x
Genel Bilgiler
Giriş
KALIN BAÐIRSAK KANSERÝ HAKKINDA NELER BÝLÝYORUZ
ABD’de her yýl 150.000’den fazla kiþi kalýn baðýrsak kanseri olduðunu öðreniyor. Türkiye’de ise çok saðlýklý kanser kayýtlarýnýn olmamasýna raðmen orantýsal olarak yaklaþýk 30.000 kiþinin kolorektal kansere yakalandýðýný tahmin ediyoruz. Marmara Üniversitesi Týp Fakültesi Onkoloji Bilim Dalý olarak size bu konuda önemli olabilecek bilgileri vermeyi amaçladýk. Bu bilgiler kalýn baðýrsak kanserinin belirtileri, tanýsý, tedavisi ve bu hastalýðýn nedenleri ve nasýl korunulabileceðini içermektedir.
ABD’de her yýl 150.000’den fazla kiþi kalýn baðýrsak kanseri olduðunu öðreniyor. Türkiye’de ise çok saðlýklý kanser kayýtlarýnýn olmamasýna raðmen orantýsal olarak yaklaþýk 30.000 kiþinin kolorektal kansere yakalandýðýný tahmin ediyoruz. Marmara Üniversitesi Týp Fakültesi Onkoloji Bilim Dalý olarak size bu konuda önemli olabilecek bilgileri vermeyi amaçladýk. Bu bilgiler kalýn baðýrsak kanserinin belirtileri, tanýsý, tedavisi ve bu hastalýðýn nedenleri ve nasýl korunulabileceðini içermektedir.
KOLON ve REKTUM
Kolon ve rektum, sindirim sisteminin “kalýn baðýrsak” olarak adlandýrýlan kýsmýný oluþturur. Kalýn baðýrsaklarýn yaklaþýk 150-180 cm’lik üst kýsmýna “kolon”, 15-17 cm’lik alt kýsmýna ise “rektum” adý verilir.
Yiyecekler, midede ve ince baðýrsaklarda sindirildikten sonra kalýn baðýrsaklara gelirler. Burada baðýrsak içeriðinin içinde sindirim sisteminin daha üst kýsýmlarýnda emilmemiþ olan su da vücutça emilerek geriye ‘gaita’ olarak adlandýrýlan katý kýsým kalýr. Gaita, kolon ve rektum boyunca ilerleyerek daha sonra anüs yoluyla vücuttan atýlýr.
Kolon ve rektum, sindirim sisteminin “kalýn baðýrsak” olarak adlandýrýlan kýsmýný oluþturur. Kalýn baðýrsaklarýn yaklaþýk 150-180 cm’lik üst kýsmýna “kolon”, 15-17 cm’lik alt kýsmýna ise “rektum” adý verilir.
Yiyecekler, midede ve ince baðýrsaklarda sindirildikten sonra kalýn baðýrsaklara gelirler. Burada baðýrsak içeriðinin içinde sindirim sisteminin daha üst kýsýmlarýnda emilmemiþ olan su da vücutça emilerek geriye ‘gaita’ olarak adlandýrýlan katý kýsým kalýr. Gaita, kolon ve rektum boyunca ilerleyerek daha sonra anüs yoluyla vücuttan atýlýr.
KANSER NEDÝR?
Kanser vücuttaki hücrelerin kontrolsüz olarak aþýrý þekilde çoðalýp, vücudun çeþitli bölgelerine daðýlmalarýdýr. 100’den fazla deðiþik kanser türü vardýr.
Vücudun tüm diðer organlarýnda olduðu gibi kolon ve rektum da deðiþik türde hücre gruplarýndan oluþmuþtur. Normal olarak hücreler ancak organizma onlara gerek duyduðunda çoðalýrlar. Bu durum organizmanýn belirli bir düzen içerisinde geliþmesini ve böylece saðlýklý kalmasýný saðlar.
Hücreler gerek olmadýðý halde bölünüp, çoðalýrlarsa o bölgede bir doku kitlesi oluþur. Fazladan oluþan bu kitle ‘tümör (ur)’ olarak adlandýrýlýr. Bu kitleler benign (selim) veya malign (habis) olabilirler.
Benign (selim) tümörler kanser deðildir. Onlar komþu dokulara ve vücudun diðer organlarýna yayýlmazlar. Bening tümörler genelde vücuttan çýkarýlabilirler. Nadiren zararlý olabilirler.
Polip, bening bir tümördür. Kolon veya rektum duvarýnda oluþabilir. Kolon ve rektumdaki bu polipler ileride kansere dönüþebilme olasýlýklarý nedeniyle çýkartýlmalýdýrlar. Bir kiþide polip saptanýrsa, yeni bir polip oluþma olasýlýðý yüksektir. Bu nedenle bu kiþiler düzenli olarak kontrolden geçirilmelidirler.
Malign (habis) tümörler kanser olarak adlandýrýlýrlar. Bu tümörler komþu doku ve organlara sýçrayýp, onlara zarar verebilirler. Kanser hücreleri kanserli dokudan koparak kana karýþabilirler veya lenf yollarýna girebilirler. Kanserin yayýlmasý ve vücudun diðer bölgelerinde tümör oluþmasý bu yolla olur. Kanserin sýçramasý ve yayýlmasý “metastaz” olarak adlandýrýlýr.
Kanser vücuttaki hücrelerin kontrolsüz olarak aþýrý þekilde çoðalýp, vücudun çeþitli bölgelerine daðýlmalarýdýr. 100’den fazla deðiþik kanser türü vardýr.
Vücudun tüm diðer organlarýnda olduðu gibi kolon ve rektum da deðiþik türde hücre gruplarýndan oluþmuþtur. Normal olarak hücreler ancak organizma onlara gerek duyduðunda çoðalýrlar. Bu durum organizmanýn belirli bir düzen içerisinde geliþmesini ve böylece saðlýklý kalmasýný saðlar.
Hücreler gerek olmadýðý halde bölünüp, çoðalýrlarsa o bölgede bir doku kitlesi oluþur. Fazladan oluþan bu kitle ‘tümör (ur)’ olarak adlandýrýlýr. Bu kitleler benign (selim) veya malign (habis) olabilirler.
Benign (selim) tümörler kanser deðildir. Onlar komþu dokulara ve vücudun diðer organlarýna yayýlmazlar. Bening tümörler genelde vücuttan çýkarýlabilirler. Nadiren zararlý olabilirler.
Polip, bening bir tümördür. Kolon veya rektum duvarýnda oluþabilir. Kolon ve rektumdaki bu polipler ileride kansere dönüþebilme olasýlýklarý nedeniyle çýkartýlmalýdýrlar. Bir kiþide polip saptanýrsa, yeni bir polip oluþma olasýlýðý yüksektir. Bu nedenle bu kiþiler düzenli olarak kontrolden geçirilmelidirler.
Malign (habis) tümörler kanser olarak adlandýrýlýrlar. Bu tümörler komþu doku ve organlara sýçrayýp, onlara zarar verebilirler. Kanser hücreleri kanserli dokudan koparak kana karýþabilirler veya lenf yollarýna girebilirler. Kanserin yayýlmasý ve vücudun diðer bölgelerinde tümör oluþmasý bu yolla olur. Kanserin sýçramasý ve yayýlmasý “metastaz” olarak adlandýrýlýr.
x
Polipler: Çoðu (hemen hemen hepsi) kolorektal kanser, baðýrsak poliplerinden geliþir. Polip selim bir oluþumdur fakat bazen kansere dönüþebilir. Poliplerin alýnmasý kanser oluþumunu önlemede en önemli yoldur.
Yaþ: 50 yaþýn üstü kolorektal kanser riskinin arttýðý yaþ grubudur.
Familial polipozis: Bu kalýtsal hastalýk kalýn baðýrsaklarda yüzlerce polip oluþumu ile kendini gösterir. Zamanla bu polipler kansere dönüþebilirler. Tedavi edilmemiþ “familial polipozis”li hastalar mutlaka bir süre sonra kanser olurlar.
Diyet: Diyetlerinde yüksek yað, düþük meyve ve sebze ve düþük posalý gýdalar alanlarda kolorektal kanser görülme riski daha fazladýr.
Ülseratif kolit: Bu hastalýk baðýrsaðýn iltihabi bir hastalýðýdýr. Bu hastalarda diðer insanlara göre baðýrsak kanseri olma riski daha fazladýr. Araþtýrmacýlar bazý faktörlerin de kanser oluþumunu arttýrdýðýný düþünmektedirler. Örneðin þehir yaþamýnýn kanser oluþumunu arttýrdýðý düþünülmektedir. Siyah ýrkta kolon kanseri, beyaz ýrkta da rektum kanseri görülme sýklýðý fazladýr.
Ýnsanlar baðýrsak kanseri olma risklerini azaltabilirler. Örneðin baðýrsaklarýnda polip saptanan birisi doktoru ile görüþerek onun alýnmasýný saðlayabilir. Yeme alýþkanlýklarýný deðiþtirip daha az yaðlý yiyecekler yiyebilirler. Fazla yaðlý yiyecekler; et, yumurta, kurutulmuþ yiyecekler, yemeklerde ve salatalarda kullanýlan yaðlardýr. Ýnsanlar yiyeceklerindeki posa miktarýný artýrabilirler. Posalý yiyecekler; kepekli ekmek ve tahýllardýr. Bu konuda diyet uzmanlarý size yardýmcý olabilir.
Sonuç olarak özellikle 50 yaþ üzeri insanlarýn baðýrsak kanseri konusunda risk durumlarýný doktorlarý ile görüþüp, onlarýn uygun göreceði kontrolleri yaptýrmalarýnda yarar vardýr.
Etioloji, sebepler, risk faktörleri
NEDENLER VE KORUNMA
Kolorektal kanser en sýk kanserlerden biridir. Kolorektal kanser oluþumu tek bir sebebe baðlanamaz. Çeþitli faktörler kolorektal kanser oluþumunda rol oynayabilir. Kanser bulaþýcý deðildir. Bazý insanlarýn kolorektal kanser olma riski diðerlerinden daha fazladýr. Aþaðýdaki durumlarda risk artmýþtýr:
Kolorektal kanser en sýk kanserlerden biridir. Kolorektal kanser oluþumu tek bir sebebe baðlanamaz. Çeþitli faktörler kolorektal kanser oluþumunda rol oynayabilir. Kanser bulaþýcý deðildir. Bazý insanlarýn kolorektal kanser olma riski diðerlerinden daha fazladýr. Aþaðýdaki durumlarda risk artmýþtýr:
Polipler: Çoðu (hemen hemen hepsi) kolorektal kanser, baðýrsak poliplerinden geliþir. Polip selim bir oluþumdur fakat bazen kansere dönüþebilir. Poliplerin alýnmasý kanser oluþumunu önlemede en önemli yoldur.
Yaþ: 50 yaþýn üstü kolorektal kanser riskinin arttýðý yaþ grubudur.
Aile öyküsü: Yakýn akrabalarda baðýrsak kanseri bulunmasý kanser oluþum riskini artýrýr. Hatta bazý tip kolon kanserleri ailesel geçiþ gösterir.
Familial polipozis: Bu kalýtsal hastalýk kalýn baðýrsaklarda yüzlerce polip oluþumu ile kendini gösterir. Zamanla bu polipler kansere dönüþebilirler. Tedavi edilmemiþ “familial polipozis”li hastalar mutlaka bir süre sonra kanser olurlar.
Diyet: Diyetlerinde yüksek yað, düþük meyve ve sebze ve düþük posalý gýdalar alanlarda kolorektal kanser görülme riski daha fazladýr.
Ülseratif kolit: Bu hastalýk baðýrsaðýn iltihabi bir hastalýðýdýr. Bu hastalarda diðer insanlara göre baðýrsak kanseri olma riski daha fazladýr. Araþtýrmacýlar bazý faktörlerin de kanser oluþumunu arttýrdýðýný düþünmektedirler. Örneðin þehir yaþamýnýn kanser oluþumunu arttýrdýðý düþünülmektedir. Siyah ýrkta kolon kanseri, beyaz ýrkta da rektum kanseri görülme sýklýðý fazladýr.
Ýnsanlar baðýrsak kanseri olma risklerini azaltabilirler. Örneðin baðýrsaklarýnda polip saptanan birisi doktoru ile görüþerek onun alýnmasýný saðlayabilir. Yeme alýþkanlýklarýný deðiþtirip daha az yaðlý yiyecekler yiyebilirler. Fazla yaðlý yiyecekler; et, yumurta, kurutulmuþ yiyecekler, yemeklerde ve salatalarda kullanýlan yaðlardýr. Ýnsanlar yiyeceklerindeki posa miktarýný artýrabilirler. Posalý yiyecekler; kepekli ekmek ve tahýllardýr. Bu konuda diyet uzmanlarý size yardýmcý olabilir.
Sonuç olarak özellikle 50 yaþ üzeri insanlarýn baðýrsak kanseri konusunda risk durumlarýný doktorlarý ile görüþüp, onlarýn uygun göreceði kontrolleri yaptýrmalarýnda yarar vardýr.
x
- Dýþkýlama alýþkanlýklarýnda deðiþiklik,
- Ýshal veya kabýzlýk olmasý,
- Gaitada bulaþmýþ kan görülmesi veya gaitanýn katran gibi siyah bir renk almasý,
- Dýþký çapýnýn incelmesi,
- Genel mide yakýnmalarý (gaz, þiþkinlik, aðrý veya kramplar),
Yakınmalar
Kolorektal kanserler çeþitli belirtiler gösterebilirler. Hangi belirtilerin görülmesi durumunda kolorektal kanserden kuþkulanýlmalýdýr. Kolorektal kanserin belirti ve bulgularý nelerdir?
- Dýþkýlama alýþkanlýklarýnda deðiþiklik,
- Ýshal veya kabýzlýk olmasý,
- Gaitada bulaþmýþ kan görülmesi veya gaitanýn katran gibi siyah bir renk almasý,
- Dýþký çapýnýn incelmesi,
- Genel mide yakýnmalarý (gaz, þiþkinlik, aðrý veya kramplar),
- Sýklaþmýþ gaz aðrýlarý,
- Baðýrsaklarýn dýþkýlama sonunda tamamen boþalamamýþ gibi olma hali,
- Nedeni bilinmeyen kilo kaybý,
- Uzun süren halsizlik.
Bu belirtiler ülser, baðýrsak iltihabý, hemoroid gibi diðer nedenlerle de olabilir. Belirtilerin hangi nedenle olduðuna doktorunuz karar verecektir. Bu belirtilerin görülmesi halinde doktorunuza baþvurmalýsýnýz. Doktorunuz bu belirtiler nedeniyle sizi bu konuda uzmanlaþmýþ diðer bir doktora gönderebilir (gastroenterolog gibi).
- Baðýrsaklarýn dýþkýlama sonunda tamamen boþalamamýþ gibi olma hali,
- Nedeni bilinmeyen kilo kaybý,
- Uzun süren halsizlik.
Bu belirtiler ülser, baðýrsak iltihabý, hemoroid gibi diðer nedenlerle de olabilir. Belirtilerin hangi nedenle olduðuna doktorunuz karar verecektir. Bu belirtilerin görülmesi halinde doktorunuza baþvurmalýsýnýz. Doktorunuz bu belirtiler nedeniyle sizi bu konuda uzmanlaþmýþ diðer bir doktora gönderebilir (gastroenterolog gibi).
x
Laboratuvar testleri
Kolorektal kanserin tanýsý nasýl konur ?
Yukarýda belirtilen bulgularýn nedenini bulabilmek için doktorunuz siz ve aileniz hakkýnda bir takým sorular soracak, ayrýntýlý bir muayene yapacak ve bir takým tetkikler isteyecektir. Daha önce bahsedilen tetkiklere ek olarak doktorunuz aþaðýdaki ek testleri isteyebilir.
Barsak sisteminin görüntülenmesi: Hastaya baryum içeren bir solusyonun makat yoluyla verilmesinden sonra röntgen filmlerinin çekilmesi iþlemidir (barium enema). Baryum kolon ve rektumun görüntülenmesini saðlayarak doktorun tümörü veya diðer bir anormalliði tanýmasýný saðlar.
Doktorun küçük bir tümörü görebilmek için bazen baðýrsaklarý geniþletmesi gerekebilir. Bu nedenle test boyunca dikkatli bir þekilde baðýrsaklara hava verilebilir. Bu iþlem “çift kontrastlý baryumlu film” olarak adlandýrýlýr.
Kolonoskopi: Yine ýþýklý bir tüp kullanarak kolonun tümünün incelenmesidir. Bu iþlem bükülebilir bir sigmoidoskop ile yapýlanla aynýdýr fakat bu kez ýþýklý tüp daha uzundur.
Doktor bir polip veya anormal bir büyüme saptarsa onu sigmoidoskop veya kolonoskop yardýmýyla alabilir. Alýnan bu parçayý patoloji doktoruna göndererek o parçanýn incelenmesini ve kanser hücrelerinin araþtýrýlmasýný saðlar. Bu iþlemin adý “biopsi almak”týr. Poliplerin çoðu benign (selim)’dir. Fakat bunu saptamanýn tek yolu biopsi almaktýr. Eðer patolog (patoloji uzmaný) kanser saptarsa, hastanýn doktoru bu kanserin evresini, büyüklüðünü ve yaygýnlýðýný bilmek ister. Evreleme
iþlemi, kanserin baþka bir dokuya yayýlýp yayýlmadýðý ve diðer organlarý etkileyip etkilemediði konusunda doktora yardýmcý olur. Tedavinin nasýl olacaðý kararý bu bulgulara göre verilir.
Evreleme, kolorektal kanserin çoðunlukla akciðerler ve karaciðere yayýlmasý nedeniyle röntgen filmleri, ultrasonografi ve bilgisayarlý tomografi ile bu organlarýn taranmasýyla yapýlýr. Doktorunuz karaciðer fonksiyonlarýnýn belirlenmesi amacýyla ek kan tetkikleri isteyebilir, ayrýca CEA (karsino embriyojenik antijen) testi istenebilir. Bu test özellikle hastalýðýn yayýldýðý durumlarda, kolorektal kanserli insanlarýn kanýnda normalden daha fazla miktarda bulunabilir.
Barsak sisteminin görüntülenmesi: Hastaya baryum içeren bir solusyonun makat yoluyla verilmesinden sonra röntgen filmlerinin çekilmesi iþlemidir (barium enema). Baryum kolon ve rektumun görüntülenmesini saðlayarak doktorun tümörü veya diðer bir anormalliði tanýmasýný saðlar.
Doktorun küçük bir tümörü görebilmek için bazen baðýrsaklarý geniþletmesi gerekebilir. Bu nedenle test boyunca dikkatli bir þekilde baðýrsaklara hava verilebilir. Bu iþlem “çift kontrastlý baryumlu film” olarak adlandýrýlýr.
Kolonoskopi: Yine ýþýklý bir tüp kullanarak kolonun tümünün incelenmesidir. Bu iþlem bükülebilir bir sigmoidoskop ile yapýlanla aynýdýr fakat bu kez ýþýklý tüp daha uzundur.
Doktor bir polip veya anormal bir büyüme saptarsa onu sigmoidoskop veya kolonoskop yardýmýyla alabilir. Alýnan bu parçayý patoloji doktoruna göndererek o parçanýn incelenmesini ve kanser hücrelerinin araþtýrýlmasýný saðlar. Bu iþlemin adý “biopsi almak”týr. Poliplerin çoðu benign (selim)’dir. Fakat bunu saptamanýn tek yolu biopsi almaktýr. Eðer patolog (patoloji uzmaný) kanser saptarsa, hastanýn doktoru bu kanserin evresini, büyüklüðünü ve yaygýnlýðýný bilmek ister. Evreleme
iþlemi, kanserin baþka bir dokuya yayýlýp yayýlmadýðý ve diðer organlarý etkileyip etkilemediði konusunda doktora yardýmcý olur. Tedavinin nasýl olacaðý kararý bu bulgulara göre verilir.
Evreleme, kolorektal kanserin çoðunlukla akciðerler ve karaciðere yayýlmasý nedeniyle röntgen filmleri, ultrasonografi ve bilgisayarlý tomografi ile bu organlarýn taranmasýyla yapýlýr. Doktorunuz karaciðer fonksiyonlarýnýn belirlenmesi amacýyla ek kan tetkikleri isteyebilir, ayrýca CEA (karsino embriyojenik antijen) testi istenebilir. Bu test özellikle hastalýðýn yayýldýðý durumlarda, kolorektal kanserli insanlarýn kanýnda normalden daha fazla miktarda bulunabilir.
x
Medikal tedaviler
TEDAVÝ YÖNTEMLERÝ
Kalýn baðýrsak kanseri genellikle cerrahi, kemoterapi ve/veya radyasyon (ýþýn) tedavisi ile tedavi edilir. Biyolojik tedavi gibi yeni tedavi yaklaþýmlarý ile ilgili çalýþmalar sürdürülmektedir. Bir hasta için bu tedavi þekillerinden biri veya birkaçýnýn kombinasyonu gerekebilir.
Cerrahi, kalýn baðýrsak kanseri için en sýk kullanýlan tedavi þeklidir. Ameliyatýn tipi hastalýðýn yerine ve büyüklüðüne baðlý olarak deðiþir. Hastalarýn çoðunda baðýrsaklarýn bir kýsmýnýn alýnmasý (partial colectomy) þeklinde bir yöntem uygulanýr. Bu operasyonda cerrah kalýn baðýrsaklarýn kanserli kýsmý ile birlikte onun çevresindeki bir miktar saðlam dokuyu çýkarýr. Cerrahi, sýklýkla erken evre baðýrsak kanserlerinde gerekli tek tedavi þeklidir.
Genelde tümör çevresindeki lenf nodlarýný da çýkarmak kanserin evresi konusunda yardýmcý olur. Patoloji uzmanlarý bu lenf nodlarýný mikroskop altýnda inceleyerek onlara kanserin bulaþýp bulaþmadýðýný tespit ederler. Eðer kanser bu lenf düðümlerine sýçramýþsa, vücudun diðer bölümlerine de sýçramýþ olmasý muhtemeldir ve bu durum daha fazla tedaviyi gerektirir. Çoðu vakada cerrahlar, kalýn baðýrsaklarýn tümörlü kýsmýný çýkardýktan sonra saðlam kýsýmlarýný birbirine baðlarlar. Cerrahi uygulamanýn bu kýsmý “anastamoz” olarak adlandýrýlýr. Eðer kalýn
baðýrsaklarýn saðlam kýsýmlarý birbirine baðlanamazsa cerrah “kolostomi” denilen bir iþlem uygulayarak, karýn duvarýnda kalýn baðýrsak içeriðinin dýþarý atýlmasýný saðlayan bir delik açarak baðýrsaklarý buraya baðlar. Hasta bu deliðe bir torba takarak gaitanýn bu torbada birikmesini saðlar.
Kalýn baðýrsak kanseri genellikle cerrahi, kemoterapi ve/veya radyasyon (ýþýn) tedavisi ile tedavi edilir. Biyolojik tedavi gibi yeni tedavi yaklaþýmlarý ile ilgili çalýþmalar sürdürülmektedir. Bir hasta için bu tedavi þekillerinden biri veya birkaçýnýn kombinasyonu gerekebilir.
Cerrahi, kalýn baðýrsak kanseri için en sýk kullanýlan tedavi þeklidir. Ameliyatýn tipi hastalýðýn yerine ve büyüklüðüne baðlý olarak deðiþir. Hastalarýn çoðunda baðýrsaklarýn bir kýsmýnýn alýnmasý (partial colectomy) þeklinde bir yöntem uygulanýr. Bu operasyonda cerrah kalýn baðýrsaklarýn kanserli kýsmý ile birlikte onun çevresindeki bir miktar saðlam dokuyu çýkarýr. Cerrahi, sýklýkla erken evre baðýrsak kanserlerinde gerekli tek tedavi þeklidir.
Genelde tümör çevresindeki lenf nodlarýný da çýkarmak kanserin evresi konusunda yardýmcý olur. Patoloji uzmanlarý bu lenf nodlarýný mikroskop altýnda inceleyerek onlara kanserin bulaþýp bulaþmadýðýný tespit ederler. Eðer kanser bu lenf düðümlerine sýçramýþsa, vücudun diðer bölümlerine de sýçramýþ olmasý muhtemeldir ve bu durum daha fazla tedaviyi gerektirir. Çoðu vakada cerrahlar, kalýn baðýrsaklarýn tümörlü kýsmýný çýkardýktan sonra saðlam kýsýmlarýný birbirine baðlarlar. Cerrahi uygulamanýn bu kýsmý “anastamoz” olarak adlandýrýlýr. Eðer kalýn
baðýrsaklarýn saðlam kýsýmlarý birbirine baðlanamazsa cerrah “kolostomi” denilen bir iþlem uygulayarak, karýn duvarýnda kalýn baðýrsak içeriðinin dýþarý atýlmasýný saðlayan bir delik açarak baðýrsaklarý buraya baðlar. Hasta bu deliðe bir torba takarak gaitanýn bu torbada birikmesini saðlar.
Kolostomi geçici veya kalýcý olabilir.
Geçici kolostomi; daha alttaki baðýrsak kýsmýnýn cerrahi iþlem sonrasý iyileþmesi için geçici süre kullanýlýr. Daha sonra ikinci bir ameliyatla cerrah saðlam baðýrsak kýsýmlarýný birbirine baðlar ve kolostomiyi kapatýr. Hastalarýn baðýrsak fonksiyonlarý normale döner.
Kalýcý kolostomi; kanser rektumda ise gerekli olabilir. Kanserli bölgesi kolonun daha aþaðýsýnda olan az sayýdaki hasta için kalýcý kolostomi gerekebilir. Hastalarýn yaklaþýk %15 kadarý için kalýcý kolostomi gerekir.
Kolostomiye uyum saðlamak zaman almasýna raðmen hastalarýn çoðu normal yaþamlarýna dönebilirler. Bir hemþire veya kolostomi bakýmý konusunda deneyimli bir uzman hastalara kolostomi bakýmýný ve normal aktivitelere devam etmenin yollarýný öðretir.
Hastanýn cerrahi öncesi doktoruna sormak isteyebileceði bazý sorular:
- Ne tür bir ameliyat olacak?
- Daha sonra ne olacak? Aðrým olacak mý? Siz bana nasýl yardým edeceksiniz?
- Kolostomi gerekecek mi? Geçici mi, kalýcý mý olacak?
Geçici kolostomi; daha alttaki baðýrsak kýsmýnýn cerrahi iþlem sonrasý iyileþmesi için geçici süre kullanýlýr. Daha sonra ikinci bir ameliyatla cerrah saðlam baðýrsak kýsýmlarýný birbirine baðlar ve kolostomiyi kapatýr. Hastalarýn baðýrsak fonksiyonlarý normale döner.
Kalýcý kolostomi; kanser rektumda ise gerekli olabilir. Kanserli bölgesi kolonun daha aþaðýsýnda olan az sayýdaki hasta için kalýcý kolostomi gerekebilir. Hastalarýn yaklaþýk %15 kadarý için kalýcý kolostomi gerekir.
Kolostomiye uyum saðlamak zaman almasýna raðmen hastalarýn çoðu normal yaþamlarýna dönebilirler. Bir hemþire veya kolostomi bakýmý konusunda deneyimli bir uzman hastalara kolostomi bakýmýný ve normal aktivitelere devam etmenin yollarýný öðretir.
Hastanýn cerrahi öncesi doktoruna sormak isteyebileceði bazý sorular:
- Ne tür bir ameliyat olacak?
- Daha sonra ne olacak? Aðrým olacak mý? Siz bana nasýl yardým edeceksiniz?
- Kolostomi gerekecek mi? Geçici mi, kalýcý mý olacak?
- Hastanede ne kadar kalacaðým?
- Özel bir diyetim (perhizim) olacak mý? Bana diyeti kim verecek?
- Ne zaman düzenli iþime dönebilirim?
- Ek bir tedavi gerekecek mi?
- Özel bir diyetim (perhizim) olacak mý? Bana diyeti kim verecek?
- Ne zaman düzenli iþime dönebilirim?
- Ek bir tedavi gerekecek mi?
Kemoterapi, kanser hücrelerini öldüren ilaçlarýn kullanýlmasýdýr. Kemoterapi cerrahi iþlemin uygulanmasýndan sonra bazen hastalýðýn yayýlmasýný önlemek için verilir. Bu ek tedavi “adjuvant kemoterapi” olarak adlandýrýlýr. Kemoterapi yeni tümörlerin oluþmasýný önlemek veya tamamen çýkarýlmayan tümörlerde onlarýn oluþturduðu þikayetleri ortadan kaldýrmak için verilir. Doktor tek bir ilaç veya birkaç ilacý birlikte kullanabilir.
Kemoterapiyi yalnýz bu konuda özel eðitimi olan hemþireler verir. Kemoterapinin verilme sayýsý kür diye ifade edilir (1. kür, 2. kür gibi) ve genellikle ayný ilaçlar 21 veya 28 günde bir tekrarlanarak verilir. Kemoterapi çoðunlukla damardan sývý þeklinde ayaktan tedavi merkezlerinde veya aðýzdan hap olarak verilir. Bazen hastanýn genel durumundaki bozukluk, verilen ilaçlar veya ilaçlarýn veriliþ þekillerine göre hastalarýn tedavilerini hastanede yatarak almalarý gerekebilir. Her kür sonrasý hastalar medikal onkoloji polikliniðinde kontrol edilirler. Bu kontrollerde hastalar muayene edilir, þikayetleri dinlenir, ilaçlarýn yan etkileri sorgulanýr ve vücuttaki diðer organlara bir zarar verip vermediðini araþtýrmak için bazý kan tetkikleri istenir. Her kür öncesi kan sayýmýnýn yapýlmasý ve bu sayýmýn kemoterapiyi veren yetkili hemþirelere gösterilmesi gerekmektedir. Bir hastanýn ameliyat sonrasý kemoterapi alýp almayacaðýný, eðer alacaksa kaç kür alacaðýný patoloji raporundaki tümöre ait özellikler belirler. Ancak bu kararlarýn verilmesinde hastanýn yaþý ve genel durumu da önemli rol oynar.
Kemoterapi “sistemik bir tedavidir”, yani ilaçlar kan akýmýna karýþýr ve tüm vücuda daðýlýr. Klinik çalýþmalarda araþtýrmacýlar kemoterapi ilaçlarýný sadece tedavi edilecek bölgeye uygulamanýn yollarýný bulmaya çalýþmaktadýrlar. Karaciðere yayýlmýþ kalýn baðýrsak kanseri için ilaçlar kan damarlarý yolu ile direkt karaciðere verilebilir (Bu tedavi “intrahepatic kemoterapi” olarak adlandýrýlýr). Genelde bir kimse kemoterapi ilaçlarýný hastanede, doktor muayenehanesinde veya evde alabilir. Bu hangi ilaçlarýn verildiðine ve hastanýn genel durumuna baðlýdýr. Kýsa süreli hastanede kalmak gerekli olabilir.
Hastalar kemoterapi hakkýnda þu sorularý sorabilirler:
- Tedavinin hedefi, amacý nedir?
- Hangi ilaçlarý alacaðým? Onlar ne yapacak (neye yarayacak)?
- Ýlaçlarýn yan etkisi olacak mý? Bu durumda ne yapabilirim?
- Tedavi ne kadar sürecek?
- Tedavinin hedefi, amacý nedir?
- Hangi ilaçlarý alacaðým? Onlar ne yapacak (neye yarayacak)?
- Ýlaçlarýn yan etkisi olacak mý? Bu durumda ne yapabilirim?
- Tedavi ne kadar sürecek?
Radyasyon tedavisi, (ýþýn tedavisi veya radyoterapi olarak adlandýrýlýr) yüksek enerjili ýþýnlarýn kanser hücrelerine zarar vermesi ve onlarýn büyümesini önlemesi ilkesine dayanýr. Cerrahi tedavi gibi ýþýn tedavisi de bölgesel bir tedavidir. Sadece tedavi edilen bölgedeki kanserli hücreleri etkiler.
Radyoterapi bazen cerrahi öncesi tümörü küçülterek daha kolay alýnmasýný saðlamak için kullanýlabilir.
Radyoterapi bazen cerrahi öncesi tümörü küçülterek daha kolay alýnmasýný saðlamak için kullanýlabilir.
Daha sýk olarak cerrahi sonrasý bölgede kalan kanserli hücreleri yok etmek için kullanýlýr. Cerrahi ile çýkarýlamayan tümörlerde oluþan aðrý veya diðer belirtileri ortadan kaldýrmak için de kullanýlabilir.
Radyoterapi genelde ayaktan hastanede veya haftada 5 gün süreyle klinikte yatarak birkaç hafta süresince verilebilir. Araþtýrmacýlar radyoterapi uygulamanýn daha etkin yollarýný araþtýrmaktadýrlar. Örneðin cerrahi öncesi ve sonrasý radyoterapi uygulamanýn (sandwich tekniði) yararlarýný veya cerrahi süresince radyoterapinin uygulanmasý araþtýrýlmaktadýr. Doktorlar yayýlmamýþ rektum kanserlerinde tek baþýna (cerrahi uygulamaksýzýn) radyoterapi kullanýmýný da araþtýrýyorlar.
Radyasyon tedavisinden önce hastalarýn sormak istedikleri bazý sorular:
- Radyasyon (ýþýn) nasýl verilecek?
- Bu tedavinin amacý ve hedefi nedir?
- Tedavi ne zaman baþlayýp, ne zaman bitecek?
- Tedavi süresince kendi kendime neler yapmalýyým?
- Ne tür yan etkiler görülebilir?
- Tedavi sonucunda kýsýrlýk riski var mýdýr?
Biyolojik tedavi, vücudun savunma sisteminin harekete geçirilerek kanser hücrelerinin yok edilmesine yardýmcý olmasýnýn saðlanmasýdýr. Bazý hastalarda biyolojik tedavi kemoterapi ile birlikte kullanýlabilir veya cerrahi sonrasý adjuvant tedavi olarak kullanýlabilir. Klinik çalýþmalarda yeni biyolojik tedavi tipleri kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Hastalarýn bazý biyolojik tedavi türlerini alabilmek için hastanede kalmalarý gerekebilir.
Radyasyon tedavisinden önce hastalarýn sormak istedikleri bazý sorular:
- Radyasyon (ýþýn) nasýl verilecek?
- Bu tedavinin amacý ve hedefi nedir?
- Tedavi ne zaman baþlayýp, ne zaman bitecek?
- Tedavi süresince kendi kendime neler yapmalýyým?
- Ne tür yan etkiler görülebilir?
- Tedavi sonucunda kýsýrlýk riski var mýdýr?
Biyolojik tedavi, vücudun savunma sisteminin harekete geçirilerek kanser hücrelerinin yok edilmesine yardýmcý olmasýnýn saðlanmasýdýr. Bazý hastalarda biyolojik tedavi kemoterapi ile birlikte kullanýlabilir veya cerrahi sonrasý adjuvant tedavi olarak kullanýlabilir. Klinik çalýþmalarda yeni biyolojik tedavi tipleri kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Hastalarýn bazý biyolojik tedavi türlerini alabilmek için hastanede kalmalarý gerekebilir.
TEDAVÝNÝN YAN ETKÝLERÝ
Uygulanan kemoterapötik ilaçlarýn sadece kanser hücrelerini etkilemesini saðlamak zordur. Saðlýklý dokularýn da zarar görmesi nedeniyle tedavi istenmeyen yan etkilere neden olabilir. Kanser tedavisinin yan etkileri kiþiden kiþiye ve tedaviden tedaviye deðiþiklik gösterebilir. Doktorlar bu yan etkileri en aza indirmeye çalýþýrlar. Bu yüzden doktorun tedavi sýrasýnda ve sonrasýnda oluþabilecek saðlýk problemlerini çok iyi bilmesi gerekir.
Uygulanan kemoterapötik ilaçlarýn sadece kanser hücrelerini etkilemesini saðlamak zordur. Saðlýklý dokularýn da zarar görmesi nedeniyle tedavi istenmeyen yan etkilere neden olabilir. Kanser tedavisinin yan etkileri kiþiden kiþiye ve tedaviden tedaviye deðiþiklik gösterebilir. Doktorlar bu yan etkileri en aza indirmeye çalýþýrlar. Bu yüzden doktorun tedavi sýrasýnda ve sonrasýnda oluþabilecek saðlýk problemlerini çok iyi bilmesi gerekir.
CERRAHÝ
Kolorektal kanserde uygulanan cerrahi tedavi ve açýlan kolostomi, hastalarda geçici kabýzlýk ve ishale neden olabilir. Doktorlar oluþan bu problemleri en aza indirmek için diyet veya çeþitli ilaçlar önerebilirler. Ameliyattan sonra aðrýsý olan hasta mutlaka bunu doktoruna söylemelidir. Böylece doktoru tarafýndan verilecek ilaçlarla, oluþan aðrý giderilecektir.
Kolorektal kanserde uygulanan cerrahi tedavi ve açýlan kolostomi, hastalarda geçici kabýzlýk ve ishale neden olabilir. Doktorlar oluþan bu problemleri en aza indirmek için diyet veya çeþitli ilaçlar önerebilirler. Ameliyattan sonra aðrýsý olan hasta mutlaka bunu doktoruna söylemelidir. Böylece doktoru tarafýndan verilecek ilaçlarla, oluþan aðrý giderilecektir.
Ameliyat sonrasýnda yaranýn iyileþmesini saðlamak için fizik aktivitenin kýsýtlanmasý
gerekmektedir. Kolostomili hastalarda, kolostomi çevresindeki deride hassasiyet oluþabilir. Doktor ve hemþireler hastaya kolostomi bölgesinin bakýmý ve temizliði konusunda bilgi vererek bu hassasiyetten ve infeksiyondan bölgeyi korurlar.
gerekmektedir. Kolostomili hastalarda, kolostomi çevresindeki deride hassasiyet oluþabilir. Doktor ve hemþireler hastaya kolostomi bölgesinin bakýmý ve temizliði konusunda bilgi vererek bu hassasiyetten ve infeksiyondan bölgeyi korurlar.
KEMOTERAPÝ
Kemoterapi alan hastalar her kemoterapiden yaklaþýk bir hafta kadar sonra medikal onkoloji polikliniðinde doktor kontrolünden geçmelidir. Bu kontrolde hastalar muayene edilir, þikayetleri dinlenir, kemoterapinin yaptýðý yan etkiler deðerlendirilerek gerekirse ilacýn dozunda yeniden ayarlama yapýlýr.
Kemoterapi alan hastalar her kemoterapiden yaklaþýk bir hafta kadar sonra medikal onkoloji polikliniðinde doktor kontrolünden geçmelidir. Bu kontrolde hastalar muayene edilir, þikayetleri dinlenir, kemoterapinin yaptýðý yan etkiler deðerlendirilerek gerekirse ilacýn dozunda yeniden ayarlama yapýlýr.
Kemoterapinin yan etkileri verilen ilaca göre deðiþir. Genel bir kural olarak kemoterapi hýzla çoðalan hücreleri etkiler. Kanama sýrasýnda pýhtýlaþmayý saðlayan, hastalýklara karþý savunmamýzý yapan ve vücudumuzdaki organlara oksijen taþýyan kan hücreleri hýzlý çoðalan hücrelerdir. Bu kan hücreleri kemoterapi aldýktan yaklaþýk 1 hafta 10 gün sonra sayýca azalýrlar ve bu nedenle çabuk morarma veya diþ fýrçalama gibi küçük iþlemler sonrasý kanama olabilir. Normalde vücudumuza girdiklerinde savunma sistemimiz güçlü olduðundan hastalýk yaratmayan mikroplar kemoterapi sonrasý savunmamýzý saðlayan hücreler azaldýðýndan kolaylýkla ateþli hastalýklara yakalanmamýza neden olabilirler. Bu dönemde yýkayarak yediðimiz çið sebze ve meyveleri (örneðin salata gibi) en az 10 gün kadar yemekten kaçýnmalýsýnýz. Bu dönemde çevredeki insanlardan mikrop kapmamak için kalabalýk ortamlarda bulunmaktan da kaçýnmalýsýnýz.
Unutmayýnýz ki bu yasak meyve ve sebzelerin hastalýðýnýz üzerine olan herhangi bir etkisinden dolayý deðil, ne kadar temiz yýkasanýz da yiyeceðiniz sebze veya meyvenin üzerinde kalmýþ olmasý muhtemel mikroplardan kaçýnmak içindir. Yiyeceklerinizin bu zaman dilimi içinde piþmiþ olmasýna dikkat ediniz. Eðer 38.5 C in üstünde, bir saati geçen ateþiniz olursa mutlaka doktorunuza ulaþýnýz. Ateþiniz var ve kan hücreleriniz kan sayýmýnda düþük bulunursa antibiyotik tedavisi almanýz gereklidir.
Unutmayýnýz ki bu yasak meyve ve sebzelerin hastalýðýnýz üzerine olan herhangi bir etkisinden dolayý deðil, ne kadar temiz yýkasanýz da yiyeceðiniz sebze veya meyvenin üzerinde kalmýþ olmasý muhtemel mikroplardan kaçýnmak içindir. Yiyeceklerinizin bu zaman dilimi içinde piþmiþ olmasýna dikkat ediniz. Eðer 38.5 C in üstünde, bir saati geçen ateþiniz olursa mutlaka doktorunuza ulaþýnýz. Ateþiniz var ve kan hücreleriniz kan sayýmýnda düþük bulunursa antibiyotik tedavisi almanýz gereklidir.
Kan hücrelerinizin sayýsýnda meydana gelen bu azalma bir hafta ila 10 gün içinde kendiliðinden geçer ve hücreler normal sayýlarýna ulaþýr. Bir baþka hýzlý çoðalan hücre grubu sindirim sistemi hücreleri ve kýl kökü hücreleridir. Bu nedenle kemoterapi sonrasý genellikle ilk haftadan sonra saçlar dökülür. Hastalarda iþtah kesilmesi, bulantý, kusma, ishal ve aðýz yaralarý geliþebilir, bu yan etkilerin hemen hepsi ilaç tedavisi ile kontrol altýna alýnabilir. Bu yan etkiler kýsa sürelidir, hastalarýn þikayetleri bir sonraki kemoterapi baþlamadan önce geçmiþ olur. Kemoterapinin bahsedilen bu yan etkilerinin þiddeti hastadan hastaya deðiþir.
Günümüzde modern kemoterapilerle uzun, kalýcý yan etkilere rastlamak nadirdir. Ancak bazý kemoterapi ilaçlarý kalp üzerinde olumsuz etkiler yapabilir, bu tür ilaçlarý kullananlarda doktor periyodik olarak kalbinizin etkilenip etkilenmediðini anlamak için tetkikler ister. Bugün kullanýlan kemoterapi ilaç dozlarý ve kemoterapi kür sayýlarý kalp üzerinde olumsuz etki yapacak boyutta deðildir.
Bazý kanser ilaçlarý yumurtalýklarý etkileyerek yumurta hücrelerini öldürürler, böylece yumurtalýklar kadýnlýk hormonu olan östrojeni üretemez ve hastalar menopoza girerler. Adetler seyrekleþir ya da durabilir ve bu durumda kadýnlar hamile kalamazlar. Özellikle 35-40 yaþýn üzerinde kemoterapi ile meydana gelen kýsýrlýk kalýcýdýr. Daha genç hastalarda kemoterapi süresince kesilen adetler bir süre
sonra normale dönebilir.
sonra normale dönebilir.
Kemoterapi ilaçlarý çoðunlukla damardan verilir ve verildikleri damara zaman içinde zarar verip, damarýn sertleþmesine ve dýþarýdan bakýldýðýnda gözle fark edilebilir hale gelmesine neden olabilirler. Kemoterapi alýrken veya aldýktan sonraki gün ilacý aldýðýnýz kolda kýzarýklýk þiþme ve yanma olursa hemen doktorunuza haber vermelisiniz.
Kemoterapi alýrken herhangi bir nedenle aðrý kesici kullanmanýz gerekirse doktorunuza danýþýnýz. Çünkü bazý aðrý kesiciler vücuttaki kan hücrelerinde sayýca veya iþlevce azalmaya neden olabilirler. Bunun dýþýnda kalp, akciðer ve böbrek hastalýðýnýz için kullandýðýnýz ve hayati önemi olan ilaçlarýnýza kemoterapi süresince devam edebilirsiniz. Kullanmak zorunda olduðunuz bu ilaçlarý doktorunuza yaptýðýnýz ziyaretlerde göstererek bir sakýnca olup olmadýðýný sormanýz uygun olur.
IÞIN TEDAVÝSÝ
Karýn bölgesine ýþýn tedavisi alan hastalarda bulantý, kusma, ishal olabilir. Kolorektal kanserlerde uygulanan ýþýn tedavisi pelvik bölgede kýllarýn dökülmesine neden olabilir. Bu etki kalýcý veya geçici olabilir. Tedavi sýrasýnda deri kýzarabilir, kuruyabilir, hassaslaþabilir ve kaþýnabilir.
Karýn bölgesine ýþýn tedavisi alan hastalarda bulantý, kusma, ishal olabilir. Kolorektal kanserlerde uygulanan ýþýn tedavisi pelvik bölgede kýllarýn dökülmesine neden olabilir. Bu etki kalýcý veya geçici olabilir. Tedavi sýrasýnda deri kýzarabilir, kuruyabilir, hassaslaþabilir ve kaþýnabilir.
Hastalar dar giysilerden kaçýnmalý, pamuklu giysileri tercih etmelidirler. Doktor önerisi olmadan deriye kesinlikle losyon veya krem sürülmemelidir. Iþýn tedavisi sýrasýnda hastalar kendilerini çok yorgun hissederler. Özellikle tedaviden haftalar sonra bile bu durum devam edebilir. Bu süreçte hastalar olabildiðince dinlenmekle beraber hastalar normal aktivitelerinden uzaklaþmamalýdýrlar.
BÝYOLOJÝK TEDAVÝ
Biyolojik tedavinin yan etkileri çok çeþitli olmakla beraber bu tedavide sýklýkla grip benzeri bir durum, titreme, ateþ, halsizlik, bulantý, kusma, ishal ve bazen de döküntüler oluþabilir.
Biyolojik tedavinin yan etkileri çok çeþitli olmakla beraber bu tedavide sýklýkla grip benzeri bir durum, titreme, ateþ, halsizlik, bulantý, kusma, ishal ve bazen de döküntüler oluþabilir.
DÝÐER YAN ETKÝLER
Kanser iþtah azalmasýna neden olabilir. Bazý hastalarda aðýzda tatsýzlýk oluþur. Çoðunlukla tedavilerin yan etkileri olan bulantý, kusma ve aðýzda yaralar hastanýn yemek yemesini güçleþtirir. Fakat beslenme çok önemlidir. Öðünler mutlaka yeterli kalori ve protein içermelidirler. Böylece kilo kaybý ve dokularýn kendini tekrar tamir etmesi saðlanabilir. Tedavi alan hastalar, düzenli ve yeterli beslenirlerse kendilerini daha enerjik ve iyi hissedeceklerdir ve ilaçlarýn yan etkileri daha az görülecektir.
Kanser iþtah azalmasýna neden olabilir. Bazý hastalarda aðýzda tatsýzlýk oluþur. Çoðunlukla tedavilerin yan etkileri olan bulantý, kusma ve aðýzda yaralar hastanýn yemek yemesini güçleþtirir. Fakat beslenme çok önemlidir. Öðünler mutlaka yeterli kalori ve protein içermelidirler. Böylece kilo kaybý ve dokularýn kendini tekrar tamir etmesi saðlanabilir. Tedavi alan hastalar, düzenli ve yeterli beslenirlerse kendilerini daha enerjik ve iyi hissedeceklerdir ve ilaçlarýn yan etkileri daha az görülecektir.
Bazen kolorektal kanser tedavisi hastalarýn cinsel yaþamýný etkileyebilir. Ameliyat sýrasýnda bazý sinirlerin ve damarlarýn tedavi nedeniyle zarara uðramasý sonucu geçici veya kalýcý iktidarsýzlýk oluþabilir. Karýn bölgesine uygulanan ýþýn tedavisi de bazen erkeklerde sertleþme problemlerine yol açabilir. Kolorektal tümörler için ameliyat uygulanan kadýnlarda cinsel sorunlar oluþabilir. Iþýn tedavisi de geçici olarak vaginada kuruluk ve hassasiyete neden olabilir. Doktorlar ve hemþireler bu sorunlarýn giderilmesine yönelik önerilerde bulunabilirler.
Tedavi sýrasýnda ve sonrasýnda cinsel yaþamýnýza eskiden olduðu gibi devam etmenizde bir sakýnca yoktur. Kemoterapinin yumurtalýk hücreleri üzerinde olan mutajenik (bebekte ciddi anormallikler olabilmesi) etkileri nedeni ile tedavi süresince gebeliði önlemek için doðum kontrol yöntemlerinden biri tercih edilmelidir. Verilen kemoterapi ilaçlarýnýn çoðu yumurtalýklarýn çalýþmasýný bozar ancak bu etkilenmenin derecesi hastadan hastaya deðiþir.
Taný sonrasý tedavi planý ile yaþadýðýnýz fiziksel ve ruhsal sýkýntýlar, hastalýða veya tedaviye baðlý yorgunluk, halsizlik hissi, cinsel yaþamýnýzý, istek ve heyecan duyma gibi duygularýnýzý etkileyebilir. Cinsel yaþamýnýz ile ilgili bu tür sorunlar, bu dönemde yaþadýðýnýz ve tedavi sonrasý geçen diðer sorunlar gibi zaman içinde geçecektir.
Kolostomili hastalarýn cinsel yaþam konusunda özel bir kaygýlarý vardýr. Cinsel birlikteliðe hazýr olmadan önce kolostomiye alýþmalarý zaman alabilir. Bazý hastalar bu durumu onlarýn düþünce ve duygularýný anlayan bir eþle, arkadaþla veya kaygýlarýný giderecek bir terapistle paylaþabilirler.
Enterostomi uzmanlarý hastalarýn cinsel yaþamlarýnda kolostomiye uyum saðlamalarýna yardýmcý olabilir. Onlarýn cinsel yaþamlarýnýn devamý için bir takým tedbirler alýp, önerilerde bulunabilir.
Cinsel yaþamýnýza yönelik kaygýlarýnýz olduðunu ve bu konuda yardým almak istediðinizi tedavi aldýðýnýz kemoterapi ünitesindeki doktor ve hemþirelere belirtmekten çekinmeyiniz.
Prognoz, Hastalığın seyri
ÝZLEM
Kolorektal kanser tedavisinden sonra hastalarýn düzenli takibi çok önemlidir. Kanser ayný veya komþu bölgede tekrar ortaya çýkabilir veya vücudun baþka bir yerine yayýlabilir. Doktorlar hastalarýný yakýndan takip ederek kanserin geri gelmesi durumunda mümkün olan en kýsa sürede onu tekrar tedavi edecektir.
Kolorektal kanser tedavisinden sonra hastalarýn düzenli takibi çok önemlidir. Kanser ayný veya komþu bölgede tekrar ortaya çýkabilir veya vücudun baþka bir yerine yayýlabilir. Doktorlar hastalarýný yakýndan takip ederek kanserin geri gelmesi durumunda mümkün olan en kýsa sürede onu tekrar tedavi edecektir.
Takipte fizik muayene, dýþkýda gizli kan testi, sigmoidoskopi, kolonoskopi, göðüs röntgeni, çeþitli kan testleri ve CEA ölçümü yer alýr. Sýklýkla ameliyattan önce hastalarýn CEA düzeyleri yüksektir ve ameliyatla tümör çýkarýldýktan sonra haftalar içinde normalleþir. Eðer CEA düzeyleri tekrar yükselmeye baþlarsa, bu kanser geri geliyor anlamýna gelebilir. Bu arada diðer testlerde yapýlmalýdýr. Çünkü bu yükselme kanser dýþýnda baþka nedenlerle de olabilir.
Kolorektal kanserle ilgili kontrollerin yapýlmasý sýrasýnda hastalar diðer kanser tipleri açýsýndan da kontrol edilmek isteyebilirler. Kalýn baðýrsak kanseri olan kadýnlarda meme, yumurtalýk ve rahim aðzý kanserlerinin geliþme riski artmýþtýr. Erkeklerde ise prostat kanserinde artýþ görülür.
Kanser tedavisi gören hastalarýn az bir kýsmýnda yýllar sonra da yan etkiler görülebilir. Hastalar olabilecek bu yan etkiler konusunda da doktorlarýyla konuþmak isteyebilirler. Böylece hastalar düzenli kontrollere devam ederler ve herhangi bir problem ortaya çýkar çýkmaz doktora haber verirler.
Kolorektal kanserle ilgili kontrollerin yapýlmasý sýrasýnda hastalar diðer kanser tipleri açýsýndan da kontrol edilmek isteyebilirler. Kalýn baðýrsak kanseri olan kadýnlarda meme, yumurtalýk ve rahim aðzý kanserlerinin geliþme riski artmýþtýr. Erkeklerde ise prostat kanserinde artýþ görülür.
Kanser tedavisi gören hastalarýn az bir kýsmýnda yýllar sonra da yan etkiler görülebilir. Hastalar olabilecek bu yan etkiler konusunda da doktorlarýyla konuþmak isteyebilirler. Böylece hastalar düzenli kontrollere devam ederler ve herhangi bir problem ortaya çýkar çýkmaz doktora haber verirler.
Proflaksi, önleme
ERKEN TANI
Kanser ne kadar erken tanýnýr ve tedavi edilebilirse o kadar iyi sonuç alýnýr. Bu özellikle kolorektal kanserler için daha önemlidir. Tedaviden en iyi sonuç hastalýk yayýlmadan yapýlýrsa alýnýr. Aþaðýdaki önerileri yerine getirerek insanlar kolorektal kanserlerin erken tanýnmasýný saðlayabilirler.
Düzenli check-up’lar esnasýnda “rektal muayene” uygulanmasýný isteyiniz. Bu muayenede doktor kayganlýðý saðlayacak jel sürülmüþ bir eldiven giyerek makattan parmaðý ile muayene yapar ve rektumdaki anormallikleri saptar.
50 yaþýndan itibaren yýlda bir kez “gaitada gizli kan” testini yaptýrýnýz. Bu test gaitada gizli olarak bulunabilecek kaný tesbit etmemizi saðlar. Çok az miktardaki gaita bir plastik kaba konarak doktorun muayenehanesinde veya bir laboratuarda yapýlabilir. Bu test kolorektal kanserlerin neden olduðu göremediðimiz miktardaki kanamalarý saptamamýza yarar. Bunun yanýsýra bu tür gizli kanamaya yol açabilecek diðer nedenler de vardýr. Bu testin pozitif olmasý daima kanser olduðunu göstermez.
50 yaþýndan itibaren her 3-5 yýlda bir “sigmoidoskopi” tetkiki yaptýrýnýz. Bu tetkik ýþýklý bir tüp boru yardýmýyla makattan girilerek rektum ve kolonun alt kýsmýnýn görülmesidir. Doktor bu ýþýklý tüp yardýmýyla baðýrsaklarýn bu kýsmýndaki polip, tümör ve diðer anormallikleri görebilir.
Kolon ve rektum kanseri konusunda daha riskli olan kimselerin doktorun önerisiyle bu tetkikleri daha sýk olarak yaptýrmalarý veya ek bir takým testleri yaptýrmalarý gerekebilir.
x
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Polipler: Çoðu (hemen hemen hepsi) kolorektal kanser, baðýrsak poliplerinden geliþir. Polip selim bir oluþumdur fakat bazen kansere dönüþebilir. Poliplerin alýnmasý kanser oluþumunu önlemede en önemli yoldur.
Yaþ: 50 yaþýn üstü kolorektal kanser riskinin arttýðý yaþ grubudur.
Familial polipozis: Bu kalýtsal hastalýk kalýn baðýrsaklarda yüzlerce polip oluþumu ile kendini gösterir. Zamanla bu polipler kansere dönüþebilirler. Tedavi edilmemiþ “familial polipozis”li hastalar mutlaka bir süre sonra kanser olurlar.
Diyet: Diyetlerinde yüksek yað, düþük meyve ve sebze ve düþük posalý gýdalar alanlarda kolorektal kanser görülme riski daha fazladýr.
Ülseratif kolit: Bu hastalýk baðýrsaðýn iltihabi bir hastalýðýdýr. Bu hastalarda diðer insanlara göre baðýrsak kanseri olma riski daha fazladýr. Araþtýrmacýlar bazý faktörlerin de kanser oluþumunu arttýrdýðýný düþünmektedirler. Örneðin þehir yaþamýnýn kanser oluþumunu arttýrdýðý düþünülmektedir. Siyah ýrkta kolon kanseri, beyaz ýrkta da rektum kanseri görülme sýklýðý fazladýr.
Ýnsanlar baðýrsak kanseri olma risklerini azaltabilirler. Örneðin baðýrsaklarýnda polip saptanan birisi doktoru ile görüþerek onun alýnmasýný saðlayabilir. Yeme alýþkanlýklarýný deðiþtirip daha az yaðlý yiyecekler yiyebilirler. Fazla yaðlý yiyecekler; et, yumurta, kurutulmuþ yiyecekler, yemeklerde ve salatalarda kullanýlan yaðlardýr. Ýnsanlar yiyeceklerindeki posa miktarýný artýrabilirler. Posalý yiyecekler; kepekli ekmek ve tahýllardýr. Bu konuda diyet uzmanlarý size yardýmcý olabilir.
Sonuç olarak özellikle 50 yaþ üzeri insanlarýn baðýrsak kanseri konusunda risk durumlarýný doktorlarý ile görüþüp, onlarýn uygun göreceði kontrolleri yaptýrmalarýnda yarar vardýr.
Semptom ve Yakýnmalar
- Dýþkýlama alýþkanlýklarýnda deðiþiklik,
- Ýshal veya kabýzlýk olmasý,
- Gaitada bulaþmýþ kan görülmesi veya gaitanýn katran gibi siyah bir renk almasý,
- Dýþký çapýnýn incelmesi,
- Genel mide yakýnmalarý (gaz, þiþkinlik, aðrý veya kramplar),
Laboratuvar testleri, özel testler
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Prognoz, Gidiþat, Mortalite ve morbidite
Proflaksi, Onleme, Aþýlar, Serum tedavileri
Ýlgili Kelimeler Listesi: kolon hastalýklarý, kolon kanseri, kolon polipleri, kalýn barsak kanseri, kolon kanseri tedavisi, kolon kanseri belirtileri, kolon kanseri tanýsý, kolon kanseri ameliyatý, kolostomi , kolon kanseri sebepleri, kolonoskopi videolarý
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..
Giriþ
KALIN BAÐIRSAK KANSERÝ HAKKINDA NELER BÝLÝYORUZ
ABD’de her yýl 150.000’den fazla kiþi kalýn baðýrsak kanseri olduðunu öðreniyor. Türkiye’de ise çok saðlýklý kanser kayýtlarýnýn olmamasýna raðmen orantýsal olarak yaklaþýk 30.000 kiþinin kolorektal kansere yakalandýðýný tahmin ediyoruz. Marmara Üniversitesi Týp Fakültesi Onkoloji Bilim Dalý olarak size bu konuda önemli olabilecek bilgileri vermeyi amaçladýk. Bu bilgiler kalýn baðýrsak kanserinin belirtileri, tanýsý, tedavisi ve bu hastalýðýn nedenleri ve nasýl korunulabileceðini içermektedir.
ABD’de her yýl 150.000’den fazla kiþi kalýn baðýrsak kanseri olduðunu öðreniyor. Türkiye’de ise çok saðlýklý kanser kayýtlarýnýn olmamasýna raðmen orantýsal olarak yaklaþýk 30.000 kiþinin kolorektal kansere yakalandýðýný tahmin ediyoruz. Marmara Üniversitesi Týp Fakültesi Onkoloji Bilim Dalý olarak size bu konuda önemli olabilecek bilgileri vermeyi amaçladýk. Bu bilgiler kalýn baðýrsak kanserinin belirtileri, tanýsý, tedavisi ve bu hastalýðýn nedenleri ve nasýl korunulabileceðini içermektedir.
KOLON ve REKTUM
Kolon ve rektum, sindirim sisteminin “kalýn baðýrsak” olarak adlandýrýlan kýsmýný oluþturur. Kalýn baðýrsaklarýn yaklaþýk 150-180 cm’lik üst kýsmýna “kolon”, 15-17 cm’lik alt kýsmýna ise “rektum” adý verilir.
Yiyecekler, midede ve ince baðýrsaklarda sindirildikten sonra kalýn baðýrsaklara gelirler. Burada baðýrsak içeriðinin içinde sindirim sisteminin daha üst kýsýmlarýnda emilmemiþ olan su da vücutça emilerek geriye ‘gaita’ olarak adlandýrýlan katý kýsým kalýr. Gaita, kolon ve rektum boyunca ilerleyerek daha sonra anüs yoluyla vücuttan atýlýr.
Kolon ve rektum, sindirim sisteminin “kalýn baðýrsak” olarak adlandýrýlan kýsmýný oluþturur. Kalýn baðýrsaklarýn yaklaþýk 150-180 cm’lik üst kýsmýna “kolon”, 15-17 cm’lik alt kýsmýna ise “rektum” adý verilir.
Yiyecekler, midede ve ince baðýrsaklarda sindirildikten sonra kalýn baðýrsaklara gelirler. Burada baðýrsak içeriðinin içinde sindirim sisteminin daha üst kýsýmlarýnda emilmemiþ olan su da vücutça emilerek geriye ‘gaita’ olarak adlandýrýlan katý kýsým kalýr. Gaita, kolon ve rektum boyunca ilerleyerek daha sonra anüs yoluyla vücuttan atýlýr.
KANSER NEDÝR?
Kanser vücuttaki hücrelerin kontrolsüz olarak aþýrý þekilde çoðalýp, vücudun çeþitli bölgelerine daðýlmalarýdýr. 100’den fazla deðiþik kanser türü vardýr.
Vücudun tüm diðer organlarýnda olduðu gibi kolon ve rektum da deðiþik türde hücre gruplarýndan oluþmuþtur. Normal olarak hücreler ancak organizma onlara gerek duyduðunda çoðalýrlar. Bu durum organizmanýn belirli bir düzen içerisinde geliþmesini ve böylece saðlýklý kalmasýný saðlar.
Hücreler gerek olmadýðý halde bölünüp, çoðalýrlarsa o bölgede bir doku kitlesi oluþur. Fazladan oluþan bu kitle ‘tümör (ur)’ olarak adlandýrýlýr. Bu kitleler benign (selim) veya malign (habis) olabilirler.
Benign (selim) tümörler kanser deðildir. Onlar komþu dokulara ve vücudun diðer organlarýna yayýlmazlar. Bening tümörler genelde vücuttan çýkarýlabilirler. Nadiren zararlý olabilirler.
Polip, bening bir tümördür. Kolon veya rektum duvarýnda oluþabilir. Kolon ve rektumdaki bu polipler ileride kansere dönüþebilme olasýlýklarý nedeniyle çýkartýlmalýdýrlar. Bir kiþide polip saptanýrsa, yeni bir polip oluþma olasýlýðý yüksektir. Bu nedenle bu kiþiler düzenli olarak kontrolden geçirilmelidirler.
Malign (habis) tümörler kanser olarak adlandýrýlýrlar. Bu tümörler komþu doku ve organlara sýçrayýp, onlara zarar verebilirler. Kanser hücreleri kanserli dokudan koparak kana karýþabilirler veya lenf yollarýna girebilirler. Kanserin yayýlmasý ve vücudun diðer bölgelerinde tümör oluþmasý bu yolla olur. Kanserin sýçramasý ve yayýlmasý “metastaz” olarak adlandýrýlýr.
Kanser vücuttaki hücrelerin kontrolsüz olarak aþýrý þekilde çoðalýp, vücudun çeþitli bölgelerine daðýlmalarýdýr. 100’den fazla deðiþik kanser türü vardýr.
Vücudun tüm diðer organlarýnda olduðu gibi kolon ve rektum da deðiþik türde hücre gruplarýndan oluþmuþtur. Normal olarak hücreler ancak organizma onlara gerek duyduðunda çoðalýrlar. Bu durum organizmanýn belirli bir düzen içerisinde geliþmesini ve böylece saðlýklý kalmasýný saðlar.
Hücreler gerek olmadýðý halde bölünüp, çoðalýrlarsa o bölgede bir doku kitlesi oluþur. Fazladan oluþan bu kitle ‘tümör (ur)’ olarak adlandýrýlýr. Bu kitleler benign (selim) veya malign (habis) olabilirler.
Benign (selim) tümörler kanser deðildir. Onlar komþu dokulara ve vücudun diðer organlarýna yayýlmazlar. Bening tümörler genelde vücuttan çýkarýlabilirler. Nadiren zararlý olabilirler.
Polip, bening bir tümördür. Kolon veya rektum duvarýnda oluþabilir. Kolon ve rektumdaki bu polipler ileride kansere dönüþebilme olasýlýklarý nedeniyle çýkartýlmalýdýrlar. Bir kiþide polip saptanýrsa, yeni bir polip oluþma olasýlýðý yüksektir. Bu nedenle bu kiþiler düzenli olarak kontrolden geçirilmelidirler.
Malign (habis) tümörler kanser olarak adlandýrýlýrlar. Bu tümörler komþu doku ve organlara sýçrayýp, onlara zarar verebilirler. Kanser hücreleri kanserli dokudan koparak kana karýþabilirler veya lenf yollarýna girebilirler. Kanserin yayýlmasý ve vücudun diðer bölgelerinde tümör oluþmasý bu yolla olur. Kanserin sýçramasý ve yayýlmasý “metastaz” olarak adlandýrýlýr.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
NEDENLER VE KORUNMA
Kolorektal kanser en sýk kanserlerden biridir. Kolorektal kanser oluþumu tek bir sebebe baðlanamaz. Çeþitli faktörler kolorektal kanser oluþumunda rol oynayabilir. Kanser bulaþýcý deðildir. Bazý insanlarýn kolorektal kanser olma riski diðerlerinden daha fazladýr. Aþaðýdaki durumlarda risk artmýþtýr:
Kolorektal kanser en sýk kanserlerden biridir. Kolorektal kanser oluþumu tek bir sebebe baðlanamaz. Çeþitli faktörler kolorektal kanser oluþumunda rol oynayabilir. Kanser bulaþýcý deðildir. Bazý insanlarýn kolorektal kanser olma riski diðerlerinden daha fazladýr. Aþaðýdaki durumlarda risk artmýþtýr:
Polipler: Çoðu (hemen hemen hepsi) kolorektal kanser, baðýrsak poliplerinden geliþir. Polip selim bir oluþumdur fakat bazen kansere dönüþebilir. Poliplerin alýnmasý kanser oluþumunu önlemede en önemli yoldur.
Yaþ: 50 yaþýn üstü kolorektal kanser riskinin arttýðý yaþ grubudur.
Aile öyküsü: Yakýn akrabalarda baðýrsak kanseri bulunmasý kanser oluþum riskini artýrýr. Hatta bazý tip kolon kanserleri ailesel geçiþ gösterir.
Familial polipozis: Bu kalýtsal hastalýk kalýn baðýrsaklarda yüzlerce polip oluþumu ile kendini gösterir. Zamanla bu polipler kansere dönüþebilirler. Tedavi edilmemiþ “familial polipozis”li hastalar mutlaka bir süre sonra kanser olurlar.
Diyet: Diyetlerinde yüksek yað, düþük meyve ve sebze ve düþük posalý gýdalar alanlarda kolorektal kanser görülme riski daha fazladýr.
Ülseratif kolit: Bu hastalýk baðýrsaðýn iltihabi bir hastalýðýdýr. Bu hastalarda diðer insanlara göre baðýrsak kanseri olma riski daha fazladýr. Araþtýrmacýlar bazý faktörlerin de kanser oluþumunu arttýrdýðýný düþünmektedirler. Örneðin þehir yaþamýnýn kanser oluþumunu arttýrdýðý düþünülmektedir. Siyah ýrkta kolon kanseri, beyaz ýrkta da rektum kanseri görülme sýklýðý fazladýr.
Ýnsanlar baðýrsak kanseri olma risklerini azaltabilirler. Örneðin baðýrsaklarýnda polip saptanan birisi doktoru ile görüþerek onun alýnmasýný saðlayabilir. Yeme alýþkanlýklarýný deðiþtirip daha az yaðlý yiyecekler yiyebilirler. Fazla yaðlý yiyecekler; et, yumurta, kurutulmuþ yiyecekler, yemeklerde ve salatalarda kullanýlan yaðlardýr. Ýnsanlar yiyeceklerindeki posa miktarýný artýrabilirler. Posalý yiyecekler; kepekli ekmek ve tahýllardýr. Bu konuda diyet uzmanlarý size yardýmcý olabilir.
Sonuç olarak özellikle 50 yaþ üzeri insanlarýn baðýrsak kanseri konusunda risk durumlarýný doktorlarý ile görüþüp, onlarýn uygun göreceði kontrolleri yaptýrmalarýnda yarar vardýr.
Semptom ve Yakýnmalar
Kolorektal kanserler çeþitli belirtiler gösterebilirler. Hangi belirtilerin görülmesi durumunda kolorektal kanserden kuþkulanýlmalýdýr. Kolorektal kanserin belirti ve bulgularý nelerdir?
- Dýþkýlama alýþkanlýklarýnda deðiþiklik,
- Ýshal veya kabýzlýk olmasý,
- Gaitada bulaþmýþ kan görülmesi veya gaitanýn katran gibi siyah bir renk almasý,
- Dýþký çapýnýn incelmesi,
- Genel mide yakýnmalarý (gaz, þiþkinlik, aðrý veya kramplar),
- Sýklaþmýþ gaz aðrýlarý,
- Baðýrsaklarýn dýþkýlama sonunda tamamen boþalamamýþ gibi olma hali,
- Nedeni bilinmeyen kilo kaybý,
- Uzun süren halsizlik.
Bu belirtiler ülser, baðýrsak iltihabý, hemoroid gibi diðer nedenlerle de olabilir. Belirtilerin hangi nedenle olduðuna doktorunuz karar verecektir. Bu belirtilerin görülmesi halinde doktorunuza baþvurmalýsýnýz. Doktorunuz bu belirtiler nedeniyle sizi bu konuda uzmanlaþmýþ diðer bir doktora gönderebilir (gastroenterolog gibi).
- Baðýrsaklarýn dýþkýlama sonunda tamamen boþalamamýþ gibi olma hali,
- Nedeni bilinmeyen kilo kaybý,
- Uzun süren halsizlik.
Bu belirtiler ülser, baðýrsak iltihabý, hemoroid gibi diðer nedenlerle de olabilir. Belirtilerin hangi nedenle olduðuna doktorunuz karar verecektir. Bu belirtilerin görülmesi halinde doktorunuza baþvurmalýsýnýz. Doktorunuz bu belirtiler nedeniyle sizi bu konuda uzmanlaþmýþ diðer bir doktora gönderebilir (gastroenterolog gibi).
Laboratuvar testleri, özel testler
Kolorektal kanserin tanýsý nasýl konur ?
Yukarýda belirtilen bulgularýn nedenini bulabilmek için doktorunuz siz ve aileniz hakkýnda bir takým sorular soracak, ayrýntýlý bir muayene yapacak ve bir takým tetkikler isteyecektir. Daha önce bahsedilen tetkiklere ek olarak doktorunuz aþaðýdaki ek testleri isteyebilir.
Barsak sisteminin görüntülenmesi: Hastaya baryum içeren bir solusyonun makat yoluyla verilmesinden sonra röntgen filmlerinin çekilmesi iþlemidir (barium enema). Baryum kolon ve rektumun görüntülenmesini saðlayarak doktorun tümörü veya diðer bir anormalliði tanýmasýný saðlar.
Doktorun küçük bir tümörü görebilmek için bazen baðýrsaklarý geniþletmesi gerekebilir. Bu nedenle test boyunca dikkatli bir þekilde baðýrsaklara hava verilebilir. Bu iþlem “çift kontrastlý baryumlu film” olarak adlandýrýlýr.
Kolonoskopi: Yine ýþýklý bir tüp kullanarak kolonun tümünün incelenmesidir. Bu iþlem bükülebilir bir sigmoidoskop ile yapýlanla aynýdýr fakat bu kez ýþýklý tüp daha uzundur.
Doktor bir polip veya anormal bir büyüme saptarsa onu sigmoidoskop veya kolonoskop yardýmýyla alabilir. Alýnan bu parçayý patoloji doktoruna göndererek o parçanýn incelenmesini ve kanser hücrelerinin araþtýrýlmasýný saðlar. Bu iþlemin adý “biopsi almak”týr. Poliplerin çoðu benign (selim)’dir. Fakat bunu saptamanýn tek yolu biopsi almaktýr. Eðer patolog (patoloji uzmaný) kanser saptarsa, hastanýn doktoru bu kanserin evresini, büyüklüðünü ve yaygýnlýðýný bilmek ister. Evreleme
iþlemi, kanserin baþka bir dokuya yayýlýp yayýlmadýðý ve diðer organlarý etkileyip etkilemediði konusunda doktora yardýmcý olur. Tedavinin nasýl olacaðý kararý bu bulgulara göre verilir.
Evreleme, kolorektal kanserin çoðunlukla akciðerler ve karaciðere yayýlmasý nedeniyle röntgen filmleri, ultrasonografi ve bilgisayarlý tomografi ile bu organlarýn taranmasýyla yapýlýr. Doktorunuz karaciðer fonksiyonlarýnýn belirlenmesi amacýyla ek kan tetkikleri isteyebilir, ayrýca CEA (karsino embriyojenik antijen) testi istenebilir. Bu test özellikle hastalýðýn yayýldýðý durumlarda, kolorektal kanserli insanlarýn kanýnda normalden daha fazla miktarda bulunabilir.
Barsak sisteminin görüntülenmesi: Hastaya baryum içeren bir solusyonun makat yoluyla verilmesinden sonra röntgen filmlerinin çekilmesi iþlemidir (barium enema). Baryum kolon ve rektumun görüntülenmesini saðlayarak doktorun tümörü veya diðer bir anormalliði tanýmasýný saðlar.
Doktorun küçük bir tümörü görebilmek için bazen baðýrsaklarý geniþletmesi gerekebilir. Bu nedenle test boyunca dikkatli bir þekilde baðýrsaklara hava verilebilir. Bu iþlem “çift kontrastlý baryumlu film” olarak adlandýrýlýr.
Kolonoskopi: Yine ýþýklý bir tüp kullanarak kolonun tümünün incelenmesidir. Bu iþlem bükülebilir bir sigmoidoskop ile yapýlanla aynýdýr fakat bu kez ýþýklý tüp daha uzundur.
Doktor bir polip veya anormal bir büyüme saptarsa onu sigmoidoskop veya kolonoskop yardýmýyla alabilir. Alýnan bu parçayý patoloji doktoruna göndererek o parçanýn incelenmesini ve kanser hücrelerinin araþtýrýlmasýný saðlar. Bu iþlemin adý “biopsi almak”týr. Poliplerin çoðu benign (selim)’dir. Fakat bunu saptamanýn tek yolu biopsi almaktýr. Eðer patolog (patoloji uzmaný) kanser saptarsa, hastanýn doktoru bu kanserin evresini, büyüklüðünü ve yaygýnlýðýný bilmek ister. Evreleme
iþlemi, kanserin baþka bir dokuya yayýlýp yayýlmadýðý ve diðer organlarý etkileyip etkilemediði konusunda doktora yardýmcý olur. Tedavinin nasýl olacaðý kararý bu bulgulara göre verilir.
Evreleme, kolorektal kanserin çoðunlukla akciðerler ve karaciðere yayýlmasý nedeniyle röntgen filmleri, ultrasonografi ve bilgisayarlý tomografi ile bu organlarýn taranmasýyla yapýlýr. Doktorunuz karaciðer fonksiyonlarýnýn belirlenmesi amacýyla ek kan tetkikleri isteyebilir, ayrýca CEA (karsino embriyojenik antijen) testi istenebilir. Bu test özellikle hastalýðýn yayýldýðý durumlarda, kolorektal kanserli insanlarýn kanýnda normalden daha fazla miktarda bulunabilir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
TEDAVÝ YÖNTEMLERÝ
Kalýn baðýrsak kanseri genellikle cerrahi, kemoterapi ve/veya radyasyon (ýþýn) tedavisi ile tedavi edilir. Biyolojik tedavi gibi yeni tedavi yaklaþýmlarý ile ilgili çalýþmalar sürdürülmektedir. Bir hasta için bu tedavi þekillerinden biri veya birkaçýnýn kombinasyonu gerekebilir.
Cerrahi, kalýn baðýrsak kanseri için en sýk kullanýlan tedavi þeklidir. Ameliyatýn tipi hastalýðýn yerine ve büyüklüðüne baðlý olarak deðiþir. Hastalarýn çoðunda baðýrsaklarýn bir kýsmýnýn alýnmasý (partial colectomy) þeklinde bir yöntem uygulanýr. Bu operasyonda cerrah kalýn baðýrsaklarýn kanserli kýsmý ile birlikte onun çevresindeki bir miktar saðlam dokuyu çýkarýr. Cerrahi, sýklýkla erken evre baðýrsak kanserlerinde gerekli tek tedavi þeklidir.
Genelde tümör çevresindeki lenf nodlarýný da çýkarmak kanserin evresi konusunda yardýmcý olur. Patoloji uzmanlarý bu lenf nodlarýný mikroskop altýnda inceleyerek onlara kanserin bulaþýp bulaþmadýðýný tespit ederler. Eðer kanser bu lenf düðümlerine sýçramýþsa, vücudun diðer bölümlerine de sýçramýþ olmasý muhtemeldir ve bu durum daha fazla tedaviyi gerektirir. Çoðu vakada cerrahlar, kalýn baðýrsaklarýn tümörlü kýsmýný çýkardýktan sonra saðlam kýsýmlarýný birbirine baðlarlar. Cerrahi uygulamanýn bu kýsmý “anastamoz” olarak adlandýrýlýr. Eðer kalýn
baðýrsaklarýn saðlam kýsýmlarý birbirine baðlanamazsa cerrah “kolostomi” denilen bir iþlem uygulayarak, karýn duvarýnda kalýn baðýrsak içeriðinin dýþarý atýlmasýný saðlayan bir delik açarak baðýrsaklarý buraya baðlar. Hasta bu deliðe bir torba takarak gaitanýn bu torbada birikmesini saðlar.
Kalýn baðýrsak kanseri genellikle cerrahi, kemoterapi ve/veya radyasyon (ýþýn) tedavisi ile tedavi edilir. Biyolojik tedavi gibi yeni tedavi yaklaþýmlarý ile ilgili çalýþmalar sürdürülmektedir. Bir hasta için bu tedavi þekillerinden biri veya birkaçýnýn kombinasyonu gerekebilir.
Cerrahi, kalýn baðýrsak kanseri için en sýk kullanýlan tedavi þeklidir. Ameliyatýn tipi hastalýðýn yerine ve büyüklüðüne baðlý olarak deðiþir. Hastalarýn çoðunda baðýrsaklarýn bir kýsmýnýn alýnmasý (partial colectomy) þeklinde bir yöntem uygulanýr. Bu operasyonda cerrah kalýn baðýrsaklarýn kanserli kýsmý ile birlikte onun çevresindeki bir miktar saðlam dokuyu çýkarýr. Cerrahi, sýklýkla erken evre baðýrsak kanserlerinde gerekli tek tedavi þeklidir.
Genelde tümör çevresindeki lenf nodlarýný da çýkarmak kanserin evresi konusunda yardýmcý olur. Patoloji uzmanlarý bu lenf nodlarýný mikroskop altýnda inceleyerek onlara kanserin bulaþýp bulaþmadýðýný tespit ederler. Eðer kanser bu lenf düðümlerine sýçramýþsa, vücudun diðer bölümlerine de sýçramýþ olmasý muhtemeldir ve bu durum daha fazla tedaviyi gerektirir. Çoðu vakada cerrahlar, kalýn baðýrsaklarýn tümörlü kýsmýný çýkardýktan sonra saðlam kýsýmlarýný birbirine baðlarlar. Cerrahi uygulamanýn bu kýsmý “anastamoz” olarak adlandýrýlýr. Eðer kalýn
baðýrsaklarýn saðlam kýsýmlarý birbirine baðlanamazsa cerrah “kolostomi” denilen bir iþlem uygulayarak, karýn duvarýnda kalýn baðýrsak içeriðinin dýþarý atýlmasýný saðlayan bir delik açarak baðýrsaklarý buraya baðlar. Hasta bu deliðe bir torba takarak gaitanýn bu torbada birikmesini saðlar.
Kolostomi geçici veya kalýcý olabilir.
Geçici kolostomi; daha alttaki baðýrsak kýsmýnýn cerrahi iþlem sonrasý iyileþmesi için geçici süre kullanýlýr. Daha sonra ikinci bir ameliyatla cerrah saðlam baðýrsak kýsýmlarýný birbirine baðlar ve kolostomiyi kapatýr. Hastalarýn baðýrsak fonksiyonlarý normale döner.
Kalýcý kolostomi; kanser rektumda ise gerekli olabilir. Kanserli bölgesi kolonun daha aþaðýsýnda olan az sayýdaki hasta için kalýcý kolostomi gerekebilir. Hastalarýn yaklaþýk %15 kadarý için kalýcý kolostomi gerekir.
Kolostomiye uyum saðlamak zaman almasýna raðmen hastalarýn çoðu normal yaþamlarýna dönebilirler. Bir hemþire veya kolostomi bakýmý konusunda deneyimli bir uzman hastalara kolostomi bakýmýný ve normal aktivitelere devam etmenin yollarýný öðretir.
Hastanýn cerrahi öncesi doktoruna sormak isteyebileceði bazý sorular:
- Ne tür bir ameliyat olacak?
- Daha sonra ne olacak? Aðrým olacak mý? Siz bana nasýl yardým edeceksiniz?
- Kolostomi gerekecek mi? Geçici mi, kalýcý mý olacak?
Geçici kolostomi; daha alttaki baðýrsak kýsmýnýn cerrahi iþlem sonrasý iyileþmesi için geçici süre kullanýlýr. Daha sonra ikinci bir ameliyatla cerrah saðlam baðýrsak kýsýmlarýný birbirine baðlar ve kolostomiyi kapatýr. Hastalarýn baðýrsak fonksiyonlarý normale döner.
Kalýcý kolostomi; kanser rektumda ise gerekli olabilir. Kanserli bölgesi kolonun daha aþaðýsýnda olan az sayýdaki hasta için kalýcý kolostomi gerekebilir. Hastalarýn yaklaþýk %15 kadarý için kalýcý kolostomi gerekir.
Kolostomiye uyum saðlamak zaman almasýna raðmen hastalarýn çoðu normal yaþamlarýna dönebilirler. Bir hemþire veya kolostomi bakýmý konusunda deneyimli bir uzman hastalara kolostomi bakýmýný ve normal aktivitelere devam etmenin yollarýný öðretir.
Hastanýn cerrahi öncesi doktoruna sormak isteyebileceði bazý sorular:
- Ne tür bir ameliyat olacak?
- Daha sonra ne olacak? Aðrým olacak mý? Siz bana nasýl yardým edeceksiniz?
- Kolostomi gerekecek mi? Geçici mi, kalýcý mý olacak?
- Hastanede ne kadar kalacaðým?
- Özel bir diyetim (perhizim) olacak mý? Bana diyeti kim verecek?
- Ne zaman düzenli iþime dönebilirim?
- Ek bir tedavi gerekecek mi?
- Özel bir diyetim (perhizim) olacak mý? Bana diyeti kim verecek?
- Ne zaman düzenli iþime dönebilirim?
- Ek bir tedavi gerekecek mi?
Kemoterapi, kanser hücrelerini öldüren ilaçlarýn kullanýlmasýdýr. Kemoterapi cerrahi iþlemin uygulanmasýndan sonra bazen hastalýðýn yayýlmasýný önlemek için verilir. Bu ek tedavi “adjuvant kemoterapi” olarak adlandýrýlýr. Kemoterapi yeni tümörlerin oluþmasýný önlemek veya tamamen çýkarýlmayan tümörlerde onlarýn oluþturduðu þikayetleri ortadan kaldýrmak için verilir. Doktor tek bir ilaç veya birkaç ilacý birlikte kullanabilir.
Kemoterapiyi yalnýz bu konuda özel eðitimi olan hemþireler verir. Kemoterapinin verilme sayýsý kür diye ifade edilir (1. kür, 2. kür gibi) ve genellikle ayný ilaçlar 21 veya 28 günde bir tekrarlanarak verilir. Kemoterapi çoðunlukla damardan sývý þeklinde ayaktan tedavi merkezlerinde veya aðýzdan hap olarak verilir. Bazen hastanýn genel durumundaki bozukluk, verilen ilaçlar veya ilaçlarýn veriliþ þekillerine göre hastalarýn tedavilerini hastanede yatarak almalarý gerekebilir. Her kür sonrasý hastalar medikal onkoloji polikliniðinde kontrol edilirler. Bu kontrollerde hastalar muayene edilir, þikayetleri dinlenir, ilaçlarýn yan etkileri sorgulanýr ve vücuttaki diðer organlara bir zarar verip vermediðini araþtýrmak için bazý kan tetkikleri istenir. Her kür öncesi kan sayýmýnýn yapýlmasý ve bu sayýmýn kemoterapiyi veren yetkili hemþirelere gösterilmesi gerekmektedir. Bir hastanýn ameliyat sonrasý kemoterapi alýp almayacaðýný, eðer alacaksa kaç kür alacaðýný patoloji raporundaki tümöre ait özellikler belirler. Ancak bu kararlarýn verilmesinde hastanýn yaþý ve genel durumu da önemli rol oynar.
Kemoterapi “sistemik bir tedavidir”, yani ilaçlar kan akýmýna karýþýr ve tüm vücuda daðýlýr. Klinik çalýþmalarda araþtýrmacýlar kemoterapi ilaçlarýný sadece tedavi edilecek bölgeye uygulamanýn yollarýný bulmaya çalýþmaktadýrlar. Karaciðere yayýlmýþ kalýn baðýrsak kanseri için ilaçlar kan damarlarý yolu ile direkt karaciðere verilebilir (Bu tedavi “intrahepatic kemoterapi” olarak adlandýrýlýr). Genelde bir kimse kemoterapi ilaçlarýný hastanede, doktor muayenehanesinde veya evde alabilir. Bu hangi ilaçlarýn verildiðine ve hastanýn genel durumuna baðlýdýr. Kýsa süreli hastanede kalmak gerekli olabilir.
Hastalar kemoterapi hakkýnda þu sorularý sorabilirler:
- Tedavinin hedefi, amacý nedir?
- Hangi ilaçlarý alacaðým? Onlar ne yapacak (neye yarayacak)?
- Ýlaçlarýn yan etkisi olacak mý? Bu durumda ne yapabilirim?
- Tedavi ne kadar sürecek?
- Tedavinin hedefi, amacý nedir?
- Hangi ilaçlarý alacaðým? Onlar ne yapacak (neye yarayacak)?
- Ýlaçlarýn yan etkisi olacak mý? Bu durumda ne yapabilirim?
- Tedavi ne kadar sürecek?
Radyasyon tedavisi, (ýþýn tedavisi veya radyoterapi olarak adlandýrýlýr) yüksek enerjili ýþýnlarýn kanser hücrelerine zarar vermesi ve onlarýn büyümesini önlemesi ilkesine dayanýr. Cerrahi tedavi gibi ýþýn tedavisi de bölgesel bir tedavidir. Sadece tedavi edilen bölgedeki kanserli hücreleri etkiler.
Radyoterapi bazen cerrahi öncesi tümörü küçülterek daha kolay alýnmasýný saðlamak için kullanýlabilir.
Radyoterapi bazen cerrahi öncesi tümörü küçülterek daha kolay alýnmasýný saðlamak için kullanýlabilir.
Daha sýk olarak cerrahi sonrasý bölgede kalan kanserli hücreleri yok etmek için kullanýlýr. Cerrahi ile çýkarýlamayan tümörlerde oluþan aðrý veya diðer belirtileri ortadan kaldýrmak için de kullanýlabilir.
Radyoterapi genelde ayaktan hastanede veya haftada 5 gün süreyle klinikte yatarak birkaç hafta süresince verilebilir. Araþtýrmacýlar radyoterapi uygulamanýn daha etkin yollarýný araþtýrmaktadýrlar. Örneðin cerrahi öncesi ve sonrasý radyoterapi uygulamanýn (sandwich tekniði) yararlarýný veya cerrahi süresince radyoterapinin uygulanmasý araþtýrýlmaktadýr. Doktorlar yayýlmamýþ rektum kanserlerinde tek baþýna (cerrahi uygulamaksýzýn) radyoterapi kullanýmýný da araþtýrýyorlar.
Radyasyon tedavisinden önce hastalarýn sormak istedikleri bazý sorular:
- Radyasyon (ýþýn) nasýl verilecek?
- Bu tedavinin amacý ve hedefi nedir?
- Tedavi ne zaman baþlayýp, ne zaman bitecek?
- Tedavi süresince kendi kendime neler yapmalýyým?
- Ne tür yan etkiler görülebilir?
- Tedavi sonucunda kýsýrlýk riski var mýdýr?
Biyolojik tedavi, vücudun savunma sisteminin harekete geçirilerek kanser hücrelerinin yok edilmesine yardýmcý olmasýnýn saðlanmasýdýr. Bazý hastalarda biyolojik tedavi kemoterapi ile birlikte kullanýlabilir veya cerrahi sonrasý adjuvant tedavi olarak kullanýlabilir. Klinik çalýþmalarda yeni biyolojik tedavi tipleri kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Hastalarýn bazý biyolojik tedavi türlerini alabilmek için hastanede kalmalarý gerekebilir.
Radyasyon tedavisinden önce hastalarýn sormak istedikleri bazý sorular:
- Radyasyon (ýþýn) nasýl verilecek?
- Bu tedavinin amacý ve hedefi nedir?
- Tedavi ne zaman baþlayýp, ne zaman bitecek?
- Tedavi süresince kendi kendime neler yapmalýyým?
- Ne tür yan etkiler görülebilir?
- Tedavi sonucunda kýsýrlýk riski var mýdýr?
Biyolojik tedavi, vücudun savunma sisteminin harekete geçirilerek kanser hücrelerinin yok edilmesine yardýmcý olmasýnýn saðlanmasýdýr. Bazý hastalarda biyolojik tedavi kemoterapi ile birlikte kullanýlabilir veya cerrahi sonrasý adjuvant tedavi olarak kullanýlabilir. Klinik çalýþmalarda yeni biyolojik tedavi tipleri kullanýlmaya baþlanmýþtýr. Hastalarýn bazý biyolojik tedavi türlerini alabilmek için hastanede kalmalarý gerekebilir.
TEDAVÝNÝN YAN ETKÝLERÝ
Uygulanan kemoterapötik ilaçlarýn sadece kanser hücrelerini etkilemesini saðlamak zordur. Saðlýklý dokularýn da zarar görmesi nedeniyle tedavi istenmeyen yan etkilere neden olabilir. Kanser tedavisinin yan etkileri kiþiden kiþiye ve tedaviden tedaviye deðiþiklik gösterebilir. Doktorlar bu yan etkileri en aza indirmeye çalýþýrlar. Bu yüzden doktorun tedavi sýrasýnda ve sonrasýnda oluþabilecek saðlýk problemlerini çok iyi bilmesi gerekir.
Uygulanan kemoterapötik ilaçlarýn sadece kanser hücrelerini etkilemesini saðlamak zordur. Saðlýklý dokularýn da zarar görmesi nedeniyle tedavi istenmeyen yan etkilere neden olabilir. Kanser tedavisinin yan etkileri kiþiden kiþiye ve tedaviden tedaviye deðiþiklik gösterebilir. Doktorlar bu yan etkileri en aza indirmeye çalýþýrlar. Bu yüzden doktorun tedavi sýrasýnda ve sonrasýnda oluþabilecek saðlýk problemlerini çok iyi bilmesi gerekir.
CERRAHÝ
Kolorektal kanserde uygulanan cerrahi tedavi ve açýlan kolostomi, hastalarda geçici kabýzlýk ve ishale neden olabilir. Doktorlar oluþan bu problemleri en aza indirmek için diyet veya çeþitli ilaçlar önerebilirler. Ameliyattan sonra aðrýsý olan hasta mutlaka bunu doktoruna söylemelidir. Böylece doktoru tarafýndan verilecek ilaçlarla, oluþan aðrý giderilecektir.
Kolorektal kanserde uygulanan cerrahi tedavi ve açýlan kolostomi, hastalarda geçici kabýzlýk ve ishale neden olabilir. Doktorlar oluþan bu problemleri en aza indirmek için diyet veya çeþitli ilaçlar önerebilirler. Ameliyattan sonra aðrýsý olan hasta mutlaka bunu doktoruna söylemelidir. Böylece doktoru tarafýndan verilecek ilaçlarla, oluþan aðrý giderilecektir.
Ameliyat sonrasýnda yaranýn iyileþmesini saðlamak için fizik aktivitenin kýsýtlanmasý
gerekmektedir. Kolostomili hastalarda, kolostomi çevresindeki deride hassasiyet oluþabilir. Doktor ve hemþireler hastaya kolostomi bölgesinin bakýmý ve temizliði konusunda bilgi vererek bu hassasiyetten ve infeksiyondan bölgeyi korurlar.
gerekmektedir. Kolostomili hastalarda, kolostomi çevresindeki deride hassasiyet oluþabilir. Doktor ve hemþireler hastaya kolostomi bölgesinin bakýmý ve temizliði konusunda bilgi vererek bu hassasiyetten ve infeksiyondan bölgeyi korurlar.
KEMOTERAPÝ
Kemoterapi alan hastalar her kemoterapiden yaklaþýk bir hafta kadar sonra medikal onkoloji polikliniðinde doktor kontrolünden geçmelidir. Bu kontrolde hastalar muayene edilir, þikayetleri dinlenir, kemoterapinin yaptýðý yan etkiler deðerlendirilerek gerekirse ilacýn dozunda yeniden ayarlama yapýlýr.
Kemoterapi alan hastalar her kemoterapiden yaklaþýk bir hafta kadar sonra medikal onkoloji polikliniðinde doktor kontrolünden geçmelidir. Bu kontrolde hastalar muayene edilir, þikayetleri dinlenir, kemoterapinin yaptýðý yan etkiler deðerlendirilerek gerekirse ilacýn dozunda yeniden ayarlama yapýlýr.
Kemoterapinin yan etkileri verilen ilaca göre deðiþir. Genel bir kural olarak kemoterapi hýzla çoðalan hücreleri etkiler. Kanama sýrasýnda pýhtýlaþmayý saðlayan, hastalýklara karþý savunmamýzý yapan ve vücudumuzdaki organlara oksijen taþýyan kan hücreleri hýzlý çoðalan hücrelerdir. Bu kan hücreleri kemoterapi aldýktan yaklaþýk 1 hafta 10 gün sonra sayýca azalýrlar ve bu nedenle çabuk morarma veya diþ fýrçalama gibi küçük iþlemler sonrasý kanama olabilir. Normalde vücudumuza girdiklerinde savunma sistemimiz güçlü olduðundan hastalýk yaratmayan mikroplar kemoterapi sonrasý savunmamýzý saðlayan hücreler azaldýðýndan kolaylýkla ateþli hastalýklara yakalanmamýza neden olabilirler. Bu dönemde yýkayarak yediðimiz çið sebze ve meyveleri (örneðin salata gibi) en az 10 gün kadar yemekten kaçýnmalýsýnýz. Bu dönemde çevredeki insanlardan mikrop kapmamak için kalabalýk ortamlarda bulunmaktan da kaçýnmalýsýnýz.
Unutmayýnýz ki bu yasak meyve ve sebzelerin hastalýðýnýz üzerine olan herhangi bir etkisinden dolayý deðil, ne kadar temiz yýkasanýz da yiyeceðiniz sebze veya meyvenin üzerinde kalmýþ olmasý muhtemel mikroplardan kaçýnmak içindir. Yiyeceklerinizin bu zaman dilimi içinde piþmiþ olmasýna dikkat ediniz. Eðer 38.5 C in üstünde, bir saati geçen ateþiniz olursa mutlaka doktorunuza ulaþýnýz. Ateþiniz var ve kan hücreleriniz kan sayýmýnda düþük bulunursa antibiyotik tedavisi almanýz gereklidir.
Unutmayýnýz ki bu yasak meyve ve sebzelerin hastalýðýnýz üzerine olan herhangi bir etkisinden dolayý deðil, ne kadar temiz yýkasanýz da yiyeceðiniz sebze veya meyvenin üzerinde kalmýþ olmasý muhtemel mikroplardan kaçýnmak içindir. Yiyeceklerinizin bu zaman dilimi içinde piþmiþ olmasýna dikkat ediniz. Eðer 38.5 C in üstünde, bir saati geçen ateþiniz olursa mutlaka doktorunuza ulaþýnýz. Ateþiniz var ve kan hücreleriniz kan sayýmýnda düþük bulunursa antibiyotik tedavisi almanýz gereklidir.
Kan hücrelerinizin sayýsýnda meydana gelen bu azalma bir hafta ila 10 gün içinde kendiliðinden geçer ve hücreler normal sayýlarýna ulaþýr. Bir baþka hýzlý çoðalan hücre grubu sindirim sistemi hücreleri ve kýl kökü hücreleridir. Bu nedenle kemoterapi sonrasý genellikle ilk haftadan sonra saçlar dökülür. Hastalarda iþtah kesilmesi, bulantý, kusma, ishal ve aðýz yaralarý geliþebilir, bu yan etkilerin hemen hepsi ilaç tedavisi ile kontrol altýna alýnabilir. Bu yan etkiler kýsa sürelidir, hastalarýn þikayetleri bir sonraki kemoterapi baþlamadan önce geçmiþ olur. Kemoterapinin bahsedilen bu yan etkilerinin þiddeti hastadan hastaya deðiþir.
Günümüzde modern kemoterapilerle uzun, kalýcý yan etkilere rastlamak nadirdir. Ancak bazý kemoterapi ilaçlarý kalp üzerinde olumsuz etkiler yapabilir, bu tür ilaçlarý kullananlarda doktor periyodik olarak kalbinizin etkilenip etkilenmediðini anlamak için tetkikler ister. Bugün kullanýlan kemoterapi ilaç dozlarý ve kemoterapi kür sayýlarý kalp üzerinde olumsuz etki yapacak boyutta deðildir.
Bazý kanser ilaçlarý yumurtalýklarý etkileyerek yumurta hücrelerini öldürürler, böylece yumurtalýklar kadýnlýk hormonu olan östrojeni üretemez ve hastalar menopoza girerler. Adetler seyrekleþir ya da durabilir ve bu durumda kadýnlar hamile kalamazlar. Özellikle 35-40 yaþýn üzerinde kemoterapi ile meydana gelen kýsýrlýk kalýcýdýr. Daha genç hastalarda kemoterapi süresince kesilen adetler bir süre
sonra normale dönebilir.
sonra normale dönebilir.
Kemoterapi ilaçlarý çoðunlukla damardan verilir ve verildikleri damara zaman içinde zarar verip, damarýn sertleþmesine ve dýþarýdan bakýldýðýnda gözle fark edilebilir hale gelmesine neden olabilirler. Kemoterapi alýrken veya aldýktan sonraki gün ilacý aldýðýnýz kolda kýzarýklýk þiþme ve yanma olursa hemen doktorunuza haber vermelisiniz.
Kemoterapi alýrken herhangi bir nedenle aðrý kesici kullanmanýz gerekirse doktorunuza danýþýnýz. Çünkü bazý aðrý kesiciler vücuttaki kan hücrelerinde sayýca veya iþlevce azalmaya neden olabilirler. Bunun dýþýnda kalp, akciðer ve böbrek hastalýðýnýz için kullandýðýnýz ve hayati önemi olan ilaçlarýnýza kemoterapi süresince devam edebilirsiniz. Kullanmak zorunda olduðunuz bu ilaçlarý doktorunuza yaptýðýnýz ziyaretlerde göstererek bir sakýnca olup olmadýðýný sormanýz uygun olur.
IÞIN TEDAVÝSÝ
Karýn bölgesine ýþýn tedavisi alan hastalarda bulantý, kusma, ishal olabilir. Kolorektal kanserlerde uygulanan ýþýn tedavisi pelvik bölgede kýllarýn dökülmesine neden olabilir. Bu etki kalýcý veya geçici olabilir. Tedavi sýrasýnda deri kýzarabilir, kuruyabilir, hassaslaþabilir ve kaþýnabilir.
Karýn bölgesine ýþýn tedavisi alan hastalarda bulantý, kusma, ishal olabilir. Kolorektal kanserlerde uygulanan ýþýn tedavisi pelvik bölgede kýllarýn dökülmesine neden olabilir. Bu etki kalýcý veya geçici olabilir. Tedavi sýrasýnda deri kýzarabilir, kuruyabilir, hassaslaþabilir ve kaþýnabilir.
Hastalar dar giysilerden kaçýnmalý, pamuklu giysileri tercih etmelidirler. Doktor önerisi olmadan deriye kesinlikle losyon veya krem sürülmemelidir. Iþýn tedavisi sýrasýnda hastalar kendilerini çok yorgun hissederler. Özellikle tedaviden haftalar sonra bile bu durum devam edebilir. Bu süreçte hastalar olabildiðince dinlenmekle beraber hastalar normal aktivitelerinden uzaklaþmamalýdýrlar.
BÝYOLOJÝK TEDAVÝ
Biyolojik tedavinin yan etkileri çok çeþitli olmakla beraber bu tedavide sýklýkla grip benzeri bir durum, titreme, ateþ, halsizlik, bulantý, kusma, ishal ve bazen de döküntüler oluþabilir.
Biyolojik tedavinin yan etkileri çok çeþitli olmakla beraber bu tedavide sýklýkla grip benzeri bir durum, titreme, ateþ, halsizlik, bulantý, kusma, ishal ve bazen de döküntüler oluþabilir.
DÝÐER YAN ETKÝLER
Kanser iþtah azalmasýna neden olabilir. Bazý hastalarda aðýzda tatsýzlýk oluþur. Çoðunlukla tedavilerin yan etkileri olan bulantý, kusma ve aðýzda yaralar hastanýn yemek yemesini güçleþtirir. Fakat beslenme çok önemlidir. Öðünler mutlaka yeterli kalori ve protein içermelidirler. Böylece kilo kaybý ve dokularýn kendini tekrar tamir etmesi saðlanabilir. Tedavi alan hastalar, düzenli ve yeterli beslenirlerse kendilerini daha enerjik ve iyi hissedeceklerdir ve ilaçlarýn yan etkileri daha az görülecektir.
Kanser iþtah azalmasýna neden olabilir. Bazý hastalarda aðýzda tatsýzlýk oluþur. Çoðunlukla tedavilerin yan etkileri olan bulantý, kusma ve aðýzda yaralar hastanýn yemek yemesini güçleþtirir. Fakat beslenme çok önemlidir. Öðünler mutlaka yeterli kalori ve protein içermelidirler. Böylece kilo kaybý ve dokularýn kendini tekrar tamir etmesi saðlanabilir. Tedavi alan hastalar, düzenli ve yeterli beslenirlerse kendilerini daha enerjik ve iyi hissedeceklerdir ve ilaçlarýn yan etkileri daha az görülecektir.
Bazen kolorektal kanser tedavisi hastalarýn cinsel yaþamýný etkileyebilir. Ameliyat sýrasýnda bazý sinirlerin ve damarlarýn tedavi nedeniyle zarara uðramasý sonucu geçici veya kalýcý iktidarsýzlýk oluþabilir. Karýn bölgesine uygulanan ýþýn tedavisi de bazen erkeklerde sertleþme problemlerine yol açabilir. Kolorektal tümörler için ameliyat uygulanan kadýnlarda cinsel sorunlar oluþabilir. Iþýn tedavisi de geçici olarak vaginada kuruluk ve hassasiyete neden olabilir. Doktorlar ve hemþireler bu sorunlarýn giderilmesine yönelik önerilerde bulunabilirler.
Tedavi sýrasýnda ve sonrasýnda cinsel yaþamýnýza eskiden olduðu gibi devam etmenizde bir sakýnca yoktur. Kemoterapinin yumurtalýk hücreleri üzerinde olan mutajenik (bebekte ciddi anormallikler olabilmesi) etkileri nedeni ile tedavi süresince gebeliði önlemek için doðum kontrol yöntemlerinden biri tercih edilmelidir. Verilen kemoterapi ilaçlarýnýn çoðu yumurtalýklarýn çalýþmasýný bozar ancak bu etkilenmenin derecesi hastadan hastaya deðiþir.
Taný sonrasý tedavi planý ile yaþadýðýnýz fiziksel ve ruhsal sýkýntýlar, hastalýða veya tedaviye baðlý yorgunluk, halsizlik hissi, cinsel yaþamýnýzý, istek ve heyecan duyma gibi duygularýnýzý etkileyebilir. Cinsel yaþamýnýz ile ilgili bu tür sorunlar, bu dönemde yaþadýðýnýz ve tedavi sonrasý geçen diðer sorunlar gibi zaman içinde geçecektir.
Kolostomili hastalarýn cinsel yaþam konusunda özel bir kaygýlarý vardýr. Cinsel birlikteliðe hazýr olmadan önce kolostomiye alýþmalarý zaman alabilir. Bazý hastalar bu durumu onlarýn düþünce ve duygularýný anlayan bir eþle, arkadaþla veya kaygýlarýný giderecek bir terapistle paylaþabilirler.
Enterostomi uzmanlarý hastalarýn cinsel yaþamlarýnda kolostomiye uyum saðlamalarýna yardýmcý olabilir. Onlarýn cinsel yaþamlarýnýn devamý için bir takým tedbirler alýp, önerilerde bulunabilir.
Cinsel yaþamýnýza yönelik kaygýlarýnýz olduðunu ve bu konuda yardým almak istediðinizi tedavi aldýðýnýz kemoterapi ünitesindeki doktor ve hemþirelere belirtmekten çekinmeyiniz.
Prognoz, Gidiþat, Mortalite ve morbidite
ÝZLEM
Kolorektal kanser tedavisinden sonra hastalarýn düzenli takibi çok önemlidir. Kanser ayný veya komþu bölgede tekrar ortaya çýkabilir veya vücudun baþka bir yerine yayýlabilir. Doktorlar hastalarýný yakýndan takip ederek kanserin geri gelmesi durumunda mümkün olan en kýsa sürede onu tekrar tedavi edecektir.
Kolorektal kanser tedavisinden sonra hastalarýn düzenli takibi çok önemlidir. Kanser ayný veya komþu bölgede tekrar ortaya çýkabilir veya vücudun baþka bir yerine yayýlabilir. Doktorlar hastalarýný yakýndan takip ederek kanserin geri gelmesi durumunda mümkün olan en kýsa sürede onu tekrar tedavi edecektir.
Takipte fizik muayene, dýþkýda gizli kan testi, sigmoidoskopi, kolonoskopi, göðüs röntgeni, çeþitli kan testleri ve CEA ölçümü yer alýr. Sýklýkla ameliyattan önce hastalarýn CEA düzeyleri yüksektir ve ameliyatla tümör çýkarýldýktan sonra haftalar içinde normalleþir. Eðer CEA düzeyleri tekrar yükselmeye baþlarsa, bu kanser geri geliyor anlamýna gelebilir. Bu arada diðer testlerde yapýlmalýdýr. Çünkü bu yükselme kanser dýþýnda baþka nedenlerle de olabilir.
Kolorektal kanserle ilgili kontrollerin yapýlmasý sýrasýnda hastalar diðer kanser tipleri açýsýndan da kontrol edilmek isteyebilirler. Kalýn baðýrsak kanseri olan kadýnlarda meme, yumurtalýk ve rahim aðzý kanserlerinin geliþme riski artmýþtýr. Erkeklerde ise prostat kanserinde artýþ görülür.
Kanser tedavisi gören hastalarýn az bir kýsmýnda yýllar sonra da yan etkiler görülebilir. Hastalar olabilecek bu yan etkiler konusunda da doktorlarýyla konuþmak isteyebilirler. Böylece hastalar düzenli kontrollere devam ederler ve herhangi bir problem ortaya çýkar çýkmaz doktora haber verirler.
Kolorektal kanserle ilgili kontrollerin yapýlmasý sýrasýnda hastalar diðer kanser tipleri açýsýndan da kontrol edilmek isteyebilirler. Kalýn baðýrsak kanseri olan kadýnlarda meme, yumurtalýk ve rahim aðzý kanserlerinin geliþme riski artmýþtýr. Erkeklerde ise prostat kanserinde artýþ görülür.
Kanser tedavisi gören hastalarýn az bir kýsmýnda yýllar sonra da yan etkiler görülebilir. Hastalar olabilecek bu yan etkiler konusunda da doktorlarýyla konuþmak isteyebilirler. Böylece hastalar düzenli kontrollere devam ederler ve herhangi bir problem ortaya çýkar çýkmaz doktora haber verirler.
Proflaksi, Onleme, Aþýlar, Serum tedavileri
ERKEN TANI
Kanser ne kadar erken tanýnýr ve tedavi edilebilirse o kadar iyi sonuç alýnýr. Bu özellikle kolorektal kanserler için daha önemlidir. Tedaviden en iyi sonuç hastalýk yayýlmadan yapýlýrsa alýnýr. Aþaðýdaki önerileri yerine getirerek insanlar kolorektal kanserlerin erken tanýnmasýný saðlayabilirler.
Düzenli check-up’lar esnasýnda “rektal muayene” uygulanmasýný isteyiniz. Bu muayenede doktor kayganlýðý saðlayacak jel sürülmüþ bir eldiven giyerek makattan parmaðý ile muayene yapar ve rektumdaki anormallikleri saptar.
50 yaþýndan itibaren yýlda bir kez “gaitada gizli kan” testini yaptýrýnýz. Bu test gaitada gizli olarak bulunabilecek kaný tesbit etmemizi saðlar. Çok az miktardaki gaita bir plastik kaba konarak doktorun muayenehanesinde veya bir laboratuarda yapýlabilir. Bu test kolorektal kanserlerin neden olduðu göremediðimiz miktardaki kanamalarý saptamamýza yarar. Bunun yanýsýra bu tür gizli kanamaya yol açabilecek diðer nedenler de vardýr. Bu testin pozitif olmasý daima kanser olduðunu göstermez.
50 yaþýndan itibaren her 3-5 yýlda bir “sigmoidoskopi” tetkiki yaptýrýnýz. Bu tetkik ýþýklý bir tüp boru yardýmýyla makattan girilerek rektum ve kolonun alt kýsmýnýn görülmesidir. Doktor bu ýþýklý tüp yardýmýyla baðýrsaklarýn bu kýsmýndaki polip, tümör ve diðer anormallikleri görebilir.
Kolon ve rektum kanseri konusunda daha riskli olan kimselerin doktorun önerisiyle bu tetkikleri daha sýk olarak yaptýrmalarý veya ek bir takým testleri yaptýrmalarý gerekebilir.
Ýlgili Kelimeler Listesi: kolon hastalýklarý, kolon kanseri, kolon polipleri, kalýn barsak kanseri, kolon kanseri tedavisi, kolon kanseri belirtileri, kolon kanseri tanýsý, kolon kanseri ameliyatý, kolostomi , kolon kanseri sebepleri, kolonoskopi videolarý
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..
Bu Soru 7425 kere okunmuştur.
SİTE İÇİ ARAMA YAP
BU KONUDA ANA MAKALELER
Kolon Kanserinde taný için taramalar Doç.Dr. Yusuf AKCAN
Kolorektar Kanser Prof.Dr. Kazým UYGUN
Kolonoskopi nedir? nasýl yapýlýr? kolonoskopi videolarý
Normal kolonoskopi video görüntüleri
Baðýrsak poliplerinin çýkarýlmasý, tedavisi, polipektomi videosu
Kolonoskopide kolon polibi videosu, sigmoid kolonda polip görüntüleri
ülseratif kolit video görüntülerini izle
Kolorektar Kanser Prof.Dr. Kazým UYGUN
Kolonoskopi nedir? nasýl yapýlýr? kolonoskopi videolarý
Normal kolonoskopi video görüntüleri Baðýrsak poliplerinin çýkarýlmasý, tedavisi, polipektomi videosu Kolonoskopide kolon polibi videosu, sigmoid kolonda polip görüntüleri ülseratif kolit video görüntülerini izle