Takýntý zorlantý ya da saplantý zorlantý hastalýðý gibi isimlendirilen bu hastalýðýn tanýmý olarak;kiþinin kimi zaman kendisi istemeden ve saçma geldiði halde zihnin kendi ürünü olduðunu düþündüðü, atamadýðý sürekli,yineleyeci, girici ve saplantýlý düþünceler,dürtüler ya da düþlemlerin oluþturduðu sýkýntý, bunaltýyý ortadan kaldýrmak için zorlantý olarak nitelendirilen saplantýsý ile gerçekçi bir iliþkisi olmadýðý halde yapmak zorunda kaldýðý zihinsel, sözel,davranýþsal, tekrarlayýcý eylemlerin günlük hayatýnda çok yer kaplamasý, iliþkileri ve iþlevselliði bozmasýdýr.

Elbetteki her insan için saplantýlý, takýntýlý düþünceler oluyor ama burada önemli olan bu girici düþüncelerin nasýl yorumlandýðý ile ilgili yanlýþ otomatik düþüncelerin oluþturduðu  tehlike algýsýný kendi sorumluluðu ya da suçu gibi görme durumunu ortadan kaldýrmak için yoðun çaba harcamasýdýr. Örneðin çoðu insan market alýþ veriþi yaparken bazý ürünlerin son kullanma tarihlerine bakma ihtiyacý hisseder. Bu kabul edilebilir bir kaygý iken, her ürünün son kullanma tarihlerini ve en ince ayrýntýsýna kadar saklama koþullarýný araþtýrmaya kalkmak, bunun için saatlerini harcamak ve birilerinin bunlardan zehirlenebileceðini kendi suçu olarak görebileceðinden ve kendisine bile güvenemediðinden alýþ veriþ yapamayan biri için OKB hastasý diyebiliriz.

Saplantý ve zorlantýlarýn ortak özellikleri öncelikle irade dýþý ortaya çýkmalarýdýr. Ýlk baþlarda hastalar bunlara ciddi düzeyde  direnirler. Fakat daha sonra direnmenin boþuna olduðunu düþünüp tutsaðý olurlar. Böylece korkularýný ve kendilerini suçlamalarýný zorlantýlarý kullanarak azaltýrlar. Artýk benliðe yabancý olan saplantý ve zorlantýlar benliðe uyumlu bir nesne konumuna dönerler. Bu durum hastalarda saplantýlarýn kendi içlerinden geldiði, kendilerine ait olduðu duygusunu pekiþtirir. Zorlantýlar savunma iþlemi görmeye baþlar. Buna raðmen hastalar zarar görme düþüncesinden dolayý tüm çabalara raðmen güveni ve inancý tamamen oluþturamaz. Hastalar ne eyleme baþlamanýn gerektiði, ne eylemin doðru yürütüldüðü ne de baþarýyla sonlandýðý  güvenini kazanamazlar.

OKB’deki takýntýlý düþünceleri sýrayalayacak olursak bunlar bulaþma, kuþku, simetri, zarar verme, cinsel, dinsel, bedensel takýntýlardýr. Buna karþýlýk zorlantýlar ise kontrol etme, yýkama, yýkanma, düzenleme, biriktirme, sayma, dua etme, çeþitli ritüeller sayýlabilir.

Takýntý hastalýðý toplumda görülme sýklýðý ortalama %2-3 kadar olup kadýn-erkek eþit sýklýkta görülür. Ergenliðin son dönemlerinde daha sýk görülmeye baþlanýr. Genetik, biyolojik, çevresel ve stresör faktörler OKB oluþumundaki sebeplerdir.

Sadece takýntý (obsesyon) ya da sadece zorlantý (kompulsiyon) görülmekle birlikte klinikte daha çok ikisi birlikte görülmektedir. Çok çeþitli,  tekrarlayýcý olmasý ve depresyonu tetiklemesi tedaviyi zorlaþtýran sebeplerdir. Bazý hastalarda birden fazla takýntý ve zorlantý bir arada olabilirken bunlar zaman içinde yer deðiþtirebilir. Örneðin, temizlik takýntýsý ile birlikte kontrol etme ya da simetri takýntýsý birlikte olabilir. Önceleri  cinsel takýntýsý varken yýllar sonra dinsel takýntýsý olabilir.

Hasta bu düþüncelerinin kendi ürünü olduðunu düþündüðü için gerçekleþmesi durumunda tüm sorumluluðu suçluluk duygusu ile taþýyamayýp yaþadýðý sýkýntý ve bunaltýyý ortadan kaldýrmak için zorlantýlara baþvurur. Bu durum ilk baþlarda hastayý rahatlatýrken daha sonralarý o kadar çok zaman alan ve durdurulamayan ritüellere dönüþür ki hasta artýk günlük aktivitelerine, iþine ve iliþkilerine zaman ayýramaz, yoðunlaþamaz hale gelir. 

Sýklýkla görülen takýntýlar ve buna karþý geliþen kompulsiyonlarý sýralayacak olursak;

1-Kirlenme takýntýsý: Bu takýntýda kiþi iðrendiði, tiksindiði ya da korktuðu durumla ilgili aþýrý zihinsel uðraþlarda bulunur. Örneðin idrar, ter, mikrop, kir, hayvanlara dokunma, kapý kollarýnýn kirlenmesi, hastalýk bulaþmasý gibi. Bu durumda zorlantý olarak aþýrý yýkama ve yýkanma, bir þeye dokunmaktan kaçýnma, hastalýklara karþý aþýrý hassas sorgulamalar, insanlarla temastan kaçýnma, dýþarýda yemek yemeden kaçýnma, evdeki diðer bireylerin temizlenmesi ile uðraþma.

2-Düzenleme takýntýsý: Eþyalarýn asimetrik dizilmesi, sýralama hatasý, kýyafet uyumu, hizalama hatasý. Buna geliþen zorlantý eðik duran eþyayý düzeltme, kýyafetlerde uyum arama, her nesneyi sýnýflandýrma, ayýrma.

3-Dinsel takýntý: Dinsel inanýþlarla ilgili kaygý, aþýrý uðraþ, abdest almada yanlýþ yapma kaygýsý, camide küfür etme kaygýsý. Buna geliþen zorlantý camiye gitmeme, tekrar tekrar abdest alma, dinsel konularý konuþmama, içinden küfür geçme durumuna karþýlýk tövbe etme ve sürekli besmele çekme.

4- Zarar verme takýntýsý: Kendine zarar verme, baþkalarýna zarar verme, kontrolü kaybedip saldýrma kaygýsý. Buna geliþen kompulsiyon zarar vermekten korktuðu durumlardan kaçma, kesici aletlerden uzak durma, çocuðunu kucaðýna almaktan kaçma, ürünlerin son kullanma tarihlerini takip etme, ilaç kutularýný saklama gibi.

5-Cinsel takýntý: Cinsel içerikli konuþma kaygýsý, cinsel organa bakma kaygýsý, cinsel fantezi kurma kaygýsý gibi. Buna geliþen zorlantý bakmaktan kaçýnma, sohbetden kaçýnma, cinsel iliþkiden kaçýnma.

6-Biriktirme-saklama takýntýsý: Ýþi bittiði halde eþyayý saklama, gereksiz nesneleri biriktirme, atamama, çöp toplama,  biriktirme gibi.

7-Kontrol etme –denetleme: Kapýlarýn kilitlendiðinden emin olma, doðalgazýn kapatýldýðýndan emin olma, yemeklerin bozuk olup olmadýðýný kontrol etme gibi sayýlabilir.

Takýntý zorlantý hastalýðýnda  yanlýþ otomatik düþüncelere örnek verecek olursak;  kötü bir þey aklýma gelirse kesin kötü bir þey olacak, eðer ben bir þeyler yapmazsam kötü bir þeyler olacak, güvende deðilsem büyük bir tehlike beni bekler, birine zarar vermemem için her zaman çok dikkatli olmalýyým, kötü bir düþüncenin aklýma gelmesi ile sanki onu yapmýþým gibi geliyor, her þey yüzde yüz tamam deðilse rahatlayamam, eðer ben bunlarý yapmazsam sevdiklerimi koruyamam gibi.

OKB’ de bir eylemle ilgili düþünmek, onu yapmak gibi algýlanýr. Kendilerine ya da baþkalarýna gelebilecek zararlarý engellememeye çalýþmak ona zarara neden olmakla ayný þey. Eðer sonuç üzerinde herhangi bir etkisi varsa sonuçtan tamamen sorumlu olduðu anlamýna geliyor. Olasýlýðýn düþük olmasýnýn bir önemi yok mutlaka onun baþýna gelebileceðini düþünürler. Eðer bir tehdit varsa onun zararlarýný istiyormuþ gibi geldiðinden düþüncelerini kontrol etmek zorunda hissederler. Bu da  daha fazla o düþünceyle uðraþý arttýrýyor.

OKB’ deki iþlevselliðin bozulmasý çok dramatik olabilir. Panik atakda kiþi kendi saðlýðý hakkýnda kaygý duyarken OKB’de iliþki halindeki hemen herkesin  kendisinden kaynaklý tehdit altýnda olduðunu düþünür. Bu düþünceden kurtulmak için çok fazla zorlantý içinde kalýr.

Kapýsýný kilitlediðinden emin olmadýðý için kilometrelerce yolu geri dönmek için zaman harcayan, çocuklarýna zarar vereceðini düþündüðü için saatlerce sebze,meyve yýkayan,tuvaletini yaparken idrarýnýn bir yerlerine sýçradýðýný düþünen hastanýn saatlerce temizlenmeye çalýþmasý,elini gün içinde defalarca ve herseferinde çok zaman harcayan, gusül abdestini tam olarak almak için defalarca tekrarlayan, abdest alýrken doðru sýrayla ya da eksik yapmýþmýyýmdýr diye defalarca tekrarlayan, camide aklýma küfür etmek geliyor diye gitmekten kaçýnan, aðzýndan küfür çýkacak diye toplum içinde bulunmaktan kaçýnan, aklýna gelen herþeyi karþýsýndakine sormak zorunda hisseden, yeni doðmuþ bebeðini boðacaðýný ya da kucaðýndan atacaðýný düþünen, sevdiklerine zarar gelmesin diye çok enteresan ritüeller geliþtiren birçok  saplantý ve zorlantýlar sýralayabiliriz.

Saplantý zorlantý hastalýðýnda tedavi olarak ilaç tedavisi ve psikoterapi yapýlýr.Kullanýlan antidepresan ile birlikte psikoterapi eþzamanlý yapýldýðýnda daha iyi sonuç alýnýr.

Takýntý zorlantý ya da saplantý zorlantý hastalýðý gibi isimlendirilen bu hastalýðýn tanýmý olarak;kiþinin kimi zaman kendisi istemeden ve saçma geldiði halde zihnin kendi ürünü olduðunu düþündüðü, atamadýðý sürekli,yineleyeci, girici ve saplantýlý düþünceler,dürtüler ya da düþlemlerin oluþturduðu sýkýntý, bunaltýyý ortadan kaldýrmak için zorlantý olarak nitelendirilen saplantýsý ile gerçekçi bir iliþkisi olmadýðý halde yapmak zorunda kaldýðý zihinsel, sözel,davranýþsal, tekrarlayýcý eylemlerin günlük hayatýnda çok yer kaplamasý, iliþkileri ve iþlevselliði bozmasýdýr.

Elbetteki her insan için saplantýlý, takýntýlý düþünceler oluyor ama burada önemli olan bu girici düþüncelerin nasýl yorumlandýðý ile ilgili yanlýþ otomatik düþüncelerin oluþturduðu  tehlike algýsýný kendi sorumluluðu ya da suçu gibi görme durumunu ortadan kaldýrmak için yoðun çaba harcamasýdýr. Örneðin çoðu insan market alýþ veriþi yaparken bazý ürünlerin son kullanma tarihlerine bakma ihtiyacý hisseder. Bu kabul edilebilir bir kaygý iken, her ürünün son kullanma tarihlerini ve en ince ayrýntýsýna kadar saklama koþullarýný araþtýrmaya kalkmak, bunun için saatlerini harcamak ve birilerinin bunlardan zehirlenebileceðini kendi suçu olarak görebileceðinden ve kendisine bile güvenemediðinden alýþ veriþ yapamayan biri için OKB hastasý diyebiliriz.

Saplantý ve zorlantýlarýn ortak özellikleri öncelikle irade dýþý ortaya çýkmalarýdýr. Ýlk baþlarda hastalar bunlara ciddi düzeyde  direnirler. Fakat daha sonra direnmenin boþuna olduðunu düþünüp tutsaðý olurlar. Böylece korkularýný ve kendilerini suçlamalarýný zorlantýlarý kullanarak azaltýrlar. Artýk benliðe yabancý olan saplantý ve zorlantýlar benliðe uyumlu bir nesne konumuna dönerler. Bu durum hastalarda saplantýlarýn kendi içlerinden geldiði, kendilerine ait olduðu duygusunu pekiþtirir. Zorlantýlar savunma iþlemi görmeye baþlar. Buna raðmen hastalar zarar görme düþüncesinden dolayý tüm çabalara raðmen güveni ve inancý tamamen oluþturamaz. Hastalar ne eyleme baþlamanýn gerektiði, ne eylemin doðru yürütüldüðü ne de baþarýyla sonlandýðý  güvenini kazanamazlar.

OKB’deki takýntýlý düþünceleri sýrayalayacak olursak bunlar bulaþma, kuþku, simetri, zarar verme, cinsel, dinsel, bedensel takýntýlardýr. Buna karþýlýk zorlantýlar ise kontrol etme, yýkama, yýkanma, düzenleme, biriktirme, sayma, dua etme, çeþitli ritüeller sayýlabilir.

Takýntý hastalýðý toplumda görülme sýklýðý ortalama %2-3 kadar olup kadýn-erkek eþit sýklýkta görülür. Ergenliðin son dönemlerinde daha sýk görülmeye baþlanýr. Genetik, biyolojik, çevresel ve stresör faktörler OKB oluþumundaki sebeplerdir.

Sadece takýntý (obsesyon) ya da sadece zorlantý (kompulsiyon) görülmekle birlikte klinikte daha çok ikisi birlikte görülmektedir. Çok çeþitli,  tekrarlayýcý olmasý ve depresyonu tetiklemesi tedaviyi zorlaþtýran sebeplerdir. Bazý hastalarda birden fazla takýntý ve zorlantý bir arada olabilirken bunlar zaman içinde yer deðiþtirebilir. Örneðin, temizlik takýntýsý ile birlikte kontrol etme ya da simetri takýntýsý birlikte olabilir. Önceleri  cinsel takýntýsý varken yýllar sonra dinsel takýntýsý olabilir.

Hasta bu düþüncelerinin kendi ürünü olduðunu düþündüðü için gerçekleþmesi durumunda tüm sorumluluðu suçluluk duygusu ile taþýyamayýp yaþadýðý sýkýntý ve bunaltýyý ortadan kaldýrmak için zorlantýlara baþvurur. Bu durum ilk baþlarda hastayý rahatlatýrken daha sonralarý o kadar çok zaman alan ve durdurulamayan ritüellere dönüþür ki hasta artýk günlük aktivitelerine, iþine ve iliþkilerine zaman ayýramaz, yoðunlaþamaz hale gelir. 

Sýklýkla görülen takýntýlar ve buna karþý geliþen kompulsiyonlarý sýralayacak olursak;

1-Kirlenme takýntýsý: Bu takýntýda kiþi iðrendiði, tiksindiði ya da korktuðu durumla ilgili aþýrý zihinsel uðraþlarda bulunur. Örneðin idrar, ter, mikrop, kir, hayvanlara dokunma, kapý kollarýnýn kirlenmesi, hastalýk bulaþmasý gibi. Bu durumda zorlantý olarak aþýrý yýkama ve yýkanma, bir þeye dokunmaktan kaçýnma, hastalýklara karþý aþýrý hassas sorgulamalar, insanlarla temastan kaçýnma, dýþarýda yemek yemeden kaçýnma, evdeki diðer bireylerin temizlenmesi ile uðraþma.

2-Düzenleme takýntýsý: Eþyalarýn asimetrik dizilmesi, sýralama hatasý, kýyafet uyumu, hizalama hatasý. Buna geliþen zorlantý eðik duran eþyayý düzeltme, kýyafetlerde uyum arama, her nesneyi sýnýflandýrma, ayýrma.

3-Dinsel takýntý: Dinsel inanýþlarla ilgili kaygý, aþýrý uðraþ, abdest almada yanlýþ yapma kaygýsý, camide küfür etme kaygýsý. Buna geliþen zorlantý camiye gitmeme, tekrar tekrar abdest alma, dinsel konularý konuþmama, içinden küfür geçme durumuna karþýlýk tövbe etme ve sürekli besmele çekme.

4- Zarar verme takýntýsý: Kendine zarar verme, baþkalarýna zarar verme, kontrolü kaybedip saldýrma kaygýsý. Buna geliþen kompulsiyon zarar vermekten korktuðu durumlardan kaçma, kesici aletlerden uzak durma, çocuðunu kucaðýna almaktan kaçma, ürünlerin son kullanma tarihlerini takip etme, ilaç kutularýný saklama gibi.

5-Cinsel takýntý: Cinsel içerikli konuþma kaygýsý, cinsel organa bakma kaygýsý, cinsel fantezi kurma kaygýsý gibi. Buna geliþen zorlantý bakmaktan kaçýnma, sohbetden kaçýnma, cinsel iliþkiden kaçýnma.

6-Biriktirme-saklama takýntýsý: Ýþi bittiði halde eþyayý saklama, gereksiz nesneleri biriktirme, atamama, çöp toplama,  biriktirme gibi.

7-Kontrol etme –denetleme: Kapýlarýn kilitlendiðinden emin olma, doðalgazýn kapatýldýðýndan emin olma, yemeklerin bozuk olup olmadýðýný kontrol etme gibi sayýlabilir.

Takýntý zorlantý hastalýðýnda  yanlýþ otomatik düþüncelere örnek verecek olursak;  kötü bir þey aklýma gelirse kesin kötü bir þey olacak, eðer ben bir þeyler yapmazsam kötü bir þeyler olacak, güvende deðilsem büyük bir tehlike beni bekler, birine zarar vermemem için her zaman çok dikkatli olmalýyým, kötü bir düþüncenin aklýma gelmesi ile sanki onu yapmýþým gibi geliyor, her þey yüzde yüz tamam deðilse rahatlayamam, eðer ben bunlarý yapmazsam sevdiklerimi koruyamam gibi.

OKB’ de bir eylemle ilgili düþünmek, onu yapmak gibi algýlanýr. Kendilerine ya da baþkalarýna gelebilecek zararlarý engellememeye çalýþmak ona zarara neden olmakla ayný þey. Eðer sonuç üzerinde herhangi bir etkisi varsa sonuçtan tamamen sorumlu olduðu anlamýna geliyor. Olasýlýðýn düþük olmasýnýn bir önemi yok mutlaka onun baþýna gelebileceðini düþünürler. Eðer bir tehdit varsa onun zararlarýný istiyormuþ gibi geldiðinden düþüncelerini kontrol etmek zorunda hissederler. Bu da  daha fazla o düþünceyle uðraþý arttýrýyor.

OKB’ deki iþlevselliðin bozulmasý çok dramatik olabilir. Panik atakda kiþi kendi saðlýðý hakkýnda kaygý duyarken OKB’de iliþki halindeki hemen herkesin  kendisinden kaynaklý tehdit altýnda olduðunu düþünür. Bu düþünceden kurtulmak için çok fazla zorlantý içinde kalýr.

Kapýsýný kilitlediðinden emin olmadýðý için kilometrelerce yolu geri dönmek için zaman harcayan, çocuklarýna zarar vereceðini düþündüðü için saatlerce sebze,meyve yýkayan,tuvaletini yaparken idrarýnýn bir yerlerine sýçradýðýný düþünen hastanýn saatlerce temizlenmeye çalýþmasý,elini gün içinde defalarca ve herseferinde çok zaman harcayan, gusül abdestini tam olarak almak için defalarca tekrarlayan, abdest alýrken doðru sýrayla ya da eksik yapmýþmýyýmdýr diye defalarca tekrarlayan, camide aklýma küfür etmek geliyor diye gitmekten kaçýnan, aðzýndan küfür çýkacak diye toplum içinde bulunmaktan kaçýnan, aklýna gelen herþeyi karþýsýndakine sormak zorunda hisseden, yeni doðmuþ bebeðini boðacaðýný ya da kucaðýndan atacaðýný düþünen, sevdiklerine zarar gelmesin diye çok enteresan ritüeller geliþtiren birçok  saplantý ve zorlantýlar sýralayabiliriz.

Saplantý zorlantý hastalýðýnda tedavi olarak ilaç tedavisi ve psikoterapi yapýlýr.Kullanýlan antidepresan ile birlikte psikoterapi eþzamanlý yapýldýðýnda daha iyi sonuç alýnýr.