x
Genel Bilgiler
Giriş
BAÞ AÐRILARI
Baþ aðrýlarý tüm dünyada hekime baþvurularda en sýk dile getirilen yakýnmayý oluþturuyor. Kadýnlarýn yüzde 5’i ve erkeklerin yüzde 2.8’i her yýl 180 gün ve üzerinde süreyi baþ aðrýlarýyla geçiriyor. Baþ aðrýlarýnýn 300’den fazla farklý tipi var. Birçoðunun kökeni halen tam anlaþýlmamýþ olmakla beraber genellikle iyi huylu özellik sergiliyor. Ancak bazen ciddi ve yaþamý tehdit eden nedenlerle iliþkili olabiliyor.
Baþ aðrýlarý hemen tüm dünyada Uluslararasý Baþ aðrýsý Birliðinin(IHS) belirlediði kriterlerle sýnýflandýrýlýyor. Oldukça geniþ kapsamlý olan bu sýnýflamaya göre; primer ve sekonder olmak üzere ikiye ayrýlýyor.
Primer (birincil) baþ aðrýlarý:
Baþ aðrýsýný açýklayacak herhangi bir sistemik ve/veya beyin hastalýðý olmuyor. Bu grupta migren, gerilim tipi baþ aðrýlarý, küme baþ aðrýsý gibi baþ aðrýsý tipleri yer alýyor.
Sekonder (ikincil) baþ aðrýlarý:
Bu grupta beyinde ve/veya sistemik olarak bir hastalýk bulunuyor ve aðrýlar bu hastalýkla iliþkili oluyor. Baþ aðrýsýnýn hangi grupta olduðunu belirlemek için, geniþ bir anamnez, nörolojik muayene, beyin görüntülemesinin yaný sýra , kan ve idrar tahlilleri, EEG (elektroensefalografi), gereken durumlarda lomber ponksiyon(belden su alma) iþlemleri yapýlmasý gerekiyor.
MÝGREN
En sýk primer baþ aðrýsý nedeni olan migren, damarsal kökenli, akut ataklarla giden kronik bir hastalýk. Kadýnlarýn ortalama yüzde 18’i, erkeklerin yüzde 6’sýnda görülüyor. Migrenli hastalarýn yaklaþýk yüzde 70’inde ailede migren öyküsü bulunuyor. Migren ataklarý sýrasýnda hastalarýn yüzde 80’inde þiddetli baþ aðrýsý ve buna eþlik eden bazý bulgular görülüyor. Bunlarýn 1/3’ünde bu rahatsýzlýk hissi günlük iþlerine devam etmelerini engelliyor ve yatak istirahati bile gerektirebiliyor. Hastalýk, hem günlük yaþam kalitesini düþürmesi hem de iþ gücü kaybý ile ciddi ekonomik yük oluþturuyor.
GERÝLÝM TÝP BAÞ AÐRILARI
Primer baþaðrýlarý grubundaki diðer bir aðrý tipini ise gerilim tipi baþ aðrýsý oluþturuyor. Bu baþ aðrýlarý kaslarda gerginlik ve stres sonucu ortaya çýkýyor.
KÜME BAÞ AÐRILARI
Küme baþ aðrýlarýnda, saniyeler süren þiddetli aðrý ataklarý arka arkaya kümeler halinde geliyor. Bu tip baþ aðrýsý genelde erkeklerde görülüyor. Aðrý çoðunlukla göz çevresi ve þakakta yoðunlaþýyor ve tek taraflý oluþuyor. Gözde kýzarma, yanma, sulanma gibi belirtiler olabilir. Aðrý çok hýzlý baþlýyor, 10-15 dakikada zirve yapýyor ve 30-45 dakikada sonlanýyor. Ataklar 7 gün de bir görülebileceði gibi yýlda bir sýklýðýnda da olabiliyor. Aðrýsýz dönemlerin süresi 2 haftadan yýllara kadar uzayabiliyor. Ataklar alkol, sigara ve damarlarda geniþlemeye yol açan ilaçlarý kullanmakla tetiklenebiliyor.
VERTÝGO (BAÞ DÖNMESÝ)
Baþ dönmesi, nöroloji kliniklerinde sýk karþýlaþýlan þikayetlerden birini oluþturuyor. Çoðu zaman altýnda önemli bir hastalýk bulunmayan ve kendiliðinden düzelen bir belirti olarak ifade ediliyor. Ancak bazen çok ciddi nörolojik bir hastalýða da iþaret edebiliyor. Vücudumuzun mekandaki pozisyonundan haberdar olmayý ve dengemizi saðlayan bazý mekanizmalar var. Göz, iç kulaktaki denge organý, kas ve eklemlerden kalkan uyarýlarla sürekli baþ ve vücudun diðer kýsýmlarýnýn birbiriyle ve mekandaki yerleri hakkýnda beyne bilgi geliyor. Bu mekanizmalarda bozukluk olunca denge bozukluðu veya baþ dönmesi ortaya çýkýyor. Baþ dönmesi sýk karþýlaþýlan bir þikayet. Ancak hastalar çok farklý þeyleri baþ dönmesi olarak ifade edebiliyor. Vertigo, hastanýn kendi bedeni veya çevrenin etrafýnda gerçekten dönmekte olduðunu zannetmesiyle geliþen bir tablo. Bu þekilde bir dönme hissi olmadan ortaya çýkan vertigo ise yalancý vertigo(dizzness) olarak tanýmlanýyor.
x
Etioloji, sebepler, risk faktörleri
Migren ataklarýný tetikleyen bazý durumlar olabiliyor. Bunlar adet dönemi, yumurtlama dönemi, doðum kontrol hapý kullanýmý, hormon yerine koyma tedavileri gibi hormon dengesinde deðiþiklik yapan durumlar, alkol, konserve yiyecekler, aspartam (tatlandýrýcýlarda bulunur) gibi maddeler, çikolata, eski peynir, öðün kaçýrma gibi beslenme ile igili durumlar, stres, üzüntü, depresyon, aþýrý fiziksel aktivite ve yorgunluk, aþýrý ve parlak ýþýklý, floresan aydýnlatmaný mekanlar, uykusuzluk, aþýrý uyku, damarlarda geniþleme yapan bazý ilaçlardýr.Nedenleri:
Vertigo; iç kulak, denge siniriyle ilgili hastalýklar, beyin sapý ve beyinciði tutan hastalýklarda görülebiliyor.
Meniere hastalýðý: iç kulakla ilgili bir rahatsýzlýk. Hasta dakikalar veya saatler süren ataklar halinde tekrarlayan vertigodan yakýnýyor. Bu sýrada ayakta duramýyor, en ufak baþ hareketiyle þiddetli vertigo geliþiyor. Genelde bulantý, kusma ve kulak çýnlamasý eþlik ediyor. Ataklarýn tekrarlamasý hasta olan iç kulak tarafýnda iþitme kaybýna neden oluyor.
Ýyi huylu tekrarlayýcý Pozisyona baðlý vertigo: Ýç kulakla ilgili bir rahatsýzlýk.Baþýn belli bir pozisyonunda ortaya çýkan, vertigo ve gözde sýçrayýcý hareketlerle karakterize iyi huylu bir hastalýk olarak nitelendiriliyor. Saniyeler içinde gelip geçiyor, baþýn ayný pozisyona getirilmesiyle tekrar baþlýyor.
Diðer nedenler: Beyin sapý- beyincik birleþme bölgesinden denge siniri geçiyor. Bu bölge tümörlerinde vertigo, kulak çýnlamasý, giderek artan iþitme kaybý olabiliyor. Beyin sapý ve beyincik damar týkanma ve kanama durumlarýnda da baþ dönmesi geliþebiliyor. Ancak bu durumlarda birçok bölge fonksiyonunu kaybettiði için kafa sinirlerinin çoðunda tutulum, bir taraf kol-bacakta felç gibi nörolojik bozukluklar görülebiliyor.
Multiple Skleroz hastalýðýnda beyin sapý ve beyincik, göz tutulumlarý olabiliyor ve vertigo, dengesizlik gibi þikayetler yapabiliyor. Oturma kalkma sýrasýnda geliþen tansiyon düþüklüðü, çeþitli kalp hastalýklarý, aðýr kansýzlýklar ve metabolik bozukluklar vertigo yapabiliyor uzmanlara göre. Boyun kemiklerinde bozulmalar ve kireçlenmeler bu kemiklerin içinden geçen ve beyin sapý ile beyinciði besleyen damarlarý sýkýþtýrarak vertigo yapabiliyor. Uzmanlara göre, bazý psikiyatrik rahatsýzlýklarda da tekrarlayan vertigo þikayeti olabiliyor.
Yaþlý ve birçok hastalýðý olan (özellikle diabet gibi) kiþilerde sürekli yalancý vertigo ve dengesizlik þikayetleri ortaya çýkabiliyor.
x
Yakınmalar
Uluslararasý Baþ aðrýsý Birliði bazýlarý seyrek görülen birçok migren tipi belirlemiþ. Auralý (öncül belirtili) migrende baþ aðrýsý öncesinde ýþýklar, zik zaklar, renkler görme þeklinde çoðunlukla görsel belirtiler geliþiyor. Aurasýz, yani öncül belirtileri olmayan migrende ataklar aniden ortaya çýkýyor. Migren ataðý sýrasýnda genelde sað veya sol yarým baþ aðrýsý vardýr. Bu aðrý zonklayýcý, orta veya çok þiddetli bir baþ aðrýsýdýr. Aðrýya mide bulantýsý, kusma isteði veya kusma, ýþýk ve sese karþý hassasiyet, bazen aðrý olan tarafta uyuþmalar da eþlik edebiliyor. Ataklar ortalama 4-72 saat sürebiliyor. Ataklar sýrasýnda birçok hasta sessiz ve karanlýk bir odada yatma ihtiyacý hissediyor.
VERTÝGO Belirtileri neler?
Vertigo çok þiddetli olduðunda hastalarda gözlerde sýçrayýcý hareket, bulantý ve kusma, ayakta duramama þeklinde belirtiler de olabiliyor.
x
Laboratuvar testleri
Migren tanýsý konmasý için bu özeliklerin yaný sýra hastanýn gerekli incelemelerinin yapýlýp baþ aðrýlarýna neden olabilecek baþka bir hastalýðýn olup olmadýðýnýn kanýtlanmasý gerekiyor.Taný nasýl konuyor?
Gerilim aðrýlarý olan hastalar baþ aðrýlarýný genelde basýnç ya da gerilme þeklinde tarif ediyorlar. Aðrýlar migrenin aksine hafif- orta þiddette seyrediyor. Genelde iki taraflýdýr, aþýrý fiziksel aktiviteyle alevlenmeleri olmuyor. Bulantý, kusma, ýþýk ve ses hassasiyeti olmuyor. Taný için bu özeliklerin yaný sýra yine baþ aðrýsýnýn baþka hastalýkla iliþkili olmadýðýnýn kanýtlanmasý gerekiyor. Eðer yýlda yaklaþýk 180 günü aðrýyla geçirmeye neden oluyor ve her aðrý ataðý 30 dakika ile 7 gün arasý sürebiliyorsa tekrarlayan gerilim baþ aðrýsýndan söz ediliyor.
Yukarýda belirtilen özelliklerin yaný sýra aðrýlarýn baþka bir hastalýkla iliþkili olmadýðýnýn tetkiklerle kanýtlanmasý gerekiyor.
Taný nasýl konuyor?
Vertigo tanýsý konulmasý için bir dizi tetkik gerekiyor. Hastanýn vertigosunun gerçek olup olmadýðýnýn anlaþýlabilmesi için ayrýntýlý sorularla öykü alýnýyor. Ardýndan dikkatli bir nörolojik muayene yapýlmasý gerikiyor. Beyin görüntülemesi istenecekse beyin magnetik rezonanslý(MR) görüntüleme tercih ediliyor.
Çünkü MR beyin sapý ve beyin sapý-beyincik birleþim yerini, iç kulak yapýlarýyla ilgili iltihabi durumlarý daha ayrýntýlý gösteren bir tetkik. Gereken durumlarda kulak-burun-boðaz(KBB) muayenesi ve odiyometrik(iþitme ilgili) testler yapýlýyor. Rutin kan tetkiklerine bakýlýyor. Baþka bir çok hastalýkla iliþkili olduðu yönünde þüphelenilen hastalarda ileri incelemelere baþvuruluyor.
x
Medikal tedaviler
Migrenin iki tip tedavisi var. Biri ataðý durdurmaya diðeri ise ataklardan korumaya yönelik tedavidir. Atak tedavisi sadece atak sýrasýnda kullanýlýyor. Aðrýlarýn þiddeti ile süresine ve hastanýn durumuna göre basit aðrý kesiciler ya da özel migren ilaçlarýndan yararlanýlýyor. Þiddetli bulantý-kusmalarý ve atak sýrasýnda aþýrý huzursuzluðu olan hastalarda bu þikayetlere yönelik tedaviler gerekebiliyor. Ataklardan korumaya yönelik tedavinin birinci basamaðý ise ataðýn sýklýk ile þiddetini azaltmak. Ýkinci olarak da ilk basamak baþarýlý olduðu takdirde hastanýn kullanmakta olduðu aðrý kesici miktarýný azaltmak ve onun yaþam kalitesini yükseltmek. Kullanýlan ilaçlar çok çeþitli gruplardan oluþuyor. Bunlar epilepsi(sara) ilaçlarý, depresyon ilaçlarý, hipertansiyon ilaçlarý, magnezyumlu bazý ilaçlar olarak gruplandýrýlabiliyor. Bu ilaçlarýn hangisinin seçileceðine migrenin tipi, ataklarýn sýklýðý, ataklar sýrasýnda eþlik eden þikayetlerin özellikleri, hastanýn yaþý, baþka hastalýklarýnýn olup olmamasý gibi durumlara göre ilgili hekim karar veriyor. Kadýnlarýn ortalama yüzde 18’i, erkeklerin yüzde 6’sýnda görülüyor.Migren Nasýl tedavi ediliyor?
Þiddetli dönemlerde basit aðrý kesiciler kullanýlabiliyor. Ancak sýk tekrarlayan ataklar varsa koruyucu tedavi olarak, hastanýn yaþý ve diðer hastalýklarý göz önüne alýnarak ilgili hekim tarafýndan depresyon ilaçlarýna baþlanabiliyor. Koruyucu tedavinin amacý yine kullanýlan aðrý kesici miktarýný azaltmak ve yaþam kalitesini arttýrmak. Migren ve kronik gerilim tipi baþ aðrýlarý olan hastalarda bazý psikiyatrik bozukluklarýn birlikteliðine oldukça sýk rastlanýyor. Psikiyatrik problemlerin de ilgili uzman tarafýndan deðerlendirilmesi tedavi baþarýsýnda artýþ saðlayabiliyor.
kume baþ aðrýsý Nasýl tedavi ediliyor?
Atak sýrasýnda hastaya yüksek miktarda O2 solutuluyor ve migren ilaçlarý kullanýlýyor. Ataðý önlemek için hipertanisyon, epilepsi(sara) ilaçlarýnýn bazýlarý ve bazý ilaçlara, ilgili hekim kontrolünde baþlanabiliyor. Genellikle migren ve gerilim baþ aðrýlarýnda tedavinin baþarýsýz olmasýnýn en önemli nedeni, hastanýn tedaviye uyum göstermemesi. Özellikle koruyucu tedavilerin etkileri 3 haftadan sonra ortaya çýkýyor ve ilk haftada bazý yan etkileri olabiliyor. Hastalar ilaçlarý ilk hafta içinde ya da 3 haftalýk periyod sonunda býrakabiliyor. Bir grup hasta da tedavide baþarý saðlandýðý anda iyi olduðunu düþünerek tedavisini yarýda býrakýyor. Tedavi edilmemiþ farklý türden baþ aðrýlarý günlük kronik baþ aðrýsý denilen ve genellikle hemen hiç geçmeyen, tedavisi oldukça güç olan bir baþ aðrýsý tipine dönüþebiliyor. Bu nedenle tüm tedavilerin ilgili hekim tarafýndan belirlenmesi ve takip edilmesi gerekiyor.
Nasýl tedavi ediliyor?
Vertigo beyin damar hastalýðý, MS, beyin tümörü, boyun kemiklerinde kireçlenme gibi hastalýklarla iliþkili ise bu hastalýklara yönelik özel tedaviler uygulanýyor.
Ýç kulakla ilgili vertigolarda genelde tedavi hastanýn þikayetlerini hafifletmeye yönelik uygulanýyor. Kulak Burun Boðaz tarafýndan uygulanan bazý özel baþ manevralarý da tedavide kullanýlýyor. Sýk tekrarlayan vertigo ataklarý olan hastalar için çeþitli tedavilerle atak önleyici tedaviler oluþturulmaya çalýþýlýyor.
x
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Migren ataklarýný tetikleyen bazý durumlar olabiliyor. Bunlar adet dönemi, yumurtlama dönemi, doðum kontrol hapý kullanýmý, hormon yerine koyma tedavileri gibi hormon dengesinde deðiþiklik yapan durumlar, alkol, konserve yiyecekler, aspartam (tatlandýrýcýlarda bulunur) gibi maddeler, çikolata, eski peynir, öðün kaçýrma gibi beslenme ile igili durumlar, stres, üzüntü, depresyon, aþýrý fiziksel aktivite ve yorgunluk, aþýrý ve parlak ýþýklý, floresan aydýnlatmaný mekanlar, uykusuzluk, aþýrý uyku, damarlarda geniþleme yapan bazý ilaçlardýr.
Semptom ve Yakýnmalar
Laboratuvar testleri, özel testler
Migren tanýsý konmasý için bu özeliklerin yaný sýra hastanýn gerekli incelemelerinin yapýlýp baþ aðrýlarýna neden olabilecek baþka bir hastalýðýn olup olmadýðýnýn kanýtlanmasý gerekiyor.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Migrenin iki tip tedavisi var. Biri ataðý durdurmaya diðeri ise ataklardan korumaya yönelik tedavidir. Atak tedavisi sadece atak sýrasýnda kullanýlýyor. Aðrýlarýn þiddeti ile süresine ve hastanýn durumuna göre basit aðrý kesiciler ya da özel migren ilaçlarýndan yararlanýlýyor. Þiddetli bulantý-kusmalarý ve atak sýrasýnda aþýrý huzursuzluðu olan hastalarda bu þikayetlere yönelik tedaviler gerekebiliyor. Ataklardan korumaya yönelik tedavinin birinci basamaðý ise ataðýn sýklýk ile þiddetini azaltmak. Ýkinci olarak da ilk basamak baþarýlý olduðu takdirde hastanýn kullanmakta olduðu aðrý kesici miktarýný azaltmak ve onun yaþam kalitesini yükseltmek. Kullanýlan ilaçlar çok çeþitli gruplardan oluþuyor. Bunlar epilepsi(sara) ilaçlarý, depresyon ilaçlarý, hipertansiyon ilaçlarý, magnezyumlu bazý ilaçlar olarak gruplandýrýlabiliyor. Bu ilaçlarýn hangisinin seçileceðine migrenin tipi, ataklarýn sýklýðý, ataklar sýrasýnda eþlik eden þikayetlerin özellikleri, hastanýn yaþý, baþka hastalýklarýnýn olup olmamasý gibi durumlara göre ilgili hekim karar veriyor. Kadýnlarýn ortalama yüzde 18’i, erkeklerin yüzde 6’sýnda görülüyor.
Giriþ
BAÞ AÐRILARI
Baþ aðrýlarý tüm dünyada hekime baþvurularda en sýk dile getirilen yakýnmayý oluþturuyor. Kadýnlarýn yüzde 5’i ve erkeklerin yüzde 2.8’i her yýl 180 gün ve üzerinde süreyi baþ aðrýlarýyla geçiriyor. Baþ aðrýlarýnýn 300’den fazla farklý tipi var. Birçoðunun kökeni halen tam anlaþýlmamýþ olmakla beraber genellikle iyi huylu özellik sergiliyor. Ancak bazen ciddi ve yaþamý tehdit eden nedenlerle iliþkili olabiliyor.
Baþ aðrýlarý hemen tüm dünyada Uluslararasý Baþ aðrýsý Birliðinin(IHS) belirlediði kriterlerle sýnýflandýrýlýyor. Oldukça geniþ kapsamlý olan bu sýnýflamaya göre; primer ve sekonder olmak üzere ikiye ayrýlýyor.
Primer (birincil) baþ aðrýlarý:
Baþ aðrýsýný açýklayacak herhangi bir sistemik ve/veya beyin hastalýðý olmuyor. Bu grupta migren, gerilim tipi baþ aðrýlarý, küme baþ aðrýsý gibi baþ aðrýsý tipleri yer alýyor.
Sekonder (ikincil) baþ aðrýlarý:
Bu grupta beyinde ve/veya sistemik olarak bir hastalýk bulunuyor ve aðrýlar bu hastalýkla iliþkili oluyor. Baþ aðrýsýnýn hangi grupta olduðunu belirlemek için, geniþ bir anamnez, nörolojik muayene, beyin görüntülemesinin yaný sýra , kan ve idrar tahlilleri, EEG (elektroensefalografi), gereken durumlarda lomber ponksiyon(belden su alma) iþlemleri yapýlmasý gerekiyor.
MÝGREN
En sýk primer baþ aðrýsý nedeni olan migren, damarsal kökenli, akut ataklarla giden kronik bir hastalýk. Kadýnlarýn ortalama yüzde 18’i, erkeklerin yüzde 6’sýnda görülüyor. Migrenli hastalarýn yaklaþýk yüzde 70’inde ailede migren öyküsü bulunuyor. Migren ataklarý sýrasýnda hastalarýn yüzde 80’inde þiddetli baþ aðrýsý ve buna eþlik eden bazý bulgular görülüyor. Bunlarýn 1/3’ünde bu rahatsýzlýk hissi günlük iþlerine devam etmelerini engelliyor ve yatak istirahati bile gerektirebiliyor. Hastalýk, hem günlük yaþam kalitesini düþürmesi hem de iþ gücü kaybý ile ciddi ekonomik yük oluþturuyor.
GERÝLÝM TÝP BAÞ AÐRILARI
Primer baþaðrýlarý grubundaki diðer bir aðrý tipini ise gerilim tipi baþ aðrýsý oluþturuyor. Bu baþ aðrýlarý kaslarda gerginlik ve stres sonucu ortaya çýkýyor.
KÜME BAÞ AÐRILARI
Küme baþ aðrýlarýnda, saniyeler süren þiddetli aðrý ataklarý arka arkaya kümeler halinde geliyor. Bu tip baþ aðrýsý genelde erkeklerde görülüyor. Aðrý çoðunlukla göz çevresi ve þakakta yoðunlaþýyor ve tek taraflý oluþuyor. Gözde kýzarma, yanma, sulanma gibi belirtiler olabilir. Aðrý çok hýzlý baþlýyor, 10-15 dakikada zirve yapýyor ve 30-45 dakikada sonlanýyor. Ataklar 7 gün de bir görülebileceði gibi yýlda bir sýklýðýnda da olabiliyor. Aðrýsýz dönemlerin süresi 2 haftadan yýllara kadar uzayabiliyor. Ataklar alkol, sigara ve damarlarda geniþlemeye yol açan ilaçlarý kullanmakla tetiklenebiliyor.
VERTÝGO (BAÞ DÖNMESÝ)
Baþ dönmesi, nöroloji kliniklerinde sýk karþýlaþýlan þikayetlerden birini oluþturuyor. Çoðu zaman altýnda önemli bir hastalýk bulunmayan ve kendiliðinden düzelen bir belirti olarak ifade ediliyor. Ancak bazen çok ciddi nörolojik bir hastalýða da iþaret edebiliyor. Vücudumuzun mekandaki pozisyonundan haberdar olmayý ve dengemizi saðlayan bazý mekanizmalar var. Göz, iç kulaktaki denge organý, kas ve eklemlerden kalkan uyarýlarla sürekli baþ ve vücudun diðer kýsýmlarýnýn birbiriyle ve mekandaki yerleri hakkýnda beyne bilgi geliyor. Bu mekanizmalarda bozukluk olunca denge bozukluðu veya baþ dönmesi ortaya çýkýyor. Baþ dönmesi sýk karþýlaþýlan bir þikayet. Ancak hastalar çok farklý þeyleri baþ dönmesi olarak ifade edebiliyor. Vertigo, hastanýn kendi bedeni veya çevrenin etrafýnda gerçekten dönmekte olduðunu zannetmesiyle geliþen bir tablo. Bu þekilde bir dönme hissi olmadan ortaya çýkan vertigo ise yalancý vertigo(dizzness) olarak tanýmlanýyor.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri
Migren ataklarýný tetikleyen bazý durumlar olabiliyor. Bunlar adet dönemi, yumurtlama dönemi, doðum kontrol hapý kullanýmý, hormon yerine koyma tedavileri gibi hormon dengesinde deðiþiklik yapan durumlar, alkol, konserve yiyecekler, aspartam (tatlandýrýcýlarda bulunur) gibi maddeler, çikolata, eski peynir, öðün kaçýrma gibi beslenme ile igili durumlar, stres, üzüntü, depresyon, aþýrý fiziksel aktivite ve yorgunluk, aþýrý ve parlak ýþýklý, floresan aydýnlatmaný mekanlar, uykusuzluk, aþýrý uyku, damarlarda geniþleme yapan bazý ilaçlardýr.
Nedenleri:
Vertigo; iç kulak, denge siniriyle ilgili hastalýklar, beyin sapý ve beyinciði tutan hastalýklarda görülebiliyor.
Meniere hastalýðý: iç kulakla ilgili bir rahatsýzlýk. Hasta dakikalar veya saatler süren ataklar halinde tekrarlayan vertigodan yakýnýyor. Bu sýrada ayakta duramýyor, en ufak baþ hareketiyle þiddetli vertigo geliþiyor. Genelde bulantý, kusma ve kulak çýnlamasý eþlik ediyor. Ataklarýn tekrarlamasý hasta olan iç kulak tarafýnda iþitme kaybýna neden oluyor.
Ýyi huylu tekrarlayýcý Pozisyona baðlý vertigo: Ýç kulakla ilgili bir rahatsýzlýk.Baþýn belli bir pozisyonunda ortaya çýkan, vertigo ve gözde sýçrayýcý hareketlerle karakterize iyi huylu bir hastalýk olarak nitelendiriliyor. Saniyeler içinde gelip geçiyor, baþýn ayný pozisyona getirilmesiyle tekrar baþlýyor.
Diðer nedenler: Beyin sapý- beyincik birleþme bölgesinden denge siniri geçiyor. Bu bölge tümörlerinde vertigo, kulak çýnlamasý, giderek artan iþitme kaybý olabiliyor. Beyin sapý ve beyincik damar týkanma ve kanama durumlarýnda da baþ dönmesi geliþebiliyor. Ancak bu durumlarda birçok bölge fonksiyonunu kaybettiði için kafa sinirlerinin çoðunda tutulum, bir taraf kol-bacakta felç gibi nörolojik bozukluklar görülebiliyor.
Multiple Skleroz hastalýðýnda beyin sapý ve beyincik, göz tutulumlarý olabiliyor ve vertigo, dengesizlik gibi þikayetler yapabiliyor. Oturma kalkma sýrasýnda geliþen tansiyon düþüklüðü, çeþitli kalp hastalýklarý, aðýr kansýzlýklar ve metabolik bozukluklar vertigo yapabiliyor uzmanlara göre. Boyun kemiklerinde bozulmalar ve kireçlenmeler bu kemiklerin içinden geçen ve beyin sapý ile beyinciði besleyen damarlarý sýkýþtýrarak vertigo yapabiliyor. Uzmanlara göre, bazý psikiyatrik rahatsýzlýklarda da tekrarlayan vertigo þikayeti olabiliyor.
Yaþlý ve birçok hastalýðý olan (özellikle diabet gibi) kiþilerde sürekli yalancý vertigo ve dengesizlik þikayetleri ortaya çýkabiliyor.
Semptom ve Yakýnmalar
Uluslararasý Baþ aðrýsý Birliði bazýlarý seyrek görülen birçok migren tipi belirlemiþ. Auralý (öncül belirtili) migrende baþ aðrýsý öncesinde ýþýklar, zik zaklar, renkler görme þeklinde çoðunlukla görsel belirtiler geliþiyor. Aurasýz, yani öncül belirtileri olmayan migrende ataklar aniden ortaya çýkýyor. Migren ataðý sýrasýnda genelde sað veya sol yarým baþ aðrýsý vardýr. Bu aðrý zonklayýcý, orta veya çok þiddetli bir baþ aðrýsýdýr. Aðrýya mide bulantýsý, kusma isteði veya kusma, ýþýk ve sese karþý hassasiyet, bazen aðrý olan tarafta uyuþmalar da eþlik edebiliyor. Ataklar ortalama 4-72 saat sürebiliyor. Ataklar sýrasýnda birçok hasta sessiz ve karanlýk bir odada yatma ihtiyacý hissediyor.
VERTÝGO Belirtileri neler?
Vertigo çok þiddetli olduðunda hastalarda gözlerde sýçrayýcý hareket, bulantý ve kusma, ayakta duramama þeklinde belirtiler de olabiliyor.
Laboratuvar testleri, özel testler
Migren tanýsý konmasý için bu özeliklerin yaný sýra hastanýn gerekli incelemelerinin yapýlýp baþ aðrýlarýna neden olabilecek baþka bir hastalýðýn olup olmadýðýnýn kanýtlanmasý gerekiyor.
Taný nasýl konuyor?
Gerilim aðrýlarý olan hastalar baþ aðrýlarýný genelde basýnç ya da gerilme þeklinde tarif ediyorlar. Aðrýlar migrenin aksine hafif- orta þiddette seyrediyor. Genelde iki taraflýdýr, aþýrý fiziksel aktiviteyle alevlenmeleri olmuyor. Bulantý, kusma, ýþýk ve ses hassasiyeti olmuyor. Taný için bu özeliklerin yaný sýra yine baþ aðrýsýnýn baþka hastalýkla iliþkili olmadýðýnýn kanýtlanmasý gerekiyor. Eðer yýlda yaklaþýk 180 günü aðrýyla geçirmeye neden oluyor ve her aðrý ataðý 30 dakika ile 7 gün arasý sürebiliyorsa tekrarlayan gerilim baþ aðrýsýndan söz ediliyor.
Yukarýda belirtilen özelliklerin yaný sýra aðrýlarýn baþka bir hastalýkla iliþkili olmadýðýnýn tetkiklerle kanýtlanmasý gerekiyor.
Taný nasýl konuyor?
Vertigo tanýsý konulmasý için bir dizi tetkik gerekiyor. Hastanýn vertigosunun gerçek olup olmadýðýnýn anlaþýlabilmesi için ayrýntýlý sorularla öykü alýnýyor. Ardýndan dikkatli bir nörolojik muayene yapýlmasý gerikiyor. Beyin görüntülemesi istenecekse beyin magnetik rezonanslý(MR) görüntüleme tercih ediliyor.
Çünkü MR beyin sapý ve beyin sapý-beyincik birleþim yerini, iç kulak yapýlarýyla ilgili iltihabi durumlarý daha ayrýntýlý gösteren bir tetkik. Gereken durumlarda kulak-burun-boðaz(KBB) muayenesi ve odiyometrik(iþitme ilgili) testler yapýlýyor. Rutin kan tetkiklerine bakýlýyor. Baþka bir çok hastalýkla iliþkili olduðu yönünde þüphelenilen hastalarda ileri incelemelere baþvuruluyor.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Migrenin iki tip tedavisi var. Biri ataðý durdurmaya diðeri ise ataklardan korumaya yönelik tedavidir. Atak tedavisi sadece atak sýrasýnda kullanýlýyor. Aðrýlarýn þiddeti ile süresine ve hastanýn durumuna göre basit aðrý kesiciler ya da özel migren ilaçlarýndan yararlanýlýyor. Þiddetli bulantý-kusmalarý ve atak sýrasýnda aþýrý huzursuzluðu olan hastalarda bu þikayetlere yönelik tedaviler gerekebiliyor. Ataklardan korumaya yönelik tedavinin birinci basamaðý ise ataðýn sýklýk ile þiddetini azaltmak. Ýkinci olarak da ilk basamak baþarýlý olduðu takdirde hastanýn kullanmakta olduðu aðrý kesici miktarýný azaltmak ve onun yaþam kalitesini yükseltmek. Kullanýlan ilaçlar çok çeþitli gruplardan oluþuyor. Bunlar epilepsi(sara) ilaçlarý, depresyon ilaçlarý, hipertansiyon ilaçlarý, magnezyumlu bazý ilaçlar olarak gruplandýrýlabiliyor. Bu ilaçlarýn hangisinin seçileceðine migrenin tipi, ataklarýn sýklýðý, ataklar sýrasýnda eþlik eden þikayetlerin özellikleri, hastanýn yaþý, baþka hastalýklarýnýn olup olmamasý gibi durumlara göre ilgili hekim karar veriyor. Kadýnlarýn ortalama yüzde 18’i, erkeklerin yüzde 6’sýnda görülüyor.
Migren Nasýl tedavi ediliyor?
Þiddetli dönemlerde basit aðrý kesiciler kullanýlabiliyor. Ancak sýk tekrarlayan ataklar varsa koruyucu tedavi olarak, hastanýn yaþý ve diðer hastalýklarý göz önüne alýnarak ilgili hekim tarafýndan depresyon ilaçlarýna baþlanabiliyor. Koruyucu tedavinin amacý yine kullanýlan aðrý kesici miktarýný azaltmak ve yaþam kalitesini arttýrmak. Migren ve kronik gerilim tipi baþ aðrýlarý olan hastalarda bazý psikiyatrik bozukluklarýn birlikteliðine oldukça sýk rastlanýyor. Psikiyatrik problemlerin de ilgili uzman tarafýndan deðerlendirilmesi tedavi baþarýsýnda artýþ saðlayabiliyor.
kume baþ aðrýsý Nasýl tedavi ediliyor?
Atak sýrasýnda hastaya yüksek miktarda O2 solutuluyor ve migren ilaçlarý kullanýlýyor. Ataðý önlemek için hipertanisyon, epilepsi(sara) ilaçlarýnýn bazýlarý ve bazý ilaçlara, ilgili hekim kontrolünde baþlanabiliyor. Genellikle migren ve gerilim baþ aðrýlarýnda tedavinin baþarýsýz olmasýnýn en önemli nedeni, hastanýn tedaviye uyum göstermemesi. Özellikle koruyucu tedavilerin etkileri 3 haftadan sonra ortaya çýkýyor ve ilk haftada bazý yan etkileri olabiliyor. Hastalar ilaçlarý ilk hafta içinde ya da 3 haftalýk periyod sonunda býrakabiliyor. Bir grup hasta da tedavide baþarý saðlandýðý anda iyi olduðunu düþünerek tedavisini yarýda býrakýyor. Tedavi edilmemiþ farklý türden baþ aðrýlarý günlük kronik baþ aðrýsý denilen ve genellikle hemen hiç geçmeyen, tedavisi oldukça güç olan bir baþ aðrýsý tipine dönüþebiliyor. Bu nedenle tüm tedavilerin ilgili hekim tarafýndan belirlenmesi ve takip edilmesi gerekiyor.
Nasýl tedavi ediliyor?
Vertigo beyin damar hastalýðý, MS, beyin tümörü, boyun kemiklerinde kireçlenme gibi hastalýklarla iliþkili ise bu hastalýklara yönelik özel tedaviler uygulanýyor.
Ýç kulakla ilgili vertigolarda genelde tedavi hastanýn þikayetlerini hafifletmeye yönelik uygulanýyor. Kulak Burun Boðaz tarafýndan uygulanan bazý özel baþ manevralarý da tedavide kullanýlýyor. Sýk tekrarlayan vertigo ataklarý olan hastalar için çeþitli tedavilerle atak önleyici tedaviler oluþturulmaya çalýþýlýyor.