umurtalýklar pelvis boþluðu içine yerleþmiþ organlar olup doðumsal anomalilerden kansere kadar deðiþen çok çeþitli hastalýklara sahiptir. Yumurtalýklarý büyüten birçok sebep vardýr. Bunlarýn bir kýsmý doku çoðalmasýna baðlý iken bir kýsmý da menstural siklus (adet döngüsü) sýrasýnda görülen, çoðunlukla kendiliðinden iyileþen fonksiyonel ve kistik yapýlardýr. Bu nedenle yumurtalýklarda görülen her kistik yapý ameliyat gerektirmez, ancak ayrým yapmak zordur.

Bunun yanýnda yumurtalýklar yerleþim yerleri dolayýsýyla patolojik durumlarda az belirti veren ve ayrýca klinik olarak deðerlendirilmeleri nispeten zor olan organlardýr. Bu nedenle malign (kanser) hastalýklarda taný konduðu zaman hastalýk genellikle ilerlemiþ olmaktadýr. Hastalar daha çok karþýmýza ileri evredeki tümörlerle gelmektedir. Halen yumurtalýk hastalýklarý için kullanýlabilecek geçerli ve güvenli bir tarama yöntemi de yoktur. Bugün için en geçerli yöntem periyodik jinekolojik muayenedir. Yumurtalýk patolojilerinin kendini yumurtalýk büyümesi þeklinde gösterdiði düþünülürse jinekolojik muayene ile bu hastalýklarýn önemli bir bölümün tanýnabileceði ortaya çýkar. Özellikle üreme ile ilgi olan fonksiyonlarýnýn ve sorunlarýnýn bittiðini düþünen ve bu nedenle jinekoloða pek baþvurmayan ileri yaþlardaki kadýnlara periyodik jinekolojik muayenenin önemi mutlaka vurgulanmalýdýr. Bu bizim gibi saðlýk eðitiminin yeterli olmadýðý ülkelerde çok önemlidir. Periyodik muayenenin sýklýðý için belirlenmiþ kesin bir sayý yoktur, ancak pratik olarak kadýnlarýn hiç yakýnmasý olmasa dahi 6 ay aralýklarla muayene edilmesinin yararlý olacaðý kabul edilmektedir.

Normal olarak yumurtalýklar 3,5 x 2,5 x 1 cm. boyutlarýnda organlardýr. Yumurtlamaya baðlý olarak üstünde 2 cm. civarýnda foliküller geliþebilir, bunlar da USG’ de kistik boþluklar olarak görülür. Daha sonra bunlar ayný çapta korpus luteuma dönüþürler. Yumurtlama nedeniyle meydana gelen kistlere fonksiyonel kistler denir. Bunlarýn hormon üreten ve üretmeyen türleri vardýr. Yumurtalýk kistleri klinik muayene dýþýnda ultrasonografi ile tespit edilir. Pelvik kitlenin yumurtalýða ait olduðu sonucuna varýldýðýnda ameliyata gerek olup olmadýðý yanýnda en önemli konu oluþumun iyi huylu veya kötü huylu olduðunun tespitidir. Çünkü bu durum operasyon tekniði açýsýndan yaklaþým farký oluþturur. Habis, selim ayrýmý genellikle ultrasonografi ile konulabilmektedir. Tüm yumurtalýk kistlerinde ve solid (kitle) oluþumlarda karþýlaþýlabilecek önemli sorunlardan biri torsiyondur. Yumurtalýðýn kendi etrafýnda birkaç defa dönmesi ile yumurtalýðý besleyen damarlar gangrene uðrar yumurtalýk nekrozu gerçekleþir ve erken taný konulamaz ve ameliyat yapýlmaz ise yumurtalýk kaybedilebilir.

Follikül kisti

Korpus luteum kisti

Teka lutein kisti

Gebelik luteumasý

Paraovaryon kist

Endometrioma (çikolata kisti) gibi fonksiyonel kaynaklý olabileceði gibi,

Seröz kistadenoma

Müsinöz kistadenoma

Dermoid kist

Tekoma kist

Brenner tümörü

Clear Cell adenomu gibi neoplastik iyi huylu tümöral yapýlardan olabilir.

Follikül kisti dominant follikülün büyümeye devam etmesi nedeniyle meydana gelir. Gergin ve içinde berrak sývý bulunan kistler oluþur. Genellikle birden çok sayýda ve çift taraflý oluþur. Büyüklükleri genellikle 3 cm.i pek geçmez, nadiren 4 cm.e ulaþýrlar. Büyük follikül kistleri ise yumurtlama tedavisi esnasýnda kullanýlan ilaçlara baðlý oluþur. Follikül kistleri genelde semptomsuzdur, nadiren torsiyone ve rüptüre olabilirler, çoðunlukla tesadüfen saptanýrlar. Adet düzensizliðine sebep olabilirler. Follikül kistleri genellikle kendiliðinden kaybolur ve tedavi gerektirmez, ancak follikül kisti tanýsý kadýný muayene ederek hemen konulamaz. Üreme çaðýnda 5.cm.den küçük kisti olan kadýn bir adet dönemi sonrasýnda tekrar görülür. Follikül kisti genellikle 1-2 adet sonra kendiliðinden geriler. Kistin gerilemesini kolaylaþtýrmak için doðum kontrol haplarý kullanýlabilir. Takip sýrasýnda gerilemeyen, giderek büyüyen ya da torsiyone olan, rüptüre olan kistlerde ameliyat gereklidir. Kist ameliyatla yumurtalýða zarar vermeden çýkartýlýr.

Endometriozis rahim iç zarý dokusunun farklý yerlerde, çoðunlukla yumurtalýklarda yerleþmesi ile karakterize bir tablodur. Yumurtalýklar endometriozis odaklarýnýn sýklýkla yerleþtiði yerlerden biridir. Her adet döneminde kanama ve iyileþme nedeniyle bu odaklarda kistik geliþmeler olur. Bu kistler genellikle etrafa yapýþýktýr, birlikte çevrede baþka endometriozis odaklarý da vardýr.

Hastalar genellikle karþýmýza kýsýrlýk, þiddetli adet aðrýlarý, cinsel iliþkide aðrý ve yoðun adet kanamalarý þikayeti ile gelir. (Tedavisi kistin ameliyatla çýkartýlmasýdýr.) Endometrioziste tedavi esas olarak aðrý ve kýsýrlýk sorunlarýna yönelik olarak yapýlýr. Bu sorunlardan birinin veya ikisinin de olup olmamasý tedavi þeklini deðiþtirebilir. Minimal ve hafif endometrioziste tedavi vermeksizin elde edilen gebelik oranlarý medikal tedavi sonrasý elde edilen gebelik oranlarý ile aynýdýr, bu nedenle bu hastalarda medikal tedaviye geçmeden önce 6-9 ay beklemek yerinde olur. Tek baþýna aðrý sorunu için aðrý kesiciler kullanýlabilir.

Tedavide ilaçlar, cerrahi yaklaþým ya da bu ikisinin kombinasyonu yada cerrahi sonrasý ilaç tedavisi gibi seçimler söz konusudur. Ýlaç tedavisinde amaç endometriozis odaklarýný hormonal ilaçlar kullanarak baskýlamaktýr. Medikal tedavilerin etkileri en az 2 ay sonra görülmeye baþlar. Yumurtalýkta görülen endometrioma 3 cm. ve üzerinde ise medikal tedavi yarar saðlamaz.

Cerrahi tedavi özellikle orta ve þiddetli derecede hastalýðý olanlarda aðrý ve kýsýrlýk sorunlarýna yönelik olarak uygulanýr. Cerrahi tedavi hastalýðýn yaygýnlýðýna, hastanýn yaþýna, sorunlarýna ve beklentilerine göre yapýlýr. Örneðin ileri yaþta, yaygýn hastalýðý olan, þiddetli aðrýlardan yakýnan daha fazla çocuk sahibi olmak istemeyen hastalarda rahim ve yumurtalýklarýn çýkarýlmasý hastanýn beklentilerini karþýlayabilir ve sorunu kökten çözümler. Ayný durumda daha genç bir hastada saðlam tek yumurtalýk býrakýlabilir. Esas sorunu aðrý olan, rahim ve yumurtalýklarýný korumak isteyen hastalara rahime giden sinirlerin tahribatý anlamýna gelen presakral nörektomi yapýlabilir. Çocuk sahibi olmak isteyen hastalarda ise mutlaka organ koruyucu cerrahi uygulanmalýdýr. Cerrahi tedavinin temel prensibi çikolata kistlerinin ve endometrial odaklarýn çýkartýlmasý, yapýþýklýklarýn açýlarak normal bir pelvik anatomi saðlanmasýdýr. Cerrahi tedavi olarak laparoskopi hastanýn çabuk iyileþmesi yönünden laparotamiye üstündür.

Endometriozisin cerrahi tedavisi sonrasý özellikle takip eden ilk 1 yýlda %30-70 arasýnda deðiþen gebelik oranlarý verilmektedir.

Dermoid kist tüm over tümörlerinin %10-15’ini oluþturur. Ayrýca 20 yaþýn altýnda görülen over tümörleri arasýnda ilk sýrada yer alýr. Her yaþta görülmekle birlikte 20-40 yaþlar arasýnda daha sýk rastlanýr. Dermoid teratomda hakim olan doku genellikle deri ve deriye ait yapýlar olduðu için yüzyýlý aþkýn bir süredir kullanýlagelmiþ yanlýþ bir isimlendirmedir. Kanserleþme oraný %1-3 arasýndadýr. Kist çoðunlukla 10-15 cm. çapýndadýr. Kist açýldýðýnda genellikle saç, kemik, diþ, kýkýrdak ve yaða benzeyen koyu kývamlý bir sývý içerdiði gözlemlenir. Bazen içerisinde barsak mukozasý, tiroid bezi dokusu, sinir yapýlarý ve solunum sistemine ait dokular da bulunur. Klinik olarak genellikle asemptomatiktir, tesadüfen saptanýr ancak ara sýra karýn aðrýsý görülebilmektedir.

Tedavi kistin ameliyatla çýkartýlmasýdýr. Dermoid kist saptanan kiþiler genellikle üreme çaðýnda olan kiþiler olduðu için cerrahi giriþim sýrasýnda yumurtalýklar mümkün olduðu kadar korunmalýdýr.

umurtalýklar pelvis boþluðu içine yerleþmiþ organlar olup doðumsal anomalilerden kansere kadar deðiþen çok çeþitli hastalýklara sahiptir. Yumurtalýklarý büyüten birçok sebep vardýr. Bunlarýn bir kýsmý doku çoðalmasýna baðlý iken bir kýsmý da menstural siklus (adet döngüsü) sýrasýnda görülen, çoðunlukla kendiliðinden iyileþen fonksiyonel ve kistik yapýlardýr. Bu nedenle yumurtalýklarda görülen her kistik yapý ameliyat gerektirmez, ancak ayrým yapmak zordur.

Bunun yanýnda yumurtalýklar yerleþim yerleri dolayýsýyla patolojik durumlarda az belirti veren ve ayrýca klinik olarak deðerlendirilmeleri nispeten zor olan organlardýr. Bu nedenle malign (kanser) hastalýklarda taný konduðu zaman hastalýk genellikle ilerlemiþ olmaktadýr. Hastalar daha çok karþýmýza ileri evredeki tümörlerle gelmektedir. Halen yumurtalýk hastalýklarý için kullanýlabilecek geçerli ve güvenli bir tarama yöntemi de yoktur. Bugün için en geçerli yöntem periyodik jinekolojik muayenedir. Yumurtalýk patolojilerinin kendini yumurtalýk büyümesi þeklinde gösterdiði düþünülürse jinekolojik muayene ile bu hastalýklarýn önemli bir bölümün tanýnabileceði ortaya çýkar. Özellikle üreme ile ilgi olan fonksiyonlarýnýn ve sorunlarýnýn bittiðini düþünen ve bu nedenle jinekoloða pek baþvurmayan ileri yaþlardaki kadýnlara periyodik jinekolojik muayenenin önemi mutlaka vurgulanmalýdýr. Bu bizim gibi saðlýk eðitiminin yeterli olmadýðý ülkelerde çok önemlidir. Periyodik muayenenin sýklýðý için belirlenmiþ kesin bir sayý yoktur, ancak pratik olarak kadýnlarýn hiç yakýnmasý olmasa dahi 6 ay aralýklarla muayene edilmesinin yararlý olacaðý kabul edilmektedir.

Normal olarak yumurtalýklar 3,5 x 2,5 x 1 cm. boyutlarýnda organlardýr. Yumurtlamaya baðlý olarak üstünde 2 cm. civarýnda foliküller geliþebilir, bunlar da USG’ de kistik boþluklar olarak görülür. Daha sonra bunlar ayný çapta korpus luteuma dönüþürler. Yumurtlama nedeniyle meydana gelen kistlere fonksiyonel kistler denir. Bunlarýn hormon üreten ve üretmeyen türleri vardýr. Yumurtalýk kistleri klinik muayene dýþýnda ultrasonografi ile tespit edilir. Pelvik kitlenin yumurtalýða ait olduðu sonucuna varýldýðýnda ameliyata gerek olup olmadýðý yanýnda en önemli konu oluþumun iyi huylu veya kötü huylu olduðunun tespitidir. Çünkü bu durum operasyon tekniði açýsýndan yaklaþým farký oluþturur. Habis, selim ayrýmý genellikle ultrasonografi ile konulabilmektedir. Tüm yumurtalýk kistlerinde ve solid (kitle) oluþumlarda karþýlaþýlabilecek önemli sorunlardan biri torsiyondur. Yumurtalýðýn kendi etrafýnda birkaç defa dönmesi ile yumurtalýðý besleyen damarlar gangrene uðrar yumurtalýk nekrozu gerçekleþir ve erken taný konulamaz ve ameliyat yapýlmaz ise yumurtalýk kaybedilebilir.

Follikül kisti

Korpus luteum kisti

Teka lutein kisti

Gebelik luteumasý

Paraovaryon kist

Endometrioma (çikolata kisti) gibi fonksiyonel kaynaklý olabileceði gibi,

Seröz kistadenoma

Müsinöz kistadenoma

Dermoid kist

Tekoma kist

Brenner tümörü

Clear Cell adenomu gibi neoplastik iyi huylu tümöral yapýlardan olabilir.

Follikül kisti dominant follikülün büyümeye devam etmesi nedeniyle meydana gelir. Gergin ve içinde berrak sývý bulunan kistler oluþur. Genellikle birden çok sayýda ve çift taraflý oluþur. Büyüklükleri genellikle 3 cm.i pek geçmez, nadiren 4 cm.e ulaþýrlar. Büyük follikül kistleri ise yumurtlama tedavisi esnasýnda kullanýlan ilaçlara baðlý oluþur. Follikül kistleri genelde semptomsuzdur, nadiren torsiyone ve rüptüre olabilirler, çoðunlukla tesadüfen saptanýrlar. Adet düzensizliðine sebep olabilirler. Follikül kistleri genellikle kendiliðinden kaybolur ve tedavi gerektirmez, ancak follikül kisti tanýsý kadýný muayene ederek hemen konulamaz. Üreme çaðýnda 5.cm.den küçük kisti olan kadýn bir adet dönemi sonrasýnda tekrar görülür. Follikül kisti genellikle 1-2 adet sonra kendiliðinden geriler. Kistin gerilemesini kolaylaþtýrmak için doðum kontrol haplarý kullanýlabilir. Takip sýrasýnda gerilemeyen, giderek büyüyen ya da torsiyone olan, rüptüre olan kistlerde ameliyat gereklidir. Kist ameliyatla yumurtalýða zarar vermeden çýkartýlýr.

Endometriozis rahim iç zarý dokusunun farklý yerlerde, çoðunlukla yumurtalýklarda yerleþmesi ile karakterize bir tablodur. Yumurtalýklar endometriozis odaklarýnýn sýklýkla yerleþtiði yerlerden biridir. Her adet döneminde kanama ve iyileþme nedeniyle bu odaklarda kistik geliþmeler olur. Bu kistler genellikle etrafa yapýþýktýr, birlikte çevrede baþka endometriozis odaklarý da vardýr.

Hastalar genellikle karþýmýza kýsýrlýk, þiddetli adet aðrýlarý, cinsel iliþkide aðrý ve yoðun adet kanamalarý þikayeti ile gelir. (Tedavisi kistin ameliyatla çýkartýlmasýdýr.) Endometrioziste tedavi esas olarak aðrý ve kýsýrlýk sorunlarýna yönelik olarak yapýlýr. Bu sorunlardan birinin veya ikisinin de olup olmamasý tedavi þeklini deðiþtirebilir. Minimal ve hafif endometrioziste tedavi vermeksizin elde edilen gebelik oranlarý medikal tedavi sonrasý elde edilen gebelik oranlarý ile aynýdýr, bu nedenle bu hastalarda medikal tedaviye geçmeden önce 6-9 ay beklemek yerinde olur. Tek baþýna aðrý sorunu için aðrý kesiciler kullanýlabilir.

Tedavide ilaçlar, cerrahi yaklaþým ya da bu ikisinin kombinasyonu yada cerrahi sonrasý ilaç tedavisi gibi seçimler söz konusudur. Ýlaç tedavisinde amaç endometriozis odaklarýný hormonal ilaçlar kullanarak baskýlamaktýr. Medikal tedavilerin etkileri en az 2 ay sonra görülmeye baþlar. Yumurtalýkta görülen endometrioma 3 cm. ve üzerinde ise medikal tedavi yarar saðlamaz.

Cerrahi tedavi özellikle orta ve þiddetli derecede hastalýðý olanlarda aðrý ve kýsýrlýk sorunlarýna yönelik olarak uygulanýr. Cerrahi tedavi hastalýðýn yaygýnlýðýna, hastanýn yaþýna, sorunlarýna ve beklentilerine göre yapýlýr. Örneðin ileri yaþta, yaygýn hastalýðý olan, þiddetli aðrýlardan yakýnan daha fazla çocuk sahibi olmak istemeyen hastalarda rahim ve yumurtalýklarýn çýkarýlmasý hastanýn beklentilerini karþýlayabilir ve sorunu kökten çözümler. Ayný durumda daha genç bir hastada saðlam tek yumurtalýk býrakýlabilir. Esas sorunu aðrý olan, rahim ve yumurtalýklarýný korumak isteyen hastalara rahime giden sinirlerin tahribatý anlamýna gelen presakral nörektomi yapýlabilir. Çocuk sahibi olmak isteyen hastalarda ise mutlaka organ koruyucu cerrahi uygulanmalýdýr. Cerrahi tedavinin temel prensibi çikolata kistlerinin ve endometrial odaklarýn çýkartýlmasý, yapýþýklýklarýn açýlarak normal bir pelvik anatomi saðlanmasýdýr. Cerrahi tedavi olarak laparoskopi hastanýn çabuk iyileþmesi yönünden laparotamiye üstündür.

Endometriozisin cerrahi tedavisi sonrasý özellikle takip eden ilk 1 yýlda %30-70 arasýnda deðiþen gebelik oranlarý verilmektedir.

Dermoid kist tüm over tümörlerinin %10-15’ini oluþturur. Ayrýca 20 yaþýn altýnda görülen over tümörleri arasýnda ilk sýrada yer alýr. Her yaþta görülmekle birlikte 20-40 yaþlar arasýnda daha sýk rastlanýr. Dermoid teratomda hakim olan doku genellikle deri ve deriye ait yapýlar olduðu için yüzyýlý aþkýn bir süredir kullanýlagelmiþ yanlýþ bir isimlendirmedir. Kanserleþme oraný %1-3 arasýndadýr. Kist çoðunlukla 10-15 cm. çapýndadýr. Kist açýldýðýnda genellikle saç, kemik, diþ, kýkýrdak ve yaða benzeyen koyu kývamlý bir sývý içerdiði gözlemlenir. Bazen içerisinde barsak mukozasý, tiroid bezi dokusu, sinir yapýlarý ve solunum sistemine ait dokular da bulunur. Klinik olarak genellikle asemptomatiktir, tesadüfen saptanýr ancak ara sýra karýn aðrýsý görülebilmektedir.

Tedavi kistin ameliyatla çýkartýlmasýdýr. Dermoid kist saptanan kiþiler genellikle üreme çaðýnda olan kiþiler olduðu için cerrahi giriþim sýrasýnda yumurtalýklar mümkün olduðu kadar korunmalýdýr.