Beyin içindeki destek hücrelerinden, yani glialardan oluþan tümörlere glioma denir. Ependimoma bir gliomadýr. Ependimomalar beynin içindeki boþluklarý yani ventrikülleri kaplayan ependima hücrelerinden köken alýrlar. Ependimolar yumuþak, grimsi veya kýrmýzý tümörlerdir. Bazen içlerinde sývý dolu kistler ya da kireçlenmeler bulunabilir.

Ependimomalar beynin üst üçte ikisinde (supratentorial) veya alt üçte birinde (infratentorial) olabilirler. Bulunduklarý yere göre de belirti ve bulgu verirler.

Dört tip ependimoma vardýr: miksopapiller ependimoma, subependimoma, ependimoma ve anaplastik ependimoma. Bunlardan miksopapiller ependimomalar daha çok omuriliðin alt kýsýmlarýnda görülür. Subependimomalar ise genellikle bir beyin boþluðu olan ventriküllerde ortaya çýkar. Bunlarýn her ikisi de yavaþ büyüyen ve görece daha iyi sonuçlarý olan tümörlerdir. Ependimadan köken alan tümörlerin en sýk görüleni ependimomalardýr. Bu tümörler genellikle beynin arka boþluðunda ya da omurilikte görülür. Anaplastik ependimomalar hepsinin içinde en hýzlý ilerleyen, en kötü sonuçlu tümörlerdir. Bunlar da genellikle beynin arka boþluðunda yer alýr.

Ependimomalar görece olarak nadir rastlanan tümörlerdir. Bütün beyin tümörlerinin yaklaþýk %3-6’sýný oluþtururlar. Ancak bu tümörler çocuklarda en sýk üçüncü beyin tümörleridir. Ependimomalarýn %30’undan çoðu 3 yaþýndan küçük çocuklarda görülür. Eriþkinlerde de görülen bu tümör bu grupta yaklaþýk %60 oranýnda omurilikte görülürken, çocuklarda %90 oranýnda beyinde ve genellikle arka boþlukta görülür.

Diðer beyin tümörleri gibi ependimomalarýn da nedeni bilinmemektedir. Son yýllarda yapýlan bazý araþtýrmalarda bir takým virüslerin bu beyin tümörlerinin ortaya çýkmasýyla iliþkileri olduðu gösterilmiþtir. Ancak bu bulgunun doðru olup olmadýðýnýn doðrulanmasý için daha çok çalýþmaya ihtiyaç vardýr.

Ependimomalarýn belirti ve bulgularý tümörün yeri ve büyüklüðüne baðlýdýr. Bebeklerde kafanýn büyümesi ilk bulgu olabilir. Huzursuzluk, uykuya meyil ve kusma görülebilir. Daha büyük çocuklarda ve eriþkinlerde en sýk görülen belirti ve bulgular bulantý, kusma ve baþ aðrýsýdýr. Bu bulgular, büyüyen tümörün, beyin omurilik sývýsýnýn normal dolaþýmýný bozmasý nedeniyle ortaya çýkar. Beyin sapý civarýndaki tümörler þaþýlýk, denge ve yürüme problemlerine neden olabilir. Yine beyin sapý veya üst omurilik civarýndaki tümörler ense aðrýlarýna neden olabilirler. Beyin yarýkürelerinde yer alan tümörler nöbetlere, baþ aðrýsýna, vücudun tek tarafýnda kuvvetsizliðe neden olabilir. Omurilikteki tümörler bacak veya sýrt aðrýsýna neden olabilir. Omuriliðin alt kýsmýndaki tümörler ise idrar yapma veya dýþkýlamada problemlere neden olabilir.

Beyin tümörü olduðundan þüphelenilen kiþilere MRI ve/veya CT yapýlmasý gerekir. Radyo dalgalarý ve manyetik alanlar kullanýlarak beynin fotoðrafýný çekmeye yarayan MRI tümörün yeri ile ilgili bilgi edinmeye yarar. Ancak kesin taný için tümörden biyosi almak ve mikroskopik inceleme yapmak gereklidir. Ependimomalarýn sadece %10-15’lik bir kýsmý beyin-omurilik sývýsýna yayýlým gösterir. Bazen beyin omurilik sývýsýna ulaþan tümör hücreleri beynin diðer bir yerinde de tümör oluþumuna neden olur. Bu durumdan þüphe ediliyorsa beyin omurilik sývýsýndan örnek alarak inceleme yapmak gerekir. Bu inceleme sonucunda elde edilen bilgi tedavinin planlanmasýnda faydalýdýr.

Ependimomalardaki tedavi tümörün yerine, ne kadar kötü huylu olduðuna ve tümörün omuriliðe yayýlým gösterip göstermediðine göre deðiþir. Tedavi seçenekleri cerrahi, radyasyon tedavisi ve ilaç tedavisidir.

Cerrahi tedavi. Ependimomadaki cerrahi yaklaþýmda en önemli ilke tümörün mümkün olduðunca büyük bir kýsmýnýn cerrahi sýrasýnda çýkartýlmasýdýr. Tümörün görünen bütün kýsýmlarýnýn çýkartýlabildiði hastalarda hastalýðýn tedavi þansý en yüksektir. Ancak bütün tümörlerde bu kadar büyük bir çýkarma mümkün olmayabilir. Cerrahi sýrasýnda yüksek büyütme gücüne sahip mikroskoplarýn kullanýlmasý, cerrahýn ameliyat sahasýný daha net bir þekilde görebilmesine yardýmcý olur. Özellikle beyin sapýnda veya beyin boþluklarýnda yerleþim gösteren tümörlerde tam çýkarma mümkün olmayabilir. Çocuklarda beyin sapýna doðru uzanan ependimomalar da bu türden, çýkarýlmasý güç tümörlerdir. Çocuklarda genellikle taný esnasýnda var olan beyinde sývý toplanmasý (hidrosefalus), tümörün kýsmi çýkartýlmasý ile bile bir miktar düzelebilir. Ancak genellikle bu ameliyatlarda beyin içinde hapis kalan sývýnýn beyin boþluklarýndan karýn içine doðru akmasýný saðlamak için yapay bir yol açýlabilir. Buna ventriküloperitoneal þant adý verilir. Genellikle bu tür ameliyatlardan sonra beyin içindeki fazla sývýnýn dýþarýya akabilmesi için kafa içinden dýþýna doðru bir kanal açýk býrakýlýr. Birkaç gün sonra bu kapatýlamazsa bu kez kalýcý bir kanal açýlmasý gerekebilir.

Ameliyattan sonra tümörün ne kadarýnýn çýkartýlabildiðinin kesinleþtirilmesi için MRI yapýlmasý gerekir.

Radyasyon tedavisi. Radyasyon tedavisi daha ileri yaþlardaki çocuklar ve eriþkinler için cerrahiden sonra önerilen bir yöntemdir. Cerrahi sýrasýnda tümörün bütün görünen kýsmý çýkartýlsa bile radyasyon tedavisi önerilebilir. Bu þekilde yapýlan tedavi yaklaþýmýnda uzun dönemdeki baþarý þansý daha yüksektir. Bu tedavinin planlanmasýnda hastanýn yaþý, tümörün yeri, ne kadar kolaylýkla çýkartýlabildiði ve yayýlým gösterip göstermediði önemli kriterlerdir. Tümör sadece tek bölgedeyse radyasyon tedavisi sadece beynin o kýsmýna verilir. Eðer tümör yayýlým göstermiþse radyasyon tedavisi bütün beyine verilir; tümörün köken aldýðý bölgeye ekstra bir doz verilir. Geleneksel tedavi haftada 5 gün süreyle 5-6 hafta boyunca uygulanýr. Bir diðer yöntem radyocerrahi yöntemleridir. Bu tedavi þeklinde çok iyi bir þekilde odaklanmýþ radyasyon ýþýnlarý tümör üzerine uygulanýr. Bu yöntem en sýklýkla geleneksel tedavi sonrasýnda tekrarlayan tümörlerde uygulanýr. Küçük çocuklarda radyasyon tedavisinin uzun dönemde ortaya çýkabilecek yan etkilerinden kaçýnmak için kemoterapi, radyasyon tedavisini ertelemek amacýyla uygulanabilir. Kemoterapiye raðmen tümör büyümeye devam ederse o zaman radyasyon tedavisi baþlanabilir.

Kemoterapi. Bu tedavi þeklinde kanser hücrelerini öldürmeye yarayan bir tekým ilaçlar kullanýlarak tümör yok edilmeye çalýþýlýr. Bazý tümörler tedaviye yanýt verirken bazýlarý da büyümeye devam ederler. Bebek ve çocuklardaki tümörlerde radyasyon tedavisini erteleyebilmek için de kemoterapi kullanýlýr.

Bazý tedaviler saðkalým sürelerini uzatýrken çocuklarda önemli yan etkilere yol açabilir. Tedaviye baþlamadan önce çocuklara nörofizyolojik bir takým testler yapmak gerekebilir. Özellikle beynin alt tarafýnda kalan ependimomalarýn cerrahi tedavisinden sonra giderek artan denge, konuþma veya yutma problemleri ortaya çýkabilir. Bu deðiþikliklerin çoðu haftalar ya da aylar içinde düzelebilir.

Çocuklarda radyasyon tedavisinin de önemli yan etkileri olabilir. Tedavi sýrasýnda özellikle 3 yaþýn altýnda olan çocuklarda beyne radyasyon tedavisinden sonra zekada azalma ve öðrenme güçlükleri ortaya çýkabilir. Ortaya çýkacak öðrenme güçlüðünün boyutlarý çocuðun yaþýna ve radyoterapi uygulanan beyin alanýnýn büyüklüðüne baðlýdýr. Daha büyük çocuklarda ve eriþkinlerde bu sorunlar çok daha azdýr. Büyüme bozukluklarý, bir takým önemli hormonlarýn salgýlandýðý hipotalamus ve hipofiz bezine oluþabilecek hasara baðlý olarak da ortaya çýkabilir. Bu hasara baðlý olarak hormonlarýn salgýlanmasý azalýr ya da durursa bu hormonlarýn ilaç olarak dýþarýdan alýnmasý gerekir.

Kemoterapinin uzun süreli etkileri üzerine çalýþmalar halen sürmektedir. Bazý kemoterapi ilaçlarý iþitme kaybýna neden olabilirler. Hem radyasyon hem de kemoterapi ikinci bir kanser veya beyin tümörü oluþumu riskini artýrabilirler. Kemoterapi kýsýrlýða neden olabilir.

Tümörün tekrarlayýp tekrarlamayacaðýný belirleyen en önemli faktör ameliyat sýrasýnda tümörün ne oranda çýkartýlabildiðidir. Taný konduðu andaki yaþ, cerrahiden sonra geriye kalan tümör miktarý, tümörün yayýlýp yayýlmadýðý ve hangi tedavinin uygulandýðý, tümörün tekrarlama olasýlýðýný etkileyen diðer faktörlerdir. Tümörleri tekrarlayan kiþilerde tekrar cerrahi ve diðer tedaviler uygulanýr.

Ameliyattan sonra saðlýklý beslenmek, düþük yaðlý, düþük tuzlu bir beslenme tarzý geliþtirmek önemlidir. Sigara içmemek ve düzenli egzersiz yapmak da boyun atar damarlarýnýn tekrar týkanmasýný önlemek için önemlidir.

Beyin içindeki destek hücrelerinden, yani glialardan oluþan tümörlere glioma denir. Ependimoma bir gliomadýr. Ependimomalar beynin içindeki boþluklarý yani ventrikülleri kaplayan ependima hücrelerinden köken alýrlar. Ependimolar yumuþak, grimsi veya kýrmýzý tümörlerdir. Bazen içlerinde sývý dolu kistler ya da kireçlenmeler bulunabilir.

Ependimomalar beynin üst üçte ikisinde (supratentorial) veya alt üçte birinde (infratentorial) olabilirler. Bulunduklarý yere göre de belirti ve bulgu verirler.

Dört tip ependimoma vardýr: miksopapiller ependimoma, subependimoma, ependimoma ve anaplastik ependimoma. Bunlardan miksopapiller ependimomalar daha çok omuriliðin alt kýsýmlarýnda görülür. Subependimomalar ise genellikle bir beyin boþluðu olan ventriküllerde ortaya çýkar. Bunlarýn her ikisi de yavaþ büyüyen ve görece daha iyi sonuçlarý olan tümörlerdir. Ependimadan köken alan tümörlerin en sýk görüleni ependimomalardýr. Bu tümörler genellikle beynin arka boþluðunda ya da omurilikte görülür. Anaplastik ependimomalar hepsinin içinde en hýzlý ilerleyen, en kötü sonuçlu tümörlerdir. Bunlar da genellikle beynin arka boþluðunda yer alýr.

Ependimomalar görece olarak nadir rastlanan tümörlerdir. Bütün beyin tümörlerinin yaklaþýk %3-6’sýný oluþtururlar. Ancak bu tümörler çocuklarda en sýk üçüncü beyin tümörleridir. Ependimomalarýn %30’undan çoðu 3 yaþýndan küçük çocuklarda görülür. Eriþkinlerde de görülen bu tümör bu grupta yaklaþýk %60 oranýnda omurilikte görülürken, çocuklarda %90 oranýnda beyinde ve genellikle arka boþlukta görülür.

Diðer beyin tümörleri gibi ependimomalarýn da nedeni bilinmemektedir. Son yýllarda yapýlan bazý araþtýrmalarda bir takým virüslerin bu beyin tümörlerinin ortaya çýkmasýyla iliþkileri olduðu gösterilmiþtir. Ancak bu bulgunun doðru olup olmadýðýnýn doðrulanmasý için daha çok çalýþmaya ihtiyaç vardýr.

Ependimomalarýn belirti ve bulgularý tümörün yeri ve büyüklüðüne baðlýdýr. Bebeklerde kafanýn büyümesi ilk bulgu olabilir. Huzursuzluk, uykuya meyil ve kusma görülebilir. Daha büyük çocuklarda ve eriþkinlerde en sýk görülen belirti ve bulgular bulantý, kusma ve baþ aðrýsýdýr. Bu bulgular, büyüyen tümörün, beyin omurilik sývýsýnýn normal dolaþýmýný bozmasý nedeniyle ortaya çýkar. Beyin sapý civarýndaki tümörler þaþýlýk, denge ve yürüme problemlerine neden olabilir. Yine beyin sapý veya üst omurilik civarýndaki tümörler ense aðrýlarýna neden olabilirler. Beyin yarýkürelerinde yer alan tümörler nöbetlere, baþ aðrýsýna, vücudun tek tarafýnda kuvvetsizliðe neden olabilir. Omurilikteki tümörler bacak veya sýrt aðrýsýna neden olabilir. Omuriliðin alt kýsmýndaki tümörler ise idrar yapma veya dýþkýlamada problemlere neden olabilir.

Beyin tümörü olduðundan þüphelenilen kiþilere MRI ve/veya CT yapýlmasý gerekir. Radyo dalgalarý ve manyetik alanlar kullanýlarak beynin fotoðrafýný çekmeye yarayan MRI tümörün yeri ile ilgili bilgi edinmeye yarar. Ancak kesin taný için tümörden biyosi almak ve mikroskopik inceleme yapmak gereklidir. Ependimomalarýn sadece %10-15’lik bir kýsmý beyin-omurilik sývýsýna yayýlým gösterir. Bazen beyin omurilik sývýsýna ulaþan tümör hücreleri beynin diðer bir yerinde de tümör oluþumuna neden olur. Bu durumdan þüphe ediliyorsa beyin omurilik sývýsýndan örnek alarak inceleme yapmak gerekir. Bu inceleme sonucunda elde edilen bilgi tedavinin planlanmasýnda faydalýdýr.

Ependimomalardaki tedavi tümörün yerine, ne kadar kötü huylu olduðuna ve tümörün omuriliðe yayýlým gösterip göstermediðine göre deðiþir. Tedavi seçenekleri cerrahi, radyasyon tedavisi ve ilaç tedavisidir.

Cerrahi tedavi. Ependimomadaki cerrahi yaklaþýmda en önemli ilke tümörün mümkün olduðunca büyük bir kýsmýnýn cerrahi sýrasýnda çýkartýlmasýdýr. Tümörün görünen bütün kýsýmlarýnýn çýkartýlabildiði hastalarda hastalýðýn tedavi þansý en yüksektir. Ancak bütün tümörlerde bu kadar büyük bir çýkarma mümkün olmayabilir. Cerrahi sýrasýnda yüksek büyütme gücüne sahip mikroskoplarýn kullanýlmasý, cerrahýn ameliyat sahasýný daha net bir þekilde görebilmesine yardýmcý olur. Özellikle beyin sapýnda veya beyin boþluklarýnda yerleþim gösteren tümörlerde tam çýkarma mümkün olmayabilir. Çocuklarda beyin sapýna doðru uzanan ependimomalar da bu türden, çýkarýlmasý güç tümörlerdir. Çocuklarda genellikle taný esnasýnda var olan beyinde sývý toplanmasý (hidrosefalus), tümörün kýsmi çýkartýlmasý ile bile bir miktar düzelebilir. Ancak genellikle bu ameliyatlarda beyin içinde hapis kalan sývýnýn beyin boþluklarýndan karýn içine doðru akmasýný saðlamak için yapay bir yol açýlabilir. Buna ventriküloperitoneal þant adý verilir. Genellikle bu tür ameliyatlardan sonra beyin içindeki fazla sývýnýn dýþarýya akabilmesi için kafa içinden dýþýna doðru bir kanal açýk býrakýlýr. Birkaç gün sonra bu kapatýlamazsa bu kez kalýcý bir kanal açýlmasý gerekebilir.

Ameliyattan sonra tümörün ne kadarýnýn çýkartýlabildiðinin kesinleþtirilmesi için MRI yapýlmasý gerekir.

Radyasyon tedavisi. Radyasyon tedavisi daha ileri yaþlardaki çocuklar ve eriþkinler için cerrahiden sonra önerilen bir yöntemdir. Cerrahi sýrasýnda tümörün bütün görünen kýsmý çýkartýlsa bile radyasyon tedavisi önerilebilir. Bu þekilde yapýlan tedavi yaklaþýmýnda uzun dönemdeki baþarý þansý daha yüksektir. Bu tedavinin planlanmasýnda hastanýn yaþý, tümörün yeri, ne kadar kolaylýkla çýkartýlabildiði ve yayýlým gösterip göstermediði önemli kriterlerdir. Tümör sadece tek bölgedeyse radyasyon tedavisi sadece beynin o kýsmýna verilir. Eðer tümör yayýlým göstermiþse radyasyon tedavisi bütün beyine verilir; tümörün köken aldýðý bölgeye ekstra bir doz verilir. Geleneksel tedavi haftada 5 gün süreyle 5-6 hafta boyunca uygulanýr. Bir diðer yöntem radyocerrahi yöntemleridir. Bu tedavi þeklinde çok iyi bir þekilde odaklanmýþ radyasyon ýþýnlarý tümör üzerine uygulanýr. Bu yöntem en sýklýkla geleneksel tedavi sonrasýnda tekrarlayan tümörlerde uygulanýr. Küçük çocuklarda radyasyon tedavisinin uzun dönemde ortaya çýkabilecek yan etkilerinden kaçýnmak için kemoterapi, radyasyon tedavisini ertelemek amacýyla uygulanabilir. Kemoterapiye raðmen tümör büyümeye devam ederse o zaman radyasyon tedavisi baþlanabilir.

Kemoterapi. Bu tedavi þeklinde kanser hücrelerini öldürmeye yarayan bir tekým ilaçlar kullanýlarak tümör yok edilmeye çalýþýlýr. Bazý tümörler tedaviye yanýt verirken bazýlarý da büyümeye devam ederler. Bebek ve çocuklardaki tümörlerde radyasyon tedavisini erteleyebilmek için de kemoterapi kullanýlýr.

Bazý tedaviler saðkalým sürelerini uzatýrken çocuklarda önemli yan etkilere yol açabilir. Tedaviye baþlamadan önce çocuklara nörofizyolojik bir takým testler yapmak gerekebilir. Özellikle beynin alt tarafýnda kalan ependimomalarýn cerrahi tedavisinden sonra giderek artan denge, konuþma veya yutma problemleri ortaya çýkabilir. Bu deðiþikliklerin çoðu haftalar ya da aylar içinde düzelebilir.

Çocuklarda radyasyon tedavisinin de önemli yan etkileri olabilir. Tedavi sýrasýnda özellikle 3 yaþýn altýnda olan çocuklarda beyne radyasyon tedavisinden sonra zekada azalma ve öðrenme güçlükleri ortaya çýkabilir. Ortaya çýkacak öðrenme güçlüðünün boyutlarý çocuðun yaþýna ve radyoterapi uygulanan beyin alanýnýn büyüklüðüne baðlýdýr. Daha büyük çocuklarda ve eriþkinlerde bu sorunlar çok daha azdýr. Büyüme bozukluklarý, bir takým önemli hormonlarýn salgýlandýðý hipotalamus ve hipofiz bezine oluþabilecek hasara baðlý olarak da ortaya çýkabilir. Bu hasara baðlý olarak hormonlarýn salgýlanmasý azalýr ya da durursa bu hormonlarýn ilaç olarak dýþarýdan alýnmasý gerekir.

Kemoterapinin uzun süreli etkileri üzerine çalýþmalar halen sürmektedir. Bazý kemoterapi ilaçlarý iþitme kaybýna neden olabilirler. Hem radyasyon hem de kemoterapi ikinci bir kanser veya beyin tümörü oluþumu riskini artýrabilirler. Kemoterapi kýsýrlýða neden olabilir.

Tümörün tekrarlayýp tekrarlamayacaðýný belirleyen en önemli faktör ameliyat sýrasýnda tümörün ne oranda çýkartýlabildiðidir. Taný konduðu andaki yaþ, cerrahiden sonra geriye kalan tümör miktarý, tümörün yayýlýp yayýlmadýðý ve hangi tedavinin uygulandýðý, tümörün tekrarlama olasýlýðýný etkileyen diðer faktörlerdir. Tümörleri tekrarlayan kiþilerde tekrar cerrahi ve diðer tedaviler uygulanýr.

Ameliyattan sonra saðlýklý beslenmek, düþük yaðlý, düþük tuzlu bir beslenme tarzý geliþtirmek önemlidir. Sigara içmemek ve düzenli egzersiz yapmak da boyun atar damarlarýnýn tekrar týkanmasýný önlemek için önemlidir.