve hýz limitini aþtýðýnýz için ödediðiniz trafik cezasýndan sonra okula ulaþýyorsunuz. Kýzýnýz size "Hoþçakal" demeden binaya koþuyor. Ofise 30 dakika gecikmeyle geliyorsunuz ve evrak çantasýný evde unuttuðunuzu anlýyorsunuz. Gününüz korkunç bir þekilde baþladý! Devam ettikçe, kötüleþiyor, daha da kötüleþiyor sanýyorsunuz. Eve gitmeyi dört gözle bekliyorsunuz. Eve ulaþtýðýnýzda eþiniz ve kýzýnýzla olan iliþkilerinizde araya sýkýþtýðýnýzý sanýyorsunuz. Neden? Sabahleyin vermiþ olduðunuz tepkiye baðlý olarak geliþiyor. Neden kötü bir gün geçirdiniz?

A) Kahve sebep oldu

B) Kýzýnýz sebep oldu

C) Polis sebep oldu

D) Siz sebep oldunuz

Cevap "D" þýkký. Çayýn dökülmesinde sizin bir kontrolünüz yoktu. Sizin gününüzün kötü geçmesine o 5 saniye içindeki davranýþlarýnýz sebep oldu. Olabilecek ve olmasý gereken ise þöyleydi. Üzerinize çay döküldü. Kýzýnýz aðlamak üzere. Siz nazikçe "Tamam tatlým, bir dahaki sefere biraz daha dikkatli olman gerek" diyorsunuz. Havluyu kaptýðýnýz gibi üst kata çýkýyorsunuz. Gömleðinizi deðiþtirip, evrak çantasýný aldýktan sonra aþaðýya iniyorsunuz ve ayný anda pencereden kýzýnýzýn otobüse bindiðini görüyorsunuz. Kýzýnýz geri dönüp el sallýyor. Siz ve eþiniz iþe gitmek için birlikte çýkmadan önce öpüþüyorsunuz. 5 dakika önce iþe geliyorsunuz ve çalýþma arkadaþlarýnýza neþeli bir þekilde selam veriyorsunuz. Patronunuz ne kadar güzel bir günde olduðunuz hakkýnda konuþuyor. Farka bakýn! Ýki farklý senaryo. Ýkisi de ayný baþladý. Ýkisi de farklý bitti. Neden? 90/10 sýrrý inanýlmazdýr. Çok azýmýz bunun farkýndadýr. Sonuç? Pek çok insan gereksiz yere stresten, dertlerden, problemlerden ve baþ aðrýsýndan acý çekmektedir. Bu sýr nedir? Hayatýn %10’u, sizin baþýnýza gelenlerden oluþur. Hayatýn diðer %90’ýna ise sizin bu baþýnýza gelenlere nasýl davrandýðýnýzla karar verilir.

Ýnsanlar anlamsýz þeyler söyler ve yaparlar. Ýnsanlar hasta olur, arabalar bozulur, uçaklar geç kalýr ve bütün planlarýmýzý alt üst ederler. Trafikte bir sürücü canýmýzý sýkabilir v.s. Bu %10’luk kýsým tamamen bizim kontrolümüz dýþýnda gerçekleþir. Diðer %90’lýk kýsým farklýdýr. Diðer %90’lýk kýsmý siz belirlersiniz. Nasýl? Olaylara yaklaþýmýnýzla! Nasýl tepki verdiðinize baðlýdýr. Gerçekten olanlarýn %10’unda hiç bir kontrolünüz yok, diðer %90’ý ise sizin tepkinizle belirlenir.

Hayat þartlarý, kötü davranýþlarýmýz ve ruh halimiz çocuklarýmýzý olumsuz yönde etkilemektedir. Zor bir dönemden geçen, kötü ruh halindeki ebeveynler, çocuklarýna karþý daha alýngan, daha olumsuz düþüncelere sahip olmalarýndan dolayý eleþtiri ve düþmanca tavýrlardan oluþan davranýþlar sergileyebilirler. Çocuðun duygu ve gereksinimlerine karþýlýk vermek kadar anne-baba’nýn da kendi gereksinimlerini karþýlamalarý gerekir. Bu gereksinimler karþýlandýktan sonra anne-babalar çocuklarýyla, daha keyifli anlar geçirecek ve daha güvene dayalý iliþkilere temel atacaktýr. Ebeveynlikte dengeyi saðlayabilmek için, özbilince sahip olmak, depresyona girmekten korunmak ve öfkeyi kontrol edebilmek gerekmektedir.

ÖZ-BÝLÝNCE SAHÝP OLMAK: En derinde yer alan isteklerin, duygularýn ve inançlarýn farkýnda olmaktýr. Öz-bilinç, verilmesi ve gereksinim duyulanýn alýnmasý için aradaki dengenin kurulmasýdýr. Anne-babalar genellikle kendi isteklerini geri planda tutup, çocuklarýnýn isteklerine yönelirler. Kötü bir günün ardýndan, acýsýný çocuktan çýkarmak, çocuðun kötü tepki vermesine yol açar. Fakat durup düþündüðünüzde, kötü bir günün ardýndan geçireceðiniz birkaç keyifli dakika, çocuðun isteklerine olumlu tepki vermeye yardýmcý olacaktýr. Olumlu tavýrlar, çocuðunda olumlu tepkiler göstermesine neden olur. Böylece kötü geçen bir gün bir anda iyi bir güne dönüþebilir, içinde bulunduðunuz atmosferi deðiþtirebilir.

a) Kendini dinlemek: Bedeni, zihni ve duygularý dinlemek, ne istediðinizi düþünmek ve anlamaktýr. Bu tutum en iyi davranýþlar sergilememize yardýmcý olacak ve denge rahatça kurulacaktýr. Gereksinimlere ne kadar dikkat edilirse o kadar olumlu, mutlu, esnek ve özgüvenli olmak mümkündür.

b) Olumsuz duygu ve düþünceler: Olumsuz hisler her zaman kötü deðildir. Bazen acýnýn kaynaðýndan uzaklaþmak en iyisidir. Ancak kontrol altýna alýnmadýðýnda yýkýcý ve zarar verici olabilir. Olumsuz ve zararlý fikirler bu sayede oluþur. Çaresiz, iþe yaramaz, endiþe ve baþarýsýzlýklardan dolayý hayatla yüzleþemeyen, stres altýnda, korkunç birer anne-baba olduðunuza dair inançlar, iyi bir anne-baba olmaya çalýþmanýn anlamsýz olduðunu düþünmek ve baðýrmak gibi kýsa süreli tatminler iyi birer ebeveyn olmaya gölge düþürmektedir. Bu sebepten dolayý olumsuz düþünceler bir gün gerçeðe dönüþebilir. Olumsuz inançlar ve düþünceler sadece düþünce ve inançlardan ibarettir. Kim olduðunuzla ilgili doðrular düþüncelerde deðil yapýlanlardadýr. Olumsuz inançlara ve düþüncelere karþý koymak ve bununla savaþmak, kendine inanmak davranýþlarý iyi yönde biçimlendirir.

c) Olumlu düþünceler: Yaþamýmýzda þükrettiklerimizi, olumsuz anlarda hatýrlamak düþünce yapýmýzý iyi yönde etkileyecektir. Olumsuz ve zararlý düþüncelerle baþa çýkabilmek için gerektiðinde yerine kullanmak üzere bir olumlu ve yararlý düþünceler listesi oluþturulabilir. Rahatlatýcý sözler ve düþünceler, þarký söylemek ya da baþarýyý anýmsatacak görsel malzemeler iþe yarayabilir. Hedefinize ulaþýrken attýðýnýz gerçekçi, küçük adýmlarý hayal edip, kafanýzda canlandýrabilirsiniz. Bu tutum günlük iþlerde de kullanýlabilir ve kendine inanmayý saðlar.

DEPRESYONA GÝRMEKTEN KORUNMAK: Çok sýk rastlanan bir rahatsýzlýktýr. Her dört kadýndan birinde, özellikle küçük çocuklarý olan kadýnlarda görülmektedir. Anne’nin depresyonu devam ettiði sürece, çocuklar, davranýþ sorunlarý yaþamaktadýr. Depresyona girmekten korunmak için depresyonun nasýl anlaþýldýðýný, buna yol açan nedenleri ve bu konuda neler yapýlabildiðine dikkat etmek gerekir.

a) Depresyon nasýl anlaþýlýr? : Depresyonun belirtileri deðiþkendir, kiþiden kiþiye farklýlýk göstermektedir. Ayný zamanda ayýrt etmek güçtür. Depresyon inanç sistemini çarpýtýp, daha ümitsiz ve kararsýz olmaya yol açar. Her zaman zayýf özsaygýya sahip olmak ve benzer belirtiler taþýmak, daha hafif ve daha uzun süreli bir depresyonun (distimia) göstergesidir. Aþaðýdaki belirtilerin birkaçý görülüyorsa, depresyondan þüphelenmek mümkündür:

· Sürekli dibe vurmuþ gibi hissetmek,

· Yorgunluk,

· Ýþler hep aðýr, büyük çaba gerektiriyormuþ gibi hissetmek,

· Huzursuz uyku ve sabahlarý uyanýnca yorgun hissetmek,

· Eskisi gibi hayattan keyif ve neþe alamamak,

· Sürekli olumsuz duygu ve düþüncelere sahip olmak,

· Diðer insanlara yük olduðunu düþünmek,

· Sulugözlülük, aþýrý duyarlýlýk ve zayýf konsantrasyon

b) Depresyona ne yol açar? : Ebeveynler bazý zamanlarda dibe vurmuþ hissedebilir, zaman zamanda sýkýntýya girebilir. Çoðu zaman olumsuz stres ya da ölüm gibi yaþamdaki olumsuz olaylar depresyonu tetiklemektedir. Ailenin geçmiþinde depresyon varsa, geçmiþte büyük kayýplar olmuþsa, çocukken anne kaybedilmiþse bunlar depresyona girme olasýlýðýný arttýracaktýr. Yapýlan araþtýrmalar sonucunda yardým almayan, evde üç ya da daha fazla beþ yaþýn altýnda çocuðu olan ve ücretli bir iþte çalýþmayan ebeveynlerin depresyona girmesi daha muhtemeldir. Bazý kadýnlarda doðum sonrasý loðusa depresyonu geçirebilirler.

c) Bu konuda neler yapýlabilir? : Kendini suçlamak, kendini baþarýsýz olarak nitelendirmek, yardým almayý engelleyici, tipik bir depresif düþünceye örnektir. Depresyondan þüpheleniliyorsa bir uzmanla görüþmekte yarar vardýr. Tedavi hem anne-babanýn davranýþlarýný hem de anne-babanýn davranýþlarýna hassas olan çocuðu da olumlu þekilde etkileyecektir. Çocuklar yetiþkinlerin problemleri olduðunda, baþka biri gibi davranmalarý ve davranýþ sorunlarý geliþtirmesi çoðunlukla olasýlýklar arasýndadýr. Depresyon tedavileri gerekli ve çok etkilidir. Temel tedavi yöntemleri anti-depresanlar ve biliþsel-davranýþ terapileridir. Bu yöntemler depresyona sebep olan nedenleri ortadan kaldýrmaz fakat stres ile mücadele etmede çok etkilidir. Stres kaynaklarý ne kadar iyi belirlenirse, onlarla mücadele etmek o kadar kolay olacaktýr. Olumlu yönde geliþtirecek yollar bulmak depresyondan kurtaracaktýr. Biliþsel-davranýþ terapileri, eðlenceli etkinliklerde bulunmaya, zararlý düþünceleri belirleyip onlardan kurtulmaya, bir baþka deyiþle yenilenmeyi saðlayan bir konuþma terapisidir. Psikologlar, psikiyatrlar, ya da psikoterapistler bu yöntemi uygulamaktadýr. Bu yöntem için zaman ayýrmak ve terapiye baðlý kalmak gerekir. Ýlaç tedavisinde, Prozac gibi bazý anti-depresan ilaçlarýn yan etkileri azdýr ve baðýmlýlýk yapmaz. Ýlaçlar birbirinden farklýlýklar gösterse de birçok ilaç arasýndan uygun olanýný bulmak mümkündür ve doktorun reçete yazmýþ olmasý gerekir. Bazý bitkisel ilaçlar da anti-depresanlar kadar etkili alternatif tedavi yöntemlerindendir. Ancak bir uzmana danýþmadan kullanýlmamalýdýr. Kronik bir rahatsýzlýkta baþka ilaçlarla etkileþim içine girdiðinde zarar verebilir. Sonuç olarak hangi yöntem seçilmiþ olursa olsun denetim altýnda, doðru dozun kullanýldýðýna emin olmak gerekir.

3. ÖFKEYÝ KONTROL EDEBÝLMEK: Bazý zamanlarda yolunda gitmeyen bir þeyler olduðunda öfkelenmek normaldir. Kötü davranýþlarla karþý karþýya kalmak, haksýzlýða uðramak öfkelendirir. Sürekli öfkelenmek, depresyon gibi insanlarý kontrol altýna alabilir. Öfkeli insanlar rahatlamakta ve keyif almakta zorlanýrlar ve kýzgýnlýklarýyla hayatta kalmayý baþarýrlar. Kýsa sürede bu yardýmcý olsa da uzun vade de sorunlara, çatýþmalara ve þiddete yol açar. Kötü davranýþlarý olan bir yetiþkini örnek alan çocuklarda davranýþ sorunlarý gözlenmektedir. Tutarsýz ve þiddete eðilimli yetiþkinler, çocuk tacizine bile zaman zaman neden olmaktadýr. Öfkeli kiþiler kýsa sürelide olsa alkole baþvururlar ve bu uzun vade de madde baðýmlýlýðýna yol açabilir. Baðýmlýlýk ile iþ, aile ve sosyal yaþamdaki iliþkilerde sorunlar yaþanýr, aileler parçalanabilir. Ayný zamanda alkol, þiddeti tetiklediðinden dolayý depresyonu arttýrmaktadýr. Düzenli olarak öfkelenme söz konusu ise, birtakým yöntemlerle kontrol altýna alýnabilir. Basit bir tetikleyiciye odaklanmak yerine öfke ve üzüntü kaynaðýnýn ne olduðunu anlamaya çalýþmak ve hatta bu konuda konuþmak bile iþe yaramaktadýr. Öfke bazen geçmiþte kalmýþ kötü hislerin gizli kalmasýdýr. Bunlarý açýða çýkarmak, bunlarla yüzleþmek çok acý verici olsa da bir o kadarda etkilidir. Böylece bir üzücü durumda olumlu ve yapýcý adýmlar atýlabilir. Kýzgýnlýðý bastýrmak, bunu diðer insanlara mal etmek ve düþmanca iliþkiler kurmak öfkenin artmasýna sebep olur. Böyle bir durumda psikoterapi, danýþmanlýk, meditasyon gibi çalýþmalar faydalý olur. Kimi insanlar öfkelerini yaratýcý projelere dönüþtürerek, þaka yaparak, egzersiz yaparak enerjilerini olumlu bir þekilde dýþa atarlar. Eðer kontrol dýþý bir durum söz konusu ise, daha etkili olunan ortamlar bulunabilir. Örneðin iþte bir türlü terfi edilememiþse baþka bir iþ denenebilir veya yaþanan stresi dýþarý atacak baþka yöntemler bulunabilir. Egzersiz ve aþýrý stresten uzak durmak iyi hissetmeye, öfkeye yol açmayacak aktivitelerden keyif almaya yardýmcý olur. Hiçbir strateji iþe yaramazsa, bir terapiste baþvurmakta faydalý olacaktýr.

ÞEKÝL 1: Öfke buzdaðýna benzer. Kýzgýnlýðýmýzýn altýnda yatan nedenler engellenmek, önemsenmemek fiziksel ya da bedensel saldýrýya uðramak olabilir.

Psikolojik Danýþman