x
Genel Bilgiler
Giriş
Prostat’ýn iþlevi ve yapýsý
Prostat bezi, erkeklerde idrar kesesinin hemen altýnda bulunmaktadýr ve idrarýn idrar kesesinden dýþarý atýldýðý üretra denilen kanalý çevreler. Eriþkin bir erkekte prostat bezinin aðýrlýðý 25-30 gram civarýndadýr. Prostatýn baþlýca görevi, meninin sývý olan kýsmýný imal edip cinsel boþalma sýrasýnda bu sývýnýn dýþarý atýlmasýna yardýmcý olmaktýr.
Prostat bezi 40’lýyaþlardan itibaren giderek büyümeye baþlar. Özellikle prostatýn iç kýsmý büyüyebilir ve normalde bir kestane büyüklüðünde olan prostat bezi bir elma hatta portakal büyüklüðüne kadar eriþebilir. Bu duruma iyi huylu prostat büyümesi veya medikal adýyla BPH (benign prostatic hyperplasia) denmektedir. Yapýlan çalýþmalarda 60 yaþýndaki erkeklerin %50’sinde, 80 yaþýndaki erkeklerin ise %90’ýnda iyi huylu prostat büyümesinin görüldüðünü bildirilmektedir. BPH ile Prostat kanseri ayrý hastalýklardýr. BPH prostat kanserine yol açmamakla birlikte bir arada bulabilirler.
Prostat büyürken idrar yolunu týkayarak idrar akýþýný engellemeye baþlar. Bu hastalýðýn seyrinde, týkanýklýðýn derecesine baðlý olarak hastalarda idrar yapmayla ilgili yakýnmalar baþlar. Hastalarýn yakýnmalarý 2 ana grupta deðerlendirilir:
Týkanmaya baðlý yakýnmalar (Obstrüktif)
Ýdrar kuvvetinin ve kalýnlýðýnýn azalmasý
Ýdrarý baþlatmakta güçlük
Kesik kesik idrar yapma
Ýdrarýn sonunda damlama
Ýdrarý tam boþaltamama hissi
Ýdrarda kan
Ýdrar kesesinin uyarýlmasýna baðlý yakýnmalar (Ýrritatif)
Sýk idrar yapma (gündüz ve gece)
Ani idrar yapma isteði
Ýdrar yapma hissi oluþtuðunda idrar kaçýrma
Ýdrar yaparken yanma ve sýzý hissinin olmasý
Bazen idrar yolu BPH nedeniyle tam týkanarak hasta aniden idrar yapamayabilir ve bu hastalara acilen sonda takýlmasý gerekebilir.
BPH’da prostatýn büyümesi tek baþýna önemli bir bulgu deðildir. Büyümeyle birlikte hastanýn þikayetlerinin ortaya çýkmasý, þikayetlerin derecesi artmasý ve bu büyümenin idrar yollarýnda oluþturduðu olumsuz etkiler ( komplikasyonlar ) hastalýðýn önemini ortaya çýkartan unsurlardýr.
BPH’nýn idrar yollarýnda oluþturduðu olumsuz etkiler (komplikasyonlar) þunlardýr:
Ani idrar týkanmasý: Ýdrar yolu tam olarak týkanýr ve hasta idrar yapamaz.Buna baðlý olarak karýn alt bölgede þiddetli aðrý oluþur. Ýdrar yolundan bir sonda takýlarak idrar kesesinde biriken idrar boþaltýlmalýdýr.
Ýdrar yolu iltihabý: Ýdrar yolunun týkanýklýðýna baðlý olarak idrar kesesinde iltihap oluþabilir. Bu durumda hastada idrarda þiddetli yanma ve yüksek ateþ oluþabilir.
Ýdrar kesesi bozukluklarý: Prostatýn idrar yolunu týkamasýna baðlý olarak tam boþalamayan idrar kesesi giderek geniþler, zayýflar ve zamanla kasýlma yeteneðini kaybedebilir. Ýdrar kesesinin kasýlma gücünü kaybetmesi içeride sürekli artýk idrar kalmasýna neden olur. Bazen ameliyat yapýlsa bile bu bozukluk düzelmeyebilir.
Ýdrar kesesi taþlarý: Ýdrar kesesinde týkanýklýk nedeniyle biriken idrarda oluþan iltihap veya minerallerin çökmesiyle mesane taþlarý oluþabilir.
Böbrek bozukluklarý: Ýdrar kesesi iltihaplarý böbrekleri etkileyebilir. Diðer yandan idrar kesesinde týkanýklýða baðlý basýnç artýþý ve içeride sürekli artýk idrar kalmasý nedeniyle zamanla böbreklerde geniþleme ve iþlev bozukluklarý oluþabilir. Ender de olsa bazý hastalarda böbrek yetmezliði ortaya çýkabilir.
Bu komplikasyonlarýn oluþtuðu hastalarda ameliyat gerekmektedir.
BPH’nýn Tanýsý
Bazen hastalarda idrarla ilgili yakýnmalarýn sebebi prostat büyümesi olmayabilir (örneðin idrar söktürücü ilaçlar, þeker hastalýðý, idrar yolu iltihaplarý, mesane kanseri, idrar kesesinin nörolojik bozukluklarý, idrar yolu darlýklarý gibi). Bu nedenle iyi huylu prostatýn tanýsý için önce hastanýn iyice sorgulanmasý gerekmektedir. Kullandýðý ilaçlar, ailede þeker hastalýðý öyküsü, geçirilmiþ travma olup olmadýðý mutlaka sorgulanmalýdýr. Þeker hastalarý genelde daha sýk idrar yaparlar. Diðer yandan BPH baþlangýcý olan bir hasta soðuk algýnlýðý için antihistaminik veya dekonjestan kullanýyorsa yakýnmalarý daha da artacaktýr. Bunun dýþýnda muayene olacak hastalar muhtemelen þu sorularla karþýlaþacaklardýr:
Yakýnmalarýnýz nelerdir?
Yakýnmalarýnýz ne zamandýr mevcut?
Ne sýklýkla yakýnmanýz oluyor?
Gittikçe kötüleþiyor mu?
Ailenizde prostat hastalýðý (özellikle prostat kanseri) geçiren var mý?
Kullandýðýnýz ilaçlar var mý, nelerdir?
Parmakla Rektal Muayene (PRM)
Hekim PRM ileprostatýn büyüklüðünü, kývamýný ve þeklini inceler. Ýyi huylu prostat irileþmesinde prostat nisbeten elastik kývamdadýr ve hacminin arttýðý saptanabilir. Prostatta sertlik hissediliyorsa kanserden þüphelenilmelidir.
PSA Testi
Prostat bezi, meninin kývamýný oluþturmasý için Prostat Spesifik Antijen (PSA) denilen bir enzim üretmektedir. Bunun çok az bir kýsmý kan dolaþýmýna karýþmaktadýr. Kan düzeylerinin yükselmesi BPH veya Prostatit yani prostat iltihaplarýn da görülebileceði gibi Prostat Kanseri’nde de kanda PSA deðerleri yükselmektedir. Yaþa özgü PSA deðerleri ( örneðin 50 yaþýndan küçük olanlarda 2 ng/ml den az olmalý,50-60 yaþ aralýðýnda 2.5 ng/ml den az olmalý ) yüksek olduðunda ve parmakla rektal muayenede sertlik bulunduðuýnda prostat kanseri kesin olarak dýþlanmalýdýr. Her PSA yüksekliði kanser varlýðý anlamýna gelmeyeceði gibi, PSA’nýn normal olmasý halinde bile kanser var olabileceði diðer bir gerçektir.
Ýdrar Analizi
Ýdrar analizinde iltihap hücrelerinin bulunmasý veya kan hücrelerinin bulunmasý halinde buna yol açan baþka bir hastalýðýn varlýðý ekarte edilmelidir ( Ýdrar yollarý iltihaplarý, Ýdrar yolu taþlarý, idrar kesesi tümörleri gibi ).
Ýdrar Akýþ Hýzý
Normal maksimum idrar akýþ hýzý saniyede 15 ml, ortalama akýþ hýzý ise 10 ml olmalýdýr. Normal idrar yapma süresi ise 30 saniye yani yarým dakikadýr. BPH’da prostat idrar yolunu týkýyorsa bu deðerlerde azalma gözükecek ve idrar yapma süresi uzayacaktýr. Bu testin saðlýklý olmasý için yapýlan idrar miktarý en az 150 ml olmalýdýr.
Ultrasonografik Ýnceleme
Ses dalgalarý kullanýlarak karýn yüzeyinden veya rektal yoldan prostatýn büyüklüðü, iç yapýsý ve idrar yollarýnda oluþturduðu deðiþikliler hakkýnda bilgi alma yönünden yararlýdýr. Rektal yoldan yapýlan ultrasonografi ayný zamanda prostat biyopsisi yapýlmasýnda kullanýlmaktadýr.
Semptom Skor Sorgulanmasý
IPSS denilen bir sorgulama sistemiyle hastalarýn yakýnmalarýnýn derecesini anlamada yararlýdýr. Týbbi veya cerrahi tedavi sonrasý hastalarýn takiplerinde tedavinin etkinliði anlamada yararlýdýr.
PMR (Postmiksiyonel Rezidü) Tayini
Ýdrar yaptýktan sonra idrar kesesinde kalan idrar miktarýnýn saptanmasýdýr. Genelde "bladder scan" denen özel bir ultrason cihazý ile yapýlýr. Ýdrar yolundan kateter konularak daha saðlýklý ölçüm yapýlabilir, ancak hastaya rahatsýzlýk veren bir yöntemdir.
Ürodinami; Basýnç-Akým Çalýþmasý
Ýdrar etme ile ilgili yakýnmalarýn prostat irileþmesinden kaynaklandýðý yönünde þüphe olduðunda( özellikle genç veya çok yaþlý hastalar; prostat hacminin büyük olmadýðý hastalar ) idrar yolundan konulan bir kateterle idrar kesesi basýnçlarý, idrar yolundaki akýþ hýzý ve basýnçlarý ürodinami cihazýyla ölçülür. Böylece hastanýn yakýnmalarýnýn idrar kesesinin kasýlma bozukluklarýndan kaynaklanýp kaynaklanmadýðý anlaþýlýr.
Sistoskopi
Prostatýn idrar yollarýný ne ölçüde týkadýðýný anlamak ve prostat büyümesi dýþýnda idrar yollarýnda mevcut diðer bir hastalýðý saptamak amacýyla lokal anestezi altýnda idrar yolundan sistoskop denilen aletle girilerek yapýlan bir incelemedir.
Ýntravenöz Ürografi veya Bilgisayarlý Tomografi
Prostat büyümesi dýþýnda idrarda kan hücresi varlýðýnda veya taþ hastalýðýndan þüphelenildiðinde damar yoluyla iyot içeren bir radyopak maddenin verilmesiyle veya ince kesit tomografi görüntüleriyle böbrekler ve idrar yollarý hakkýnda daha detaylý bilgi alýnmasý için kullanýlýr.
Kreatinin seviyesi normalden yüksek olanlarda yapýlmaz.
Ýyi Huylu Prostat Hastalýðýnýn Tedavisi:
A) Cerrahi Olmayan Tedaviler
Ýzlem: BPH olmasý tedavi edilmesi gerektiði anlamýna gelmeyebilir. Ýdrar akýmýnda zorluk ve buna baðlý belirti ve bulgular oluþmayan hastalarda ürolojik deðerlendirmede böbrekler ve mesanenin zarar görmediði tespit edilebilirse hasta takibe alýnabilir. En uzunu yýllýk olmak üzere hekim tarafýndan hastaya önerilen sýklýklarla takip programlanýr.
Ýlaçlarla Tedavi: BPH semptomlarý kiþinin günlük aktivitelerini ve yaþam kalitesini bozmaya baþladýðýnda tedaviye geçilir. Genellikle ilk seçenek ilaçlardýr.
5-Alfa reduktaz inhibitörleri: Finasteride (Prosterid, Proscar, Dilaprost) ve dutasteride (Avodart) bu ilaçlara örnektir. Testosteronun aktif hali olan dihidrotestosteron’a (DHT) dönüþümünü engelleyerek etki ederler. Bu yolla prostatýn belirli oranda küçülmesini saðladýklarý bildirilmektedir. Yan etkileri arasýnda libido kaybý, empotans (cinsel fonksiyon kaybý), memelerde büyüme ve hassasiyet, sperm sayýsýnda azalma sayýlabilir.
Alfa-blokörler: Mesane boynu ve prostatta yer alan düz kas yapýlarýný gevþeterek idrar kanalýnýn geniþlemesine neden olurlar.Günde 1 kez aðýz yoluyla alýnýr. Alfuzosin (Xatral), Doxazosin (Cardura), Terazosin (Hytrin), Tamsulosin (Flomax) bu tip ilaçlar arasýnda en bilinenlerdir. Yan etkiler arasýnda baþ aðrýsý, baþ dönmesi, yorgunluk, halsizlik, kan basýncýnda düþme görülebilir.
B) Minimal Ýnvaziv Tedaviler:
Prostatik Stent uygulamalarý: Medikal tedavilere cevap vermeyen ve cerrahi tedavi gerektirdiði halde genel durum bozukluðu nedeniyle ameliyat edilemeyecek olan hastalarda uygulanabilir. Ýnce bir tüp içerisinden yerleþtirilen ve açýldýðýnda üretrayý geniþleten helezonik yay þeklinde bir aparattýr. Urolume, Memotherm en çok kullanýlan stentler arasýnda sayýlabilir.Genel anestezi ve hastanede yatýþ gerektirmemesi, kanama riskinin çok az olmasý, kýsa sürede uygulanabilmesi gibi avantajlarý vardýr. Baþlýca dezavantajlarý arasýnda bazen stentin iyi yerleþtirilememesi, stentin yerinden çýkýp hareket etmesi,irritasyona ve buna baðlý sýk idrar yapmaya neden olmasý, idrar kaçýrma ve aðrý hissi yapabilmesi olarak sayýlabilir.
Transüretral Mikrodalga Tedavisi (TUMT)
Transüretral Mikrodalga tedavisi büyüyen prostat dokusunu küçültmek amacyla kullanýlan bir yöntemdir. Bu yöntemde bir katetere (sonda) baðlanmýþ olan küçük bir mikrodalga anteniidrar yolundan içeriye konularak, prostat dokusu civarýna yerleþtirilir. Mikrodalga anteni belirli düzeyde bir mikrodalga enerjisi yaymakta ve büyümüþ olan prostat dokusunun ýsýnmasýna yol açmaktadýr. Prostat dokusu ýsýtýlýrken çevresindeki dokular da korunmalýdýr. Ýþlem sýrasýnda mikrodalga anteninin civarýnda dolaþan serum, idrar yolunu ýsýdan korumaktadýr. Bunun yanýsýra iþlem sýrasýnda mikrodalga enerji seviyesi kademeli olarak arttýrýlýrken rektum ve idrar yolu civarýndaki sensorlar aracýlýðýyla bu bölgedeki ýsý artýþlarý da kontrol edilmektedir. Eðer zarar verici düzeyde bir ýsý artýþý oluþursa sistem otomatik olarak kendini kapatmaktadýr.
Transüretral mikrodalga iþlemi, 30-45 dakika süren ve lokal anestezi ile uygulanabilen bir yöntemdir. Bazen hastalara damar yoluyla sakinleþtirici bir ilaç vermek gerekebilir. Ýþlem sýrasýnda hastalar idrar yolunda ve prostat civarýnda ýsý hissedebilirler. Diðer yandan idrar kesesinin kasýlmasýna baðlý aþýrý idrar yapma isteði de oluþabilir. Tedavinin bitmesiyle bu yakýnmalar ortadan kalkmaktadýr. Tedaviden sonra hastalarda 1 hafta süreyle idrar sondasý býrakýlýr. Ýdrar sondasý alýndýktan sonra hastalarda 2-3 hafta sürebilen sýk idrar yapma isteði, idrar kaçýrma hissi, idrar yaparken sýzý ve idrarda az miktarda kan bulunabilir. Hastalarýn çoðu normal aktivitelerine ve cinsel fonksiyonlarýna 1-2 hafta içinde dönmektedirler.
Transüretral Mikrodalga tedavisi en çok orta derecede büyümüþ olan prostatlarda ve orta derecede idrar yakýnmalarý olan hastalarda yarar göstermektedir. Kumadin ve aspirin gibi kan sulandýrýcý kullananlarda kolaylýkla uygulanabilmektedir. Orta lob olarak adlandýrýlan prostat dokusunun idrar kesesi içerisine doðru büyüdüðü durumlarda bu yöntem yarar göstermeyebilir.Daha önce pelvis bölgesi ýþýnlananlarda, idrar yolu darlýðý olanlarda bu yöntem uygulanmamalýdýr. Ayrýca penil protez takýlmýþveya artifisyel sfinkteri olan hastalarda uygulanmamalýdýr.
Sonuçlar açýsýndan bakýldýðýnda TUMT idrar akým hýzýný arttýrmada ilaç tedavilerine göre daha etkilidir. Hastalarýn idrar yapma ile ilgili þikayetlerinde %40-70 oranýnda düzelme saðlarken idrar akým hýzlarýnda %14-60 oranýnda düzelme saðlamaktadýr. Transüretral mikrodalga tedavilerinde,transüretral prostat rezeksiyonlarýna göre daha az orandakomplikasyon görülmektedir. Uzamýþ kateterizayon süresi, irritatif semptomlar ve dizüri ( idrar yaparken yanma hissi ) görülebilen baþlýca komplikasyonlardýr.
Transüretral Mikrodalga tedavisi, kolay uygulanabilmesi, anestezi gerektirmemesi ve iyi sonuçlar elde edilebilmesi nedeniyle son yýllarda diðerameliyatlara iyi bir alternatif olarak gözükmektedir
Transüretral Prostat Rezeksiyonu (TURP)
Transüretral Prostat Rezeksiyonu, iyi huylu prostat büyümesinin (BPH) cerrahi tedavisinde en sýk uygulanan yöntemdir. Bu yöntemde hastaya genel veya lomber ( spinal veya epidural ) anestezi verildikten sonra idrar yolundan rezektoskop denilen özel bir alet ile girilerek prostat dokularý elektrik akýmý kullanýlarak kesilmektedir. Bir optik aracýlýðýyla hasta içerisindeki görüntülerin bir televizyon monitoruna aktarýlarak 10-12 kat daha büyütülmüþ görüntüler eþliðinde uygulananbu ameliyat sýrasýnda sürekli þekilde irrigasyon sývýsý kullanýlmasý gerekmektedir. Elektrik akýmý "loop" denilen yarým daire þeklindeki bir tel aracýlýðýyla dokulara iletilir veprostat dokusu þeritler halinde kesilirken bir yandan loop yardýmýyla kanamalar durdurulur. Ýdrar kesesi içerisinde biriken prostat dokularý daha sonra vakum sistemiyle dýþarýya çýkartýlýr. Operasyon sonrasý idrar yolundan bir kateter konularak 2 gün süreyle býrakýlýr.
Transüretral prostat rezeksiyonu’nun en önemli avantajlarý kýsa bir sürede prostatýn idrar yolunu týkayan bölümünün çýkartýlýp bir kavite oluþturulmasý ve çýkartýlan dokularýn patolojik incelemesinin yapýlabilmesidir. Ender de olsa ameliyat sýrasýnda veya sonrasýnda çoðunlukla kan verilmesine gerek olmayan kanama görülebilir. Yine az sýklýkla da ameliyat sonrasý olsa idrar yolu darlýklarý görülebilir.
x
x
x
x
x
Ýlgili Kelimeler Listesi: prostat iþlevi,prostat yapýsý,prostat yaþý,prostat tedavisi,prostat kanseri,prostat büyümesi,obstrüktif,BPH tanýsý,þeker hastalarý,PSA testi,idrar analizi,idrar yollarý iltihaplarý,idrar yolu taþlarý,idrar kesesi tümörleri,idrar akýþ hýzý,ultrasonografik,
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..
Giriþ
Prostat’ýn iþlevi ve yapýsý
Prostat bezi, erkeklerde idrar kesesinin hemen altýnda bulunmaktadýr ve idrarýn idrar kesesinden dýþarý atýldýðý üretra denilen kanalý çevreler. Eriþkin bir erkekte prostat bezinin aðýrlýðý 25-30 gram civarýndadýr. Prostatýn baþlýca görevi, meninin sývý olan kýsmýný imal edip cinsel boþalma sýrasýnda bu sývýnýn dýþarý atýlmasýna yardýmcý olmaktýr.
Prostat bezi 40’lýyaþlardan itibaren giderek büyümeye baþlar. Özellikle prostatýn iç kýsmý büyüyebilir ve normalde bir kestane büyüklüðünde olan prostat bezi bir elma hatta portakal büyüklüðüne kadar eriþebilir. Bu duruma iyi huylu prostat büyümesi veya medikal adýyla BPH (benign prostatic hyperplasia) denmektedir. Yapýlan çalýþmalarda 60 yaþýndaki erkeklerin %50’sinde, 80 yaþýndaki erkeklerin ise %90’ýnda iyi huylu prostat büyümesinin görüldüðünü bildirilmektedir. BPH ile Prostat kanseri ayrý hastalýklardýr. BPH prostat kanserine yol açmamakla birlikte bir arada bulabilirler.
Prostat büyürken idrar yolunu týkayarak idrar akýþýný engellemeye baþlar. Bu hastalýðýn seyrinde, týkanýklýðýn derecesine baðlý olarak hastalarda idrar yapmayla ilgili yakýnmalar baþlar. Hastalarýn yakýnmalarý 2 ana grupta deðerlendirilir:
Týkanmaya baðlý yakýnmalar (Obstrüktif)
Ýdrar kuvvetinin ve kalýnlýðýnýn azalmasý
Ýdrarý baþlatmakta güçlük
Kesik kesik idrar yapma
Ýdrarýn sonunda damlama
Ýdrarý tam boþaltamama hissi
Ýdrarda kan
Ýdrar kesesinin uyarýlmasýna baðlý yakýnmalar (Ýrritatif)
Sýk idrar yapma (gündüz ve gece)
Ani idrar yapma isteði
Ýdrar yapma hissi oluþtuðunda idrar kaçýrma
Ýdrar yaparken yanma ve sýzý hissinin olmasý
Bazen idrar yolu BPH nedeniyle tam týkanarak hasta aniden idrar yapamayabilir ve bu hastalara acilen sonda takýlmasý gerekebilir.
BPH’da prostatýn büyümesi tek baþýna önemli bir bulgu deðildir. Büyümeyle birlikte hastanýn þikayetlerinin ortaya çýkmasý, þikayetlerin derecesi artmasý ve bu büyümenin idrar yollarýnda oluþturduðu olumsuz etkiler ( komplikasyonlar ) hastalýðýn önemini ortaya çýkartan unsurlardýr.
BPH’nýn idrar yollarýnda oluþturduðu olumsuz etkiler (komplikasyonlar) þunlardýr:
Ani idrar týkanmasý: Ýdrar yolu tam olarak týkanýr ve hasta idrar yapamaz.Buna baðlý olarak karýn alt bölgede þiddetli aðrý oluþur. Ýdrar yolundan bir sonda takýlarak idrar kesesinde biriken idrar boþaltýlmalýdýr.
Ýdrar yolu iltihabý: Ýdrar yolunun týkanýklýðýna baðlý olarak idrar kesesinde iltihap oluþabilir. Bu durumda hastada idrarda þiddetli yanma ve yüksek ateþ oluþabilir.
Ýdrar kesesi bozukluklarý: Prostatýn idrar yolunu týkamasýna baðlý olarak tam boþalamayan idrar kesesi giderek geniþler, zayýflar ve zamanla kasýlma yeteneðini kaybedebilir. Ýdrar kesesinin kasýlma gücünü kaybetmesi içeride sürekli artýk idrar kalmasýna neden olur. Bazen ameliyat yapýlsa bile bu bozukluk düzelmeyebilir.
Ýdrar kesesi taþlarý: Ýdrar kesesinde týkanýklýk nedeniyle biriken idrarda oluþan iltihap veya minerallerin çökmesiyle mesane taþlarý oluþabilir.
Böbrek bozukluklarý: Ýdrar kesesi iltihaplarý böbrekleri etkileyebilir. Diðer yandan idrar kesesinde týkanýklýða baðlý basýnç artýþý ve içeride sürekli artýk idrar kalmasý nedeniyle zamanla böbreklerde geniþleme ve iþlev bozukluklarý oluþabilir. Ender de olsa bazý hastalarda böbrek yetmezliði ortaya çýkabilir.
Bu komplikasyonlarýn oluþtuðu hastalarda ameliyat gerekmektedir.
BPH’nýn Tanýsý
Bazen hastalarda idrarla ilgili yakýnmalarýn sebebi prostat büyümesi olmayabilir (örneðin idrar söktürücü ilaçlar, þeker hastalýðý, idrar yolu iltihaplarý, mesane kanseri, idrar kesesinin nörolojik bozukluklarý, idrar yolu darlýklarý gibi). Bu nedenle iyi huylu prostatýn tanýsý için önce hastanýn iyice sorgulanmasý gerekmektedir. Kullandýðý ilaçlar, ailede þeker hastalýðý öyküsü, geçirilmiþ travma olup olmadýðý mutlaka sorgulanmalýdýr. Þeker hastalarý genelde daha sýk idrar yaparlar. Diðer yandan BPH baþlangýcý olan bir hasta soðuk algýnlýðý için antihistaminik veya dekonjestan kullanýyorsa yakýnmalarý daha da artacaktýr. Bunun dýþýnda muayene olacak hastalar muhtemelen þu sorularla karþýlaþacaklardýr:
Yakýnmalarýnýz nelerdir?
Yakýnmalarýnýz ne zamandýr mevcut?
Ne sýklýkla yakýnmanýz oluyor?
Gittikçe kötüleþiyor mu?
Ailenizde prostat hastalýðý (özellikle prostat kanseri) geçiren var mý?
Kullandýðýnýz ilaçlar var mý, nelerdir?
Parmakla Rektal Muayene (PRM)
Hekim PRM ileprostatýn büyüklüðünü, kývamýný ve þeklini inceler. Ýyi huylu prostat irileþmesinde prostat nisbeten elastik kývamdadýr ve hacminin arttýðý saptanabilir. Prostatta sertlik hissediliyorsa kanserden þüphelenilmelidir.
PSA Testi
Prostat bezi, meninin kývamýný oluþturmasý için Prostat Spesifik Antijen (PSA) denilen bir enzim üretmektedir. Bunun çok az bir kýsmý kan dolaþýmýna karýþmaktadýr. Kan düzeylerinin yükselmesi BPH veya Prostatit yani prostat iltihaplarýn da görülebileceði gibi Prostat Kanseri’nde de kanda PSA deðerleri yükselmektedir. Yaþa özgü PSA deðerleri ( örneðin 50 yaþýndan küçük olanlarda 2 ng/ml den az olmalý,50-60 yaþ aralýðýnda 2.5 ng/ml den az olmalý ) yüksek olduðunda ve parmakla rektal muayenede sertlik bulunduðuýnda prostat kanseri kesin olarak dýþlanmalýdýr. Her PSA yüksekliði kanser varlýðý anlamýna gelmeyeceði gibi, PSA’nýn normal olmasý halinde bile kanser var olabileceði diðer bir gerçektir.
Ýdrar Analizi
Ýdrar analizinde iltihap hücrelerinin bulunmasý veya kan hücrelerinin bulunmasý halinde buna yol açan baþka bir hastalýðýn varlýðý ekarte edilmelidir ( Ýdrar yollarý iltihaplarý, Ýdrar yolu taþlarý, idrar kesesi tümörleri gibi ).
Ýdrar Akýþ Hýzý
Normal maksimum idrar akýþ hýzý saniyede 15 ml, ortalama akýþ hýzý ise 10 ml olmalýdýr. Normal idrar yapma süresi ise 30 saniye yani yarým dakikadýr. BPH’da prostat idrar yolunu týkýyorsa bu deðerlerde azalma gözükecek ve idrar yapma süresi uzayacaktýr. Bu testin saðlýklý olmasý için yapýlan idrar miktarý en az 150 ml olmalýdýr.
Ultrasonografik Ýnceleme
Ses dalgalarý kullanýlarak karýn yüzeyinden veya rektal yoldan prostatýn büyüklüðü, iç yapýsý ve idrar yollarýnda oluþturduðu deðiþikliler hakkýnda bilgi alma yönünden yararlýdýr. Rektal yoldan yapýlan ultrasonografi ayný zamanda prostat biyopsisi yapýlmasýnda kullanýlmaktadýr.
Semptom Skor Sorgulanmasý
IPSS denilen bir sorgulama sistemiyle hastalarýn yakýnmalarýnýn derecesini anlamada yararlýdýr. Týbbi veya cerrahi tedavi sonrasý hastalarýn takiplerinde tedavinin etkinliði anlamada yararlýdýr.
PMR (Postmiksiyonel Rezidü) Tayini
Ýdrar yaptýktan sonra idrar kesesinde kalan idrar miktarýnýn saptanmasýdýr. Genelde "bladder scan" denen özel bir ultrason cihazý ile yapýlýr. Ýdrar yolundan kateter konularak daha saðlýklý ölçüm yapýlabilir, ancak hastaya rahatsýzlýk veren bir yöntemdir.
Ürodinami; Basýnç-Akým Çalýþmasý
Ýdrar etme ile ilgili yakýnmalarýn prostat irileþmesinden kaynaklandýðý yönünde þüphe olduðunda( özellikle genç veya çok yaþlý hastalar; prostat hacminin büyük olmadýðý hastalar ) idrar yolundan konulan bir kateterle idrar kesesi basýnçlarý, idrar yolundaki akýþ hýzý ve basýnçlarý ürodinami cihazýyla ölçülür. Böylece hastanýn yakýnmalarýnýn idrar kesesinin kasýlma bozukluklarýndan kaynaklanýp kaynaklanmadýðý anlaþýlýr.
Sistoskopi
Prostatýn idrar yollarýný ne ölçüde týkadýðýný anlamak ve prostat büyümesi dýþýnda idrar yollarýnda mevcut diðer bir hastalýðý saptamak amacýyla lokal anestezi altýnda idrar yolundan sistoskop denilen aletle girilerek yapýlan bir incelemedir.
Ýntravenöz Ürografi veya Bilgisayarlý Tomografi
Prostat büyümesi dýþýnda idrarda kan hücresi varlýðýnda veya taþ hastalýðýndan þüphelenildiðinde damar yoluyla iyot içeren bir radyopak maddenin verilmesiyle veya ince kesit tomografi görüntüleriyle böbrekler ve idrar yollarý hakkýnda daha detaylý bilgi alýnmasý için kullanýlýr.
Kreatinin seviyesi normalden yüksek olanlarda yapýlmaz.
Ýyi Huylu Prostat Hastalýðýnýn Tedavisi:
A) Cerrahi Olmayan Tedaviler
Ýzlem: BPH olmasý tedavi edilmesi gerektiði anlamýna gelmeyebilir. Ýdrar akýmýnda zorluk ve buna baðlý belirti ve bulgular oluþmayan hastalarda ürolojik deðerlendirmede böbrekler ve mesanenin zarar görmediði tespit edilebilirse hasta takibe alýnabilir. En uzunu yýllýk olmak üzere hekim tarafýndan hastaya önerilen sýklýklarla takip programlanýr.
Ýlaçlarla Tedavi: BPH semptomlarý kiþinin günlük aktivitelerini ve yaþam kalitesini bozmaya baþladýðýnda tedaviye geçilir. Genellikle ilk seçenek ilaçlardýr.
5-Alfa reduktaz inhibitörleri: Finasteride (Prosterid, Proscar, Dilaprost) ve dutasteride (Avodart) bu ilaçlara örnektir. Testosteronun aktif hali olan dihidrotestosteron’a (DHT) dönüþümünü engelleyerek etki ederler. Bu yolla prostatýn belirli oranda küçülmesini saðladýklarý bildirilmektedir. Yan etkileri arasýnda libido kaybý, empotans (cinsel fonksiyon kaybý), memelerde büyüme ve hassasiyet, sperm sayýsýnda azalma sayýlabilir.
Alfa-blokörler: Mesane boynu ve prostatta yer alan düz kas yapýlarýný gevþeterek idrar kanalýnýn geniþlemesine neden olurlar.Günde 1 kez aðýz yoluyla alýnýr. Alfuzosin (Xatral), Doxazosin (Cardura), Terazosin (Hytrin), Tamsulosin (Flomax) bu tip ilaçlar arasýnda en bilinenlerdir. Yan etkiler arasýnda baþ aðrýsý, baþ dönmesi, yorgunluk, halsizlik, kan basýncýnda düþme görülebilir.
B) Minimal Ýnvaziv Tedaviler:
Prostatik Stent uygulamalarý: Medikal tedavilere cevap vermeyen ve cerrahi tedavi gerektirdiði halde genel durum bozukluðu nedeniyle ameliyat edilemeyecek olan hastalarda uygulanabilir. Ýnce bir tüp içerisinden yerleþtirilen ve açýldýðýnda üretrayý geniþleten helezonik yay þeklinde bir aparattýr. Urolume, Memotherm en çok kullanýlan stentler arasýnda sayýlabilir.Genel anestezi ve hastanede yatýþ gerektirmemesi, kanama riskinin çok az olmasý, kýsa sürede uygulanabilmesi gibi avantajlarý vardýr. Baþlýca dezavantajlarý arasýnda bazen stentin iyi yerleþtirilememesi, stentin yerinden çýkýp hareket etmesi,irritasyona ve buna baðlý sýk idrar yapmaya neden olmasý, idrar kaçýrma ve aðrý hissi yapabilmesi olarak sayýlabilir.
Transüretral Mikrodalga Tedavisi (TUMT)
Transüretral Mikrodalga tedavisi büyüyen prostat dokusunu küçültmek amacyla kullanýlan bir yöntemdir. Bu yöntemde bir katetere (sonda) baðlanmýþ olan küçük bir mikrodalga anteniidrar yolundan içeriye konularak, prostat dokusu civarýna yerleþtirilir. Mikrodalga anteni belirli düzeyde bir mikrodalga enerjisi yaymakta ve büyümüþ olan prostat dokusunun ýsýnmasýna yol açmaktadýr. Prostat dokusu ýsýtýlýrken çevresindeki dokular da korunmalýdýr. Ýþlem sýrasýnda mikrodalga anteninin civarýnda dolaþan serum, idrar yolunu ýsýdan korumaktadýr. Bunun yanýsýra iþlem sýrasýnda mikrodalga enerji seviyesi kademeli olarak arttýrýlýrken rektum ve idrar yolu civarýndaki sensorlar aracýlýðýyla bu bölgedeki ýsý artýþlarý da kontrol edilmektedir. Eðer zarar verici düzeyde bir ýsý artýþý oluþursa sistem otomatik olarak kendini kapatmaktadýr.
Transüretral mikrodalga iþlemi, 30-45 dakika süren ve lokal anestezi ile uygulanabilen bir yöntemdir. Bazen hastalara damar yoluyla sakinleþtirici bir ilaç vermek gerekebilir. Ýþlem sýrasýnda hastalar idrar yolunda ve prostat civarýnda ýsý hissedebilirler. Diðer yandan idrar kesesinin kasýlmasýna baðlý aþýrý idrar yapma isteði de oluþabilir. Tedavinin bitmesiyle bu yakýnmalar ortadan kalkmaktadýr. Tedaviden sonra hastalarda 1 hafta süreyle idrar sondasý býrakýlýr. Ýdrar sondasý alýndýktan sonra hastalarda 2-3 hafta sürebilen sýk idrar yapma isteði, idrar kaçýrma hissi, idrar yaparken sýzý ve idrarda az miktarda kan bulunabilir. Hastalarýn çoðu normal aktivitelerine ve cinsel fonksiyonlarýna 1-2 hafta içinde dönmektedirler.
Transüretral Mikrodalga tedavisi en çok orta derecede büyümüþ olan prostatlarda ve orta derecede idrar yakýnmalarý olan hastalarda yarar göstermektedir. Kumadin ve aspirin gibi kan sulandýrýcý kullananlarda kolaylýkla uygulanabilmektedir. Orta lob olarak adlandýrýlan prostat dokusunun idrar kesesi içerisine doðru büyüdüðü durumlarda bu yöntem yarar göstermeyebilir.Daha önce pelvis bölgesi ýþýnlananlarda, idrar yolu darlýðý olanlarda bu yöntem uygulanmamalýdýr. Ayrýca penil protez takýlmýþveya artifisyel sfinkteri olan hastalarda uygulanmamalýdýr.
Sonuçlar açýsýndan bakýldýðýnda TUMT idrar akým hýzýný arttýrmada ilaç tedavilerine göre daha etkilidir. Hastalarýn idrar yapma ile ilgili þikayetlerinde %40-70 oranýnda düzelme saðlarken idrar akým hýzlarýnda %14-60 oranýnda düzelme saðlamaktadýr. Transüretral mikrodalga tedavilerinde,transüretral prostat rezeksiyonlarýna göre daha az orandakomplikasyon görülmektedir. Uzamýþ kateterizayon süresi, irritatif semptomlar ve dizüri ( idrar yaparken yanma hissi ) görülebilen baþlýca komplikasyonlardýr.
Transüretral Mikrodalga tedavisi, kolay uygulanabilmesi, anestezi gerektirmemesi ve iyi sonuçlar elde edilebilmesi nedeniyle son yýllarda diðerameliyatlara iyi bir alternatif olarak gözükmektedir
Transüretral Prostat Rezeksiyonu (TURP)
Transüretral Prostat Rezeksiyonu, iyi huylu prostat büyümesinin (BPH) cerrahi tedavisinde en sýk uygulanan yöntemdir. Bu yöntemde hastaya genel veya lomber ( spinal veya epidural ) anestezi verildikten sonra idrar yolundan rezektoskop denilen özel bir alet ile girilerek prostat dokularý elektrik akýmý kullanýlarak kesilmektedir. Bir optik aracýlýðýyla hasta içerisindeki görüntülerin bir televizyon monitoruna aktarýlarak 10-12 kat daha büyütülmüþ görüntüler eþliðinde uygulananbu ameliyat sýrasýnda sürekli þekilde irrigasyon sývýsý kullanýlmasý gerekmektedir. Elektrik akýmý "loop" denilen yarým daire þeklindeki bir tel aracýlýðýyla dokulara iletilir veprostat dokusu þeritler halinde kesilirken bir yandan loop yardýmýyla kanamalar durdurulur. Ýdrar kesesi içerisinde biriken prostat dokularý daha sonra vakum sistemiyle dýþarýya çýkartýlýr. Operasyon sonrasý idrar yolundan bir kateter konularak 2 gün süreyle býrakýlýr.
Transüretral prostat rezeksiyonu’nun en önemli avantajlarý kýsa bir sürede prostatýn idrar yolunu týkayan bölümünün çýkartýlýp bir kavite oluþturulmasý ve çýkartýlan dokularýn patolojik incelemesinin yapýlabilmesidir. Ender de olsa ameliyat sýrasýnda veya sonrasýnda çoðunlukla kan verilmesine gerek olmayan kanama görülebilir. Yine az sýklýkla da ameliyat sonrasý olsa idrar yolu darlýklarý görülebilir.
Ýlgili Kelimeler Listesi: prostat iþlevi,prostat yapýsý,prostat yaþý,prostat tedavisi,prostat kanseri,prostat büyümesi,obstrüktif,BPH tanýsý,þeker hastalarý,PSA testi,idrar analizi,idrar yollarý iltihaplarý,idrar yolu taþlarý,idrar kesesi tümörleri,idrar akýþ hýzý,ultrasonografik,
Not: Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..