Evlilik ya da çift gibi yakýn iliþkilerle yapýlan çalýþmalarda mutluluk, doyum ve iliþkinin istikrarlý olmasý sýklýkla kullanýlan kavramlardýr. Çift ya da evlilik iliþkisine yapýlan terapötik giriþimlerin geliþtirilmesi ve etkinlik deðerlendirilmesi sýrasýnda ölçüt olarak alýnan bu öznel kavramlarýn yeterliliði konusunda da tartýþmalar sürmektedir. Bu konuda yapýlan çalýþmalarda çiftlerin kendilerini istikrarlý olarak tanýmladýðý, fakat evlilik doyumunun eþlik ettiði ve etmediði farklý evlilik tipolojileri saptanmýþtýr. Yine baðlanmanýn deðiþken olarak alýndýðý çalýþmalarda da doyum ve istikrarýn iliþkili olmadýðý belirtilmektedir. 

Evlilikler,farklý nedenlerle istikrarlý kalabilmektedirler. Evliliðin sürdürülmesiyle ilgili kültürel zorunluluklar, ekonomik, dini yasal nedenler sayýlabilir.Örneðin ailenin büyükleri tarafýndan ayarlanmýþ evliliklerde, çiftin iliþkiden memnuniyetinin istikrara katkýsý oldukça azdýr. Batý kültüründe ise evlilik doyumu, zorunluluktan çok, iliþkinin kabulüne dayanmaktadýr. Ýlkinde baþarý,istenen rollerin( çocuk doðrulmasý, cinse özgü rollerin benimsenmesi)karþýlanmasýna baðlýdýr. Ýkincisinde ise, eþler birbirlerini aþkla ilgili romantik görüþlere göre seçer ve baþarý, kültürel beklentilerden daha çok,bireysel mutluluða baðlýdýr. Baþarýsýzlýk ise, ya kiþinin beklentilerinin artýk karþýlanmadýðý ya da yanlýþ kiþi seçimi nedeniyle aþkýn bitmiþ olmasý anlamýna gelmektedir. Bu noktada bazý araþtýrmacýlar bir kiþinin kendi bildirimi olan öznel “doyum’’ kavramý yerine, bilimsel açýdan daha objektif, dolayýsýyla daha kabul edilebilir olan “istikrar’’kavramýný ölçüt olarak önermektedirler. Diðer yandan, araþtýrýlan konuya göre,örneðin evlilik sorunlarý ve önlenmesi konusunda yapýlan çalýþmalarda, doyum kavramýnýn çalýþmasý oldukça önemli sonuçlara yol açmýþtýr. Doyum kavramý çalýþýrken iliþkide uyumun veya iliþkinin niteliðinin hedeflenmesine göre sorular farklýlaþýr. Örneðin ilkinde ev iþleri paylaþýmý, ortak yapýlan görevler alýnýrken; nitelik söz konusu olduðunda ‘’ eþimle mutluyum, iyi bir iliþkimiz var’’gibi maddeler ölçeklerde yer almaktadýrlar. 

Evlilik doyumuyla ilgili inanç sistemleri ve etkileþim örüntülerine bakýldýðýnda daha olumlu etkileþimin varlýðýný gösteren etkenler arasýnda, iliþki kopmalarýnýn daha çabuk onarýlmasý, yakýnlýk ve güç gereksinimlerinin karþýlanmasý, belirli konulardaki çatýþmalara odaklanma, olumlu davranýþlarý mizaç özelliði olarak yorumlama, kabul ve saygý sayýlabilir. Ýyi uyum gösteren çiftlerde, eþlerin davranýþlarýnýn duruma özgü olmaktan çok olumlu mizaç örneði olarak yorumlama göze çarpmaktadýr. Örneðin, “eþim çok saygýlý bir insandýr, anneme çok yardýmcý oldu ‘’bu çiftlerde görüþ ayrýlýðý olsa bile, anlaþmanýn, daha çabuk saðlandýðý, tartýþmanýn konuya sýnýrlý kaldýðý, genel eleþtiri ve eþi incitmekten kaçýnýldýðý, tartýþmalar sonrasý iliþkiyi daha çabuk onardýklarý,araya uzun suskunluk dönemlerinin girmesine, somurtma veya duvar örme gibi davranýþlara izin vermedikleri gözlenmektedir. 

Evlikte doyum üzerinde yapýlan çalýþmalarda, yüksek eðitim düzeyi, yüksek sosyoekonomik durum,eþlerin ilgi, akýl ve kiþilik açýsýndan benzeþmeleri, cinsel açýdan uyum ya da aile yaþam döngüsünün baþlangýç ve son aþamalarýnda olmalarý gibi olumlu etkenler saptanmakla birlikte, evlilik doyumunu açýklayan mekanizma tam olarak bilinmemektedir. Kültürel olarak zýtlarýn uyumu konusunda bir inanýþ olsa da,kiþilerin benzer olmalarýnýn çift uyumunu arttýrdýðý bilinmektedir. Kiþiye özgü biliþsel etkenler de evlilik doyumu, uyum ya da iliþki sýkýntýsý gibi kavramlarýn öznelliðini arttýrmaktadýr. Bir öykü görüþmesi çalýþmasý sonuçlarýna göre, mutlu evlilikleri olan kadýnlar, eþlerinin öfkesini, mutsuz olduðunu bildirenlere göre daha nötr olarak algýlamaktadýrlar. Sosyal biliþ üzerine yapýlan çalýþmalar “olumlu eþ davranýþlarý ‘’ nýn önemini tartýþýlýr duruma getirmiþtir. 

CÝNSÝYET, CÝNSÝYET ROLLERÝ VE EVLÝLÝK 

Erkekler ve kadýnlarýn farklý þekilde iletiþim kurduðu konusunda ortaya atýlan varsayýmlar vardýr. Evlilik uyumunu araþtýran çalýþmalarda, kadýnlarýn erkeklere göre, evlilik sorunlarýný saptayarak tartýþma, erkeklerin ise evlilikle ilgili çatýþmalý konularda geri çekilme eðiliminde olduklarý bildirilmektedir. Cinsiyetle iliþkili bir diðer fark, kadýnlarýn yüksek düzey istekleri ve olumsuz duygulanýmý ifade etmeleri olmaktadýr. Bu iliþki biçimi ‘’talep etme-geri çekilme disfonksiyonu’’ olarak bir çok evlilik araþtýrmalarýnýn sonuçlarýnda yer almaktadýr. Evlilikteki tartýþmalar sýrasýnda bir tartýþmayý þiddetlendiren olumsuz bir kalýptýr ve evlilik sýkýntýsý oluþmasýnda anahtar bir rolü olduðu verilerle desteklenmektedir. 

Talep-geri çekilme örüntüsünün erkek-kadýn etkileþimine özgü veya herhangi bir iliþkinin karakteristiði olup olmadýðýný aydýnlatmak için ayný cins ve karþý cins çifti olarak yaþayan erkek ve kadýnlarda, cinsiyetle ilgili davranýþsal farklýlýklar araþtýrýlmýþtýr. Bu geri çekilme reaksiyonlarýnýn cinsiyete baðlý davranýþlar olmadýðý gözlenmiþtir. Ayrýca cinsiyetten baðýmsýz olarak sýkýntýlý eþlerin, sýkýntýsý olmayanlara göre yüksek oranda geri çekilme ve saldýrganlýk düzeylerinin olduðu, bu davranýþ düzeylerinin eþlerin cinsel yönelimiyle iliþkili bulunmadýðý belirtilmiþtir. Sonuçta, heteroseksüel evliliklerde,sýkýntýnýn parçasý olarak iþaret edilmekte olan davranýþlar, çiftin cinsiyet içeriðinden baðýmsýz olarak iliþkili sýkýntýnýn ana parçasý olarak durmaktadýr. 

Bugün için evlilik sýkýntýsýnýn bu açýk bir biçimde cinsiyetle ilintili bir farklýlýk olarak gösterilmesinin Batý kültürüne özgü olup olmadýðýný veya diðer kültürlerde genellenebileceði konusu tam olarak bilinmemektedir. Her ne kadar talep-geri çekilme tarzýnýn evlilik sýkýntýsýnýn geliþmesindeki rolü batý kültüründe ortaya konmuþ gibi gözükse de, bu tarzýn kökleri hala belirsizdir. Genellikle talep-geri çekilme tarzýnda cinsler arasýndaki farklýlýklar, çatýþmalý durumlara erkeklerin verdikleri daha büyük fizyolojik tepkiye, kadýnlar ve erkekler arasýnda toplumsallaþma farkýna, endüstriyel-teknolojik topluluklarda kadýn ve erkeðe atfedilen farklý güçlere baðlanmaktadýr. 

Erkekler ve kadýnlar arasýndaki farklýlýklarý anlamanýn, çiftleri deðerlendirirken ve çiftlere giriþimde bulunurken bazý önemleri vardýr. Her ne kadar araþtýrmacýlarýn çoðunluðu, cinsiyetle ilgili farklýlýklarýn, biyolojinin kültürle etkileþerek oluþtuðunu söylese de bazý araþtýrmacýlar biyolojik baðlarda ýsrar ederken, diðerleri de kültürün cinsiyete baðlý sosyalizasyonu üzerine veya cinsiyetler arasýnda gücün eþit olmayan daðýlýmýna odaklanmaktadýr. Ýletiþim davranýþý üzerine diðer biyolojik etmenler üzerinde ciddi bir tartýþma mevcuttur. Örneðin, mizaç ve duygu üzerindeki araþtýrmalar,olumsuz duygulanýmýn dýþa vurulmasýnda ve cinsiyete özgü tarzlarý belirlemede,biyolojik cinsiyetten baðýmsýz, bir katýlýmsal etkenin etkisi olduðunu öne sürmektedir. Bazý çalýþmalarda, cinsiyet rol yöneliminin strese fizyolojik cevap çeþitliliðinin bir kýsmýný açýkladýðýný göstermektedir. Ayrýca evlilik stresine kadýnlar ve erkeklerin bireysel davranýþsal tepki farklýlýklarýnda sosyo-kültürel içeriðin de araþtýrýlmasýna ihtiyaç vardýr. 

SORUNLU ÝLÝÞKÝLERDEKÝ ORTAK ÖZELLÝKLER 

Çiftler terapilerindeki farklý kurumsal ekoller, sorunlu iliþkilerdeki temel mekanizmayý tanýmlamaya çalýþmýþlardýr. Son yýllarda bu konudaki klinisyen ve araþtýrmacýlar, alanda araþtýrma verilerine dayanan tanýmlamalar geliþtirme,çabasýna girmiþlerdir. Bu konudaki birikime en büyük katký kognitif davranýþçý terapiden, iç görü yönelimli terapilere ya da nesiller arasý ve feminist terapilere kadar birbirinden farklý terapilerin uygulanmalarýna teorilerine dayanarak oluþturulmasýdýr. Çift iliþkinin istikrarý ve doyum derecesi dikkate alýnarak yapýlan çalýþmalarýn, iliþkiden memnun mutlu olduðunu belirten çiftlerde saptadýðý ortak bulgular vardýr. Bu çiftler, hoþa giden davranýþ sýklýðýný daha yüksek olumsuz davranýþlarla karþýlýk verme tarzýný daha az sýklýkla ( sen bana bunu yaparsan ben de daha kötü davranýrým…gibi ) saptamýþlardýr.Memnun çiftler daha iyi iletiþim kurmaktadýrlar. ‘’ ben ‘’ tümcelerini daha sýk kullanýyorlar evlilik doyumu için iyi tanýmlanmýþ bir özellik, evlilik iliþkisindeki olumlu bakýþtýr. Mutlu çiftler, beraber daha çok zaman geçirir,beraber ortaklaþa eðlenecek daha çok þey yaparlar ve birbirlerine karþý daha olumlu davranýrlar. Deðiþmesini istedikleri davranýþlar için tehdit gibi olumsuz bir tarzdan ziyade, daha olumlu bir yol izleyerek etkili olurlar. Mutlu çiftler, eþleri kendilerine olumsuz davransa bile, olumlu karþýlýk yansýtma eðilimindedirler. 

Evlilik geriliminin iyi tanýmlanmýþ bir özelliði de etkili olmayan iletiþimdir. Sorunlu konularý tartýþýrken, bu çiftler birbirlerini eleþtirirler ve birbirlerini etkin olarak dinlemekte baþarýsýzdýrlar. 

Ayrýca birbirinden uzaklaþma ve sorun çözücü olumlu davranýþlara girmeme eðilimindedirler. Örneðin, sorunlu konularý tartýþýrken soruna olasý çözüm önermeme eðilimindedirler. Sýklýkla konuyu tartýþmayý reddederler veya baþka bir odaya giderek, evden ayrýlarak, fiziksel olarak etkileþiminden geri çekilirler. Bu iþe yaramayan iletiþim kalýplarý, sorunlarýn çözümlenmemesine neden olur. Sýklýkla ayný konu üzerinde tekrarlayan çatýþmalarý vardýr. 

Mutlu çiftlerle karþýlaþtýrýldýklarýnda,eþleri hakkýnda daha olumsuz yönde düþünürler. Eþlerin olumsuz davranýþlarýna seçici dikkat gösterirler ve bu davranýþlarý genel kiþilik olarak deðerlendirirler. Örneðin sorunlu bir iliþki akþam evde yeterince ilgili olmayan eþ ‘’ genel olarak ilgisiz, sevmeyen kiþi’’ olarak algýlanýr. Tatminkar bir iliþkide ayný davranýþ , ‘’ yorgun dinleniyor’’ olarak deðerlendirilebilir. Mutsuz çiftlerde, eþ hakkýndaki olumsuz düþünceler, benzer bir durumdaki davranýþý öngörme daha belirleyicidir.Baþka bir deyiþle, sýkýntýlý eþler, sýklýkla önyargýlý olan evlilik iliþkileriyle ilgili öznel algýlarýna göre tavýr alýrlar. 

Sorunlu evlilik özelliklerinden bir diðeri de iliþki þemasýdýr. Zamanla bireyler, eþleri ve iliþkileri ( iliþki inançlarý)üzerine genellemiþ algýlar oluþtururlar. Mutlu çiftlerin eþlerinin geliþtirdiði iliþki inançlarý veya þemalarý, iliþkileri ve iliþkinin hikayesinin olumlu algýlanmasýyla belirlidir. Mutsuz çiftlerde ise eþlerin iliþkiye ilgili þemalarý olumsuzdur. 

Tüm çiftlerin iliþkilerindeki olaylarý algýlama ve hatýrlamalarý, þemalarý ile uyumlu olma eðilimindedir. Baþka bir deyiþle,mutlu çiftler, seçici olarak iliþkili etkileþimlerini olumsuz olarak algýlar ve hatýrlarlar.

Bazen eþi deðiþtirmek sorunlu iliþkilerde bir çözüm olarak görülmektedir. Oysa ikinci ve sonraki evliliklerin sýkýntý ve boþanma oranlarý ilk evliliklere göre daha fazla saptanmýþtýr. Eþ deðiþtirmek daha kendine benzeyen birisini saðlasa da , bu yaklaþým ilk çiftin bir zamanlarda baþlangýçta benzer ilgili alanlarý ve hedefleri olduðu gerçeðini göz ardý eder. 

Sonuç olarak, eþ deðiþtirmek, iliþkili sýkýntýnýn üstesinden gelmenin evrensel bir yolu deðildir. Diðer yandan boþanma sýkýntý verici olsa da, bir çok kiþi boþanmadan sonra daha iyi hissettiðini bildirir. Bazen eþ deðiþtirmek, kiþinin olumlu, uzun süreli bir iliþki geliþtirmesine yardýmcý olurken, bazen de eski iliþkide var olan sorularý yeniden yaþamasýna neden olur.Tanýmlanmýþ olan bu sorunlu iliþki özellikleri, iliþki sorunlarýnýn nedeni mi,yoksa sonucu mudur? Bu özelliklerin hiç biri sadece evlilik sorunu nedeniyle oluþmamaktadýr. Ýliþkiye yönelik olumlu deðerlendirme azlýðý, iletiþim becerileri, eþ hakkýndaki olumsuz biliþler, ileriye dönük olarak iliþkili doyumundaki azalmayý öngörmektedir. 

Genel anlamýyla uzun dönem saðlýklý çift iliþkisi, genel olarak bireyin iyilik haline katkýda bulunan, eþler arasýnda ortak duygusal ve cinsel yakýnlýk duygusunu ortaya çýkaran, eþin yaþam stresine adapte olmasýna yardýmcý olan ve yaþadýðý kültürel baðlamda desteklenen iliþki tarzý olarak tanýmlanmaktadýr. Uzun dönemli iliþkilerin anahtar bir özelliði de deðiþen yaþam koþullarýna uyum saðlamalarýdýr. Genç, yeni evli bir çiftin, yýllar sonra çocuklu, orta yaþlý olarak ayný yaþam biçimini sürdürmesi pek olaðan deðildir. Ortak aktiviteler ve fiziksel çekim, çiftleri bir araya getirirken, etkin iletiþim kurma yeteneði, çatýþmalarý çözme, zamanla paylaþacak ortak aktiviteler geliþtirmeye devam edebilme, çiftin iliþkilerinde mutlu olabilmelerini belirler. 

Evlilik ya da çift gibi yakýn iliþkilerle yapýlan çalýþmalarda mutluluk, doyum ve iliþkinin istikrarlý olmasý sýklýkla kullanýlan kavramlardýr. Çift ya da evlilik iliþkisine yapýlan terapötik giriþimlerin geliþtirilmesi ve etkinlik deðerlendirilmesi sýrasýnda ölçüt olarak alýnan bu öznel kavramlarýn yeterliliði konusunda da tartýþmalar sürmektedir. Bu konuda yapýlan çalýþmalarda çiftlerin kendilerini istikrarlý olarak tanýmladýðý, fakat evlilik doyumunun eþlik ettiði ve etmediði farklý evlilik tipolojileri saptanmýþtýr. Yine baðlanmanýn deðiþken olarak alýndýðý çalýþmalarda da doyum ve istikrarýn iliþkili olmadýðý belirtilmektedir. 

Evlilikler,farklý nedenlerle istikrarlý kalabilmektedirler. Evliliðin sürdürülmesiyle ilgili kültürel zorunluluklar, ekonomik, dini yasal nedenler sayýlabilir.Örneðin ailenin büyükleri tarafýndan ayarlanmýþ evliliklerde, çiftin iliþkiden memnuniyetinin istikrara katkýsý oldukça azdýr. Batý kültüründe ise evlilik doyumu, zorunluluktan çok, iliþkinin kabulüne dayanmaktadýr. Ýlkinde baþarý,istenen rollerin( çocuk doðrulmasý, cinse özgü rollerin benimsenmesi)karþýlanmasýna baðlýdýr. Ýkincisinde ise, eþler birbirlerini aþkla ilgili romantik görüþlere göre seçer ve baþarý, kültürel beklentilerden daha çok,bireysel mutluluða baðlýdýr. Baþarýsýzlýk ise, ya kiþinin beklentilerinin artýk karþýlanmadýðý ya da yanlýþ kiþi seçimi nedeniyle aþkýn bitmiþ olmasý anlamýna gelmektedir. Bu noktada bazý araþtýrmacýlar bir kiþinin kendi bildirimi olan öznel “doyum’’ kavramý yerine, bilimsel açýdan daha objektif, dolayýsýyla daha kabul edilebilir olan “istikrar’’kavramýný ölçüt olarak önermektedirler. Diðer yandan, araþtýrýlan konuya göre,örneðin evlilik sorunlarý ve önlenmesi konusunda yapýlan çalýþmalarda, doyum kavramýnýn çalýþmasý oldukça önemli sonuçlara yol açmýþtýr. Doyum kavramý çalýþýrken iliþkide uyumun veya iliþkinin niteliðinin hedeflenmesine göre sorular farklýlaþýr. Örneðin ilkinde ev iþleri paylaþýmý, ortak yapýlan görevler alýnýrken; nitelik söz konusu olduðunda ‘’ eþimle mutluyum, iyi bir iliþkimiz var’’gibi maddeler ölçeklerde yer almaktadýrlar. 

Evlilik doyumuyla ilgili inanç sistemleri ve etkileþim örüntülerine bakýldýðýnda daha olumlu etkileþimin varlýðýný gösteren etkenler arasýnda, iliþki kopmalarýnýn daha çabuk onarýlmasý, yakýnlýk ve güç gereksinimlerinin karþýlanmasý, belirli konulardaki çatýþmalara odaklanma, olumlu davranýþlarý mizaç özelliði olarak yorumlama, kabul ve saygý sayýlabilir. Ýyi uyum gösteren çiftlerde, eþlerin davranýþlarýnýn duruma özgü olmaktan çok olumlu mizaç örneði olarak yorumlama göze çarpmaktadýr. Örneðin, “eþim çok saygýlý bir insandýr, anneme çok yardýmcý oldu ‘’bu çiftlerde görüþ ayrýlýðý olsa bile, anlaþmanýn, daha çabuk saðlandýðý, tartýþmanýn konuya sýnýrlý kaldýðý, genel eleþtiri ve eþi incitmekten kaçýnýldýðý, tartýþmalar sonrasý iliþkiyi daha çabuk onardýklarý,araya uzun suskunluk dönemlerinin girmesine, somurtma veya duvar örme gibi davranýþlara izin vermedikleri gözlenmektedir. 

Evlikte doyum üzerinde yapýlan çalýþmalarda, yüksek eðitim düzeyi, yüksek sosyoekonomik durum,eþlerin ilgi, akýl ve kiþilik açýsýndan benzeþmeleri, cinsel açýdan uyum ya da aile yaþam döngüsünün baþlangýç ve son aþamalarýnda olmalarý gibi olumlu etkenler saptanmakla birlikte, evlilik doyumunu açýklayan mekanizma tam olarak bilinmemektedir. Kültürel olarak zýtlarýn uyumu konusunda bir inanýþ olsa da,kiþilerin benzer olmalarýnýn çift uyumunu arttýrdýðý bilinmektedir. Kiþiye özgü biliþsel etkenler de evlilik doyumu, uyum ya da iliþki sýkýntýsý gibi kavramlarýn öznelliðini arttýrmaktadýr. Bir öykü görüþmesi çalýþmasý sonuçlarýna göre, mutlu evlilikleri olan kadýnlar, eþlerinin öfkesini, mutsuz olduðunu bildirenlere göre daha nötr olarak algýlamaktadýrlar. Sosyal biliþ üzerine yapýlan çalýþmalar “olumlu eþ davranýþlarý ‘’ nýn önemini tartýþýlýr duruma getirmiþtir. 

CÝNSÝYET, CÝNSÝYET ROLLERÝ VE EVLÝLÝK 

Erkekler ve kadýnlarýn farklý þekilde iletiþim kurduðu konusunda ortaya atýlan varsayýmlar vardýr. Evlilik uyumunu araþtýran çalýþmalarda, kadýnlarýn erkeklere göre, evlilik sorunlarýný saptayarak tartýþma, erkeklerin ise evlilikle ilgili çatýþmalý konularda geri çekilme eðiliminde olduklarý bildirilmektedir. Cinsiyetle iliþkili bir diðer fark, kadýnlarýn yüksek düzey istekleri ve olumsuz duygulanýmý ifade etmeleri olmaktadýr. Bu iliþki biçimi ‘’talep etme-geri çekilme disfonksiyonu’’ olarak bir çok evlilik araþtýrmalarýnýn sonuçlarýnda yer almaktadýr. Evlilikteki tartýþmalar sýrasýnda bir tartýþmayý þiddetlendiren olumsuz bir kalýptýr ve evlilik sýkýntýsý oluþmasýnda anahtar bir rolü olduðu verilerle desteklenmektedir. 

Talep-geri çekilme örüntüsünün erkek-kadýn etkileþimine özgü veya herhangi bir iliþkinin karakteristiði olup olmadýðýný aydýnlatmak için ayný cins ve karþý cins çifti olarak yaþayan erkek ve kadýnlarda, cinsiyetle ilgili davranýþsal farklýlýklar araþtýrýlmýþtýr. Bu geri çekilme reaksiyonlarýnýn cinsiyete baðlý davranýþlar olmadýðý gözlenmiþtir. Ayrýca cinsiyetten baðýmsýz olarak sýkýntýlý eþlerin, sýkýntýsý olmayanlara göre yüksek oranda geri çekilme ve saldýrganlýk düzeylerinin olduðu, bu davranýþ düzeylerinin eþlerin cinsel yönelimiyle iliþkili bulunmadýðý belirtilmiþtir. Sonuçta, heteroseksüel evliliklerde,sýkýntýnýn parçasý olarak iþaret edilmekte olan davranýþlar, çiftin cinsiyet içeriðinden baðýmsýz olarak iliþkili sýkýntýnýn ana parçasý olarak durmaktadýr. 

Bugün için evlilik sýkýntýsýnýn bu açýk bir biçimde cinsiyetle ilintili bir farklýlýk olarak gösterilmesinin Batý kültürüne özgü olup olmadýðýný veya diðer kültürlerde genellenebileceði konusu tam olarak bilinmemektedir. Her ne kadar talep-geri çekilme tarzýnýn evlilik sýkýntýsýnýn geliþmesindeki rolü batý kültüründe ortaya konmuþ gibi gözükse de, bu tarzýn kökleri hala belirsizdir. Genellikle talep-geri çekilme tarzýnda cinsler arasýndaki farklýlýklar, çatýþmalý durumlara erkeklerin verdikleri daha büyük fizyolojik tepkiye, kadýnlar ve erkekler arasýnda toplumsallaþma farkýna, endüstriyel-teknolojik topluluklarda kadýn ve erkeðe atfedilen farklý güçlere baðlanmaktadýr. 

Erkekler ve kadýnlar arasýndaki farklýlýklarý anlamanýn, çiftleri deðerlendirirken ve çiftlere giriþimde bulunurken bazý önemleri vardýr. Her ne kadar araþtýrmacýlarýn çoðunluðu, cinsiyetle ilgili farklýlýklarýn, biyolojinin kültürle etkileþerek oluþtuðunu söylese de bazý araþtýrmacýlar biyolojik baðlarda ýsrar ederken, diðerleri de kültürün cinsiyete baðlý sosyalizasyonu üzerine veya cinsiyetler arasýnda gücün eþit olmayan daðýlýmýna odaklanmaktadýr. Ýletiþim davranýþý üzerine diðer biyolojik etmenler üzerinde ciddi bir tartýþma mevcuttur. Örneðin, mizaç ve duygu üzerindeki araþtýrmalar,olumsuz duygulanýmýn dýþa vurulmasýnda ve cinsiyete özgü tarzlarý belirlemede,biyolojik cinsiyetten baðýmsýz, bir katýlýmsal etkenin etkisi olduðunu öne sürmektedir. Bazý çalýþmalarda, cinsiyet rol yöneliminin strese fizyolojik cevap çeþitliliðinin bir kýsmýný açýkladýðýný göstermektedir. Ayrýca evlilik stresine kadýnlar ve erkeklerin bireysel davranýþsal tepki farklýlýklarýnda sosyo-kültürel içeriðin de araþtýrýlmasýna ihtiyaç vardýr. 

SORUNLU ÝLÝÞKÝLERDEKÝ ORTAK ÖZELLÝKLER 

Çiftler terapilerindeki farklý kurumsal ekoller, sorunlu iliþkilerdeki temel mekanizmayý tanýmlamaya çalýþmýþlardýr. Son yýllarda bu konudaki klinisyen ve araþtýrmacýlar, alanda araþtýrma verilerine dayanan tanýmlamalar geliþtirme,çabasýna girmiþlerdir. Bu konudaki birikime en büyük katký kognitif davranýþçý terapiden, iç görü yönelimli terapilere ya da nesiller arasý ve feminist terapilere kadar birbirinden farklý terapilerin uygulanmalarýna teorilerine dayanarak oluþturulmasýdýr. Çift iliþkinin istikrarý ve doyum derecesi dikkate alýnarak yapýlan çalýþmalarýn, iliþkiden memnun mutlu olduðunu belirten çiftlerde saptadýðý ortak bulgular vardýr. Bu çiftler, hoþa giden davranýþ sýklýðýný daha yüksek olumsuz davranýþlarla karþýlýk verme tarzýný daha az sýklýkla ( sen bana bunu yaparsan ben de daha kötü davranýrým…gibi ) saptamýþlardýr.Memnun çiftler daha iyi iletiþim kurmaktadýrlar. ‘’ ben ‘’ tümcelerini daha sýk kullanýyorlar evlilik doyumu için iyi tanýmlanmýþ bir özellik, evlilik iliþkisindeki olumlu bakýþtýr. Mutlu çiftler, beraber daha çok zaman geçirir,beraber ortaklaþa eðlenecek daha çok þey yaparlar ve birbirlerine karþý daha olumlu davranýrlar. Deðiþmesini istedikleri davranýþlar için tehdit gibi olumsuz bir tarzdan ziyade, daha olumlu bir yol izleyerek etkili olurlar. Mutlu çiftler, eþleri kendilerine olumsuz davransa bile, olumlu karþýlýk yansýtma eðilimindedirler. 

Evlilik geriliminin iyi tanýmlanmýþ bir özelliði de etkili olmayan iletiþimdir. Sorunlu konularý tartýþýrken, bu çiftler birbirlerini eleþtirirler ve birbirlerini etkin olarak dinlemekte baþarýsýzdýrlar. 

Ayrýca birbirinden uzaklaþma ve sorun çözücü olumlu davranýþlara girmeme eðilimindedirler. Örneðin, sorunlu konularý tartýþýrken soruna olasý çözüm önermeme eðilimindedirler. Sýklýkla konuyu tartýþmayý reddederler veya baþka bir odaya giderek, evden ayrýlarak, fiziksel olarak etkileþiminden geri çekilirler. Bu iþe yaramayan iletiþim kalýplarý, sorunlarýn çözümlenmemesine neden olur. Sýklýkla ayný konu üzerinde tekrarlayan çatýþmalarý vardýr. 

Mutlu çiftlerle karþýlaþtýrýldýklarýnda,eþleri hakkýnda daha olumsuz yönde düþünürler. Eþlerin olumsuz davranýþlarýna seçici dikkat gösterirler ve bu davranýþlarý genel kiþilik olarak deðerlendirirler. Örneðin sorunlu bir iliþki akþam evde yeterince ilgili olmayan eþ ‘’ genel olarak ilgisiz, sevmeyen kiþi’’ olarak algýlanýr. Tatminkar bir iliþkide ayný davranýþ , ‘’ yorgun dinleniyor’’ olarak deðerlendirilebilir. Mutsuz çiftlerde, eþ hakkýndaki olumsuz düþünceler, benzer bir durumdaki davranýþý öngörme daha belirleyicidir.Baþka bir deyiþle, sýkýntýlý eþler, sýklýkla önyargýlý olan evlilik iliþkileriyle ilgili öznel algýlarýna göre tavýr alýrlar. 

Sorunlu evlilik özelliklerinden bir diðeri de iliþki þemasýdýr. Zamanla bireyler, eþleri ve iliþkileri ( iliþki inançlarý)üzerine genellemiþ algýlar oluþtururlar. Mutlu çiftlerin eþlerinin geliþtirdiði iliþki inançlarý veya þemalarý, iliþkileri ve iliþkinin hikayesinin olumlu algýlanmasýyla belirlidir. Mutsuz çiftlerde ise eþlerin iliþkiye ilgili þemalarý olumsuzdur. 

Tüm çiftlerin iliþkilerindeki olaylarý algýlama ve hatýrlamalarý, þemalarý ile uyumlu olma eðilimindedir. Baþka bir deyiþle,mutlu çiftler, seçici olarak iliþkili etkileþimlerini olumsuz olarak algýlar ve hatýrlarlar.

Bazen eþi deðiþtirmek sorunlu iliþkilerde bir çözüm olarak görülmektedir. Oysa ikinci ve sonraki evliliklerin sýkýntý ve boþanma oranlarý ilk evliliklere göre daha fazla saptanmýþtýr. Eþ deðiþtirmek daha kendine benzeyen birisini saðlasa da , bu yaklaþým ilk çiftin bir zamanlarda baþlangýçta benzer ilgili alanlarý ve hedefleri olduðu gerçeðini göz ardý eder. 

Sonuç olarak, eþ deðiþtirmek, iliþkili sýkýntýnýn üstesinden gelmenin evrensel bir yolu deðildir. Diðer yandan boþanma sýkýntý verici olsa da, bir çok kiþi boþanmadan sonra daha iyi hissettiðini bildirir. Bazen eþ deðiþtirmek, kiþinin olumlu, uzun süreli bir iliþki geliþtirmesine yardýmcý olurken, bazen de eski iliþkide var olan sorularý yeniden yaþamasýna neden olur.Tanýmlanmýþ olan bu sorunlu iliþki özellikleri, iliþki sorunlarýnýn nedeni mi,yoksa sonucu mudur? Bu özelliklerin hiç biri sadece evlilik sorunu nedeniyle oluþmamaktadýr. Ýliþkiye yönelik olumlu deðerlendirme azlýðý, iletiþim becerileri, eþ hakkýndaki olumsuz biliþler, ileriye dönük olarak iliþkili doyumundaki azalmayý öngörmektedir. 

Genel anlamýyla uzun dönem saðlýklý çift iliþkisi, genel olarak bireyin iyilik haline katkýda bulunan, eþler arasýnda ortak duygusal ve cinsel yakýnlýk duygusunu ortaya çýkaran, eþin yaþam stresine adapte olmasýna yardýmcý olan ve yaþadýðý kültürel baðlamda desteklenen iliþki tarzý olarak tanýmlanmaktadýr. Uzun dönemli iliþkilerin anahtar bir özelliði de deðiþen yaþam koþullarýna uyum saðlamalarýdýr. Genç, yeni evli bir çiftin, yýllar sonra çocuklu, orta yaþlý olarak ayný yaþam biçimini sürdürmesi pek olaðan deðildir. Ortak aktiviteler ve fiziksel çekim, çiftleri bir araya getirirken, etkin iletiþim kurma yeteneði, çatýþmalarý çözme, zamanla paylaþacak ortak aktiviteler geliþtirmeye devam edebilme, çiftin iliþkilerinde mutlu olabilmelerini belirler.