Yaygýn anksiyete bozukluðu için halk arasýnda kuruntu, vesvese veya evham hastalýðý diyebiliriz. Kuruntu ya da tasalanma her insanýn kendi kafasýnda oluþturduðu korku ya da kötü bir þey olacaðýný düþündüðü olayýn gerçekleþebilme ihtimaline karþý bedeninde oluþan titreme, nefes almakta zorlanma, çarpýntý, yanma, uyuþma, kontrolü kaybedeceði hissi gibi durumlarý gün boyu yoðun bir þekilde yaþamasýdýr.   Burada önemli olan kuruntu yaptýðýmýz olayýn ne kadar gerçekçi bir tasalanma ve ne kadar kontrol altýna alýnmasý gereken bir kuruntu olduðunu fark etmemizdir.

Hastalar kendilerinin ya da sevdiklerinin baþýna gelebilecek kötü þeylerin senaryolarýný güvensiz ortam ve acýmasýz dünyada, olmasý ihtimal her kötü konuda sanki gelirse benim baþýma mutlaka gelir diye düþünüp tüm tedbirleri almaya çalýþýr. Kontrol edemediðini düþündüðü her durum için ise çok yüksek bir kaygýya girer ve bu durum onu fazlasýyla yorar. Hal böyle olunca kaygýnýn bedende oluþturduðu çarpýntý, titreme, terleme, nefes açlýðý, göðüs aðrýsý, uyuþma gibi yakýnmalardan muzdarip olur.

Evet, tasalanmak gerçek korku ve kaygý duyulan olaylar için tedbir almamýza, savaþmamýza ya da kaçmamýza yardýmcý olabilir. Bu da bizi kötü sonuçlardan koruyabilir. Fakat gerçekçi olmayan durumlar için tasalanmak günlük hayat kalitemizi bozup, iþlevselliðimizi yitirmemize sebep olabilir.

Bunlara bir örnek verecek olursak diyelim ki çocuðumuz eve gelmesi gereken saati geçirdi. Biz de telefonla ulaþmaya çalýþtýk ve telefonu açmadý. Evet, bu kaygý için tetikleyici bir durum. Arkasýndan kafamýzda senaryolar kurmaya baþladýk ve bunlar hep baþýna kötü bir þeyler gelebileceðine dair düþünceler. Bunu takiben bedenimizde yukarýda bahsedilen yakýnmalar baþladý ve biz davranýþ olarak koþuþturmaya, ortalýðý ayaklandýrmaya baþladýk, ta ki çocuðumuza ulaþana kadar. Ýþte bu zincirin bileþenleri kýsýr döngü gibi her zaman farklý olaylarla da günlük hayatýmýzý, hep kötü bir þey olacak korkusu ve kaygýsý ile geçirmemize neden olacaktýr.

Baþka örnekler verecek olursak; iþimi kaybedeceðim, iþlerim yetiþmeyecek, eþim kanser olacak, çocuðum sýnýfta kalýrsa, evime hýrsýz girecek, telefon bu saatte çalarsa kötü bir þey var demek, annem ölürse ben ne yaparým, ev kredisini ödeyemezsem, sýnavý geçemezsem, bana bir þey olursa çocuklarýma kim bakacak gibi birçok örnek sayýlabilir.

Burada en önemli þey tehlikenin abartýlmasý ve güvenlikte olma derecesinin küçümsenmesidir. Bu otomatik yanlýþ düþüncesel çýkarýmlarýn sonucu oluþur. Bunlar arasýnda felaketselleþtirme, genelleþtirme, ya hep ya hiç kuralý, falcýlýk, ön yargý sayýlabilir. Kuruntu hastalýðýnýn genelde nesnesi belli deðildir. Yani kiþi bu durumu içimde bir sýkýntý var, bunalýyorum, içim titriyor, hep tetikteyim sanki bir anda felaket yaþayacaðým gibi tarifler.

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Taný Ölçütleri(Ruhsal Hastalýklarýn Tanýsal ve Ýstatistiksel El Kitabý 4.Baský) 

A.     En az 6 ay süreyle hemen her gün ortaya çýkan, birçok olay ya da etkinlik hakkýnda ( iþte ya da okulda baþarý gibi) aþýrý anksiyete ve üzüntü (endiþeli beklentiler) duyma.

B.     Kiþi, üzüntüsünü kontrol etmeyi zor bulur.

C.     Anksiyete ve üzüntü, aþaðýdaki altý semptomdan üçüne (ya da daha fazlasýna) eþlik eder(son 6 ay boyunca hemen her zaman en azýndan bazý semptomlar bulunur). NOT: Çocuklarda sadece bir maddenin bulunmasý yeterlidir.

(1)    huzursuzluk, aþýrý heyecan duyma ya da endiþe

(2)    kolay yorulma

(3)    düþünceleri yoðunlaþtýrmada güçlük çekme ya da zihnin boþalmýþ gibi olmasý

(4)    irritabilite( gerginlik, tetikte olma)

(5)    kas gerginliði

(6)    uyku bozukluðu (uykuya dalmakta ya da sürdürmekte güçlük çekme ya da huzursuz ve dinlendirmeyen uyku)

D. Anksiyete ve üzüntü odaðý, bir Eksen I bozukluðunun özellikleri ile sýnýrlý deðildir, örn; anksiyete ya da üzüntü bir Panik Ataðý olacaðý (Panik Bozukluðunda olduðu gibi ), genel bir yerde utanç duyacaðý (Sosyal Fobide olduðu gibi), hastalýk bulaþmýþ olma (Obsesif-Kompulsif Bozuklukta olduðu gibi), evden ya da yakýn akrabalarýndan uzak kalma (Ayrýlma Anksiyetesi Bozukluðunda olduðu gibi), kilo alma (Anoreksiya Nervozada  olduðu gibi ), birçok fizik yakýnmanýn olmasý (Somatizasyon Bozukluðunda olduðu gibi ) ya da ciddi bir hastalýðýnýn olmasý (Hipokondriyaziste olduðu gibi), ile ilgili deðildir ve anksiyete ve üzüntü sadece Posttravmatik Stres Bozukluðu sýrasýnda ortaya çýkmamaktadýr.

E. Anksiyete, üzüntü ya da fizik yakýnmalar klinik açýdan belirgin bir strese ya da toplumsal, mesleki ya da önemli diðer iþlevsel alanlarda bozulmaya neden olur.

F. Bu bozukluk bir maddenin (örn; kötüye kullanýlan bir ilaç, tedavi için kullanýlan bir ilaç) ya da genel týbbi bir durumun (örn; hipertiroidizm) doðrudan fizyolojik etkilerine baðlý deðildir ve sadece bir Duygudurum Bozukluðu, Psikotik bir bozukluk ya da bir Yaygýn Geliþimsel Bozukluk sýrasýnda ortaya çýkmamaktadýr.

                                  Yaygýn Kaygý (Kuruntu) Bozukluðunun Tedavisi 

Bu hastalýkta psikoterapi; düþüncesel yanlýþ çýkarýmlarýn, varsayýmlarýn, kötü senaryolarýn, yerleþik inançla ilgili düþüncelerinin yerine olumlu düþünceler ve senaryolar imajýna etmeyi, problem odaklý olumlu baþa çýkma yollarýný kullanmayý, olumsuz otomatik düþünceleri yakalayýp olumlularý kullanmayý, olaylarý gerçekçi zeminde deðerlendirip korkunçlaþtýrmayý býrakmayý hedeflemektedir.

Düþüncesel yeniden yapýlandýrmada, kiþi bu olaylarý nasýl tanýmlandýrdýðý ve yorumlandýrdýðýnýn geçerli olup olmadýðýný deðerlendirir.

Tasalanma ile karþý karþýya gelmede bunlarla savaþmak ya da kaçmak yerine kabul ederek alýþkanlýk sürecine girip senaryolarýn gerçekleþme durumunun yersiz olduðunu görerek kaygýyý düþürmek amaçlanýr. Burada en düþük kaygý doðurandan en çok olana doðru gidilir. Önlem olarak alýnan davranýþsal ritüelleri kýrmak için bunlarýn yerine hoþa giden etkinlikler planlanabilir. Örneðin çocuðunu okuldan her zaman almasý gerektiðini düþünen ya da eþini beklerken aþýrý kaygýlanan ev hanýmý güzel bir yemek masasý organize edebilir.

Tüm kaygý bozukluklarýnda olduðu gibi burada da gerginlikten kaynaklý kasýlmalar ve huzursuzluk için nefes ve gevþeme egzersizleri planlanýr.

Yaygýn kaygý bozukluðunda kullanýlan ilaçlar ya tek baþýna ya da hekimin terapi ile birlikte ilacý kullanmasý ile olur. Kullanýlan ilaçlar doktor kontrolünde en az 6-12 ay kullanýlmalýdýr. Tedavi daha uzun sürebilir ilacýn tedavi bitmeden kesilmemesi ve doktor kontrolünde kesilmesi mutlaka gerekir. Ýlaç kullaným sýrasýnda ki olasý yan etkileri doktordan öðrenilir ve görülen yan etkiler doktorla paylaþýlýr.

 

Yaygýn anksiyete bozukluðu için halk arasýnda kuruntu, vesvese veya evham hastalýðý diyebiliriz. Kuruntu ya da tasalanma her insanýn kendi kafasýnda oluþturduðu korku ya da kötü bir þey olacaðýný düþündüðü olayýn gerçekleþebilme ihtimaline karþý bedeninde oluþan titreme, nefes almakta zorlanma, çarpýntý, yanma, uyuþma, kontrolü kaybedeceði hissi gibi durumlarý gün boyu yoðun bir þekilde yaþamasýdýr.   Burada önemli olan kuruntu yaptýðýmýz olayýn ne kadar gerçekçi bir tasalanma ve ne kadar kontrol altýna alýnmasý gereken bir kuruntu olduðunu fark etmemizdir.

Hastalar kendilerinin ya da sevdiklerinin baþýna gelebilecek kötü þeylerin senaryolarýný güvensiz ortam ve acýmasýz dünyada, olmasý ihtimal her kötü konuda sanki gelirse benim baþýma mutlaka gelir diye düþünüp tüm tedbirleri almaya çalýþýr. Kontrol edemediðini düþündüðü her durum için ise çok yüksek bir kaygýya girer ve bu durum onu fazlasýyla yorar. Hal böyle olunca kaygýnýn bedende oluþturduðu çarpýntý, titreme, terleme, nefes açlýðý, göðüs aðrýsý, uyuþma gibi yakýnmalardan muzdarip olur.

Evet, tasalanmak gerçek korku ve kaygý duyulan olaylar için tedbir almamýza, savaþmamýza ya da kaçmamýza yardýmcý olabilir. Bu da bizi kötü sonuçlardan koruyabilir. Fakat gerçekçi olmayan durumlar için tasalanmak günlük hayat kalitemizi bozup, iþlevselliðimizi yitirmemize sebep olabilir.

Bunlara bir örnek verecek olursak diyelim ki çocuðumuz eve gelmesi gereken saati geçirdi. Biz de telefonla ulaþmaya çalýþtýk ve telefonu açmadý. Evet, bu kaygý için tetikleyici bir durum. Arkasýndan kafamýzda senaryolar kurmaya baþladýk ve bunlar hep baþýna kötü bir þeyler gelebileceðine dair düþünceler. Bunu takiben bedenimizde yukarýda bahsedilen yakýnmalar baþladý ve biz davranýþ olarak koþuþturmaya, ortalýðý ayaklandýrmaya baþladýk, ta ki çocuðumuza ulaþana kadar. Ýþte bu zincirin bileþenleri kýsýr döngü gibi her zaman farklý olaylarla da günlük hayatýmýzý, hep kötü bir þey olacak korkusu ve kaygýsý ile geçirmemize neden olacaktýr.

Baþka örnekler verecek olursak; iþimi kaybedeceðim, iþlerim yetiþmeyecek, eþim kanser olacak, çocuðum sýnýfta kalýrsa, evime hýrsýz girecek, telefon bu saatte çalarsa kötü bir þey var demek, annem ölürse ben ne yaparým, ev kredisini ödeyemezsem, sýnavý geçemezsem, bana bir þey olursa çocuklarýma kim bakacak gibi birçok örnek sayýlabilir.

Burada en önemli þey tehlikenin abartýlmasý ve güvenlikte olma derecesinin küçümsenmesidir. Bu otomatik yanlýþ düþüncesel çýkarýmlarýn sonucu oluþur. Bunlar arasýnda felaketselleþtirme, genelleþtirme, ya hep ya hiç kuralý, falcýlýk, ön yargý sayýlabilir. Kuruntu hastalýðýnýn genelde nesnesi belli deðildir. Yani kiþi bu durumu içimde bir sýkýntý var, bunalýyorum, içim titriyor, hep tetikteyim sanki bir anda felaket yaþayacaðým gibi tarifler.

Yaygýn Anksiyete Bozukluðu Taný Ölçütleri(Ruhsal Hastalýklarýn Tanýsal ve Ýstatistiksel El Kitabý 4.Baský) 

A.     En az 6 ay süreyle hemen her gün ortaya çýkan, birçok olay ya da etkinlik hakkýnda ( iþte ya da okulda baþarý gibi) aþýrý anksiyete ve üzüntü (endiþeli beklentiler) duyma.

B.     Kiþi, üzüntüsünü kontrol etmeyi zor bulur.

C.     Anksiyete ve üzüntü, aþaðýdaki altý semptomdan üçüne (ya da daha fazlasýna) eþlik eder(son 6 ay boyunca hemen her zaman en azýndan bazý semptomlar bulunur). NOT: Çocuklarda sadece bir maddenin bulunmasý yeterlidir.

(1)    huzursuzluk, aþýrý heyecan duyma ya da endiþe

(2)    kolay yorulma

(3)    düþünceleri yoðunlaþtýrmada güçlük çekme ya da zihnin boþalmýþ gibi olmasý

(4)    irritabilite( gerginlik, tetikte olma)

(5)    kas gerginliði

(6)    uyku bozukluðu (uykuya dalmakta ya da sürdürmekte güçlük çekme ya da huzursuz ve dinlendirmeyen uyku)

D. Anksiyete ve üzüntü odaðý, bir Eksen I bozukluðunun özellikleri ile sýnýrlý deðildir, örn; anksiyete ya da üzüntü bir Panik Ataðý olacaðý (Panik Bozukluðunda olduðu gibi ), genel bir yerde utanç duyacaðý (Sosyal Fobide olduðu gibi), hastalýk bulaþmýþ olma (Obsesif-Kompulsif Bozuklukta olduðu gibi), evden ya da yakýn akrabalarýndan uzak kalma (Ayrýlma Anksiyetesi Bozukluðunda olduðu gibi), kilo alma (Anoreksiya Nervozada  olduðu gibi ), birçok fizik yakýnmanýn olmasý (Somatizasyon Bozukluðunda olduðu gibi ) ya da ciddi bir hastalýðýnýn olmasý (Hipokondriyaziste olduðu gibi), ile ilgili deðildir ve anksiyete ve üzüntü sadece Posttravmatik Stres Bozukluðu sýrasýnda ortaya çýkmamaktadýr.

E. Anksiyete, üzüntü ya da fizik yakýnmalar klinik açýdan belirgin bir strese ya da toplumsal, mesleki ya da önemli diðer iþlevsel alanlarda bozulmaya neden olur.

F. Bu bozukluk bir maddenin (örn; kötüye kullanýlan bir ilaç, tedavi için kullanýlan bir ilaç) ya da genel týbbi bir durumun (örn; hipertiroidizm) doðrudan fizyolojik etkilerine baðlý deðildir ve sadece bir Duygudurum Bozukluðu, Psikotik bir bozukluk ya da bir Yaygýn Geliþimsel Bozukluk sýrasýnda ortaya çýkmamaktadýr.

                                  Yaygýn Kaygý (Kuruntu) Bozukluðunun Tedavisi 

Bu hastalýkta psikoterapi; düþüncesel yanlýþ çýkarýmlarýn, varsayýmlarýn, kötü senaryolarýn, yerleþik inançla ilgili düþüncelerinin yerine olumlu düþünceler ve senaryolar imajýna etmeyi, problem odaklý olumlu baþa çýkma yollarýný kullanmayý, olumsuz otomatik düþünceleri yakalayýp olumlularý kullanmayý, olaylarý gerçekçi zeminde deðerlendirip korkunçlaþtýrmayý býrakmayý hedeflemektedir.

Düþüncesel yeniden yapýlandýrmada, kiþi bu olaylarý nasýl tanýmlandýrdýðý ve yorumlandýrdýðýnýn geçerli olup olmadýðýný deðerlendirir.

Tasalanma ile karþý karþýya gelmede bunlarla savaþmak ya da kaçmak yerine kabul ederek alýþkanlýk sürecine girip senaryolarýn gerçekleþme durumunun yersiz olduðunu görerek kaygýyý düþürmek amaçlanýr. Burada en düþük kaygý doðurandan en çok olana doðru gidilir. Önlem olarak alýnan davranýþsal ritüelleri kýrmak için bunlarýn yerine hoþa giden etkinlikler planlanabilir. Örneðin çocuðunu okuldan her zaman almasý gerektiðini düþünen ya da eþini beklerken aþýrý kaygýlanan ev hanýmý güzel bir yemek masasý organize edebilir.

Tüm kaygý bozukluklarýnda olduðu gibi burada da gerginlikten kaynaklý kasýlmalar ve huzursuzluk için nefes ve gevþeme egzersizleri planlanýr.

Yaygýn kaygý bozukluðunda kullanýlan ilaçlar ya tek baþýna ya da hekimin terapi ile birlikte ilacý kullanmasý ile olur. Kullanýlan ilaçlar doktor kontrolünde en az 6-12 ay kullanýlmalýdýr. Tedavi daha uzun sürebilir ilacýn tedavi bitmeden kesilmemesi ve doktor kontrolünde kesilmesi mutlaka gerekir. Ýlaç kullaným sýrasýnda ki olasý yan etkileri doktordan öðrenilir ve görülen yan etkiler doktorla paylaþýlýr.