x

Genel Bilgiler

Giriş

Hedeflenmiþ Tedavi Nedir?

Targeted Therapy, yani hedeflenmiþ tedavi, en sýk kanser tedavisi için kullanýlmaktadýr. Ulaþýlmak istenlen yani hedef kanser hücrelerine baðlanan bir kimyasal madde (çoðunlukla biyoaktif bir madde) veya antikor üzerine radyoaktif bir atom veya kemoterapi molekülü yüklenerek insan vücuduna enjekte edilir. Kýsa bir süre sonra bu radyoaktif madde kanserli hücrelerde birikip o hücreleri öldürür. Oldukça etkili ancak henüz yaygýn bir yöntem olmamakla beraber çok yoðun bir araþtýrma mesaisi bu yöntem için harcanmaktadýr. Bir çok ülke bu tedavi prensibine odaklanmýþ çalýþma ve yatýrým yapmaktadýr. Türkiye, bu konuda henüz emekleme dönemindedir. Ciddi týbbi personel alt yapýsý, hekim ve diðer personelin bu konuda eðitimi ve akademik yaklaþýmý benimsemiþ ortamlara ihtiyaç vardýr. Þu anda, artýk lenfoma’da ve nöroendokrin tümörlerde hemen hemen her ülkede bu yöntem ruhsatlanmýþtýr. Ancak, diðer bir çok organ tümörlerinde de bazý ülkeler bu tedaviye ruhsat vermiþtir. Örneðin beyin, meme, akciðer,prostat, kemik kanserlerinde, melanoma ve lösemide baþarýlý araþtýrma sonuçlarý elde edilmiþtir.

Lenfoma Tedavisinde Bexxar & Zevalin

Lenfoma, lenfosit isimli beyaz kan hücrelerinin ve lenf düðümlerinin kanser türü (kötü huylu) bir hastalýðýdýr. Hodgkin’s Lenfoma ve non-Hodgkin’s Lenfoma olarak 2 ana gruba ayrýlýr.Hodgkin’s lenfoma, kemoterapi ilaçlarý ile baþarýlý bir þekilde tedavi edilirken non-Hodgkin’s lenfoma daha güç tedavi edilen, daha ölümcül olabilen bir hastalýktýr.NoHodgkin’s lenfomada, özellikle erken evrede, kemoterapi etkili olabilmektedir. Ancak, geç evrede saptanmýþ non-Hodgkin^’s lenfomada kemoterapi ilaçlarýn etkisi düþüktür. Bu tür geç evre Hodgkin’s lenfoma hastalarýnda ölüm daha  kýsa süre içinde gerçekleþmektedir. Geç evre Hodgkin’s lenfomada tedavi seçenekleri içine monoklonal antikorlar girmiþtir. Bu antikorlar, yitrium-90 veya iyot-131 isimli radayoaktif maddelerle ile baðlanýp lenfoma hücrelerine ulaþmasý ve baðlanmasý saðlandýðýnda lenfoma hücrelerini öldürebilmektedir.Bu antikorlar, USA’da lisanslanmýþ olup yitrium-90 ile baðlanan antikor ilacýn piyasa adý Zevalin, iyot-131 ile baðlanan antikor ilacýn piyasa adý Bexxar’dýr.Bexxar ve Zevalin, hematolog ve nükleer týp uzmanlarýnýn iþbirliði ile uygulanmaktadýr. Bu ilaçlar, erken evre Hodgkin’s lenfomalarda kullanýlmaz.  

PET/CT Nedir? Nerede Kullanýlýr?

PET (positron emission tomography), bir nükleer týp görüntüleme tekniðidir. CT (computerized tomography) ise radyolojide kullanýlan bir görüntüleme tekniðidir. Türkçe’de CT yerine BT denilmektedir. PET/CT ise, bu iki tekniðin birleþtirildiði bir cihazla elde edilen bir týbbi görüntüdür. Bu teknikte BT yani CT, sadece anatomik lokalizasyon ve atenüasyon düzeltmesi için kullanýlýr. PET görüntüsü, fonksiyonel ve moleküler düzeyde bilgi verir, BT ise bu bilginin hangi organ veya dokuya ait oldugunu gösterir. Bu yöntemle 3 boyutlu görüntü elde edilebilir. Oldukça etkili bir taný yöntemidir. En çok kanser tanýsýnda kullanýlýr, ancak beyin ve kalp uygulamalarý ve diðer bazý klnik alanlarda da kullanýlmaktadýr. Türkiye, milli gelir ve nüfusa göre incelendiðinde PET/CT sayýsý açýsýndan dünyanýn en zengin bir kaç ülkesinden biridir. Türkiye’de yaklaþýk, 100 civarýnda PET/CT cihazý vardýr.

SPECT/CT Nedir?

SPECT, (single photon emission computed tomography), bir nükleer týp görüntüleme tekniðidir. CT (computerized tomography) ise radyolojide kullanýlan bir görüntüleme tekniðidir. Türkçe’de CT yerine BT kullanýlmaktadýr. SPECT/CT, bu iki tekniðin birleþtirildiði bir cihazla elde edilen bir týbbi görüntüdür. Bu teknikte BT yani CT, sadece anatomik lokalizasyon ve atenüasyon düzeltmesi için kullanýlýr. SPECT görüntüsü, fonksiyonel ve moleküler düzeyde bilgi verir, BT ise bu bilginin hangi organ veya dokuya ait oldugunu gösterir. Bu yöntemle 3 boyutlu görüntü elde edilebilir. Oldukça etkili bir taný yöntemidir. En çok kanser tanýsýnda kullanýlýr, ancak beyin, kemik, akciðer, karýn organlarý ve kalp uygulamalarý ile diðer bazý klinik alanlarda da kullanýlmaktadýr. Türkiye, milli gelir ve nüfusa göre incelendiðinde SPECT/CT sayýsý açýsýndan dünyanýn en fakir ülkelerindedir (bütün merkezler SPECT/CT yerine PET/CT’yi tercih etmektedir), halbuki artýk düz SPECT yerine SPECT/CT yatýrmý geliþmiþ ülkelerde tercih edilen bir yoldur.

Nükleer Kazalar ve Nedenleri
Bugüne kadar dünyada toplam 99 nükleer kaza kayda geçmiþtir. 99 kazanýn 57 si ise 1986 Çernobil sonrasýnda meydana gelmiþtir. Bunlarýn çoðu Amerika Birleþik Devletlerinde olmuþtur. Nükleer kazalarýn çoðunluðu insan hatasý ile oluþur. Doðal felaket sonrasýnda reaktör hasarý beklenir, ama pek yaygýn deðildir; Japonya’daki bu reaktör patlamalarý ve sýzýntýsý ise bu açýdan da ayrý özellik taþýmaktadýr.

Nükleer Kazalar, Uçak Kazalarýna Benzer
Nadir olur, ancak olunca da “felaket” olarak algýlanýr ama ölüm sayýsý kömür madeni kazalarýna göre daha azdýr. Nükleer kazalarýn çoðunda insan ölçümü olmaz; en ölümlü olaný bugüne kadar Çernobildir (resmi veriler 4000’dir ama daha fazla olduðu öngörülmektedir).

Nükleer Kazalarda Radyoaktivite Nasýl Ortaya Çýkar?
Reaktörde buhar basýncý veya atomik reaksiyon sonrasýnda patlama olur. Bu patlama ile radyoaktif maddeler gökyüzüne çýkýp sonra deðiþik noktalarda yere iner, suya, topraða  ve havaya karýþýp nefes, cilt veya besin zinciri ile canlýlarýn vücuduna girer.

Radyoaktif kaynaðýn (core, çekirdek) daðýlmasý veya erimesi ile uranyum türevi elementler etrafa saçýlýr. Bu elementler radyoaktiftir. Radyoaktif elementler 2 tür radyasyon yayar:

Parçacýk Radyasyonu: Alfa ve Beta grubu parçacýklar radyasyon enerjisi yayar, cildimize bulaþýrsa zarar verir. Nefesimizle, su ve gýda ile vücudumuza girer, kanser yapýcý etkisi yüksektir, etkileri daha ziyade uzun süre sonra ortaya çýkar. Yarý ömrü onlarca, yüzlerce, binlerce, milyonlarca yýl olan radyoaktif elementler açýða çýkabilir. Patlamadan sonra uzakta bulunan insanlar bile bu radyasyondan etkilenir.

Ýyonizan (delici) radyasyon: Esas olarak gama radyasyonudur. Vücuda girer, diðer taraftan çýkar, bu arada vücuda bir miktar radyasyon enerjisi býrakýr. Kanser yapýcý etkisi vardýr ama daha ziyade kýsa vadeli akut etkilerden sorumludur.

Japonya’daki Reaktör Sýzýntýsý Saðlýk Açýsýndan Ne Kadar Zararlýdýr?
Japonya’daki reaktör sýzýntýlarýnýn saðlýk açýsýndan faturasý henüz kestirilemez, bilinmiyor. Kýsa zaman sonra ilke belirtileri, dahs sonra ise bir kýsým belirtiler belli olurken saðlýða olan uzun vadeli bütün zararlarý kesin olarak hiç bir zaman belli olmayacaktýr.

Nükleer Reaktör Kazalarý Ýnsan Saðlýðýna Nasýl Etki Eder?
Reaktörden sýzýntý eðer yer altý sularýna ve reaktör altýndaki katmanlara doðru olduðunda hasar daha azdýr; ancak patlama olup da rayoaktif elementler havaya saçýlýrsa hasar daha yaygýn olur. Havaya çýkan rayoaktif elementler havada süzülüp aþaðý iner veya havada asýlý kalýr veya uçucu (volatil)  özellikte elementler ise gökyüzünde hýzla yer deðiþtirir. Bu esnada yaðmur yaðarsa topraða, suya, evlere, taþýtlara bulaþýr veya yere yakýn bir noktada havaya ulaþýr, besin zincirine girer, yediklerimizle, içtiklerimizle, cildimizle ve nefesimizle de vücuda girebilri. Vücuda girdikten sonra kalýcý hasarlar verir.

Hangi Kanserler ve Hastalýklar Görülür?
En sýk tiroid kanseri görülür. Bu nedenle koruma için iyot tabletleri kullanýlýr. Bu tabletler diðer kanserlerden korumaz. Diðer kanserler; kan kanserleri, kemik kanserleri, meme ve tükrük bezi kanzerleridir. Ayrýca, her tür kanserde çok hafif bir artýþ görülür. Tiroid kanserinden ayrý olarak hipotiroidi denilen bir tiroid hastalýðý da ortaya çýkar. Tükrük bezi hasarýndan dolayý kalýcý aðýz kuruluðu olabilir.

En Çok Kim Etkilenir?
Ana rahmindeki çocuklar, sonra bebekler, sonra çocuklar, sonra 40 yaþ altý insanlar. 40 yaþ üstünde etkilenme daha azdýr.

Doðal Radyasyon
Normal olarak, herhangibir nükleer kaza olmaksýzýn dahi aldýðýmýz doðal radyasyon (taþ, toprak, kaya, güneþ, gaz radyasyon, vb) miktarý yýlda 3 msievert’dir. Bazý bölgelerde ise bu yüksek olabilir; örneðin Amerika Birleþik Devletlerinde Denver, Colaroda’da bu düzey yýlda 6 msievert düzeyindedir.

Týbbi Radyasyon
Normal zamanlarda týbbi tetkikler ve incelemelerle yýlda yarým msiveret (yani 0.5 msievert) düzeyinde radyasyon almamýzda sakýnca yoktur. örneðin tek bir diþ filmi (küçük diþ filmi) 0.004 msievert oranýnda radyasyon alýrýz. Ancak, çekilen her týbbi filmde alýnan radyasyon dozu üstüste eklendiðinde bir yýlda 5 msievert’i geçince o yýl baþka bir film çektirmemiz önerilir. Burada önemli olan mümkün olduðunca az film çektirmek iken hekimler ihtiyaç duyduðunda daha yüksek radyasyonu göze alarak ilave gerekli filmleri çektirmek zorunda kalýrýz. Burada bütün mesele, yarar/zarar dengesini iyi kurmaktýr.

Nükleer Felaketlerden Sonra Hangi Radyoaktif Maddeler Yayýlýr
Nükleer kazanýn meydana geldiði reaktör tipine, bu reaktörde kullanýlan radyoaktif kaynaða, kazanýn nedenine, þiddetine ve oluþ þekline göre ortama saçýlan ve sýzan radyoaktif maddelerin türleri farklýdýr.Örneðin, Çernobil gibi zincirleme atomik reaksiyona neden olan patlamada ortama saçýlan uranyum türevi radyoaktif maddeler, Japonyadaki gibi reaktörün soðutma sistemindeki sorun nedeniyle oluþan buhar basýncýnýn oluþturduðu patlama sonrasý ortama saçýlan ve sýzan radyoaktif maddelerden farklýdýr.

Ölüm Dozu
Bir kaç dakika ile bir kaç gün içinde 3500 ile 5000 msivert radyasyona maruz kalanlar 30 gün içinde ölür. 100 ile 1000 msivert arasýnda radyasyona maruz kalanlar ise ciddi kanser türlerine yakalanýr.

ALARA Prensibi
Mümkün olduðunca az radyasyona maruz kalmak demektir (As Low As Reasonably Achievable). Radyasyonun etkileri birikir, zararlý hale gelir.

Sigara Ýçenler
Sigaranýn içinde radyoaktif polonyum ve radyum gibi ciddi radyoaktif maddeler vardýr. Bu kiþiler zaten bu radyasyona maruz kalmaktadýr. Önce sigarayý býrakýp sonra nükleer felaketten korksunlar.

Radyasyon Bulaþanlarda Mutlaka Zararlý Etki Olmaz
Radyasyona maruz kalma süresi ve maruz kalýnan radyasyonun türü ile radyasyonun dozu yani miktarý zararý belirler. Bugün Japonya’da herkeste normalden biraz daha fazla radyasyona maruz kalma söz konusu ama, bu, herkesin kanser olacaðý anlamý taþýmaz.

Japonya’ya Giden Muhabirler ve Diðer Basýn Mensuplarý
Japonya’ya gönderilen muhabirler mutlaka eðitime tabi tutulmalý(ydý), orada nasýl davranacaklarý öðretilmeliydi. Oradan dönünce de güvenilir testlerle radyasyon taramasýna tabi tutulmalýdýr.

Korunma Ýmkaný
Parçacýk Radyasyonundan Korunma: Maske, eldiven, özel önlükler koruyabilir; yüzde yüz deðil.

Ýyonize Radyasyon: Kazalarda bu radyasyondna korunma imkaný sýnýrlýdýr. En etkili yöntem kaynaktan uzaklaþmaktýr (mesafe). Kurtarma ekipleri özel giysilerle kýsmen korunur, halk bu radyasyondan pek korunamaz.

Kendiliðinizden Ýyot Tableti Almayýn, “Ýyodomanya” Öldürebilir.

Nükleer kazalardan sonra daðýtýlan Ýyot tableti sadece tiroid kanserinden ve kalýcý hipotiroidizm yani tiroid yetmezliðinden korur, diðer kanser türlerinden korumaz. Ýyot tableti bu tür radyasyon yayýlmasýnda tiroid kanserinden korunmak için verilmesi için resmi kurumlarca radyasyon düzeyinin belli bir seviyeye yükseldiðinin bildirilmesi gerekir. Zaten iyot tabletleri normalde Devlet tarafýndan daðýtýlýr, daðýtýlmalýdýr. Ancak, þu anda bir çok ülkdede iyot çýlgýnlýðý, “iodomania” ortaya çýkmýþtýr. Radyasyondan korunma amaçlý kendiliðinizden iyot tableti almayýn, ancak belli bir seviyeye çýkýnca bu tabletler resmi kurumlarca verilri veya alýnmasý önerilir. Ciddi yantesirleri vardýr, öldürebilir. Amerika Birleþik devletleri ve Bazý Avrupa ülkelerinde iyot tableti stoðu bitmiþ durumdadýr.

Ýyotlu Tuz Bir Þeye Yaramaz
Nükleer kazadan sonra tiroid kanserinden korunma için iyotlu tuz kullanmak iþe yaramaz, etkili olmaz. Tek çözüm, iyot tableti kullanýmýdýr.

Japonya Bu Konuda Çok Tecrübeli
Dünyada radyasyon kazalarýndan sonra ortaya çýkan saðlýk sorunlarýný en iyi bilen, en etcrübeli ülke Japonya’dýr, çünkü Hiroþima ve Nagazaki ye atýlan atom bombalarýnýn bugüne kadar yaklaþýk 66 yýldýr gün be gün, ay be ay, yýl ve yýl izlenen bütün olumsuz etkileri Japonlar tarafýndan izlenmiþ,öðrenilmiþ, kayda geçirilmiþtir.

Çernobil: Çernobil’den sonra 10-20 milyon insan etkilendi, resmi rakamlara göre yaklaþýk 4000 kiþi öldü. Tiroid kanseri en yüksek oranda artmýþtýr; örneðin 1986 da 2 çocuk tiroid kanseri varken 1992 de 114 e çýkmýþtýr.

PET/CT Tiroid Kanserinde Daha Yaygýn Olarak Kullanýlmalýdýr.

Papiller ve folliküler tiroid kanserlerinde, ameliyatý takiben uygulanan  I-131 radyoaktif tedavisi sonrasýnda hasta taburcu edilirken ’Yüksek Doz Tarama’ denilen bir yöntemle hastanýn tüm vücudu taranýr. Oldukça etkili olan bu yöntem, ameliyat sonrasýnda kalýntý dokuda iyot-131 tutulup tutulmadýðýný, varsa, lenf düðümü ve uzak organlarda yayýlma (metastaz) ’ýn tedavi edici iyot-131 tutup tutmadýðýný gösterir.

Bu þekilde radyoaktif iyot tedavisi uygulanan hasta belli aralýklarla kontrol altýnda tutulur. Bazý merkezlerde, bu takip döneminde yýlda bir defa yeniden iyot-131 tarama ile tüm vücut incelenmektedir. Bu tarama iþlemi için hastanýn TSH seviyesinin yükseltilmesi gerekir. Yüksek TSH hasta açýsýndan oldukça zorlayýcý olduðu gibi týbbi açýdan da olumsuzluklarý vardýr. Bu nedenle artýk takip döneminde bu þekilde iyot-131 tüm vücut tarama daha seyrek yapýlmasý önerilmektedir. Bu tarama iþlemi için daha net ve sýký kriterlere uymak gerekir.

Daha da iyisi, bu tarama iþlemleri için tüm vücut F18 FDG PET/CT kullanýlmaya baþlandý. FDG PET/CT taramasý için yüksek TSH’a ihtiyaç olmadýðý gibi iyot-131 taramada görülemeyen metastazlar da gösterilebilmektedir. Türkiye, PET/CT cihazý açýsýdan dünyanýn en ’zengin’ ülkelerinden biridir. 2010 yýlýnda Türkiye’de PET/CT cihaz sayýsý yaklaþýk 90 civarýndadýr. Ayrýca, PET/CT, iyot-131 taramaya göre daha kýsa sürede uygulanabilmektedir.

Bu üstünlükleri nedeniyle,  PET/CT nin artýk bir çok þehirde bulunuyor olmasýný da dikkate alarak, tiroid kanserlerinin takibinde daha sýk kullanýlmasýný öneriyoruz.

x

x

x

x

x

Giriþ
Hedeflenmiþ Tedavi Nedir?

Targeted Therapy, yani hedeflenmiþ tedavi, en sýk kanser tedavisi için kullanýlmaktadýr. Ulaþýlmak istenlen yani hedef kanser hücrelerine baðlanan bir kimyasal madde (çoðunlukla biyoaktif bir madde) veya antikor üzerine radyoaktif bir atom veya kemoterapi molekülü yüklenerek insan vücuduna enjekte edilir. Kýsa bir süre sonra bu radyoaktif madde kanserli hücrelerde birikip o hücreleri öldürür. Oldukça etkili ancak henüz yaygýn bir yöntem olmamakla beraber çok yoðun bir araþtýrma mesaisi bu yöntem için harcanmaktadýr. Bir çok ülke bu tedavi prensibine odaklanmýþ çalýþma ve yatýrým yapmaktadýr. Türkiye, bu konuda henüz emekleme dönemindedir. Ciddi týbbi personel alt yapýsý, hekim ve diðer personelin bu konuda eðitimi ve akademik yaklaþýmý benimsemiþ ortamlara ihtiyaç vardýr. Þu anda, artýk lenfoma’da ve nöroendokrin tümörlerde hemen hemen her ülkede bu yöntem ruhsatlanmýþtýr. Ancak, diðer bir çok organ tümörlerinde de bazý ülkeler bu tedaviye ruhsat vermiþtir. Örneðin beyin, meme, akciðer,prostat, kemik kanserlerinde, melanoma ve lösemide baþarýlý araþtýrma sonuçlarý elde edilmiþtir.

Lenfoma Tedavisinde Bexxar & Zevalin

Lenfoma, lenfosit isimli beyaz kan hücrelerinin ve lenf düðümlerinin kanser türü (kötü huylu) bir hastalýðýdýr. Hodgkin’s Lenfoma ve non-Hodgkin’s Lenfoma olarak 2 ana gruba ayrýlýr.Hodgkin’s lenfoma, kemoterapi ilaçlarý ile baþarýlý bir þekilde tedavi edilirken non-Hodgkin’s lenfoma daha güç tedavi edilen, daha ölümcül olabilen bir hastalýktýr.NoHodgkin’s lenfomada, özellikle erken evrede, kemoterapi etkili olabilmektedir. Ancak, geç evrede saptanmýþ non-Hodgkin^’s lenfomada kemoterapi ilaçlarýn etkisi düþüktür. Bu tür geç evre Hodgkin’s lenfoma hastalarýnda ölüm daha  kýsa süre içinde gerçekleþmektedir. Geç evre Hodgkin’s lenfomada tedavi seçenekleri içine monoklonal antikorlar girmiþtir. Bu antikorlar, yitrium-90 veya iyot-131 isimli radayoaktif maddelerle ile baðlanýp lenfoma hücrelerine ulaþmasý ve baðlanmasý saðlandýðýnda lenfoma hücrelerini öldürebilmektedir.Bu antikorlar, USA’da lisanslanmýþ olup yitrium-90 ile baðlanan antikor ilacýn piyasa adý Zevalin, iyot-131 ile baðlanan antikor ilacýn piyasa adý Bexxar’dýr.Bexxar ve Zevalin, hematolog ve nükleer týp uzmanlarýnýn iþbirliði ile uygulanmaktadýr. Bu ilaçlar, erken evre Hodgkin’s lenfomalarda kullanýlmaz.  

PET/CT Nedir? Nerede Kullanýlýr?

PET (positron emission tomography), bir nükleer týp görüntüleme tekniðidir. CT (computerized tomography) ise radyolojide kullanýlan bir görüntüleme tekniðidir. Türkçe’de CT yerine BT denilmektedir. PET/CT ise, bu iki tekniðin birleþtirildiði bir cihazla elde edilen bir týbbi görüntüdür. Bu teknikte BT yani CT, sadece anatomik lokalizasyon ve atenüasyon düzeltmesi için kullanýlýr. PET görüntüsü, fonksiyonel ve moleküler düzeyde bilgi verir, BT ise bu bilginin hangi organ veya dokuya ait oldugunu gösterir. Bu yöntemle 3 boyutlu görüntü elde edilebilir. Oldukça etkili bir taný yöntemidir. En çok kanser tanýsýnda kullanýlýr, ancak beyin ve kalp uygulamalarý ve diðer bazý klnik alanlarda da kullanýlmaktadýr. Türkiye, milli gelir ve nüfusa göre incelendiðinde PET/CT sayýsý açýsýndan dünyanýn en zengin bir kaç ülkesinden biridir. Türkiye’de yaklaþýk, 100 civarýnda PET/CT cihazý vardýr.

SPECT/CT Nedir?

SPECT, (single photon emission computed tomography), bir nükleer týp görüntüleme tekniðidir. CT (computerized tomography) ise radyolojide kullanýlan bir görüntüleme tekniðidir. Türkçe’de CT yerine BT kullanýlmaktadýr. SPECT/CT, bu iki tekniðin birleþtirildiði bir cihazla elde edilen bir týbbi görüntüdür. Bu teknikte BT yani CT, sadece anatomik lokalizasyon ve atenüasyon düzeltmesi için kullanýlýr. SPECT görüntüsü, fonksiyonel ve moleküler düzeyde bilgi verir, BT ise bu bilginin hangi organ veya dokuya ait oldugunu gösterir. Bu yöntemle 3 boyutlu görüntü elde edilebilir. Oldukça etkili bir taný yöntemidir. En çok kanser tanýsýnda kullanýlýr, ancak beyin, kemik, akciðer, karýn organlarý ve kalp uygulamalarý ile diðer bazý klinik alanlarda da kullanýlmaktadýr. Türkiye, milli gelir ve nüfusa göre incelendiðinde SPECT/CT sayýsý açýsýndan dünyanýn en fakir ülkelerindedir (bütün merkezler SPECT/CT yerine PET/CT’yi tercih etmektedir), halbuki artýk düz SPECT yerine SPECT/CT yatýrmý geliþmiþ ülkelerde tercih edilen bir yoldur.

Nükleer Kazalar ve Nedenleri
Bugüne kadar dünyada toplam 99 nükleer kaza kayda geçmiþtir. 99 kazanýn 57 si ise 1986 Çernobil sonrasýnda meydana gelmiþtir. Bunlarýn çoðu Amerika Birleþik Devletlerinde olmuþtur. Nükleer kazalarýn çoðunluðu insan hatasý ile oluþur. Doðal felaket sonrasýnda reaktör hasarý beklenir, ama pek yaygýn deðildir; Japonya’daki bu reaktör patlamalarý ve sýzýntýsý ise bu açýdan da ayrý özellik taþýmaktadýr.

Nükleer Kazalar, Uçak Kazalarýna Benzer
Nadir olur, ancak olunca da “felaket” olarak algýlanýr ama ölüm sayýsý kömür madeni kazalarýna göre daha azdýr. Nükleer kazalarýn çoðunda insan ölçümü olmaz; en ölümlü olaný bugüne kadar Çernobildir (resmi veriler 4000’dir ama daha fazla olduðu öngörülmektedir).

Nükleer Kazalarda Radyoaktivite Nasýl Ortaya Çýkar?
Reaktörde buhar basýncý veya atomik reaksiyon sonrasýnda patlama olur. Bu patlama ile radyoaktif maddeler gökyüzüne çýkýp sonra deðiþik noktalarda yere iner, suya, topraða  ve havaya karýþýp nefes, cilt veya besin zinciri ile canlýlarýn vücuduna girer.

Radyoaktif kaynaðýn (core, çekirdek) daðýlmasý veya erimesi ile uranyum türevi elementler etrafa saçýlýr. Bu elementler radyoaktiftir. Radyoaktif elementler 2 tür radyasyon yayar:

Parçacýk Radyasyonu: Alfa ve Beta grubu parçacýklar radyasyon enerjisi yayar, cildimize bulaþýrsa zarar verir. Nefesimizle, su ve gýda ile vücudumuza girer, kanser yapýcý etkisi yüksektir, etkileri daha ziyade uzun süre sonra ortaya çýkar. Yarý ömrü onlarca, yüzlerce, binlerce, milyonlarca yýl olan radyoaktif elementler açýða çýkabilir. Patlamadan sonra uzakta bulunan insanlar bile bu radyasyondan etkilenir.

Ýyonizan (delici) radyasyon: Esas olarak gama radyasyonudur. Vücuda girer, diðer taraftan çýkar, bu arada vücuda bir miktar radyasyon enerjisi býrakýr. Kanser yapýcý etkisi vardýr ama daha ziyade kýsa vadeli akut etkilerden sorumludur.

Japonya’daki Reaktör Sýzýntýsý Saðlýk Açýsýndan Ne Kadar Zararlýdýr?
Japonya’daki reaktör sýzýntýlarýnýn saðlýk açýsýndan faturasý henüz kestirilemez, bilinmiyor. Kýsa zaman sonra ilke belirtileri, dahs sonra ise bir kýsým belirtiler belli olurken saðlýða olan uzun vadeli bütün zararlarý kesin olarak hiç bir zaman belli olmayacaktýr.

Nükleer Reaktör Kazalarý Ýnsan Saðlýðýna Nasýl Etki Eder?
Reaktörden sýzýntý eðer yer altý sularýna ve reaktör altýndaki katmanlara doðru olduðunda hasar daha azdýr; ancak patlama olup da rayoaktif elementler havaya saçýlýrsa hasar daha yaygýn olur. Havaya çýkan rayoaktif elementler havada süzülüp aþaðý iner veya havada asýlý kalýr veya uçucu (volatil)  özellikte elementler ise gökyüzünde hýzla yer deðiþtirir. Bu esnada yaðmur yaðarsa topraða, suya, evlere, taþýtlara bulaþýr veya yere yakýn bir noktada havaya ulaþýr, besin zincirine girer, yediklerimizle, içtiklerimizle, cildimizle ve nefesimizle de vücuda girebilri. Vücuda girdikten sonra kalýcý hasarlar verir.

Hangi Kanserler ve Hastalýklar Görülür?
En sýk tiroid kanseri görülür. Bu nedenle koruma için iyot tabletleri kullanýlýr. Bu tabletler diðer kanserlerden korumaz. Diðer kanserler; kan kanserleri, kemik kanserleri, meme ve tükrük bezi kanzerleridir. Ayrýca, her tür kanserde çok hafif bir artýþ görülür. Tiroid kanserinden ayrý olarak hipotiroidi denilen bir tiroid hastalýðý da ortaya çýkar. Tükrük bezi hasarýndan dolayý kalýcý aðýz kuruluðu olabilir.

En Çok Kim Etkilenir?
Ana rahmindeki çocuklar, sonra bebekler, sonra çocuklar, sonra 40 yaþ altý insanlar. 40 yaþ üstünde etkilenme daha azdýr.

Doðal Radyasyon
Normal olarak, herhangibir nükleer kaza olmaksýzýn dahi aldýðýmýz doðal radyasyon (taþ, toprak, kaya, güneþ, gaz radyasyon, vb) miktarý yýlda 3 msievert’dir. Bazý bölgelerde ise bu yüksek olabilir; örneðin Amerika Birleþik Devletlerinde Denver, Colaroda’da bu düzey yýlda 6 msievert düzeyindedir.

Týbbi Radyasyon
Normal zamanlarda týbbi tetkikler ve incelemelerle yýlda yarým msiveret (yani 0.5 msievert) düzeyinde radyasyon almamýzda sakýnca yoktur. örneðin tek bir diþ filmi (küçük diþ filmi) 0.004 msievert oranýnda radyasyon alýrýz. Ancak, çekilen her týbbi filmde alýnan radyasyon dozu üstüste eklendiðinde bir yýlda 5 msievert’i geçince o yýl baþka bir film çektirmemiz önerilir. Burada önemli olan mümkün olduðunca az film çektirmek iken hekimler ihtiyaç duyduðunda daha yüksek radyasyonu göze alarak ilave gerekli filmleri çektirmek zorunda kalýrýz. Burada bütün mesele, yarar/zarar dengesini iyi kurmaktýr.

Nükleer Felaketlerden Sonra Hangi Radyoaktif Maddeler Yayýlýr
Nükleer kazanýn meydana geldiði reaktör tipine, bu reaktörde kullanýlan radyoaktif kaynaða, kazanýn nedenine, þiddetine ve oluþ þekline göre ortama saçýlan ve sýzan radyoaktif maddelerin türleri farklýdýr.Örneðin, Çernobil gibi zincirleme atomik reaksiyona neden olan patlamada ortama saçýlan uranyum türevi radyoaktif maddeler, Japonyadaki gibi reaktörün soðutma sistemindeki sorun nedeniyle oluþan buhar basýncýnýn oluþturduðu patlama sonrasý ortama saçýlan ve sýzan radyoaktif maddelerden farklýdýr.

Ölüm Dozu
Bir kaç dakika ile bir kaç gün içinde 3500 ile 5000 msivert radyasyona maruz kalanlar 30 gün içinde ölür. 100 ile 1000 msivert arasýnda radyasyona maruz kalanlar ise ciddi kanser türlerine yakalanýr.

ALARA Prensibi
Mümkün olduðunca az radyasyona maruz kalmak demektir (As Low As Reasonably Achievable). Radyasyonun etkileri birikir, zararlý hale gelir.

Sigara Ýçenler
Sigaranýn içinde radyoaktif polonyum ve radyum gibi ciddi radyoaktif maddeler vardýr. Bu kiþiler zaten bu radyasyona maruz kalmaktadýr. Önce sigarayý býrakýp sonra nükleer felaketten korksunlar.

Radyasyon Bulaþanlarda Mutlaka Zararlý Etki Olmaz
Radyasyona maruz kalma süresi ve maruz kalýnan radyasyonun türü ile radyasyonun dozu yani miktarý zararý belirler. Bugün Japonya’da herkeste normalden biraz daha fazla radyasyona maruz kalma söz konusu ama, bu, herkesin kanser olacaðý anlamý taþýmaz.

Japonya’ya Giden Muhabirler ve Diðer Basýn Mensuplarý
Japonya’ya gönderilen muhabirler mutlaka eðitime tabi tutulmalý(ydý), orada nasýl davranacaklarý öðretilmeliydi. Oradan dönünce de güvenilir testlerle radyasyon taramasýna tabi tutulmalýdýr.

Korunma Ýmkaný
Parçacýk Radyasyonundan Korunma: Maske, eldiven, özel önlükler koruyabilir; yüzde yüz deðil.

Ýyonize Radyasyon: Kazalarda bu radyasyondna korunma imkaný sýnýrlýdýr. En etkili yöntem kaynaktan uzaklaþmaktýr (mesafe). Kurtarma ekipleri özel giysilerle kýsmen korunur, halk bu radyasyondan pek korunamaz.

Kendiliðinizden Ýyot Tableti Almayýn, “Ýyodomanya” Öldürebilir.

Nükleer kazalardan sonra daðýtýlan Ýyot tableti sadece tiroid kanserinden ve kalýcý hipotiroidizm yani tiroid yetmezliðinden korur, diðer kanser türlerinden korumaz. Ýyot tableti bu tür radyasyon yayýlmasýnda tiroid kanserinden korunmak için verilmesi için resmi kurumlarca radyasyon düzeyinin belli bir seviyeye yükseldiðinin bildirilmesi gerekir. Zaten iyot tabletleri normalde Devlet tarafýndan daðýtýlýr, daðýtýlmalýdýr. Ancak, þu anda bir çok ülkdede iyot çýlgýnlýðý, “iodomania” ortaya çýkmýþtýr. Radyasyondan korunma amaçlý kendiliðinizden iyot tableti almayýn, ancak belli bir seviyeye çýkýnca bu tabletler resmi kurumlarca verilri veya alýnmasý önerilir. Ciddi yantesirleri vardýr, öldürebilir. Amerika Birleþik devletleri ve Bazý Avrupa ülkelerinde iyot tableti stoðu bitmiþ durumdadýr.

Ýyotlu Tuz Bir Þeye Yaramaz
Nükleer kazadan sonra tiroid kanserinden korunma için iyotlu tuz kullanmak iþe yaramaz, etkili olmaz. Tek çözüm, iyot tableti kullanýmýdýr.

Japonya Bu Konuda Çok Tecrübeli
Dünyada radyasyon kazalarýndan sonra ortaya çýkan saðlýk sorunlarýný en iyi bilen, en etcrübeli ülke Japonya’dýr, çünkü Hiroþima ve Nagazaki ye atýlan atom bombalarýnýn bugüne kadar yaklaþýk 66 yýldýr gün be gün, ay be ay, yýl ve yýl izlenen bütün olumsuz etkileri Japonlar tarafýndan izlenmiþ,öðrenilmiþ, kayda geçirilmiþtir.

Çernobil: Çernobil’den sonra 10-20 milyon insan etkilendi, resmi rakamlara göre yaklaþýk 4000 kiþi öldü. Tiroid kanseri en yüksek oranda artmýþtýr; örneðin 1986 da 2 çocuk tiroid kanseri varken 1992 de 114 e çýkmýþtýr.

PET/CT Tiroid Kanserinde Daha Yaygýn Olarak Kullanýlmalýdýr.

Papiller ve folliküler tiroid kanserlerinde, ameliyatý takiben uygulanan  I-131 radyoaktif tedavisi sonrasýnda hasta taburcu edilirken ’Yüksek Doz Tarama’ denilen bir yöntemle hastanýn tüm vücudu taranýr. Oldukça etkili olan bu yöntem, ameliyat sonrasýnda kalýntý dokuda iyot-131 tutulup tutulmadýðýný, varsa, lenf düðümü ve uzak organlarda yayýlma (metastaz) ’ýn tedavi edici iyot-131 tutup tutmadýðýný gösterir.

Bu þekilde radyoaktif iyot tedavisi uygulanan hasta belli aralýklarla kontrol altýnda tutulur. Bazý merkezlerde, bu takip döneminde yýlda bir defa yeniden iyot-131 tarama ile tüm vücut incelenmektedir. Bu tarama iþlemi için hastanýn TSH seviyesinin yükseltilmesi gerekir. Yüksek TSH hasta açýsýndan oldukça zorlayýcý olduðu gibi týbbi açýdan da olumsuzluklarý vardýr. Bu nedenle artýk takip döneminde bu þekilde iyot-131 tüm vücut tarama daha seyrek yapýlmasý önerilmektedir. Bu tarama iþlemi için daha net ve sýký kriterlere uymak gerekir.

Daha da iyisi, bu tarama iþlemleri için tüm vücut F18 FDG PET/CT kullanýlmaya baþlandý. FDG PET/CT taramasý için yüksek TSH’a ihtiyaç olmadýðý gibi iyot-131 taramada görülemeyen metastazlar da gösterilebilmektedir. Türkiye, PET/CT cihazý açýsýdan dünyanýn en ’zengin’ ülkelerinden biridir. 2010 yýlýnda Türkiye’de PET/CT cihaz sayýsý yaklaþýk 90 civarýndadýr. Ayrýca, PET/CT, iyot-131 taramaya göre daha kýsa sürede uygulanabilmektedir.

Bu üstünlükleri nedeniyle,  PET/CT nin artýk bir çok þehirde bulunuyor olmasýný da dikkate alarak, tiroid kanserlerinin takibinde daha sýk kullanýlmasýný öneriyoruz.

Ýlgili Kelimeler Listesi: sintigrafi

Not:  Aþaðýdaki mavi linklerden ilgili kelimeler için tek týkla site içi arama yapabilirsiniz..