Temizlik: saatlerce el yýkama, banyo yapma veya tekrar tekrar ev temizleme gibi. Bu þekilde el yýkayarak günde bir kalýp sabun bitiren veya çamaþýr suyu ile elini yýkayan hastalar sýktýr.

Tekrarlama: takýntýlý düþünce ile oluþan sýkýntýyý gidermek için tekrarlayan davranýþta bulunma veya akýldan baþka düþünceleri geçirme gibi. Yakýnlarýnýn baþýna kötü bir þey geleceðini düþünen bir hasta bunun olmamasý için halen yapmakta olduðu davranýþý ikinci kez yaparak bu düþünceden kurtulabilir (yolda yürürken ayný yolu geri dönüp tekrar yürümek gibi)

Kontrol etme: evine bir þey olacak veya yangýn çýkacak korkusu ile tekrar tekrar kapýyý veya tüpün kapalý olup olmadýðýný kontrol etmek gibi.

Biriktirme: iþe yaramayan bir çok eþyayý biriktirmek gibi. Örneðin bazý kiþilerde yeterli yerleri olmadýðý halde gazeteler, boþ kavanozlar veya konserve kutularý gibi iþe yaramayan þeyleri atamama davranýþý görülebilir. Son birkaç yýldýr yurdumuzda gazetelere yansýyan çöplük evler buna en güzel örnektir.

Sayma: yolda yürürken kaldýrým taþlarýný sayma veya araba plakalarýný okuma, günlük iþleri yaparken belli sayýlarda tekrar etme v.b.(örneðin kazaðýný beþ kere giyip çýkarma veya ayný yere üç kere gitmeme gibi)

Tamamlama: bu kompulsiyonu olan hastalar bir dizi davranýþý mükemmel olana kadar tekrar tekrar yaparlar. Örneðin kirlilik takýntýsý olan bazý hastalar el yýkamadan önce lavaboyu, musluðu ve sabunu yýkar (genelde belli sayýda) daha sonra belli sayýda elini yýkar ve elini yýkadýktan sonra tekrar ayný iþlemi tekrarlar.

Aþýrý tertipli ve düzenli olma: Örneðin çalýþma odasýnda her þeyin simetrik durmasý veya masanýn üstündeki her þeyin belirli bir sýra ile dizilmesi gibi.

Cinsek yada Saldýrganlýk Takýntýlarý: Bu kiþilerinde aklýna aniden þu düþünceler gelebilir; “ Ya çocuðumu öldürürsem, ya homoseksüelsem, ya eþimi aldatýrsam, ya uyurken çocuðumu boðarsam vb” .Bunlarýn saçma olduðunu bilir ama aklýna geldiði an kendi kendisine “ Ben bunlarý nasýl düþünürüm, ben nasýl bir insaným diyerek kendi kendisini suçlamaya baþlar.” Bu olaylarý hiçbir OKB (Obsesif-kompulsif Bozukluk) ‘lu hasta yapmamýþtýr. Zaten, bu kiþilerde bunun saçma olduðunu bilirler. Ama bu bir düþünce bozukluðu olduðu için, sýk sýk akýllarýna bu düþünceler gelir. Biraz rahatlar sonra tekrar gelir. Bu rahatsýzlýk tedavi edilmediðinde beraberinde depresyon geliþeceði için intihar ile sonuçlanabilir. “Yolda yürürken baþka birisinin cinsel organýna baktým ve ya o beni gördüyse, Allah’ým! ben sapýk mýyým?” diye düþünebilir.

Temizleme seklinde zorlantýlar kadýnlarda, kontrol etme seklinde olan zorlantýlar erkeklerde daha çoðunluktadýr. Kiþiler hastalýklarýný gizlemeye, mantýklý açýklamalar yaparak önemsememeye eðilimlidirler. Ancak temizlik zorlantýlarý sebebiyle, temizlik maddesi harcamalarý yüklü bir tutar oluþturmakta ,ayrýca komþularý ile halý silkeleme, gece yarýsý temizlik nedeni ile gürültü yapmalarý sonrasýnda tartýþmalara neden olmaktadýrlar. Bu hastalýðýn nedenleri arasýnda ise; genetik faktörler suçlansa da , beyin biyokimyasýndaki, özelliklede,bu hastalýk; bizlerin nörotransmitter olarak adlandýrdýðýmýz maddelerdeki (Seratonin, Dopamin) bozukluklar sonucunda oluþmaktadýr.Bazý araþtýrmacýlar bu hastalarda beynin ön kýsmý olan Frontal Korteks ile iç yapýlardan bazal ganglionlar arasýnda iletiþim kopukluðu olduðunu ileri sürmektedir. Aile içi sorunlar veya stres yaratan durumlar bu hastalýða yol açmaz ancak var olan hastalýðýn alevlenmesine yol açabilir. Bu nedenle bize gelmeyen hasta yada danýþanlarýmýz, bu hastalýklarýn kendilerini güçlü tutarak yada kendi iradeleri ile geçirebileceklerini düþünürler. Ama , bu þekildeki tutumlar hastalýðýn daha da derinleþmesine neden olmaktadýr. Kiþiler , “Bu ilaç bana nasýl yararlý olacak “ diye düþünebilirler. Ama bu hastalýklarda beraberinde sýkça, depresyonda geliþebilmektedir. Depresyonun da en büyük amacý, kiþinin ümitsizliðe kapýlmasýna neden olarak, kiþiyi, hiçbir çýkýþ yolu yokmuþ gibi düþündürerek , intihar etmesine neden olmaktýr. 

Bu davranýþlar anne yada babamýzdan öðrendiðimiz davranýþlardýr. Bu yapýdaki kiþilerin anne yada babalarý da aþýrý kuralcý,titiz, mükemmeliyetçi, belirsizliðe dayanamayan kiþilerdir. Çocukken bu kiþi ile olan özdeþim sürecinde anne yada babasýndan bunlarý öðrenmiþtir. Anne yada babanýn ; aþýrý kuralcý, inatlaþmacý, suçlayýcý, aþýrý utandýrýcý tutumlarý da , bu hastalýðýn geliþiminde etken olarak gösterilmektedir. Zaten davranýþsal terapide de bizler, bunlarýn zýttý olan davranýþlarýn geliþebilmesi konusunda kiþinin, farkýndalýklarýný arttýrmaya çalýþýrýz. Özellikle 60 yaþýnýn üzerinde, bu hastalýða ilk kez rastlanýlýyor ise, o zaman, baþka bir hastalýðýn varlýndan da þüphelenilmesi gerekir. Bunlar beyinsel bir hastalýk vb. olabilir.

Yukarýda sayýlanlar dýþýnda sayý sayma, aþýrý liste yapma veya aþýrý dua etme gibi baþka kompulsiyonlarda vardýr. Kiþi saatlerce abdestler alabilir , yada namaz kýlarken dualarý tekrar eder, içinden kötü bir düþünce geçer diye namazý baþtan kýlmaya baþlar yada abdestini defalarca , saatlerce tekrar eder. Yukarýda açýklamaya çalýþtýðým obsesyonlarýn(takýntýlarýn) hepsinin bir kiþide olmasýný bekleyemeyiz. Sadece birisinin bile, o kiþide olmasý , o,kiþinin hayatýný zehir etmeye yeterde artar bile.Yarýn tekrar görüþmek üzere. Saðlýcakla Kalýn.

NOT: Sabah Gazatesi yazýlarýmdandýr.

Temizlik: saatlerce el yýkama, banyo yapma veya tekrar tekrar ev temizleme gibi. Bu þekilde el yýkayarak günde bir kalýp sabun bitiren veya çamaþýr suyu ile elini yýkayan hastalar sýktýr.

Tekrarlama: takýntýlý düþünce ile oluþan sýkýntýyý gidermek için tekrarlayan davranýþta bulunma veya akýldan baþka düþünceleri geçirme gibi. Yakýnlarýnýn baþýna kötü bir þey geleceðini düþünen bir hasta bunun olmamasý için halen yapmakta olduðu davranýþý ikinci kez yaparak bu düþünceden kurtulabilir (yolda yürürken ayný yolu geri dönüp tekrar yürümek gibi)

Kontrol etme: evine bir þey olacak veya yangýn çýkacak korkusu ile tekrar tekrar kapýyý veya tüpün kapalý olup olmadýðýný kontrol etmek gibi.

Biriktirme: iþe yaramayan bir çok eþyayý biriktirmek gibi. Örneðin bazý kiþilerde yeterli yerleri olmadýðý halde gazeteler, boþ kavanozlar veya konserve kutularý gibi iþe yaramayan þeyleri atamama davranýþý görülebilir. Son birkaç yýldýr yurdumuzda gazetelere yansýyan çöplük evler buna en güzel örnektir.

Sayma: yolda yürürken kaldýrým taþlarýný sayma veya araba plakalarýný okuma, günlük iþleri yaparken belli sayýlarda tekrar etme v.b.(örneðin kazaðýný beþ kere giyip çýkarma veya ayný yere üç kere gitmeme gibi)

Tamamlama: bu kompulsiyonu olan hastalar bir dizi davranýþý mükemmel olana kadar tekrar tekrar yaparlar. Örneðin kirlilik takýntýsý olan bazý hastalar el yýkamadan önce lavaboyu, musluðu ve sabunu yýkar (genelde belli sayýda) daha sonra belli sayýda elini yýkar ve elini yýkadýktan sonra tekrar ayný iþlemi tekrarlar.

Aþýrý tertipli ve düzenli olma: Örneðin çalýþma odasýnda her þeyin simetrik durmasý veya masanýn üstündeki her þeyin belirli bir sýra ile dizilmesi gibi.

Cinsek yada Saldýrganlýk Takýntýlarý: Bu kiþilerinde aklýna aniden þu düþünceler gelebilir; “ Ya çocuðumu öldürürsem, ya homoseksüelsem, ya eþimi aldatýrsam, ya uyurken çocuðumu boðarsam vb” .Bunlarýn saçma olduðunu bilir ama aklýna geldiði an kendi kendisine “ Ben bunlarý nasýl düþünürüm, ben nasýl bir insaným diyerek kendi kendisini suçlamaya baþlar.” Bu olaylarý hiçbir OKB (Obsesif-kompulsif Bozukluk) ‘lu hasta yapmamýþtýr. Zaten, bu kiþilerde bunun saçma olduðunu bilirler. Ama bu bir düþünce bozukluðu olduðu için, sýk sýk akýllarýna bu düþünceler gelir. Biraz rahatlar sonra tekrar gelir. Bu rahatsýzlýk tedavi edilmediðinde beraberinde depresyon geliþeceði için intihar ile sonuçlanabilir. “Yolda yürürken baþka birisinin cinsel organýna baktým ve ya o beni gördüyse, Allah’ým! ben sapýk mýyým?” diye düþünebilir.

Temizleme seklinde zorlantýlar kadýnlarda, kontrol etme seklinde olan zorlantýlar erkeklerde daha çoðunluktadýr. Kiþiler hastalýklarýný gizlemeye, mantýklý açýklamalar yaparak önemsememeye eðilimlidirler. Ancak temizlik zorlantýlarý sebebiyle, temizlik maddesi harcamalarý yüklü bir tutar oluþturmakta ,ayrýca komþularý ile halý silkeleme, gece yarýsý temizlik nedeni ile gürültü yapmalarý sonrasýnda tartýþmalara neden olmaktadýrlar. Bu hastalýðýn nedenleri arasýnda ise; genetik faktörler suçlansa da , beyin biyokimyasýndaki, özelliklede,bu hastalýk; bizlerin nörotransmitter olarak adlandýrdýðýmýz maddelerdeki (Seratonin, Dopamin) bozukluklar sonucunda oluþmaktadýr.Bazý araþtýrmacýlar bu hastalarda beynin ön kýsmý olan Frontal Korteks ile iç yapýlardan bazal ganglionlar arasýnda iletiþim kopukluðu olduðunu ileri sürmektedir. Aile içi sorunlar veya stres yaratan durumlar bu hastalýða yol açmaz ancak var olan hastalýðýn alevlenmesine yol açabilir. Bu nedenle bize gelmeyen hasta yada danýþanlarýmýz, bu hastalýklarýn kendilerini güçlü tutarak yada kendi iradeleri ile geçirebileceklerini düþünürler. Ama , bu þekildeki tutumlar hastalýðýn daha da derinleþmesine neden olmaktadýr. Kiþiler , “Bu ilaç bana nasýl yararlý olacak “ diye düþünebilirler. Ama bu hastalýklarda beraberinde sýkça, depresyonda geliþebilmektedir. Depresyonun da en büyük amacý, kiþinin ümitsizliðe kapýlmasýna neden olarak, kiþiyi, hiçbir çýkýþ yolu yokmuþ gibi düþündürerek , intihar etmesine neden olmaktýr. 

Bu davranýþlar anne yada babamýzdan öðrendiðimiz davranýþlardýr. Bu yapýdaki kiþilerin anne yada babalarý da aþýrý kuralcý,titiz, mükemmeliyetçi, belirsizliðe dayanamayan kiþilerdir. Çocukken bu kiþi ile olan özdeþim sürecinde anne yada babasýndan bunlarý öðrenmiþtir. Anne yada babanýn ; aþýrý kuralcý, inatlaþmacý, suçlayýcý, aþýrý utandýrýcý tutumlarý da , bu hastalýðýn geliþiminde etken olarak gösterilmektedir. Zaten davranýþsal terapide de bizler, bunlarýn zýttý olan davranýþlarýn geliþebilmesi konusunda kiþinin, farkýndalýklarýný arttýrmaya çalýþýrýz. Özellikle 60 yaþýnýn üzerinde, bu hastalýða ilk kez rastlanýlýyor ise, o zaman, baþka bir hastalýðýn varlýndan da þüphelenilmesi gerekir. Bunlar beyinsel bir hastalýk vb. olabilir.

Yukarýda sayýlanlar dýþýnda sayý sayma, aþýrý liste yapma veya aþýrý dua etme gibi baþka kompulsiyonlarda vardýr. Kiþi saatlerce abdestler alabilir , yada namaz kýlarken dualarý tekrar eder, içinden kötü bir düþünce geçer diye namazý baþtan kýlmaya baþlar yada abdestini defalarca , saatlerce tekrar eder. Yukarýda açýklamaya çalýþtýðým obsesyonlarýn(takýntýlarýn) hepsinin bir kiþide olmasýný bekleyemeyiz. Sadece birisinin bile, o kiþide olmasý , o,kiþinin hayatýný zehir etmeye yeterde artar bile.Yarýn tekrar görüþmek üzere. Saðlýcakla Kalýn.

NOT: Sabah Gazatesi yazýlarýmdandýr.