Kardeþ kýskançlýðý olmazsa olmaz bir þey, eðer uygun bir þekilde iþlenirse ileriki dönemde çocuða çok þey katar.

Kardeþ kýskançlýðýný genel anlamda büyük kardeþin küçük kardeþi kýskanmasý olarak gözlemleriz. Tabii ki tersi de olabilir, Küçük kardeþin aðabey/ ablasýný kýskanmasý.

Yeni bir kardeþin dünyaya geleceði haberi öncelikle büyük çocuktan çok, anne ve babayý ne kadar etkiliyor bakýlmalýdýr. Planlý bir gebelik mi yoksa beklenmedik bir misafir mi. Anne ve baba kardeþin geliþine ne kadar hazýrlýklýysa büyük çocuðun bunu kabullenmesi o kadar kolaylaþýr. 

Annenin gebeliði boyunca çocuk, kardeþin annenin karnýnda büyüdüðünü düþünse de doðumdan sonra kardeþin kendisini görmesi olaylarý daha gerçekçi bir þekilde fark etmesini saðlar. Artýk anne kardeþi sadece bedeninde taþýmakla kalmaz, onu emzirir, onun altýný temizler, o aðladýðýnda onunla ilgilenir. Bu süreçler yaþanýrken büyük çocuk kendisini arka plana itilmiþ gibi hisseder. Bu da çocuðun çeþitli davranýþlar geliþtirmesine neden olur. Çocuklarda en çok gözlemlediðimiz davranýþlar hýrçýnlýk, çabuk aðlama, huzursuzluk, kardeþe karþý yapýlan zarar verici hareketler, tuvalet alýþkanlýðýný geliþtirmiþ çocuðun tekrar altýný ýslatmaya baþlamasý, bebeksi konuþmalar, biberondan süt içme isteði, altýnýn baðlanmasý isteði gibi davranýþlardýr.

Kardeþin varlýðý kendini hissettirene kadar ailenin çocukla olan iletiþimi bu süreçleri etkiler. Örneðin el üstünde tutulan, her dediði yapýlan bir çocuðun kardeþinin olacaðýný öðrenmesi, çocukta büyük bir hayal kýrýklýðý oluþturur, artýk anne ve babasýnýn kendisini eskisi kadar sevmediklerini düþünür, bu da kardeþ kýskançlýðýný arttýran bir etkendir.

Kardeþ doðduðunda çocuðun bulunduðu yaþ da ortaya çýkan davranýþlarýn deðiþmesinde etkilidir. Ýnat döneminde olan bir çocuk ( 2-4 yaþ arasý) kendisini tümgüçlü hisseder, anne ve babasýnýn sürekli kendisi ile ilgilenmesini ister, her dediðinin olmasýný ister, ‘ben annemin biriciðiyim’ der. Bu dönemde gelen kardeþ, çocuðun tümgüçlülük yanýlsamasýný al aþaðý eder. Tümgüçlülüðünün bittiðini, artýk pabucunun dama atýldýðýný gören çocuk, anne ve babasýnýn sevgisini kardeþle paylaþmaya yanaþmaz. Çocuk “eðer annem ve babam beni sevseydi kardeþim olmazdý” diye düþünür. Sabýrsýz olma özelliði olan çocukta çabuk sinirlenme, olaylara ani tepkiler verme, kardeþe fiziksel anlamda zarar verme isteði ve giriþimleri, bebeksi konuþma, tuvaletini tutmayý baþarmýþsa bunun kaybý þeklinde davranýþlar gözlemleriz.

Ödipal dönemde olan bir çocuðun ( 4-6 yaþ arasý) kardeþi olduðunda benzer belirtiler olabileceði gibi ( alt ýslatmalar, bebeksi konuþmalar vb) bu döneme özgü davranýþlarda artýþ gözlemleyebiliriz. Ödipal dönemin tipik özelliði çocuðun hemcins ebeveynle olan rekabetidir. Yani kýz çocuðu anne ile, erkek çocuðu baba ile karþý cins ebeveyni için rekabet eder. Bu süreç doðru iþlerse çocuk belli bir dönemden sonra hemcins ebeveyni ile özdeþim kuracaktýr. Rekabet süreçlerinde en çok karþýmýza korkular ( özellikle karanlýk, yalnýz kalamama, yalnýz uyuyamama) çýkar. Bu yaþ döneminde olan bir çocuðun kardeþi olduðunda, çocuðun rekabet edeceði kiþi sayýsý artar, bu da istenmeyen davranýþlarýn artmasýyla sonuçlanabilir. Genel olarak bakýldýðýnda 4-5 yaþlarý çocuðun kreþe yada ana sýnýfýna gittiði yaþlardýr . Eve gelen kardeþ bu süreçte çocuðun dikkatinin eve kaymasýna da neden olacaðý için, çocukta anasýnýfýna gitmek istememe gözlemlenir ve çocuk anasýnýfýna gideceði zaman karýn aðrýlarý, aðlamalar, huzursuzluk þeklinde þikayetler oluþturur. Bu dönemde çocuða taviz verilip birkaç gün okula gitmemesine izin verilmesi geri dönüþü zor olan sýkýntýlar doðurur. Çocuðun okula gittiðinde, evde annesi ile yalnýz kalan kardeþinin varlýðýný kabul edebilmeyi, anneyi kardeþle paylaþabilmeyi baþarmasý gerekir, bu da tutarlý ve geri adým atmayan ebeveyn sayesinde olacaktýr.

Latent döneme giren çocuk( 6 yaþýný doldurmuþ ve ilkokula baþlamýþ) sosyalleþme adýna önemli adýmlar atar. Onun için artýk sadece ailesi deðil öðretmeni, arkadaþlarý da önemlidir. Bu dönemde olan çocuðun kardeþi olduðunda, arkadaþlarýnýn da kardeþlerinin olduðunu ve aralarýndaki iletiþimi görmesi olayý kabullenmesini kolaylaþtýrýr. Yine de yeni çocuðun tüm aile fertlerinin dikkatini çekmesi büyük çocukta karýn aðrýlarý, baþ dönmeleri, mide bulantýsý gibi somatizasyon dediðimiz belirtilerin oluþmasýna ve çocuðun daha sinirli olmasýna, ders baþarýsýnda düþüþlere neden olabilir.

Ergenlik dönemine girmiþ bir çocuk için kardeþin geliþi daha da endiþeli olabilir. Zaten ebeveyni ile çatýþmalar yaþayan ergen yeni kardeþi kardeþ olarak kabullenmekte zorluk çeker.

Genel anlamda baktýðýmýzda kardeþin kabullenmesi her yaþtaki çocuðu etkilemektedir.

Neler yapýlabilir diye baktýðýmýzda ; en çok üzerinde durulmasý gereken þey çocuðun ne kadar güçlü olabildiðidir.

1. Anne hamile kaldýðýnda, bu çocukla paylaþýlmalý, doðuma kadar çocuk buna hazýrlanmalýdýr.

Ebeveynin çocuðunun kardeþini kýskanmasýnýn olaðan bir þey olmasýný kabullenmesi þarttýr.

Kardeþin, özellikle de anne ile en az 6 ay iç içe olan iliþkisi kaçýnýlmazdýr. Anne kardeþe sýký sýký sarýlmalý ki kardeþin ruhsal geliþimi uygun olsun. Ýþte bu dönemde özellikle babanýn, baþka büyük kardeþ varsa onlarýn ve de diðer aile fertlerinin ( dede, anneanne, babaanne, teyze, dayý, hala, amca vb) desteði çocuða iyi gelecektir. Aile büyükleri ilgilerinin çoðunu kardeþe yansýtýrlarsa büyük çocuðun geliþtireceði uyum problemi þiddetli olacaktýr. Burada terazinin kantarýný iyi ayarlamak gerekir. Büyük çocuða ne az ne de çok ilgi verilmelidir. “Kardeþini zaten kýskanýyor, biz de her dediðini yapalým da çocuðumuz/ torunumuz iyi olsun” denilmesi de sakýncalýdýr.

Çocuðun kardeþi benimsemesi için zamanla büyüyen kardeþin bakýmýnda ona da görevler verilebilir ( suyunu getirmesi, mendilini, yastýðýný vb getirmesi gibi anneye yardýmcý olabilir).

Unutulmamasý gereken en önemli þey, büyük çocuðun kardeþ kýskançlýðýný yenmesi için mücadele ederken, ebeveynin bebeði göz ardý etmemesidir. Bebeðin de en az aðabey/ abla kadar ebeveyne ihtiyacý vardýr. Pratik hayatta þöyle söylemlerle karþýlaþýrýz: büyük çocuðum kýskanmasýn diye bebeðimi gizli emziriyorum, bebeðimi kucaðýma almýyorum gibi. Burada hem bebeðe haksýzlýk edilmiþ olunur hem de büyük çocuðun istemediði bir olayla karþýlaþtýðýnda ona dayanma gücünün oluþmamasýna neden olunur.

Kardeþini kýskanan çocuðun gösterdiði normal dýþý davranýþlar hemen yok olmayabilir. Ailenin büyük çocuða karþý ýlýmlý yaklaþmasý, yaptýðý davranýþlar karþýsýnda sabrýný muhafaza edebilmeyi baþarmasý, taviz vermemesi, büyük çocuðun zamanla kardeþi benimseyip daha ýlýmlý tavýrlar sergilemesini saðlar. Çocuklar ebeveynin aynasýdýr, ne görürlerse onu yaparlar.

Kardeþ kýskançlýðýnda kardeþin dünyaya geliþinin haber alýnmasýndan, ya da büyüyen çocuðun daha büyük kardeþini fark etmesinden baþlayan ve çocuðun ruhsal yapýsýna, aile içi deðiþkenlere baðlý olarak geliþebilen kardeþ kýskançlýðýnýn devam etmesi ya da dönem dönem alevlenmesinde profesyonel destek alýnmasý uygundur.

Kardeþ kýskançlýðý olmazsa olmaz bir þey, eðer uygun bir þekilde iþlenirse ileriki dönemde çocuða çok þey katar.

Kardeþ kýskançlýðýný genel anlamda büyük kardeþin küçük kardeþi kýskanmasý olarak gözlemleriz. Tabii ki tersi de olabilir, Küçük kardeþin aðabey/ ablasýný kýskanmasý.

Yeni bir kardeþin dünyaya geleceði haberi öncelikle büyük çocuktan çok, anne ve babayý ne kadar etkiliyor bakýlmalýdýr. Planlý bir gebelik mi yoksa beklenmedik bir misafir mi. Anne ve baba kardeþin geliþine ne kadar hazýrlýklýysa büyük çocuðun bunu kabullenmesi o kadar kolaylaþýr. 

Annenin gebeliði boyunca çocuk, kardeþin annenin karnýnda büyüdüðünü düþünse de doðumdan sonra kardeþin kendisini görmesi olaylarý daha gerçekçi bir þekilde fark etmesini saðlar. Artýk anne kardeþi sadece bedeninde taþýmakla kalmaz, onu emzirir, onun altýný temizler, o aðladýðýnda onunla ilgilenir. Bu süreçler yaþanýrken büyük çocuk kendisini arka plana itilmiþ gibi hisseder. Bu da çocuðun çeþitli davranýþlar geliþtirmesine neden olur. Çocuklarda en çok gözlemlediðimiz davranýþlar hýrçýnlýk, çabuk aðlama, huzursuzluk, kardeþe karþý yapýlan zarar verici hareketler, tuvalet alýþkanlýðýný geliþtirmiþ çocuðun tekrar altýný ýslatmaya baþlamasý, bebeksi konuþmalar, biberondan süt içme isteði, altýnýn baðlanmasý isteði gibi davranýþlardýr.

Kardeþin varlýðý kendini hissettirene kadar ailenin çocukla olan iletiþimi bu süreçleri etkiler. Örneðin el üstünde tutulan, her dediði yapýlan bir çocuðun kardeþinin olacaðýný öðrenmesi, çocukta büyük bir hayal kýrýklýðý oluþturur, artýk anne ve babasýnýn kendisini eskisi kadar sevmediklerini düþünür, bu da kardeþ kýskançlýðýný arttýran bir etkendir.

Kardeþ doðduðunda çocuðun bulunduðu yaþ da ortaya çýkan davranýþlarýn deðiþmesinde etkilidir. Ýnat döneminde olan bir çocuk ( 2-4 yaþ arasý) kendisini tümgüçlü hisseder, anne ve babasýnýn sürekli kendisi ile ilgilenmesini ister, her dediðinin olmasýný ister, ‘ben annemin biriciðiyim’ der. Bu dönemde gelen kardeþ, çocuðun tümgüçlülük yanýlsamasýný al aþaðý eder. Tümgüçlülüðünün bittiðini, artýk pabucunun dama atýldýðýný gören çocuk, anne ve babasýnýn sevgisini kardeþle paylaþmaya yanaþmaz. Çocuk “eðer annem ve babam beni sevseydi kardeþim olmazdý” diye düþünür. Sabýrsýz olma özelliði olan çocukta çabuk sinirlenme, olaylara ani tepkiler verme, kardeþe fiziksel anlamda zarar verme isteði ve giriþimleri, bebeksi konuþma, tuvaletini tutmayý baþarmýþsa bunun kaybý þeklinde davranýþlar gözlemleriz.

Ödipal dönemde olan bir çocuðun ( 4-6 yaþ arasý) kardeþi olduðunda benzer belirtiler olabileceði gibi ( alt ýslatmalar, bebeksi konuþmalar vb) bu döneme özgü davranýþlarda artýþ gözlemleyebiliriz. Ödipal dönemin tipik özelliði çocuðun hemcins ebeveynle olan rekabetidir. Yani kýz çocuðu anne ile, erkek çocuðu baba ile karþý cins ebeveyni için rekabet eder. Bu süreç doðru iþlerse çocuk belli bir dönemden sonra hemcins ebeveyni ile özdeþim kuracaktýr. Rekabet süreçlerinde en çok karþýmýza korkular ( özellikle karanlýk, yalnýz kalamama, yalnýz uyuyamama) çýkar. Bu yaþ döneminde olan bir çocuðun kardeþi olduðunda, çocuðun rekabet edeceði kiþi sayýsý artar, bu da istenmeyen davranýþlarýn artmasýyla sonuçlanabilir. Genel olarak bakýldýðýnda 4-5 yaþlarý çocuðun kreþe yada ana sýnýfýna gittiði yaþlardýr . Eve gelen kardeþ bu süreçte çocuðun dikkatinin eve kaymasýna da neden olacaðý için, çocukta anasýnýfýna gitmek istememe gözlemlenir ve çocuk anasýnýfýna gideceði zaman karýn aðrýlarý, aðlamalar, huzursuzluk þeklinde þikayetler oluþturur. Bu dönemde çocuða taviz verilip birkaç gün okula gitmemesine izin verilmesi geri dönüþü zor olan sýkýntýlar doðurur. Çocuðun okula gittiðinde, evde annesi ile yalnýz kalan kardeþinin varlýðýný kabul edebilmeyi, anneyi kardeþle paylaþabilmeyi baþarmasý gerekir, bu da tutarlý ve geri adým atmayan ebeveyn sayesinde olacaktýr.

Latent döneme giren çocuk( 6 yaþýný doldurmuþ ve ilkokula baþlamýþ) sosyalleþme adýna önemli adýmlar atar. Onun için artýk sadece ailesi deðil öðretmeni, arkadaþlarý da önemlidir. Bu dönemde olan çocuðun kardeþi olduðunda, arkadaþlarýnýn da kardeþlerinin olduðunu ve aralarýndaki iletiþimi görmesi olayý kabullenmesini kolaylaþtýrýr. Yine de yeni çocuðun tüm aile fertlerinin dikkatini çekmesi büyük çocukta karýn aðrýlarý, baþ dönmeleri, mide bulantýsý gibi somatizasyon dediðimiz belirtilerin oluþmasýna ve çocuðun daha sinirli olmasýna, ders baþarýsýnda düþüþlere neden olabilir.

Ergenlik dönemine girmiþ bir çocuk için kardeþin geliþi daha da endiþeli olabilir. Zaten ebeveyni ile çatýþmalar yaþayan ergen yeni kardeþi kardeþ olarak kabullenmekte zorluk çeker.

Genel anlamda baktýðýmýzda kardeþin kabullenmesi her yaþtaki çocuðu etkilemektedir.

Neler yapýlabilir diye baktýðýmýzda ; en çok üzerinde durulmasý gereken þey çocuðun ne kadar güçlü olabildiðidir.

1. Anne hamile kaldýðýnda, bu çocukla paylaþýlmalý, doðuma kadar çocuk buna hazýrlanmalýdýr.

Ebeveynin çocuðunun kardeþini kýskanmasýnýn olaðan bir þey olmasýný kabullenmesi þarttýr.

Kardeþin, özellikle de anne ile en az 6 ay iç içe olan iliþkisi kaçýnýlmazdýr. Anne kardeþe sýký sýký sarýlmalý ki kardeþin ruhsal geliþimi uygun olsun. Ýþte bu dönemde özellikle babanýn, baþka büyük kardeþ varsa onlarýn ve de diðer aile fertlerinin ( dede, anneanne, babaanne, teyze, dayý, hala, amca vb) desteði çocuða iyi gelecektir. Aile büyükleri ilgilerinin çoðunu kardeþe yansýtýrlarsa büyük çocuðun geliþtireceði uyum problemi þiddetli olacaktýr. Burada terazinin kantarýný iyi ayarlamak gerekir. Büyük çocuða ne az ne de çok ilgi verilmelidir. “Kardeþini zaten kýskanýyor, biz de her dediðini yapalým da çocuðumuz/ torunumuz iyi olsun” denilmesi de sakýncalýdýr.

Çocuðun kardeþi benimsemesi için zamanla büyüyen kardeþin bakýmýnda ona da görevler verilebilir ( suyunu getirmesi, mendilini, yastýðýný vb getirmesi gibi anneye yardýmcý olabilir).

Unutulmamasý gereken en önemli þey, büyük çocuðun kardeþ kýskançlýðýný yenmesi için mücadele ederken, ebeveynin bebeði göz ardý etmemesidir. Bebeðin de en az aðabey/ abla kadar ebeveyne ihtiyacý vardýr. Pratik hayatta þöyle söylemlerle karþýlaþýrýz: büyük çocuðum kýskanmasýn diye bebeðimi gizli emziriyorum, bebeðimi kucaðýma almýyorum gibi. Burada hem bebeðe haksýzlýk edilmiþ olunur hem de büyük çocuðun istemediði bir olayla karþýlaþtýðýnda ona dayanma gücünün oluþmamasýna neden olunur.

Kardeþini kýskanan çocuðun gösterdiði normal dýþý davranýþlar hemen yok olmayabilir. Ailenin büyük çocuða karþý ýlýmlý yaklaþmasý, yaptýðý davranýþlar karþýsýnda sabrýný muhafaza edebilmeyi baþarmasý, taviz vermemesi, büyük çocuðun zamanla kardeþi benimseyip daha ýlýmlý tavýrlar sergilemesini saðlar. Çocuklar ebeveynin aynasýdýr, ne görürlerse onu yaparlar.

Kardeþ kýskançlýðýnda kardeþin dünyaya geliþinin haber alýnmasýndan, ya da büyüyen çocuðun daha büyük kardeþini fark etmesinden baþlayan ve çocuðun ruhsal yapýsýna, aile içi deðiþkenlere baðlý olarak geliþebilen kardeþ kýskançlýðýnýn devam etmesi ya da dönem dönem alevlenmesinde profesyonel destek alýnmasý uygundur.