"Her tarafým aðrýyor”

“Gece yeteri kadar uyumama raðmen sabahlarý hiç uyumamýþ gibi kalkýyorum”, “Yorgunluktan kýrýlýyorum, hiçbir iþ yapamýyorum”

Bu yakýnmalar yumuþak doku romatizmasý (fibromiyalji) olan hastalarda en sýk dile getirilen yakýnmalardýr. Fibromiyalji yaygýn kas, iskelet sistemi aðrýsý, yorgunluk, uyku bozukluðu bulgularý olan kronik, karmaþýk bir aðrý sendromudur.

Fibromiyalji tek baþýna bir hastalýk olabileceði gibi baþka hastalýklara da eþlik edebilir. Nüfusun ortalama %5’inde fibromiyalji görülür, genellikle 20-50 yaþlarý arasýnda rastlanýr. Hastalarýn önemli bir kýsmý kadýndýr.

Fibromiyalji hastalýðýnýn nedeni tam açýklanamamakla beraber, belirtilere yol açan bozukluðun merkezi sinir sisteminden kaynaklandýðý düþünülmektedir. Genetik faktörler de önemlidir, aile öyküsü olanlarda fibromiyalji görülme sýklýðý daha fazladýr.

Aðrý: Yaygýn aðrý en sýk yakýnmadýr. Hastalar aðrýlarýný tanýmlamada ve aðrý yerini tarif etmede zorluk çekerler. Daha çok boyun, sýrt ve bel bölgesinde yaygýn aðrýdan yakýnýrlar.

Kol ve bacaklarda da aðrý olabilir. Ellerde aðrý ve þiþlikten yakýnmalarýna karþýn, gerçek bir eklem tutulumu yoktur.

Yorgunluk: Önemli bir yakýnma olup hastanýn günlük yaþamýný etkileyebilir. Hasta bunu sýklýkla “tüm enerjisinin kaybolduðu” þeklinde ifade eder. Genellikle sabah yataktan yorgun kalkar.

Uyku bozukluklarý: Hasta uykuya dalamadýðýndan veya sýk uyandýðýndan yakýnabilir. Bazen de uyku süresinin yeterli olmasýna karþýn uyku dinlendirici olmayabilir ya da hasta hiç uyumadýðý hissi ile uyanýr.

Bu üç ana bulgu dýþýnda sabah tutukluðu, konsantrasyon ve bellek bozukluðu, irritabl barsak (karýn aðrýsý, ishal,kabýzlýk), irritabl mesane (sýk idrara gitme), çene ekleminde aðrý, baþ aðrýsý, göz ve aðýz kuruluðu, el ve ayaklarda uyuþma, huzursuz bacak sendromu, aþýrý terleme gibi hastalýða eþlik edebilen baþka belirtiler de mevcuttur, ancak bunlarýn hepsi her olguda gözlenmeyebilir.

Hastalar yakýnmalarýnýn psikolojik stress, hava deðiþimleri, soðuk veya rutubet ile arttýðýný ifade ederler. Soðuða karþý aþýrý bir hassasiyet vardýr. Belli bir pozisyonda uzun süreli çalýþma (özellikle kollar ve omuzlarýn uzun süre sabit durmasý gibi) da yakýnmalarý arttýrabilir. Bilgisayar ve daktilo gibi aletlerle çalýþanlarda daha sýktýr. Uzun süreli oturma, ayakta durma, stress, uzun süreli yazý yazma, araba kullanma, telefonla konuþma, soðuða maruz kalma, eðilerek çalýþma ve aðýr kaldýrma, kollarýn gergin pozisyonda çalýþma yüzeyinde bulunmasý gibi çalýþma koþullarý fibromiyalji belirtilerini þiddetlendirebilir. Çalýþma ortamýnda iþ arkadaþlarý veya amirlerle olan gerginliklerin de hastanýn yakýnmalarýnýn artmasýna yol açtýðý gözlenmektedir. Çalýþma koþullarý dýþýnda boþanma, gebelik, ailede hastalýk olmasý, tek baþýna aþýrý sorumluluk yüklenme gibi stress faktörleri de fibromiyaljide belirtileri arttýrabilir. Kadýnlarda regl döneminde de belirtiler artabilir. Sýcak duþ ve banyo, ýlýk ve kuru hava, tatil, dinlendirici uyku ile belirtiler genellikle hafifler.

Taný için hastanýn yakýnmalarýnýn deðerlendirilmesi, aðrý tipi, fizik muayene ve eþlik eden bulgular önem taþýr. Fizik incelemede yaygýn hassasiyet, kasta sicim gibi sertlikler, gergin bandlar, çok sayýda hassas nokta ve tetik noktalarýn bulunmasý hastalýðý düþündüren pozitif bulgulardýr. Tanýda hassa noktalarýn sayýsý önemlidir. Fibromiyalji hastalýðýnda taný koydurucu özgün bir laboratuar test yoktur. Eþlik eden romatizmal bir hastalýk yoksa romatizma testleri de negatiftir. Laboratuar incelemeler daha çok benzer hastalýklardan ayýrýmda önemlidir.

Ne yazýk ki, hastada fibromiyalji tanýsý konana kadar genellikle uzun zaman geçmektedir. Fibromiyalji hastalarý taný konana kadar bir çok týbbi inceleme ve teste tabi tutulurlar. Bu da zaman kaybýna ve dolayýsýyla hastanýn tedavisinin gecikmesine yol açabilir.

Tedavide her hastalýkta olduðu gibi hastanýn hastalýðý ile ilgili bilgilendirilmesi ve eðitimi çok önemlidir. Bu yakýnmalar ile baþvuran hastalara bazen “sinirsel” gibi tanýlar konabilir. Hastaya hastalýðýnýn “gerçek” olduðunu, ancak þekil bozucu ya da sakat býrakýcý bir hastalýk olmadýðý anlatýlmalýdýr. Tedavi uzun sürebilir ve bulgularda belirgin düzelme olana kadar hekimin düzenli takibi gerekebilir. Fibromiyalji tedavisinde aðrý kesici ilaçlar, antidepresanlar, kas gevþeticiler ve uyku düzenleyici ilaçlar kullanýlmaktadýr. Uzman hekim tarafýndan uygulanan tetik nokta enjeksiyonlarý fibromiyaljide oldukça etkilidir.

Özellikle hastalýðýn þiddetlendiði dönemlerde postürün düzeltilmesi, tekrarlayýcý stres faktörlerini azaltmak (örn daktilo ile yazma, uzun süre ile oturma/ayakta durma gibi), uykuyu deðerlendirme ve düzenleme önemlidir. Egzersiz hastalýkta en önemli tedavi ve korunma yöntemidir. Özellikle gevþeme egzersizleri, germe egzersizleri, kardiovasküler kondüsyon programý, yürüyüþ, yüzme ve bisiklete binme yararlýdýr. Egzersiz tipi ve þiddeti hekim tarafýndan hastaya göre ayarlanmalýdýr. Egzersiz, derin ve yüzeyel ýsý ve elektriksel akýmlardan oluþan fizik tedavi aðrýnýn ve kas gerginliklerinin azaltýlmasýnda çok etkili yöntemlerdir. Kas gerginliklerinin azaltýlmasýnda masaj ve miyofasyal gevþeme ve basýnç teknikleri olumlu etkiler saðlar.

Hastalara ayrýca kendilerine ve saðlýklarýna daha zaman ayýrmalarý, yoðun çalýþma sýrasýnda sýk ara vermeleri, günlük iþlerinin mümkün olduðu kadar basit þekilde yapmalarýný önerilir.

"Her tarafým aðrýyor”

“Gece yeteri kadar uyumama raðmen sabahlarý hiç uyumamýþ gibi kalkýyorum”, “Yorgunluktan kýrýlýyorum, hiçbir iþ yapamýyorum”

Bu yakýnmalar yumuþak doku romatizmasý (fibromiyalji) olan hastalarda en sýk dile getirilen yakýnmalardýr. Fibromiyalji yaygýn kas, iskelet sistemi aðrýsý, yorgunluk, uyku bozukluðu bulgularý olan kronik, karmaþýk bir aðrý sendromudur.

Fibromiyalji tek baþýna bir hastalýk olabileceði gibi baþka hastalýklara da eþlik edebilir. Nüfusun ortalama %5’inde fibromiyalji görülür, genellikle 20-50 yaþlarý arasýnda rastlanýr. Hastalarýn önemli bir kýsmý kadýndýr.

Fibromiyalji hastalýðýnýn nedeni tam açýklanamamakla beraber, belirtilere yol açan bozukluðun merkezi sinir sisteminden kaynaklandýðý düþünülmektedir. Genetik faktörler de önemlidir, aile öyküsü olanlarda fibromiyalji görülme sýklýðý daha fazladýr.

Aðrý: Yaygýn aðrý en sýk yakýnmadýr. Hastalar aðrýlarýný tanýmlamada ve aðrý yerini tarif etmede zorluk çekerler. Daha çok boyun, sýrt ve bel bölgesinde yaygýn aðrýdan yakýnýrlar.

Kol ve bacaklarda da aðrý olabilir. Ellerde aðrý ve þiþlikten yakýnmalarýna karþýn, gerçek bir eklem tutulumu yoktur.

Yorgunluk: Önemli bir yakýnma olup hastanýn günlük yaþamýný etkileyebilir. Hasta bunu sýklýkla “tüm enerjisinin kaybolduðu” þeklinde ifade eder. Genellikle sabah yataktan yorgun kalkar.

Uyku bozukluklarý: Hasta uykuya dalamadýðýndan veya sýk uyandýðýndan yakýnabilir. Bazen de uyku süresinin yeterli olmasýna karþýn uyku dinlendirici olmayabilir ya da hasta hiç uyumadýðý hissi ile uyanýr.

Bu üç ana bulgu dýþýnda sabah tutukluðu, konsantrasyon ve bellek bozukluðu, irritabl barsak (karýn aðrýsý, ishal,kabýzlýk), irritabl mesane (sýk idrara gitme), çene ekleminde aðrý, baþ aðrýsý, göz ve aðýz kuruluðu, el ve ayaklarda uyuþma, huzursuz bacak sendromu, aþýrý terleme gibi hastalýða eþlik edebilen baþka belirtiler de mevcuttur, ancak bunlarýn hepsi her olguda gözlenmeyebilir.

Hastalar yakýnmalarýnýn psikolojik stress, hava deðiþimleri, soðuk veya rutubet ile arttýðýný ifade ederler. Soðuða karþý aþýrý bir hassasiyet vardýr. Belli bir pozisyonda uzun süreli çalýþma (özellikle kollar ve omuzlarýn uzun süre sabit durmasý gibi) da yakýnmalarý arttýrabilir. Bilgisayar ve daktilo gibi aletlerle çalýþanlarda daha sýktýr. Uzun süreli oturma, ayakta durma, stress, uzun süreli yazý yazma, araba kullanma, telefonla konuþma, soðuða maruz kalma, eðilerek çalýþma ve aðýr kaldýrma, kollarýn gergin pozisyonda çalýþma yüzeyinde bulunmasý gibi çalýþma koþullarý fibromiyalji belirtilerini þiddetlendirebilir. Çalýþma ortamýnda iþ arkadaþlarý veya amirlerle olan gerginliklerin de hastanýn yakýnmalarýnýn artmasýna yol açtýðý gözlenmektedir. Çalýþma koþullarý dýþýnda boþanma, gebelik, ailede hastalýk olmasý, tek baþýna aþýrý sorumluluk yüklenme gibi stress faktörleri de fibromiyaljide belirtileri arttýrabilir. Kadýnlarda regl döneminde de belirtiler artabilir. Sýcak duþ ve banyo, ýlýk ve kuru hava, tatil, dinlendirici uyku ile belirtiler genellikle hafifler.

Taný için hastanýn yakýnmalarýnýn deðerlendirilmesi, aðrý tipi, fizik muayene ve eþlik eden bulgular önem taþýr. Fizik incelemede yaygýn hassasiyet, kasta sicim gibi sertlikler, gergin bandlar, çok sayýda hassas nokta ve tetik noktalarýn bulunmasý hastalýðý düþündüren pozitif bulgulardýr. Tanýda hassa noktalarýn sayýsý önemlidir. Fibromiyalji hastalýðýnda taný koydurucu özgün bir laboratuar test yoktur. Eþlik eden romatizmal bir hastalýk yoksa romatizma testleri de negatiftir. Laboratuar incelemeler daha çok benzer hastalýklardan ayýrýmda önemlidir.

Ne yazýk ki, hastada fibromiyalji tanýsý konana kadar genellikle uzun zaman geçmektedir. Fibromiyalji hastalarý taný konana kadar bir çok týbbi inceleme ve teste tabi tutulurlar. Bu da zaman kaybýna ve dolayýsýyla hastanýn tedavisinin gecikmesine yol açabilir.

Tedavide her hastalýkta olduðu gibi hastanýn hastalýðý ile ilgili bilgilendirilmesi ve eðitimi çok önemlidir. Bu yakýnmalar ile baþvuran hastalara bazen “sinirsel” gibi tanýlar konabilir. Hastaya hastalýðýnýn “gerçek” olduðunu, ancak þekil bozucu ya da sakat býrakýcý bir hastalýk olmadýðý anlatýlmalýdýr. Tedavi uzun sürebilir ve bulgularda belirgin düzelme olana kadar hekimin düzenli takibi gerekebilir. Fibromiyalji tedavisinde aðrý kesici ilaçlar, antidepresanlar, kas gevþeticiler ve uyku düzenleyici ilaçlar kullanýlmaktadýr. Uzman hekim tarafýndan uygulanan tetik nokta enjeksiyonlarý fibromiyaljide oldukça etkilidir.

Özellikle hastalýðýn þiddetlendiði dönemlerde postürün düzeltilmesi, tekrarlayýcý stres faktörlerini azaltmak (örn daktilo ile yazma, uzun süre ile oturma/ayakta durma gibi), uykuyu deðerlendirme ve düzenleme önemlidir. Egzersiz hastalýkta en önemli tedavi ve korunma yöntemidir. Özellikle gevþeme egzersizleri, germe egzersizleri, kardiovasküler kondüsyon programý, yürüyüþ, yüzme ve bisiklete binme yararlýdýr. Egzersiz tipi ve þiddeti hekim tarafýndan hastaya göre ayarlanmalýdýr. Egzersiz, derin ve yüzeyel ýsý ve elektriksel akýmlardan oluþan fizik tedavi aðrýnýn ve kas gerginliklerinin azaltýlmasýnda çok etkili yöntemlerdir. Kas gerginliklerinin azaltýlmasýnda masaj ve miyofasyal gevþeme ve basýnç teknikleri olumlu etkiler saðlar.

Hastalara ayrýca kendilerine ve saðlýklarýna daha zaman ayýrmalarý, yoðun çalýþma sýrasýnda sýk ara vermeleri, günlük iþlerinin mümkün olduðu kadar basit þekilde yapmalarýný önerilir.