Cinsel yolla bulaþan hastalýklar; cinsel iliþki sýrasýnda semen (meni), vajinal sývý, kan gibi vücut sývýlarýnýn alýþveriþiyle bulaþan, ellinin üzerinde hastalýðý barýndýran bir hastalýk grubudur. Son yüzyýlda sanayileþme ve kentleþme, yaygýnlaþan cinsel serbestlik, çoðul seksüel partnerlik, antibiyotiklere direnç geliþtiren mikroorganizmalar nedeniyle ülkemizde cinsel yolla bulaþan hastalýklar gittikçe artýþ göstermektedir.

Cinsel yolla bulaþan hastalýklar sonucunda genital belirtiler ortaya çýkabilir, üreme organlarý (HPkalýcý hasar görebilir, kýsýrlýk oluþabilir, dýþ gebelik geliþebilir, gebelik sonrasý yenidoðan bebeðe bulaþma olabilir ve kansereV ve hepatitler) zemin hazýrlanabilir. Ayrýca birçok sistem de (karaciðer, baðýþýklýk sistemi, sinir sistemi gibi) cinsel yolla bulaþan hastalýklardan olumsuz etkilenebilmektedir.

Cinsel yolla bulaþan hastalýklardan þüphenilmesi gereken belirtiler þu þekildedir:

vajinadan gelen sarý, yeþil, beyaz veya gri renkli akýntý veya kötü koku

vajinal yanma hissi, aðrý veya kaþýntýlar

adet dönemi haricindeki kanamalar

kasýk veya belde hissedilen aðrýlar

idrar þikayetleri

cinsel iliþki sýrasýnda aðrý veya yanma

Cinsel temasla bulaþan hastalýklar þöyle sýralanabilir:

Taným

Sifiliz, cinsel yolla bulaþan ciddi bir bakteriyel hastalýktýr. Diðer bir bulaþma yolu ile bakterinin bütünlüðü bozulmuþ deri ile temas etmesi iledir. Hastalýk zamanla kan yoluyla vücuda daðýldýðýnda hayati birçok organda ciddi hasarlara neden olabilir. Sifiliz halk arasýnda Frengi (frenklerin hastalýðý) olarak da anýlmaktadýr. Sifiliz ilk çýktýðýnda bir "Hristiyan hastalýðý" olarak görülmüþtür. Bunun nedeni hastalýðýn 16. yüzyýlda tüm Avrupa kýtasýný kasýp kavuran bir cinsel hastalýk olmasýndandýr. Týp literatüründe ise sifiliz, “sfiliz” þeklinde kullanýlmaktadýr.

Sifiliz hastalýðýna neden olan bakteri bir spiroket olan Treponema Pallidum’dur. Bu bakteri cinsel iliþki sýrasýnda cinsel organlarda oluþan mikro-çatlaklardan bulaþmaktadýr.

Sifiliz (frengi) tedavi edilmediði durumlarda üç deðiþik evre ile kendini göstermektedir.

Birinci evre frengi (Primer Sfiliz):Cinsel iliþkiden yaklaþýk üç hafta sonra bulgular görülmeye baþlamaktadýr. Hastalarýn % 90-95’inde cinsel organ çevresinde "þankr" adý verilen sert bir zemin üzerinde aðrýsýz, sýnýrlý, yüzeyel, beyaz renkli tek bir yara vardýr. Çok nadiren hastalarda birden çok yara mevcut olabilir. Bu hastalarýn bir kýsmýnda kasýk bölgesinde lenf bezi þiþmesi (lenf bezesi) olur ve yaklaþýk bir ayda kaybolmaktadýr.

Ýkinci evre frengi (Sekonder Sfiliz): Sifiliz enfeksiyonun vücuda girmesinden 6-8 hafta sonra baþlayan bu evre bulaþýcýlýðýn en fazla olduðu dönemdir. Sifilizin (frengi) ikinci evresi cilt döküntüleri ile karakterizedir. Bu dönemde kollarda ve bacaklarda baþlayan kaþýntýsýz döküntüler cilde yayýlmakta, bu þekilde el ve ayak içleri, makat koyu kýrmýzý bir renk almaktadýr. Cilt döküntüleri göðüs bölgesinde de görülebilmektedir. Ayrýca ateþ yükselmesi, boðazda yanma, kilo kaybý, halsizlik, baþ aðrýsý ve büyümüþ lenf bezleri de tabloya eþlik edebilmektedir.

Kadýnlarda dýþ genital alanda geniþ, yayvan, beyazýmtýrak, siðil benzeri lezyonlar izlenebilir ki bu lezyonlara "Condyloma Latum" (Kondiloma Latum) adý verilmektedir. Sifilizde görülen bu kondilomlar (siðiller) HPV enfeksiyonuna baðlý geliþen kondilomlardan farklý niteliktedir.

Gizli evre frengi (Latent Sfiliz): Bu evrede hastalýðýn hiç bir klinik belirtileri olmamasýna raðmen kan testleri pozitiftir. Bu dönem erken ve geç gizli dönem olarak ikiye ayrýlmaktadýr.

Erken gizli dönem hastalýðýn alýnmasýna raðmen iki yýla kadar ki dönemde hastalýk bulgusunun olmamasý, geç gizli dönem ise iki yýldan daha uzun bir süre hastalýk bulgusunun olmamasý ile karakterizedir. Erken ve geç gizli dönemin ayrýlmasý hastalýðýn bulaþýcýlýðý ve tedavi için önemlidir. Erken gizli sifilizde uzun etkili penisilinler ile tek doz ile tedavi saðlanýlabilirken, geç gizli sifilizde birden çok sayýda enjeksiyona ihtiyaç duyulmaktadýr.

Üçüncü evre frengi (Tersiyer Sfiliz): Bu son evre, kesin tanýsý konulamayan ya da ihmal edilmiþ vakalarda hastalýk bulaþtýktan 1-25 yýl sonra ortaya çýkmaktadýr. Bu evrede "gom" adý verilen kýlcaldamar hasarýna baðlý geliþen yumuþak þiþlikler oluþmaktadýr. Gom adý verilen bu þiþlikler kemikler dahil olmak üzere vücudun her yerinde ortaya çýkabilir.

Ayrýca yaygýn sinir hasarýna baðlý olarak menenjit, bunama, þiddetli aðrýlar, felç ve ölüm geliþebilir. Sifilizin sinirsel tutulumuna "nörosifiliz" adý verilir ve en ciddi komplikasyonudur. Neyseki günümüzde antibiyotiklerin yaygýn kullanýmý ile nörosifiliz görülme sýklýðý azalmýþtýr. Üçüncü evrede kalp, aort, göz tutulumu (körlük) da görülebilir.

Konjenital ( doðumsal) sifiliz:Sifiliz bakterisi, gebelikte veya doðum sýrasýnda anneden bebeðe geçerek doðumsal sifilize neden olabilir. Bu nedenle þüpheli gebelerde mutlaka sfiliz taramasý yapýlmalýdýr ve sifiliz saptanmasý durumunda mutlaka penisilin grubu ilaçlarla tedaviye baþlanmalýdýr.

Sifiliz hastalýðýnýn tanýsýný koymak çok kolay deðildir. Çünkü sfiliz (frengi) hastalýðý pek çok hastalýðý taklit eden klinik görünümler oluþturabilmektedir. Birinci ve ikinci evrede kiþideki cilt lezyonlarýndan alýnan örneklerden treponema pallidum bakterisinin tespit edilmesi ile taný konulmaktadýr.

Sfiliz için yapýlabilecek kanda tarama testleri mevcuttur. Bu testlerden RPR (Rapid Plasma Reagin) testi ve VDRL (Venereal Disease Research Laboratory) testleri düþük maliyetli ve çabuk sonuç veren, ancak pek çok rahatsýzlýkta da pozitifleþtiði için güvenirlikleri düþük testlerdir. Nelson testi, FTA (Floresan Treponema Antikor) testi ve TPHA testi (Treponema Hemaglütinasyon) ise sifiliz tanýsýný koymada ve tedavinin gidiþatýný izlemede daha spesifik tetlerdir. Ancak bu testler de daha pahalýdýrlar.

Sfiliz (frengi) hastalýðýnýn erken teþhis ile tamamen tedavisi mümkündür. Taný konulduktan sonra tedavi penisilin grubu antibiyotiklerin uygulanmasý ile yapýlmaktadýr. Eðer penisilin alerjisi mevcut ise seftriakson, azitromisin, doksisiklin türü alternatif tedaviler de tercih edilebilir. Ancak hastalýk ilerlediðinde tedavi de zorlaþmakta, bazý komplikasyonlar geri döndürülemeyebilmektedir. Gebelikte saptanan sfiliz uygun antibiyotik tedavisi ile kontrol altýna alýnarak yenidoðan bebek korunabilmektedir.

GENÝTAL UÇUK (HERPES ENFEKSÝYONU)

Taným

Herpes Simpleks virüsü (HSV) hem kadýnlarda, hem de erkeklerde "uçuk" adý verilen, kýrmýzý zemin üzerinde kabarcýklar þeklinde geliþen lezyonlara neden olan bir virüstür. Klinik olarak uçuklar iki ayrý tipte görülebilir: Tip 1 Herpes ya da Uçuk, aðýz ve dudak çevresinde kýzarýklýk üstünde oluþan sulu lezyonlar ile kendisini gösteren tiptir. Tip 2 Herpes ya da Genital Uçuk ise benzer lezyonlarýn genital bölgede yer almasýdýr.

Ülkemizde Tip 1 Herpes’in görülme sýklýðý %90larý bulabilirken, Tip 2 Genital Herpes’in sýklýðý ise %5-10 civarýndadýr. Herpes virüsünün her iki tipi de direk deriye temas yolu ile bulaþýr, dolayýsý ile tip1 masum bir öpücükle (aðýz çevresine), tip 2 ise cinsel yolla bulaþmaktadýr. Bulaþma “uçuk” denilen lezyonlarýn yokluðunda olmaz, ancak aktif “uçuk” lezyonunun direk temasý ile olabilir.

Genital herpes (uçuk) genital alanda kabarcýk, kýzarýklýk, kaþýntý ve aðrý ile kendisini göstermektedir. Hastalarýn %20’sinde hastalýk belirtisiz seyredebilir. Oluþan “uçuk” lezyonlarý kalýcý deðildirler, kendiliðinden geçerler. Ancak zaman zaman tekrarlama (rekürrens) olasýlýðý yüksektir. Kasýk bölgesinde, dýþ genital alanda, kaba etlerde, erkek cinsellik organýnda (penis) kabarcýklý, bazen aðrýlý, sulu ve iltihabi lezyonlarda akla ilk genital herpes gelmelidir.

Uçuk þeklindeki lezyonlarýn yaný sýra en sýk görülen diðer belirti genital bölgede "çok þiddetli kaþýntýlar"dýr. Ciltteki bu kaþýntýlar derinin mantar enfeksiyonu ile karýþtýrýlarak gereksiz yere kiþilerin mantar tedavileri almasýna neden olacak þekilde yoðun olabilir. Kaþýntýnýn sona ermesinden kýsa bir süre sonra genital bölgede döküntülü ve bazen de aðrýlý lezyonlar ortaya çýkar. Kasýk bölgesindeki lenf bezlerinde þiþlikler de ortaya çýkabilir.

Yine, tüm bu bulgulara nadiren ateþ, baþ aðrýsý, halsizlik, yorgunluk ve kas aðrýlarý gibi sistemik belirtilerde eþlik edebilmektedir.

Herpes virüsü direk temas ile vücuda girdikten sonra öncelikle sinir hücrelerine ve sinir köklerine yerleþir ve buralarda hayat boyu kalýcýdýr. Ne zaman baðýþýklýk sistemi zayýflarsa virüs tekrar aktive olarak hastalýða özgü belirtilerin ortaya çýkmasýný saðlar. Ancak genellikle geçirilen ilk enfeksiyondan sonra oluþan reaktivasyonlar (yeniden alevlenmeler) daha az þiddetlidir ve hafif þekilde atlatýlmaktadýr.

Genital herpes özellikle evli çiftler için önemli evlilik sorunlarýna yol açabilen bir hastalýktýr. Tekrarlayýcý bir hastalýk olmasýndan dolayý hastalarda depresyon, kaygý bozukluðu gibi ciddi psikolojik sýkýntýlar oluþabilir. Enfekte kiþilerin eþlerine bulaþtýrma korkusu ile zaman içinde cinsel isteksizlik ortaya çýkabilir.

Genital herpes için kanda immünolojik testler yapýlabilir. Ancak bu testler hastanýn aktif enfeksiyon geçirdiðini göstermez, sadece hayatýnýn herhangi bir döneminde herpes enfeksiyonu geçirip geçirmediðini ve baðýþýklýk sisteminin herpes simpleks virüsüne karþý antikor geliþtirip geliþtirmediðini gösterir. Hastada virüse karþý antikorlar saptansa bile, bu antikorlar hastayý tekrarlayan enfeksiyonlardan korumaz. Aktif lezyonlardan yapýlacak kültür çalýþmalarý ise hem pahalý ve teknik olarak zor, hem de yanlýþ negatifliði yüksek tetkiklerdir.

Eðer genital herpes (uçuk) geçirilmiþ ise bu durum gebeliði takip eden doktora mutlaka iletilmelidir. Hamile kalmadan herpes enfeksiyonu geçirilmiþ ise, herpes virüsünün yeni doðacak bebeðinize geçme olasýlýðý oldukça düþüktür. Çünkü aktif hastalýk sonrasý kanýnýzda oluþacak virüse karþý antikorlar gebelik sýrasýnda bebeðinize geçerek onu bu hastalýða karþý koruyacaktýr. Ancak hamilelik sýrasýnda ilk kez ortaya çýkan herpes enfeksiyonlarýnda virüsün bebeðe geçme olasýlýðý ise daha yüksektir. Bu nedenler çiftin herhangi birinde genital organlarda bu tür bir lezyon ortaya çýktýðýnda, mutlaka derhal hekime baþvurmak gerekmektedir. Herpes virüsüne etkili ilaçlar gebelikte ancak hekim kontrolünde ve klinik yararlýlýk göz önünde tutularak uygulanabilir.

Tedavi

Herpes virüsünde de, HPV enfeksiyonlarýnda (genital siðil) olduðu gibi virüsün vücuttan tamamen atýlmasý için bir tedavi yoktur. Anti-viral adý verilen ilaçlar ile virüs hastalýklarýný baskýlanmasý ve yayýlmasýný engellenmesi amaçlanýr. Tedaviye zaman geçirilmeksizin, “uçuk” bulgularýn görülmesinin hemen sonrasýnda baþlanýlmasý tedavi baþarýsýný arttýracaktýr. Hastalýðýn tekrarlamasýnýn önlenmesi için bazen 3-6 aylýk uzun süreli baskýlayýcý düþük doz tedaviler gerekebilir. Bu þekilde reaktivasyonlarýn % 80-90 orannda azalmasý söz konusudur.

Hastalýðýn tekrarlamasýnýn engellenmesi için yapýlabilecek diðer bir þey ise vücudun "baðýþýklýk sisteminin güçlendirilmesi"dir. Düzenli beslenmek, spor yapmak ve bazý ilaçlar ile baðýþýklýk sistemi daha zinde tutulabilir.

Genital herpesten korunmak son derece zordur. Genellikle partnere (eþe) geçiþ riskini azaltmak için prezervatif (kondom) kullanýmý önerilir. Ancak virüs cilde temas ile geçtiði için prezervatif kullanýlmasý her ne kadar geçiþi azaltsa da tam olarak engellemeyecektir. Ayrýca birçok kiþi belirtisiz veya çok hafif bulgular ile herpes simpleks virüsünü taþýdýklarý için farkýnda olmadan cinsel partnerlerine hastalýðý bulaþtýrabilirler.

Molluskum kontagiozum bir virüs türü olan “poxvirus” tarafýndan meydana gelen, geçmiþte en çok çocuklarda görülmesine raðmen, günümüzde yaygýnlaþan cinsel yolla bulaþan hastalýklar nedeni ile eriþkinlerde de izlenebilen bir deri hastalýðýdýr. Sýklýkla kasýklarda, genital alanlarda ve makat civarýnda görülmektedir. Deri üzerinde küçük siðillere benzeyen, göbek kýsmý olan parlak ve inci beyazý kubbeler þeklinde, çok sayýda lezyonlar oluþur. Bazý lezyonlarýn orta kýsmýnda çöküntüler görülebilir. Deri lezyonlarý hýzlý bir þekilde tüm vücuda yayýlabilirler. Bu sivilce benzeri lezyonlar sýkýldýklarýnda içlerinden süte benzer bir sývý boþalabilir. Bu sývýnýn mikroskopik incelemesi ile virüsün tanýsý netleþtirilebilir. Ancak taný için deri lezyonunun tipik görüntüsü çoðunlukla yeterlidir.

Bu virüsün bulaþýcýlýðý diðer hastalýklar kadar yüksek deðildir. Virüs, en sýk cinsel temasla bulaþabildiði gibi, virüsle bulaþýk olan havlu, çarþaf, iç çamaþýrý gibi eþyalarla direk temasla da bulaþabilir.

Molluskum kontagiozum enfeksiyonu sýklýkla1,5-3 ay içerisinde kendiliðinden kaybolmaktadýr. Ancak nadiren 6 aydan 5 yýla kadar kaybolmadan varlýðýný sürdürebilmektedir. Özellikle genital alanda yayýlan molluskum kontagiozum hastalýðý seksüel olarak baþka kiþilere geçmemesi için mutlaka tedavi edilmelidir. Tedavi için en sýk uygulanan teknik “kriyoterapi”dir. Bunun yaný sýra bazý ilaç tedavileri de molluskum kontagiozum hastalýðýnda kullanýlmaktadýr.

Taným

Klamidya enfeksiyonlarý “Chlamydia Trachomatis” adý verilen bir bakteri tarafýndan oluþmaktadýr. Geliþmiþ ülkelerde en sýk izlenen cinsel yolla bulaþan hastalýk klamidyadýr. Klamidya en sýk rahim aðzýna yerleþmektedir, bazen enfeksiyon yukarý doðru týrmanarak rahim, tüpler ve yumurtalýklar da enfeksiyonlardan etkilenebilir. Genital enfeksiyonlar dýþýnda göz çevresinde “arpacýk”, akciðerlerde “zatüre” oluþumundan da klamidya bakterisi sorumludur. Daha ender olarak da bu bakteri ”lenfogranuloma venereum" adý verilen lenf bezlerinde týkanýklýk yapan iltihabi rahatsýzlýklara neden olmaktadýr.

Klinik ve Taný yöntemleri

Klamidya enfeksiyonlarý, diðer rahim aðzý enfeksiyonlarýnda olduðu gibi çoðunlukla belirti vermezler ve jinekolojik muayene sýrasýnda alýnan kültürlerde tesadüfen ortaya konurlar. Belirti vermesi durumunda hafif sarýmsý vajinal akýntý, vajinal ve idrar yanmasý, kasýk aðrýsý ve cinsel iliþki sýrasýnda aðrý gibi þikayetler ile ortaya çýkarlar. Klamidya tanýsý için rahim aðzýndan kültür alýnmalýdýr. Özellikle birden fazla kiþi ile cinsel iliþki yaþanmasý durumunda yapýlan kültürlerin yarýsýna yakýnýnda klamidya enfeksiyonu saptanmýþtýr.

Klamidya enfeksiyonlarý özellikle tüplere yayýldýðýnda, tüplerde kalýcý yapýþýklýklara neden olarak gebeliðin oluþumunda ciddi sýkýntýlar oluþabilmektedir. Benzer þekilde klamidya gebelikte düþük ve erken doðuma da yol açabilmektedir. Doðum sýrasýnda klamidya bakterisini anneden alan yenidoðan bebekleri bekleyen diðer bir sorun ise “Klamidya’ya baðlý zatüre” oluþmasýdýr.

Klamidya enfeksiyonlarýnda aðýzdan uygulanan antibiyotik ajanlarla (tetrasiklin ve doksisiklin grubu) tedavi uygulanýr. Semptomsuz seyretmesi, kýsýrlýk ve gebelik komplikasyonlarý oluþturmalarý nedeniyle kadýnlarýn yýllýk periyotlar ile klamidya enfeksiyonu açýsýndan taranmasý yerinde olacaktýr.

Taným

Gonore, diðer adý ile bel soðukluðu, “Neisserria Gonorrhoeae” adý verilen kahve çekirdeði þeklinde bir bakteri tarafýndan oluþturulan cinsel yolla bulaþan bir hastalýktýr. Bu bakteri erkeklerde sýklýkla idrar kanalýnda, kadýnlarda ise rahim aðzýna yerleþmektedir. Ayrýca bu bakteri farenjit gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarýna, konjuktivite (göz iltihabý), proktite (makat iltihabý), prostatite (prostat iltihabý), üretrite (idrar kanalý iltihabý) ve orþite (testis iltihabý) yol açabilmektedir.

Gonore, diðer rahim aðzý enfeksiyonlarýna benzer olara, çoðunlukla belirti vermeden, sinsice yerleþir. Eðer belirti oluþacaksa cinsel iliþkiden 4-7 gün sonra oluþmaya baþlamaktadýr. Belirtiler cinsel organdan (erkekte penis ucundan, kadýnlarda vajina içinden) gelen sarýmtýrak ve kývamlý irin benzeri akýntý þeklindedir. Vajinal akýntýya kasýk aðrýsý, idrar þikayetleri eþlik edebilmektedir. Gonore tanýsý rahim aðzýndan alýnan kültürlerden neisserria bakterisinin üremesi ile konulmaktadýr.

Gonore (bel soðukluðu) enfeksiyonu rahim aðzýndan yukarýlara týrmanarak rahim ve tüplerde yoðun iltihaba, yapýþýklýklara neden olabilir. Bunun sonucunda da kýsýrlýk geliþebilir. Ayrýca bu bakterinin kana geçerek yayýlmasý ile endokardit (kalbin iç dokusu iltihabý), menenjit ve gonokokkal dermatit-artrit (cilt-eklem iltihabý) sendromunun geliþmesine neden olabilmektedir. Ayrýca gebelerde doðum sýrasýnda yenidoðan bebeklerde gözün "konjuktiva" adý verilen beyaz kýsmý enfekte olabilir (konjuktivit) ve bu þekilde "körlük" dahi geliþebilir. Bu yüzden yeni doðan bebeklerin gözlerine doðumdan hemen sonra bir takým antibiotikli göz damlalarý damlatýlmaktadýr.

Tedavi

Gonore (bel soðukluðu) hastalýðý antibiotik tedavisi ile iyileþebilen bir hastalýktýr. Tedavide tetrasiklin, seftriakson ve makrolid grubu antibiyotikler tercih edilmektedir. Gonore saptanan hastalarda çoðunlukla klamidya enfeksiyonu da bulunduðu için tedavi planlanýrken, klamidya tedavisini de içermelidir.

Taným

Mikoplazma ve üroplazma bilinen en küçük mikroorganizmalardýr. Hücre duvarý olmayan bu mikroorganizmalar bilinen antibiyotiklerin birçoðuna karþý dirençlidirler. Mikoplazmalar cinsel yolla bulaþan enfeksiyonlara neden olduklarý gibi, ayný zamanda zatüreye (akciðer iltihabý) de neden olmaktadýrlar. Ayrýca hamilelerde erken doðum, düþük ve tekrarlayan gebelik kaybý gibi komplikasyonlara da yol açabilmektedirler.

Mikoplazma ve üroplazma enfeksiyonlarý nadiren þikayet oluþturmakta, çoðu zaman yapýlan özel kültür- antibiyogram testlerinde tesadüfen ortaya çýkmaktadýrlar. Belirti oluþturduklarýnda ise vajinal akýntý, kasýk aðrýsý, kýsýrlýk, düþük ve erken doðum þeklinde ortaya çýkmaktadýrlar. Özellikle tüplere yayýlan mikoplazma ve üroplazma enfeksiyonlarý durumlarýnda gebeliðin oluþumunda ve devam etmesinde ciddi sýkýntýlar oluþabilmektedir.

Mikoplazma ve üroplazma rahim aðzý enfeksiyonlarý dýþýnda, idrar yolu enfeksiyonu, böbrek iltihabý (pyelonefrit), rahim ve tüplerde enfeksiyon, eklem iltihabýna da neden olabilmektedir. Ayrýca gebelikte rahim içinde oluþan enfeksiyonlara da yol açabilmektedir. Bu enfeksiyonlardan þüphelenilen hastalarda taný için kültür alýnmalýdýr.

Tedavi

Mikoplazma ve üroplazma enfeksiyonlarýnýn tedavileri aðýzdan alýnan antibiyotikler (tetrasiklin veya azitromisin türevi) ile uygulanmaktadýr. Doðru antibiyotiðin seçimi kültür sýrasýnda yapýlan antibiyogram önemli rol oynamaktadýr. Dirençli enfeksiyonlarda eþ (partner) tedavisi uygulanmalý ve antibiyograma göre ikinci bir kür uygulamasý belirlenmelidir.

Taným

Hepatit hastalýðý bazý virüslerin karaciðere yerleþerek bu dokusu tahrip etmesi ile geliþen durumdur. Hem hepatit-B hem de hepatit-C, kan ve tüm vücut sývýlarý (tükürük, ter, idrar, semen, vajinal salgý gibi) ile bulaþmaktadýr. Hepatit-B taþýyýcýlýðý toplumda yaklaþýk %5-10 oranýnda görülmektedir, bu hastalar hastalýktan etkilenmemelerine raðmen etraflarýna hastalýðý yaymaktadýrlar. Hepatit-B taþýyýcýsý olan hastalarda kanda HBsAg testi pozitiftir.

Her iki hepatit virüsü de sýklýkla þu þekilde bulaþmaktadýr:

Enfekte kan ve kan ürünlerinin veya enjektörlerin kullanýmý

Prezervatif (Kondom, kýlýf) kullanýmý olmaksýzýn cinsel temas

Taþýyýcý anneden doðum yoluyla bebeðe geçiþi

Kuaförlerde iyi sterilize edilmemiþ manikür - pedikür setleri , týraþ býçaklarý

Derideki bir çatlak veya açýk yara ile temas eden enfekte vücut sývýsý

Ýyi sterilize edilmemiþ aletlerle kulak delme, dövme (tatoo), piercing, diþ çektirme, sünnet yapýlmasý

Makas ve diþ fýrçalarýnýn ortak kullanýlmasý

Hepatit-B virüsü ile temas eden her kiþide hastalýk belirtileri oluþmayabilir. Hastalarýn bir kýsmýnda baðýþýklýk sistemince geliþtirilen antikorlar virüsleri yok eder ve hastalýk iyileþmiþ olur. Bu hastalar artýk hayat boyu bu virüslere karþý baðýþýklýk kazanmýþlardýr. Virüsle temas eden yaklaþýk her on kiþiden birinde baðýþýklýk sistemi virüsü yenemez ve virüs bir biçimde çoðalarak “kronik hastalýk” oluþur. Hepatit-B hastalarýnda zaman içinde karaciðer yetmezliði, siroz ve karaciðer kanseri gibi durumlarýn geliþme riski vardýr. Hepatit-C virüsü daha seyrek görülür, ama daha sýk kronik hastalýða neden olur. Karaciðer kanserlerinin altýnda yatan en sýk nedenler hepatit virüsleridir.

Hepatit-B hastalýðýn veya taþýyýcýlýk durumunun etkili bir tedavisi yoktur. Hastalýktan korunmanýn en etkili yolu AÞILANMAKTIR. Hepatit-C virüsü için henüz bir aþý geliþtirilememiþtir.

Taným

AIDS, Ýngilizcede "Acquired Immune Deficiency Syndrome" baþ harflerinin kullanýmý ile kýsaltýlan ve Türkçe’ye "Edinilmiþ Baðýþýklýk Eksikliði Sendromu” olarak çevrilebilen virüs kökenli bir hastalýktýr. Bu hastalýða HIV adlý virüs neden olmaktadýr. HIV hastada baðýþýklýk sistemini çökerterek vücudun tüm mikroorganizmalara karþý dirençsiz hale getirir.

HIV ile enfekte kan ürünlerinin nakli veya enjektörlerin kullanýmý

Prezervatif (kondom, kýlýf) kullanýmý olmaksýzýn cinsel iliþki (vajinal veya anal seks)

Derideki bir çatlak veya açýk yara ile temas eden HIV ile enfekte vücut sývýsý

Ýyi sterilize edilmemiþ aletlerle kulak delme, dövme (tatoo), piercing, diþ çektirme, sünnet

Hamilelik, doðum, emzirme yolu ile

AIDS sarýlma, ayný bardaktan su içme veya yemek yeme gibi durumlarda bulaþmaz. Hastalýklý kiþilerin sivrisineklerle temasý ile de hastalýk yayýlmaz. HIV virüsü tükürük salgýsýnda tespit edilmiþ olsa da sadece öpüþme ile bulaþma riskinin pek olmadýðý düþünülmektedir.

AIDS hastalarýnýn baðýþýklýk sistemi zayýfladýðý için tipik belirtiler oluþmayabilir. AIDS için sýklýkla görülen belirtiler þunlardýr:

Günler veya aylar sürebilen ateþ

Gece terlemesi

Ýþtahta azalma

Uzun süreli halsizlik-yorgunluk

%10’dan fazla kilo kaybý

Eklem ve kas aðrýsý

Nedeni belirsiz, uzun süreli boðaz aðrýsý

Nedeni belirsiz lenf bezlerinde þiþme

Uzun süreli ishal

Sýk tekrarlayan enfeksiyonlar

Vücudun belli yerlerinde çýkan ve uzun süredir iyileþmeyen yaralar

Tüm bu belirtiler daha birçok virüs hastalýðýnda da görülebileceði için bu belirtilerden yola çýkýlarak AIDS tanýsýnýn konulmasý mümkün deðildir.

Tedavi

AIDS tedavisi halen günümüzde çok geniþ boyutta ve maliyet ile yürütülen çalýþmalarla araþtýrýlmaktadýr. Gelinen noktada birçok tedavi ajaný kullanýlmakla beraber, henüz tam iyileþtirici bir tedavi ortaya konulamamýþtýr. Bu nedenler hastalýða yakalanmadan korunmak ve önlemler almak son derecede önemlidir.

Taným

Human papilloma virüs (HPV) siðil þeklinde cilt lezyonlarýna yol açan bir virüstür. HPV enfeksiyonu cinsel yolla bulaþan hastalýklar arasýnda en sýk karþýlaþýlanlardan birisidir. Hastalýðýn bulaþmasý için enfekte olan cilt bölgelerinin birbiri ile temasý yeterlidir. Çoðu zaman cinsel iliþki sýrasýnda virüsün bir kiþiden diðerine bulaþmasý için mutlaka tam bir birleþme olmasý gerekmemektedir. Bulaþýcýlýk aktif cilt lezyonlarýnýn varlýðýnda en yüksek seviyededir. Siðiller tedavi edildikten sonra yeniden tekrarlamadan geçen süre ne kadar uzarsa bulaþtýrýcýlýk da o derece azalmaktadýr. Bulaþma olduktan sonra virüsün kuluçka süresi çok deðiþkendir. Bazen hastalýk yýllarca hiçbir belirti göstermeden vücutta kalabilmektedir.

Human papilloma virüs (HPV) hem kadýnlarda, hem de erkeklerde genital bölgede siðil (kondilom olarak da adlandýrýlýr) adý verilen cilt lezyonlarýna yol açmaktadýrlar. Ancak bundan çok daha önemlisi kadýnlarda rahim aðzý kanserine, erkeklerde ise penis kanserine neden olmasýdýr. Bir çalýþmada rahim aðzý kanseri tanýsý konulmuþ kadýnlar incelendiðinde, bu hastalarýn %95’inde HPV pozitifliði saptanmýþtýr. HPV’lerin 100’e yakýn farklý türü olan, yaklaþýk 20 türü genital enfeksiyonlara neden olmaktadýr. Rahim aðzý kanseri açýsýndan en yüksek riskli HPV tipleri tip-16, tip-18, tip-31 ve tip-45’tir

Human papilloma virüs (HPV) ile bulaþma olan her hastada hastalýk ortaya çýkmaz. Baðýþýklýk sistemi normal birçok kiþide virüs vücudun kendi savunma sistemleri tarafýndan etkisiz hale getirilir. Diðer bir olasýlýk ise bulaþan virüsün kiþide yýllarca sessizce, hiçbir belirti vermeden yaþamasýdýr. Sessiz (latent) enfeksiyon denilen bu durumda, kiþide belirtiler oluþmasa bile virüsün yayýlmasý devam edebilir.

Human papilloma virüs (HPV) enfeksiyonlarýnýn en sýk belirtisi genital alanda görülen “siðiller”dir. Yumuþak silgi kývamýnda, deriden hafif kabarýk olan bu siðiller vajina ile makat arasýnda, anüs etrafýnda, bacaklarýn iç kýsmýnda, penis ucunda ya da çevresindeki deride görülebilir. Bu siðiller vajina içinde ve rahim aðzý üzerinde de bulunabilir. Anal ya da oral seks sonrasýnda aðýz içi ve makat içinde de siðiller ortaya çýkabilir. “Kondilom” genital siðillere verilen diðer bir isimlendirmedir.

HPV virüsleri ayný zamanda rahim aðzýný oluþturan hücrelerde “displazi” adý verilen hücresel deðiþimlere yol açabilirler. Jinekolojik takipler yýllýk olarak yapýlmasýný önerdiðimiz pap-smear tetkikinde saptanabilen displazik deðiþiklikler, CIN, LGSIL, HSIL gibi farklý derecelerde olabilmektedir. Displazik hücreler gereken takiplerin yapýlmamasý, tedavilerin uygulanmamasý durumunda rahim aðzý kanserine dönüþebilmektedir.

Tüm dünyada kadýnlarda görülen en sýk ikinci kanser rahim aðzý kanseridir. Ve son derece öldürücü seyretmektedir. Rahim aðzý kanseri oluþtuktan sonra çok kapsamlý cerrahi ve radyo-kemoterapiler gerektirmektedir. Bunun yaný sýra bu kadar agresif olmasýna raðmen bu kanserin en önemli avantajý önlenebilir olmasýdýr. Yani hücresel olarak kanserin oluþmasý yýllar süren bir sürecin sonucudur. Bu nedenle pap-smear (halk arasýnda smear olarak da adlandýrýlýr) takipleri çok önemlidir. Hücreler kanserleþmeden öncesinde smear yöntemi ile belirlenebilmektedir.

Smear testinde displazi (CIN, LGSIL, HSIL gibi) olarak tanýmlanan hücresel deðiþiklikler tespit edildiðinde kolposkopik inceleme yapýlarak taný kesinleþtirilir. Kolposkopi sýrasýnda saptanan anormal alanlar mikroskop altýnda patolojik incelemesi yapýlmak üzere LEEP ya da konizasyon adý verilen basit ameliyatlar ile çýkartýlýr. Patolojik inceleme raporuna göre de hastanýn tedavisi planlanmalýdýr.

Jinekolojik muayenede tipik genital siðillerin (kondilom) görülmesi HPV enfeksiyonu tanýsý için yeterlidir. Ancak HPV tipinin belirlenmesi için genital salgýdan örnek alýnarak DNA analizi yapýlabilir. HPV tiplemesi önemlidir, çünkü bazý tipler yüksek risk içerdikleri için daha yakýn takip gerektirebilmektedirler. Smear alýnmasýnda kullanýlan çubuklar ile genital salgýdan örnek alýnarak özel sývýlar içinde patoloji laboratuarýna gönderilerek HPV tiplemesi yapýlabilir. HPV tiplemesi, siðillerin gözlenmediði sessiz enfeksiyon döneminde bile doðru sonuç verecektir. HPV kana bulaþmadýðý için kan testleri ile bu virüsün varlýðýnýn saptanmasý mümkün deðildir.

Tedavi

HPV enfeksiyonunun kesin bir tedavisi yoktur. Dolayýsý tedaviler virüsün vücuttan tamamen temizlenmesi için deðil, sadece HPV enfeksiyonunun bir sonucu olan siðiller ve kanser öncesi lezyonlara yöneliktirler.

Genital siðiller “kondilom” ihmal edilmemesi gereken bir hastalýktýr. Bu cilt lezyonlarýnýn tedavisi sadece siðilleri ortadan kaldýrýlmasýna yöneliktir. Tedavi yöntemi olarak hem medikal ilaçlar hem de cerrahi yöntemler kullanýlabilmektedir. Medikal ilaç tedavileri çok uzun süren, meþakatli tedavilerdir. Cerrahi tedavi ise çoðunlukla lezyonlarýn koterizasyonu (yakýlmasý) ve kriyoterapisi (dondurulmasý) þeklindedir. Bazý büyük lezyonlar cerrahi olarak çýkarýlmayý gerektirebilir. Siðillerin cerrahi tedavilerinin tamamý lokal anestezi ile uygulanabilmektedir.

Tüm tedavi seçeneklerinde tedavi sonrasý siðillerin tekrarlama þansý mmalesef çok yüksektir ve çoðunlukla ikinci bir tedaviyi gerektirirler. Ancak dikkatli yapýlan iþlemlerden sonra medikal ilaç tedavisinin de uygulanmasý ile tekrarlama riski azaltýlabilir.

HPV enfeksiyonundan dolayýsý ile genital siðil (kondilom) ve rahim aðzý kanserinden korunmanýn en etkili yolu birden fazla sayýda partnerli cinsel hayattan kaçýnmaktýr. Ancak bunun saðlanýlamadýðý durumlarda cinsel iliþki sýrasýnda prezervatif (kondom) kullanýmý en etkili önlem yoludur. Prezervatif sadece genital siðillerin deðil, diðer cinsel yolla bulaþan hastalýklara karþý da koruma saðlamaktadýr. Ancak siðiller kondomun kapladýðý alan dýþýnda da bulunabildiðinden prezervatif zaman zaman etkisiz kalabilmektedir.

Son yýllarda HPV enfeksiyonlarýndan korunmada aþý da önemli rol almaya baþlamýþtýr. Altý aylýk süre içinde 3 doz olarak uygulanan HPV aþýsý tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de hýzla yaygýnlaþmaktadýr.

Yumuþak þankr, Haemophilus ducrei adý verilen bir bakteri tarafýndan oluþan baðýþýklýk býrakmayan, cinsel yolla bulaþan bir hastalýktýr. Belirtileri þüpheli cinsel iliþkiden yaklaþýk 4-10 gün sonra ortaya çýkmaya baþlamaktadýr. Haemophilus bakterisinin deri ve mukozada herhangi bir hastalýk oluþturmadan birkaç ay yaþayabildiði ve sonrasýnda meydana gelen deri veya mukoza çatlaklarýndan vücuda girerek hastalýðý ortaya çýkardýðý bilinmektedir. Hastalar taþýyýcý (portör) olarak bu cinsel yolla bulaþan hastalýðýn yayýlmasýný saðlarlar.

Bakterinin vücuda girdiði yerde küçük bir benek þeklinde kýzarýklýk oluþur. Bu benek daha sonra yara olmaya baþlar. Ayrýca hastalýðý yaþayan kiþilerde yüksek ateþ, baþ aðrýlarý, yorgunluk ve halsizlik gibi belirtiler gözlenebilir. Bu hastalýðýn önemli bir bulgusu olan þankr, sifiliz ile karýþabilmektedir. Aralarýndaki fark, yumuþak þankr’da izlenen lezyonun çevresinde kýrmýzýlýk ve ödem olmasýdýr. Ayný zamanda yumuþak þankr, sifiliz kadar þiddetli klinik sonuçlara yol açmazlar.

Tedavi

Bu enfeksiyon tedavisinde antibiyotikler etkilidirler. Antibiyotik seçimi antibiyograma göre yapýlýr ve sýklýkla tetrasiklin, sulfadiazin, streptomisin grubu ilaçlar tercih edilmektedir.

Ayrýca yara yerlerine pansuman da uygulanmalýdýr.

Taným

Trikomonas enfeksiyonu, trichomonas vaginalis adý verilen armut þekilli, kuyruklu bir parazit tarafýndan oluþturulmaktadýr. Halk arasýnda yanlýþ olarak trikomanas ya da trikomonos þeklinde de telafuz edilebilmektedir.

Trikomonas vajiniti sýklýkla jinekolojik muayene sýrasýnda tesadüfen saptanýr, enfeksiyon semptom vermeden seyreder. Bulgu verdiðinde köpüklü, sarýmsý-yeþilimsi vajinal akýntý þeklinde ortaya çýkmaktadýr. Akýntý bazen kötü kokulu da olabilmektedir. Çok ender olarak trikomonas enfeksiyonlarý idrarda yanma, vajinal yanma ve kaþýntý da yapabilmektedir.

Jinekolojik muayenede rahim aðzý tipik olarak “çilek” görünümdedir. Vajinal akýntýdan alýnan örnek mikroskopi altýnda incelendiðinde armut þeklindeki trikomonas paraziti izlenebilir.

Bulaþma

Kadýnlar hayatlarý boyunca %25 oranýnda bu parazit ile enfekte olmaktadýrlar. Trikomonas paraziti sýklýkla cinsel iliþki ile bulaþmaktadýr. Cinsel iliþki dýþýnda hijyenik olmayan tuvalet kullanýmý, enfekte iç çamaþýrý paylaþýmý gibi nedenlerle de parazit bulaþabilir.

Trikomonas enfeksiyonlarý hakkýnda dikkat edilmesi gereken iki önemli nokta mevcuttur. Ýlki hastalarýnýn yarýsýnda eþlerinin de bu parazit ile enfekte olduðudur. Ýkincisi ise trikomonas ile enfekte hastalarýn yaklaþýk üçte birinde bel soðukluðu (gonore) bakterisi de bulunmaktadýr.

Tedavi

Trikomonas enfeksiyonlarýnýn tedavisinde aðýzdan ve vajinal yoldan (özellikle metronidazole, ornidazol grubu) antibakteriyel ilaçlar kullanýlmaktadýr. Eþ tedavisi mutlaka uygulanmalýdýr. Hem hastanýn hem de eþinin tedavisi tamamlanana kadar cinsel iliþki yasaklanmalý veya iliþki sýrasýnda mutlaka kondom (prezervatif) kullanýlmasý saðlanmalýdýr.

KASIK BÝTÝ

Kasýk biti, küçük yengece benzer, saç veya kýlda yaþayan ve kan emen “Phythirus pubis” adý verilen parazitlerdir. Genellikle, genital bölgedeki kýllarda olmak üzere kol altý kýllarýnda, vücutta ve kaþ gibi yüzdeki kýllarda da kasýk bitine rastlamak mümkündür. Yoðun kýllý kiþilerde kasýk biti göbek hizasýna kadar çýkabilir. Bitler ön ayaklarýyla kýl folikülüne tutunurlar, baþlarýný ise kýl foliküllerinin içine sokarlar, bu þekilde de kan emebilirler.

Kasýk biti en sýk cinsel iliþki ile bulaþmaktadýr. Daha seyrek olarak da iç çamaþýr, çarþaf yoluyla da bulaþabilmektedir. Bitlerin bulunduðu alanda yaygýn kaþýntý oluþmaktadýr. Muayene sýrasýnda kaþýntýya baðlý izler görülebilir. Ayrýca bitler sonucu deride koyu renkli (hiperpigmente) alanlar da oluþmaktadýr.

Kasýk biti ilaç kullanýlarak tedavi edilebilir. Bunun yaný sýra bitlenen kiþinin yatak çarþaflarý, iç çamaþýrlarý, havlularý, elbiseleri iyice kaynatýlarak dezenfekte edilmelidir.

Cinsel yolla bulaþan hastalýklar; cinsel iliþki sýrasýnda semen (meni), vajinal sývý, kan gibi vücut sývýlarýnýn alýþveriþiyle bulaþan, ellinin üzerinde hastalýðý barýndýran bir hastalýk grubudur. Son yüzyýlda sanayileþme ve kentleþme, yaygýnlaþan cinsel serbestlik, çoðul seksüel partnerlik, antibiyotiklere direnç geliþtiren mikroorganizmalar nedeniyle ülkemizde cinsel yolla bulaþan hastalýklar gittikçe artýþ göstermektedir.

Cinsel yolla bulaþan hastalýklar sonucunda genital belirtiler ortaya çýkabilir, üreme organlarý (HPkalýcý hasar görebilir, kýsýrlýk oluþabilir, dýþ gebelik geliþebilir, gebelik sonrasý yenidoðan bebeðe bulaþma olabilir ve kansereV ve hepatitler) zemin hazýrlanabilir. Ayrýca birçok sistem de (karaciðer, baðýþýklýk sistemi, sinir sistemi gibi) cinsel yolla bulaþan hastalýklardan olumsuz etkilenebilmektedir.

Cinsel yolla bulaþan hastalýklardan þüphenilmesi gereken belirtiler þu þekildedir:

vajinadan gelen sarý, yeþil, beyaz veya gri renkli akýntý veya kötü koku

vajinal yanma hissi, aðrý veya kaþýntýlar

adet dönemi haricindeki kanamalar

kasýk veya belde hissedilen aðrýlar

idrar þikayetleri

cinsel iliþki sýrasýnda aðrý veya yanma

Cinsel temasla bulaþan hastalýklar þöyle sýralanabilir:

Taným

Sifiliz, cinsel yolla bulaþan ciddi bir bakteriyel hastalýktýr. Diðer bir bulaþma yolu ile bakterinin bütünlüðü bozulmuþ deri ile temas etmesi iledir. Hastalýk zamanla kan yoluyla vücuda daðýldýðýnda hayati birçok organda ciddi hasarlara neden olabilir. Sifiliz halk arasýnda Frengi (frenklerin hastalýðý) olarak da anýlmaktadýr. Sifiliz ilk çýktýðýnda bir "Hristiyan hastalýðý" olarak görülmüþtür. Bunun nedeni hastalýðýn 16. yüzyýlda tüm Avrupa kýtasýný kasýp kavuran bir cinsel hastalýk olmasýndandýr. Týp literatüründe ise sifiliz, “sfiliz” þeklinde kullanýlmaktadýr.

Sifiliz hastalýðýna neden olan bakteri bir spiroket olan Treponema Pallidum’dur. Bu bakteri cinsel iliþki sýrasýnda cinsel organlarda oluþan mikro-çatlaklardan bulaþmaktadýr.

Sifiliz (frengi) tedavi edilmediði durumlarda üç deðiþik evre ile kendini göstermektedir.

Birinci evre frengi (Primer Sfiliz):Cinsel iliþkiden yaklaþýk üç hafta sonra bulgular görülmeye baþlamaktadýr. Hastalarýn % 90-95’inde cinsel organ çevresinde "þankr" adý verilen sert bir zemin üzerinde aðrýsýz, sýnýrlý, yüzeyel, beyaz renkli tek bir yara vardýr. Çok nadiren hastalarda birden çok yara mevcut olabilir. Bu hastalarýn bir kýsmýnda kasýk bölgesinde lenf bezi þiþmesi (lenf bezesi) olur ve yaklaþýk bir ayda kaybolmaktadýr.

Ýkinci evre frengi (Sekonder Sfiliz): Sifiliz enfeksiyonun vücuda girmesinden 6-8 hafta sonra baþlayan bu evre bulaþýcýlýðýn en fazla olduðu dönemdir. Sifilizin (frengi) ikinci evresi cilt döküntüleri ile karakterizedir. Bu dönemde kollarda ve bacaklarda baþlayan kaþýntýsýz döküntüler cilde yayýlmakta, bu þekilde el ve ayak içleri, makat koyu kýrmýzý bir renk almaktadýr. Cilt döküntüleri göðüs bölgesinde de görülebilmektedir. Ayrýca ateþ yükselmesi, boðazda yanma, kilo kaybý, halsizlik, baþ aðrýsý ve büyümüþ lenf bezleri de tabloya eþlik edebilmektedir.

Kadýnlarda dýþ genital alanda geniþ, yayvan, beyazýmtýrak, siðil benzeri lezyonlar izlenebilir ki bu lezyonlara "Condyloma Latum" (Kondiloma Latum) adý verilmektedir. Sifilizde görülen bu kondilomlar (siðiller) HPV enfeksiyonuna baðlý geliþen kondilomlardan farklý niteliktedir.

Gizli evre frengi (Latent Sfiliz): Bu evrede hastalýðýn hiç bir klinik belirtileri olmamasýna raðmen kan testleri pozitiftir. Bu dönem erken ve geç gizli dönem olarak ikiye ayrýlmaktadýr.

Erken gizli dönem hastalýðýn alýnmasýna raðmen iki yýla kadar ki dönemde hastalýk bulgusunun olmamasý, geç gizli dönem ise iki yýldan daha uzun bir süre hastalýk bulgusunun olmamasý ile karakterizedir. Erken ve geç gizli dönemin ayrýlmasý hastalýðýn bulaþýcýlýðý ve tedavi için önemlidir. Erken gizli sifilizde uzun etkili penisilinler ile tek doz ile tedavi saðlanýlabilirken, geç gizli sifilizde birden çok sayýda enjeksiyona ihtiyaç duyulmaktadýr.

Üçüncü evre frengi (Tersiyer Sfiliz): Bu son evre, kesin tanýsý konulamayan ya da ihmal edilmiþ vakalarda hastalýk bulaþtýktan 1-25 yýl sonra ortaya çýkmaktadýr. Bu evrede "gom" adý verilen kýlcaldamar hasarýna baðlý geliþen yumuþak þiþlikler oluþmaktadýr. Gom adý verilen bu þiþlikler kemikler dahil olmak üzere vücudun her yerinde ortaya çýkabilir.

Ayrýca yaygýn sinir hasarýna baðlý olarak menenjit, bunama, þiddetli aðrýlar, felç ve ölüm geliþebilir. Sifilizin sinirsel tutulumuna "nörosifiliz" adý verilir ve en ciddi komplikasyonudur. Neyseki günümüzde antibiyotiklerin yaygýn kullanýmý ile nörosifiliz görülme sýklýðý azalmýþtýr. Üçüncü evrede kalp, aort, göz tutulumu (körlük) da görülebilir.

Konjenital ( doðumsal) sifiliz:Sifiliz bakterisi, gebelikte veya doðum sýrasýnda anneden bebeðe geçerek doðumsal sifilize neden olabilir. Bu nedenle þüpheli gebelerde mutlaka sfiliz taramasý yapýlmalýdýr ve sifiliz saptanmasý durumunda mutlaka penisilin grubu ilaçlarla tedaviye baþlanmalýdýr.

Sifiliz hastalýðýnýn tanýsýný koymak çok kolay deðildir. Çünkü sfiliz (frengi) hastalýðý pek çok hastalýðý taklit eden klinik görünümler oluþturabilmektedir. Birinci ve ikinci evrede kiþideki cilt lezyonlarýndan alýnan örneklerden treponema pallidum bakterisinin tespit edilmesi ile taný konulmaktadýr.

Sfiliz için yapýlabilecek kanda tarama testleri mevcuttur. Bu testlerden RPR (Rapid Plasma Reagin) testi ve VDRL (Venereal Disease Research Laboratory) testleri düþük maliyetli ve çabuk sonuç veren, ancak pek çok rahatsýzlýkta da pozitifleþtiði için güvenirlikleri düþük testlerdir. Nelson testi, FTA (Floresan Treponema Antikor) testi ve TPHA testi (Treponema Hemaglütinasyon) ise sifiliz tanýsýný koymada ve tedavinin gidiþatýný izlemede daha spesifik tetlerdir. Ancak bu testler de daha pahalýdýrlar.

Sfiliz (frengi) hastalýðýnýn erken teþhis ile tamamen tedavisi mümkündür. Taný konulduktan sonra tedavi penisilin grubu antibiyotiklerin uygulanmasý ile yapýlmaktadýr. Eðer penisilin alerjisi mevcut ise seftriakson, azitromisin, doksisiklin türü alternatif tedaviler de tercih edilebilir. Ancak hastalýk ilerlediðinde tedavi de zorlaþmakta, bazý komplikasyonlar geri döndürülemeyebilmektedir. Gebelikte saptanan sfiliz uygun antibiyotik tedavisi ile kontrol altýna alýnarak yenidoðan bebek korunabilmektedir.

GENÝTAL UÇUK (HERPES ENFEKSÝYONU)

Taným

Herpes Simpleks virüsü (HSV) hem kadýnlarda, hem de erkeklerde "uçuk" adý verilen, kýrmýzý zemin üzerinde kabarcýklar þeklinde geliþen lezyonlara neden olan bir virüstür. Klinik olarak uçuklar iki ayrý tipte görülebilir: Tip 1 Herpes ya da Uçuk, aðýz ve dudak çevresinde kýzarýklýk üstünde oluþan sulu lezyonlar ile kendisini gösteren tiptir. Tip 2 Herpes ya da Genital Uçuk ise benzer lezyonlarýn genital bölgede yer almasýdýr.

Ülkemizde Tip 1 Herpes’in görülme sýklýðý %90larý bulabilirken, Tip 2 Genital Herpes’in sýklýðý ise %5-10 civarýndadýr. Herpes virüsünün her iki tipi de direk deriye temas yolu ile bulaþýr, dolayýsý ile tip1 masum bir öpücükle (aðýz çevresine), tip 2 ise cinsel yolla bulaþmaktadýr. Bulaþma “uçuk” denilen lezyonlarýn yokluðunda olmaz, ancak aktif “uçuk” lezyonunun direk temasý ile olabilir.

Genital herpes (uçuk) genital alanda kabarcýk, kýzarýklýk, kaþýntý ve aðrý ile kendisini göstermektedir. Hastalarýn %20’sinde hastalýk belirtisiz seyredebilir. Oluþan “uçuk” lezyonlarý kalýcý deðildirler, kendiliðinden geçerler. Ancak zaman zaman tekrarlama (rekürrens) olasýlýðý yüksektir. Kasýk bölgesinde, dýþ genital alanda, kaba etlerde, erkek cinsellik organýnda (penis) kabarcýklý, bazen aðrýlý, sulu ve iltihabi lezyonlarda akla ilk genital herpes gelmelidir.

Uçuk þeklindeki lezyonlarýn yaný sýra en sýk görülen diðer belirti genital bölgede "çok þiddetli kaþýntýlar"dýr. Ciltteki bu kaþýntýlar derinin mantar enfeksiyonu ile karýþtýrýlarak gereksiz yere kiþilerin mantar tedavileri almasýna neden olacak þekilde yoðun olabilir. Kaþýntýnýn sona ermesinden kýsa bir süre sonra genital bölgede döküntülü ve bazen de aðrýlý lezyonlar ortaya çýkar. Kasýk bölgesindeki lenf bezlerinde þiþlikler de ortaya çýkabilir.

Yine, tüm bu bulgulara nadiren ateþ, baþ aðrýsý, halsizlik, yorgunluk ve kas aðrýlarý gibi sistemik belirtilerde eþlik edebilmektedir.

Herpes virüsü direk temas ile vücuda girdikten sonra öncelikle sinir hücrelerine ve sinir köklerine yerleþir ve buralarda hayat boyu kalýcýdýr. Ne zaman baðýþýklýk sistemi zayýflarsa virüs tekrar aktive olarak hastalýða özgü belirtilerin ortaya çýkmasýný saðlar. Ancak genellikle geçirilen ilk enfeksiyondan sonra oluþan reaktivasyonlar (yeniden alevlenmeler) daha az þiddetlidir ve hafif þekilde atlatýlmaktadýr.

Genital herpes özellikle evli çiftler için önemli evlilik sorunlarýna yol açabilen bir hastalýktýr. Tekrarlayýcý bir hastalýk olmasýndan dolayý hastalarda depresyon, kaygý bozukluðu gibi ciddi psikolojik sýkýntýlar oluþabilir. Enfekte kiþilerin eþlerine bulaþtýrma korkusu ile zaman içinde cinsel isteksizlik ortaya çýkabilir.

Genital herpes için kanda immünolojik testler yapýlabilir. Ancak bu testler hastanýn aktif enfeksiyon geçirdiðini göstermez, sadece hayatýnýn herhangi bir döneminde herpes enfeksiyonu geçirip geçirmediðini ve baðýþýklýk sisteminin herpes simpleks virüsüne karþý antikor geliþtirip geliþtirmediðini gösterir. Hastada virüse karþý antikorlar saptansa bile, bu antikorlar hastayý tekrarlayan enfeksiyonlardan korumaz. Aktif lezyonlardan yapýlacak kültür çalýþmalarý ise hem pahalý ve teknik olarak zor, hem de yanlýþ negatifliði yüksek tetkiklerdir.

Eðer genital herpes (uçuk) geçirilmiþ ise bu durum gebeliði takip eden doktora mutlaka iletilmelidir. Hamile kalmadan herpes enfeksiyonu geçirilmiþ ise, herpes virüsünün yeni doðacak bebeðinize geçme olasýlýðý oldukça düþüktür. Çünkü aktif hastalýk sonrasý kanýnýzda oluþacak virüse karþý antikorlar gebelik sýrasýnda bebeðinize geçerek onu bu hastalýða karþý koruyacaktýr. Ancak hamilelik sýrasýnda ilk kez ortaya çýkan herpes enfeksiyonlarýnda virüsün bebeðe geçme olasýlýðý ise daha yüksektir. Bu nedenler çiftin herhangi birinde genital organlarda bu tür bir lezyon ortaya çýktýðýnda, mutlaka derhal hekime baþvurmak gerekmektedir. Herpes virüsüne etkili ilaçlar gebelikte ancak hekim kontrolünde ve klinik yararlýlýk göz önünde tutularak uygulanabilir.

Tedavi

Herpes virüsünde de, HPV enfeksiyonlarýnda (genital siðil) olduðu gibi virüsün vücuttan tamamen atýlmasý için bir tedavi yoktur. Anti-viral adý verilen ilaçlar ile virüs hastalýklarýný baskýlanmasý ve yayýlmasýný engellenmesi amaçlanýr. Tedaviye zaman geçirilmeksizin, “uçuk” bulgularýn görülmesinin hemen sonrasýnda baþlanýlmasý tedavi baþarýsýný arttýracaktýr. Hastalýðýn tekrarlamasýnýn önlenmesi için bazen 3-6 aylýk uzun süreli baskýlayýcý düþük doz tedaviler gerekebilir. Bu þekilde reaktivasyonlarýn % 80-90 orannda azalmasý söz konusudur.

Hastalýðýn tekrarlamasýnýn engellenmesi için yapýlabilecek diðer bir þey ise vücudun "baðýþýklýk sisteminin güçlendirilmesi"dir. Düzenli beslenmek, spor yapmak ve bazý ilaçlar ile baðýþýklýk sistemi daha zinde tutulabilir.

Genital herpesten korunmak son derece zordur. Genellikle partnere (eþe) geçiþ riskini azaltmak için prezervatif (kondom) kullanýmý önerilir. Ancak virüs cilde temas ile geçtiði için prezervatif kullanýlmasý her ne kadar geçiþi azaltsa da tam olarak engellemeyecektir. Ayrýca birçok kiþi belirtisiz veya çok hafif bulgular ile herpes simpleks virüsünü taþýdýklarý için farkýnda olmadan cinsel partnerlerine hastalýðý bulaþtýrabilirler.

Molluskum kontagiozum bir virüs türü olan “poxvirus” tarafýndan meydana gelen, geçmiþte en çok çocuklarda görülmesine raðmen, günümüzde yaygýnlaþan cinsel yolla bulaþan hastalýklar nedeni ile eriþkinlerde de izlenebilen bir deri hastalýðýdýr. Sýklýkla kasýklarda, genital alanlarda ve makat civarýnda görülmektedir. Deri üzerinde küçük siðillere benzeyen, göbek kýsmý olan parlak ve inci beyazý kubbeler þeklinde, çok sayýda lezyonlar oluþur. Bazý lezyonlarýn orta kýsmýnda çöküntüler görülebilir. Deri lezyonlarý hýzlý bir þekilde tüm vücuda yayýlabilirler. Bu sivilce benzeri lezyonlar sýkýldýklarýnda içlerinden süte benzer bir sývý boþalabilir. Bu sývýnýn mikroskopik incelemesi ile virüsün tanýsý netleþtirilebilir. Ancak taný için deri lezyonunun tipik görüntüsü çoðunlukla yeterlidir.

Bu virüsün bulaþýcýlýðý diðer hastalýklar kadar yüksek deðildir. Virüs, en sýk cinsel temasla bulaþabildiði gibi, virüsle bulaþýk olan havlu, çarþaf, iç çamaþýrý gibi eþyalarla direk temasla da bulaþabilir.

Molluskum kontagiozum enfeksiyonu sýklýkla1,5-3 ay içerisinde kendiliðinden kaybolmaktadýr. Ancak nadiren 6 aydan 5 yýla kadar kaybolmadan varlýðýný sürdürebilmektedir. Özellikle genital alanda yayýlan molluskum kontagiozum hastalýðý seksüel olarak baþka kiþilere geçmemesi için mutlaka tedavi edilmelidir. Tedavi için en sýk uygulanan teknik “kriyoterapi”dir. Bunun yaný sýra bazý ilaç tedavileri de molluskum kontagiozum hastalýðýnda kullanýlmaktadýr.

Taným

Klamidya enfeksiyonlarý “Chlamydia Trachomatis” adý verilen bir bakteri tarafýndan oluþmaktadýr. Geliþmiþ ülkelerde en sýk izlenen cinsel yolla bulaþan hastalýk klamidyadýr. Klamidya en sýk rahim aðzýna yerleþmektedir, bazen enfeksiyon yukarý doðru týrmanarak rahim, tüpler ve yumurtalýklar da enfeksiyonlardan etkilenebilir. Genital enfeksiyonlar dýþýnda göz çevresinde “arpacýk”, akciðerlerde “zatüre” oluþumundan da klamidya bakterisi sorumludur. Daha ender olarak da bu bakteri ”lenfogranuloma venereum" adý verilen lenf bezlerinde týkanýklýk yapan iltihabi rahatsýzlýklara neden olmaktadýr.

Klinik ve Taný yöntemleri

Klamidya enfeksiyonlarý, diðer rahim aðzý enfeksiyonlarýnda olduðu gibi çoðunlukla belirti vermezler ve jinekolojik muayene sýrasýnda alýnan kültürlerde tesadüfen ortaya konurlar. Belirti vermesi durumunda hafif sarýmsý vajinal akýntý, vajinal ve idrar yanmasý, kasýk aðrýsý ve cinsel iliþki sýrasýnda aðrý gibi þikayetler ile ortaya çýkarlar. Klamidya tanýsý için rahim aðzýndan kültür alýnmalýdýr. Özellikle birden fazla kiþi ile cinsel iliþki yaþanmasý durumunda yapýlan kültürlerin yarýsýna yakýnýnda klamidya enfeksiyonu saptanmýþtýr.

Klamidya enfeksiyonlarý özellikle tüplere yayýldýðýnda, tüplerde kalýcý yapýþýklýklara neden olarak gebeliðin oluþumunda ciddi sýkýntýlar oluþabilmektedir. Benzer þekilde klamidya gebelikte düþük ve erken doðuma da yol açabilmektedir. Doðum sýrasýnda klamidya bakterisini anneden alan yenidoðan bebekleri bekleyen diðer bir sorun ise “Klamidya’ya baðlý zatüre” oluþmasýdýr.

Klamidya enfeksiyonlarýnda aðýzdan uygulanan antibiyotik ajanlarla (tetrasiklin ve doksisiklin grubu) tedavi uygulanýr. Semptomsuz seyretmesi, kýsýrlýk ve gebelik komplikasyonlarý oluþturmalarý nedeniyle kadýnlarýn yýllýk periyotlar ile klamidya enfeksiyonu açýsýndan taranmasý yerinde olacaktýr.

Taným

Gonore, diðer adý ile bel soðukluðu, “Neisserria Gonorrhoeae” adý verilen kahve çekirdeði þeklinde bir bakteri tarafýndan oluþturulan cinsel yolla bulaþan bir hastalýktýr. Bu bakteri erkeklerde sýklýkla idrar kanalýnda, kadýnlarda ise rahim aðzýna yerleþmektedir. Ayrýca bu bakteri farenjit gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarýna, konjuktivite (göz iltihabý), proktite (makat iltihabý), prostatite (prostat iltihabý), üretrite (idrar kanalý iltihabý) ve orþite (testis iltihabý) yol açabilmektedir.

Gonore, diðer rahim aðzý enfeksiyonlarýna benzer olara, çoðunlukla belirti vermeden, sinsice yerleþir. Eðer belirti oluþacaksa cinsel iliþkiden 4-7 gün sonra oluþmaya baþlamaktadýr. Belirtiler cinsel organdan (erkekte penis ucundan, kadýnlarda vajina içinden) gelen sarýmtýrak ve kývamlý irin benzeri akýntý þeklindedir. Vajinal akýntýya kasýk aðrýsý, idrar þikayetleri eþlik edebilmektedir. Gonore tanýsý rahim aðzýndan alýnan kültürlerden neisserria bakterisinin üremesi ile konulmaktadýr.

Gonore (bel soðukluðu) enfeksiyonu rahim aðzýndan yukarýlara týrmanarak rahim ve tüplerde yoðun iltihaba, yapýþýklýklara neden olabilir. Bunun sonucunda da kýsýrlýk geliþebilir. Ayrýca bu bakterinin kana geçerek yayýlmasý ile endokardit (kalbin iç dokusu iltihabý), menenjit ve gonokokkal dermatit-artrit (cilt-eklem iltihabý) sendromunun geliþmesine neden olabilmektedir. Ayrýca gebelerde doðum sýrasýnda yenidoðan bebeklerde gözün "konjuktiva" adý verilen beyaz kýsmý enfekte olabilir (konjuktivit) ve bu þekilde "körlük" dahi geliþebilir. Bu yüzden yeni doðan bebeklerin gözlerine doðumdan hemen sonra bir takým antibiotikli göz damlalarý damlatýlmaktadýr.

Tedavi

Gonore (bel soðukluðu) hastalýðý antibiotik tedavisi ile iyileþebilen bir hastalýktýr. Tedavide tetrasiklin, seftriakson ve makrolid grubu antibiyotikler tercih edilmektedir. Gonore saptanan hastalarda çoðunlukla klamidya enfeksiyonu da bulunduðu için tedavi planlanýrken, klamidya tedavisini de içermelidir.

Taným

Mikoplazma ve üroplazma bilinen en küçük mikroorganizmalardýr. Hücre duvarý olmayan bu mikroorganizmalar bilinen antibiyotiklerin birçoðuna karþý dirençlidirler. Mikoplazmalar cinsel yolla bulaþan enfeksiyonlara neden olduklarý gibi, ayný zamanda zatüreye (akciðer iltihabý) de neden olmaktadýrlar. Ayrýca hamilelerde erken doðum, düþük ve tekrarlayan gebelik kaybý gibi komplikasyonlara da yol açabilmektedirler.

Mikoplazma ve üroplazma enfeksiyonlarý nadiren þikayet oluþturmakta, çoðu zaman yapýlan özel kültür- antibiyogram testlerinde tesadüfen ortaya çýkmaktadýrlar. Belirti oluþturduklarýnda ise vajinal akýntý, kasýk aðrýsý, kýsýrlýk, düþük ve erken doðum þeklinde ortaya çýkmaktadýrlar. Özellikle tüplere yayýlan mikoplazma ve üroplazma enfeksiyonlarý durumlarýnda gebeliðin oluþumunda ve devam etmesinde ciddi sýkýntýlar oluþabilmektedir.

Mikoplazma ve üroplazma rahim aðzý enfeksiyonlarý dýþýnda, idrar yolu enfeksiyonu, böbrek iltihabý (pyelonefrit), rahim ve tüplerde enfeksiyon, eklem iltihabýna da neden olabilmektedir. Ayrýca gebelikte rahim içinde oluþan enfeksiyonlara da yol açabilmektedir. Bu enfeksiyonlardan þüphelenilen hastalarda taný için kültür alýnmalýdýr.

Tedavi

Mikoplazma ve üroplazma enfeksiyonlarýnýn tedavileri aðýzdan alýnan antibiyotikler (tetrasiklin veya azitromisin türevi) ile uygulanmaktadýr. Doðru antibiyotiðin seçimi kültür sýrasýnda yapýlan antibiyogram önemli rol oynamaktadýr. Dirençli enfeksiyonlarda eþ (partner) tedavisi uygulanmalý ve antibiyograma göre ikinci bir kür uygulamasý belirlenmelidir.

Taným

Hepatit hastalýðý bazý virüslerin karaciðere yerleþerek bu dokusu tahrip etmesi ile geliþen durumdur. Hem hepatit-B hem de hepatit-C, kan ve tüm vücut sývýlarý (tükürük, ter, idrar, semen, vajinal salgý gibi) ile bulaþmaktadýr. Hepatit-B taþýyýcýlýðý toplumda yaklaþýk %5-10 oranýnda görülmektedir, bu hastalar hastalýktan etkilenmemelerine raðmen etraflarýna hastalýðý yaymaktadýrlar. Hepatit-B taþýyýcýsý olan hastalarda kanda HBsAg testi pozitiftir.

Her iki hepatit virüsü de sýklýkla þu þekilde bulaþmaktadýr:

Enfekte kan ve kan ürünlerinin veya enjektörlerin kullanýmý

Prezervatif (Kondom, kýlýf) kullanýmý olmaksýzýn cinsel temas

Taþýyýcý anneden doðum yoluyla bebeðe geçiþi

Kuaförlerde iyi sterilize edilmemiþ manikür - pedikür setleri , týraþ býçaklarý

Derideki bir çatlak veya açýk yara ile temas eden enfekte vücut sývýsý

Ýyi sterilize edilmemiþ aletlerle kulak delme, dövme (tatoo), piercing, diþ çektirme, sünnet yapýlmasý

Makas ve diþ fýrçalarýnýn ortak kullanýlmasý

Hepatit-B virüsü ile temas eden her kiþide hastalýk belirtileri oluþmayabilir. Hastalarýn bir kýsmýnda baðýþýklýk sistemince geliþtirilen antikorlar virüsleri yok eder ve hastalýk iyileþmiþ olur. Bu hastalar artýk hayat boyu bu virüslere karþý baðýþýklýk kazanmýþlardýr. Virüsle temas eden yaklaþýk her on kiþiden birinde baðýþýklýk sistemi virüsü yenemez ve virüs bir biçimde çoðalarak “kronik hastalýk” oluþur. Hepatit-B hastalarýnda zaman içinde karaciðer yetmezliði, siroz ve karaciðer kanseri gibi durumlarýn geliþme riski vardýr. Hepatit-C virüsü daha seyrek görülür, ama daha sýk kronik hastalýða neden olur. Karaciðer kanserlerinin altýnda yatan en sýk nedenler hepatit virüsleridir.

Hepatit-B hastalýðýn veya taþýyýcýlýk durumunun etkili bir tedavisi yoktur. Hastalýktan korunmanýn en etkili yolu AÞILANMAKTIR. Hepatit-C virüsü için henüz bir aþý geliþtirilememiþtir.

Taným

AIDS, Ýngilizcede "Acquired Immune Deficiency Syndrome" baþ harflerinin kullanýmý ile kýsaltýlan ve Türkçe’ye "Edinilmiþ Baðýþýklýk Eksikliði Sendromu” olarak çevrilebilen virüs kökenli bir hastalýktýr. Bu hastalýða HIV adlý virüs neden olmaktadýr. HIV hastada baðýþýklýk sistemini çökerterek vücudun tüm mikroorganizmalara karþý dirençsiz hale getirir.

HIV ile enfekte kan ürünlerinin nakli veya enjektörlerin kullanýmý

Prezervatif (kondom, kýlýf) kullanýmý olmaksýzýn cinsel iliþki (vajinal veya anal seks)

Derideki bir çatlak veya açýk yara ile temas eden HIV ile enfekte vücut sývýsý

Ýyi sterilize edilmemiþ aletlerle kulak delme, dövme (tatoo), piercing, diþ çektirme, sünnet

Hamilelik, doðum, emzirme yolu ile

AIDS sarýlma, ayný bardaktan su içme veya yemek yeme gibi durumlarda bulaþmaz. Hastalýklý kiþilerin sivrisineklerle temasý ile de hastalýk yayýlmaz. HIV virüsü tükürük salgýsýnda tespit edilmiþ olsa da sadece öpüþme ile bulaþma riskinin pek olmadýðý düþünülmektedir.

AIDS hastalarýnýn baðýþýklýk sistemi zayýfladýðý için tipik belirtiler oluþmayabilir. AIDS için sýklýkla görülen belirtiler þunlardýr:

Günler veya aylar sürebilen ateþ

Gece terlemesi

Ýþtahta azalma

Uzun süreli halsizlik-yorgunluk

%10’dan fazla kilo kaybý

Eklem ve kas aðrýsý

Nedeni belirsiz, uzun süreli boðaz aðrýsý

Nedeni belirsiz lenf bezlerinde þiþme

Uzun süreli ishal

Sýk tekrarlayan enfeksiyonlar

Vücudun belli yerlerinde çýkan ve uzun süredir iyileþmeyen yaralar

Tüm bu belirtiler daha birçok virüs hastalýðýnda da görülebileceði için bu belirtilerden yola çýkýlarak AIDS tanýsýnýn konulmasý mümkün deðildir.

Tedavi

AIDS tedavisi halen günümüzde çok geniþ boyutta ve maliyet ile yürütülen çalýþmalarla araþtýrýlmaktadýr. Gelinen noktada birçok tedavi ajaný kullanýlmakla beraber, henüz tam iyileþtirici bir tedavi ortaya konulamamýþtýr. Bu nedenler hastalýða yakalanmadan korunmak ve önlemler almak son derecede önemlidir.

Taným

Human papilloma virüs (HPV) siðil þeklinde cilt lezyonlarýna yol açan bir virüstür. HPV enfeksiyonu cinsel yolla bulaþan hastalýklar arasýnda en sýk karþýlaþýlanlardan birisidir. Hastalýðýn bulaþmasý için enfekte olan cilt bölgelerinin birbiri ile temasý yeterlidir. Çoðu zaman cinsel iliþki sýrasýnda virüsün bir kiþiden diðerine bulaþmasý için mutlaka tam bir birleþme olmasý gerekmemektedir. Bulaþýcýlýk aktif cilt lezyonlarýnýn varlýðýnda en yüksek seviyededir. Siðiller tedavi edildikten sonra yeniden tekrarlamadan geçen süre ne kadar uzarsa bulaþtýrýcýlýk da o derece azalmaktadýr. Bulaþma olduktan sonra virüsün kuluçka süresi çok deðiþkendir. Bazen hastalýk yýllarca hiçbir belirti göstermeden vücutta kalabilmektedir.

Human papilloma virüs (HPV) hem kadýnlarda, hem de erkeklerde genital bölgede siðil (kondilom olarak da adlandýrýlýr) adý verilen cilt lezyonlarýna yol açmaktadýrlar. Ancak bundan çok daha önemlisi kadýnlarda rahim aðzý kanserine, erkeklerde ise penis kanserine neden olmasýdýr. Bir çalýþmada rahim aðzý kanseri tanýsý konulmuþ kadýnlar incelendiðinde, bu hastalarýn %95’inde HPV pozitifliði saptanmýþtýr. HPV’lerin 100’e yakýn farklý türü olan, yaklaþýk 20 türü genital enfeksiyonlara neden olmaktadýr. Rahim aðzý kanseri açýsýndan en yüksek riskli HPV tipleri tip-16, tip-18, tip-31 ve tip-45’tir

Human papilloma virüs (HPV) ile bulaþma olan her hastada hastalýk ortaya çýkmaz. Baðýþýklýk sistemi normal birçok kiþide virüs vücudun kendi savunma sistemleri tarafýndan etkisiz hale getirilir. Diðer bir olasýlýk ise bulaþan virüsün kiþide yýllarca sessizce, hiçbir belirti vermeden yaþamasýdýr. Sessiz (latent) enfeksiyon denilen bu durumda, kiþide belirtiler oluþmasa bile virüsün yayýlmasý devam edebilir.

Human papilloma virüs (HPV) enfeksiyonlarýnýn en sýk belirtisi genital alanda görülen “siðiller”dir. Yumuþak silgi kývamýnda, deriden hafif kabarýk olan bu siðiller vajina ile makat arasýnda, anüs etrafýnda, bacaklarýn iç kýsmýnda, penis ucunda ya da çevresindeki deride görülebilir. Bu siðiller vajina içinde ve rahim aðzý üzerinde de bulunabilir. Anal ya da oral seks sonrasýnda aðýz içi ve makat içinde de siðiller ortaya çýkabilir. “Kondilom” genital siðillere verilen diðer bir isimlendirmedir.

HPV virüsleri ayný zamanda rahim aðzýný oluþturan hücrelerde “displazi” adý verilen hücresel deðiþimlere yol açabilirler. Jinekolojik takipler yýllýk olarak yapýlmasýný önerdiðimiz pap-smear tetkikinde saptanabilen displazik deðiþiklikler, CIN, LGSIL, HSIL gibi farklý derecelerde olabilmektedir. Displazik hücreler gereken takiplerin yapýlmamasý, tedavilerin uygulanmamasý durumunda rahim aðzý kanserine dönüþebilmektedir.

Tüm dünyada kadýnlarda görülen en sýk ikinci kanser rahim aðzý kanseridir. Ve son derece öldürücü seyretmektedir. Rahim aðzý kanseri oluþtuktan sonra çok kapsamlý cerrahi ve radyo-kemoterapiler gerektirmektedir. Bunun yaný sýra bu kadar agresif olmasýna raðmen bu kanserin en önemli avantajý önlenebilir olmasýdýr. Yani hücresel olarak kanserin oluþmasý yýllar süren bir sürecin sonucudur. Bu nedenle pap-smear (halk arasýnda smear olarak da adlandýrýlýr) takipleri çok önemlidir. Hücreler kanserleþmeden öncesinde smear yöntemi ile belirlenebilmektedir.

Smear testinde displazi (CIN, LGSIL, HSIL gibi) olarak tanýmlanan hücresel deðiþiklikler tespit edildiðinde kolposkopik inceleme yapýlarak taný kesinleþtirilir. Kolposkopi sýrasýnda saptanan anormal alanlar mikroskop altýnda patolojik incelemesi yapýlmak üzere LEEP ya da konizasyon adý verilen basit ameliyatlar ile çýkartýlýr. Patolojik inceleme raporuna göre de hastanýn tedavisi planlanmalýdýr.

Jinekolojik muayenede tipik genital siðillerin (kondilom) görülmesi HPV enfeksiyonu tanýsý için yeterlidir. Ancak HPV tipinin belirlenmesi için genital salgýdan örnek alýnarak DNA analizi yapýlabilir. HPV tiplemesi önemlidir, çünkü bazý tipler yüksek risk içerdikleri için daha yakýn takip gerektirebilmektedirler. Smear alýnmasýnda kullanýlan çubuklar ile genital salgýdan örnek alýnarak özel sývýlar içinde patoloji laboratuarýna gönderilerek HPV tiplemesi yapýlabilir. HPV tiplemesi, siðillerin gözlenmediði sessiz enfeksiyon döneminde bile doðru sonuç verecektir. HPV kana bulaþmadýðý için kan testleri ile bu virüsün varlýðýnýn saptanmasý mümkün deðildir.

Tedavi

HPV enfeksiyonunun kesin bir tedavisi yoktur. Dolayýsý tedaviler virüsün vücuttan tamamen temizlenmesi için deðil, sadece HPV enfeksiyonunun bir sonucu olan siðiller ve kanser öncesi lezyonlara yöneliktirler.

Genital siðiller “kondilom” ihmal edilmemesi gereken bir hastalýktýr. Bu cilt lezyonlarýnýn tedavisi sadece siðilleri ortadan kaldýrýlmasýna yöneliktir. Tedavi yöntemi olarak hem medikal ilaçlar hem de cerrahi yöntemler kullanýlabilmektedir. Medikal ilaç tedavileri çok uzun süren, meþakatli tedavilerdir. Cerrahi tedavi ise çoðunlukla lezyonlarýn koterizasyonu (yakýlmasý) ve kriyoterapisi (dondurulmasý) þeklindedir. Bazý büyük lezyonlar cerrahi olarak çýkarýlmayý gerektirebilir. Siðillerin cerrahi tedavilerinin tamamý lokal anestezi ile uygulanabilmektedir.

Tüm tedavi seçeneklerinde tedavi sonrasý siðillerin tekrarlama þansý mmalesef çok yüksektir ve çoðunlukla ikinci bir tedaviyi gerektirirler. Ancak dikkatli yapýlan iþlemlerden sonra medikal ilaç tedavisinin de uygulanmasý ile tekrarlama riski azaltýlabilir.

HPV enfeksiyonundan dolayýsý ile genital siðil (kondilom) ve rahim aðzý kanserinden korunmanýn en etkili yolu birden fazla sayýda partnerli cinsel hayattan kaçýnmaktýr. Ancak bunun saðlanýlamadýðý durumlarda cinsel iliþki sýrasýnda prezervatif (kondom) kullanýmý en etkili önlem yoludur. Prezervatif sadece genital siðillerin deðil, diðer cinsel yolla bulaþan hastalýklara karþý da koruma saðlamaktadýr. Ancak siðiller kondomun kapladýðý alan dýþýnda da bulunabildiðinden prezervatif zaman zaman etkisiz kalabilmektedir.

Son yýllarda HPV enfeksiyonlarýndan korunmada aþý da önemli rol almaya baþlamýþtýr. Altý aylýk süre içinde 3 doz olarak uygulanan HPV aþýsý tüm dünyada olduðu gibi ülkemizde de hýzla yaygýnlaþmaktadýr.

Yumuþak þankr, Haemophilus ducrei adý verilen bir bakteri tarafýndan oluþan baðýþýklýk býrakmayan, cinsel yolla bulaþan bir hastalýktýr. Belirtileri þüpheli cinsel iliþkiden yaklaþýk 4-10 gün sonra ortaya çýkmaya baþlamaktadýr. Haemophilus bakterisinin deri ve mukozada herhangi bir hastalýk oluþturmadan birkaç ay yaþayabildiði ve sonrasýnda meydana gelen deri veya mukoza çatlaklarýndan vücuda girerek hastalýðý ortaya çýkardýðý bilinmektedir. Hastalar taþýyýcý (portör) olarak bu cinsel yolla bulaþan hastalýðýn yayýlmasýný saðlarlar.

Bakterinin vücuda girdiði yerde küçük bir benek þeklinde kýzarýklýk oluþur. Bu benek daha sonra yara olmaya baþlar. Ayrýca hastalýðý yaþayan kiþilerde yüksek ateþ, baþ aðrýlarý, yorgunluk ve halsizlik gibi belirtiler gözlenebilir. Bu hastalýðýn önemli bir bulgusu olan þankr, sifiliz ile karýþabilmektedir. Aralarýndaki fark, yumuþak þankr’da izlenen lezyonun çevresinde kýrmýzýlýk ve ödem olmasýdýr. Ayný zamanda yumuþak þankr, sifiliz kadar þiddetli klinik sonuçlara yol açmazlar.

Tedavi

Bu enfeksiyon tedavisinde antibiyotikler etkilidirler. Antibiyotik seçimi antibiyograma göre yapýlýr ve sýklýkla tetrasiklin, sulfadiazin, streptomisin grubu ilaçlar tercih edilmektedir.

Ayrýca yara yerlerine pansuman da uygulanmalýdýr.

Taným

Trikomonas enfeksiyonu, trichomonas vaginalis adý verilen armut þekilli, kuyruklu bir parazit tarafýndan oluþturulmaktadýr. Halk arasýnda yanlýþ olarak trikomanas ya da trikomonos þeklinde de telafuz edilebilmektedir.

Trikomonas vajiniti sýklýkla jinekolojik muayene sýrasýnda tesadüfen saptanýr, enfeksiyon semptom vermeden seyreder. Bulgu verdiðinde köpüklü, sarýmsý-yeþilimsi vajinal akýntý þeklinde ortaya çýkmaktadýr. Akýntý bazen kötü kokulu da olabilmektedir. Çok ender olarak trikomonas enfeksiyonlarý idrarda yanma, vajinal yanma ve kaþýntý da yapabilmektedir.

Jinekolojik muayenede rahim aðzý tipik olarak “çilek” görünümdedir. Vajinal akýntýdan alýnan örnek mikroskopi altýnda incelendiðinde armut þeklindeki trikomonas paraziti izlenebilir.

Bulaþma

Kadýnlar hayatlarý boyunca %25 oranýnda bu parazit ile enfekte olmaktadýrlar. Trikomonas paraziti sýklýkla cinsel iliþki ile bulaþmaktadýr. Cinsel iliþki dýþýnda hijyenik olmayan tuvalet kullanýmý, enfekte iç çamaþýrý paylaþýmý gibi nedenlerle de parazit bulaþabilir.

Trikomonas enfeksiyonlarý hakkýnda dikkat edilmesi gereken iki önemli nokta mevcuttur. Ýlki hastalarýnýn yarýsýnda eþlerinin de bu parazit ile enfekte olduðudur. Ýkincisi ise trikomonas ile enfekte hastalarýn yaklaþýk üçte birinde bel soðukluðu (gonore) bakterisi de bulunmaktadýr.

Tedavi

Trikomonas enfeksiyonlarýnýn tedavisinde aðýzdan ve vajinal yoldan (özellikle metronidazole, ornidazol grubu) antibakteriyel ilaçlar kullanýlmaktadýr. Eþ tedavisi mutlaka uygulanmalýdýr. Hem hastanýn hem de eþinin tedavisi tamamlanana kadar cinsel iliþki yasaklanmalý veya iliþki sýrasýnda mutlaka kondom (prezervatif) kullanýlmasý saðlanmalýdýr.

KASIK BÝTÝ

Kasýk biti, küçük yengece benzer, saç veya kýlda yaþayan ve kan emen “Phythirus pubis” adý verilen parazitlerdir. Genellikle, genital bölgedeki kýllarda olmak üzere kol altý kýllarýnda, vücutta ve kaþ gibi yüzdeki kýllarda da kasýk bitine rastlamak mümkündür. Yoðun kýllý kiþilerde kasýk biti göbek hizasýna kadar çýkabilir. Bitler ön ayaklarýyla kýl folikülüne tutunurlar, baþlarýný ise kýl foliküllerinin içine sokarlar, bu þekilde de kan emebilirler.

Kasýk biti en sýk cinsel iliþki ile bulaþmaktadýr. Daha seyrek olarak da iç çamaþýr, çarþaf yoluyla da bulaþabilmektedir. Bitlerin bulunduðu alanda yaygýn kaþýntý oluþmaktadýr. Muayene sýrasýnda kaþýntýya baðlý izler görülebilir. Ayrýca bitler sonucu deride koyu renkli (hiperpigmente) alanlar da oluþmaktadýr.

Kasýk biti ilaç kullanýlarak tedavi edilebilir. Bunun yaný sýra bitlenen kiþinin yatak çarþaflarý, iç çamaþýrlarý, havlularý, elbiseleri iyice kaynatýlarak dezenfekte edilmelidir.