Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için anti-kanser (sitotoksik) ilaçlarýn kullanýlmasýdýr. Kemoterapi, kimyasal madde (ilaç) ve tedavi kelimelerinin birleþiminden oluþmuþtur. Kemoterapi, kanser tedavisinde, tek baþýna veya cerrahi iþlemle ve/veya radyoterapi ile birlikte uygulanabilir. Size uygulanan kemoterapinin þekli, özellikle kanserin türü, vücudun neresinden baþladýðý, kanser hücrelerinin tipi ve bu hücrelerin ne kadar yayýldýðý gibi bir çok nedenlere baðlýdýr.

 

Kanser, vücut hücrelerinin bir hastalýðýdýr. Normalde, tüm hücreler sistemli ve denetimli bir þekilde bölünür ve kendi kendilerini yenilerler. Kanserde bu olay denetim dýþý kalýr ve hücreler kontrolsüzce bölünerek tümör tabir edilen bir yumru oluþturur veya lösemilerde olduðu gibi çok fazla miktarda kan hücresi ürer.

Bazen kanser hücreleri tümörden ayrýlarak kan dolaþýmý veya lenf damarlarý yoluyla vücudun baþka bir yerine gidebilirler. Kanser hücreleri vücudun baþka bölümlerine ulaþtýðýnda orada yerleþerek yeni tümörler oluþturabilirler. Bunlara metastaz denir. Örneðin akciðer kanseri beyine ulaþarak orada yeni bir tümör oluþturabilir.

Kemoterapi ilaçlarý kana karýþarak tüm vücuttaki kanser hücrelerine ulaþýrlar ve kanser hücresinin kendi kendine bölünmesini ve yenilenmesini engelleyerek etki ederler. Böylece ilaçlardan etkilenen kanser hücreleri zarar görür ve ölürler. Ýlaçlar kanser hücrelerini deðiþik yollarla etkilerler. Eðer birkaç ilaç birden kullanýlýyorsa (kombine kemoterapi), bunlarýn her biri kendi deðiþik etkilerinden dolayý seçilmiþtir. Ancak kemoterapi ilaçlarý vücuttaki normal hücreleri de etkileyebilir ve kimi zaman yan etkilere yol açabilirler. Normal hücreler kanser hücrelerinden farklý olarak süratle kendi kendilerini yenilerler ve tedavi sýrasýnda oluþan yan etkiler tedavi bitiminde ortadan kalkar. Kemoterapi ilaçlarý bazý kanser tiplerinde yüksek oranlarda, bazý tiplerde düþük oranlarda etkilidir. Bu nedenle kemoterapi tedavisi kanseri küçültmek yada yok etmek, yaþamý uzatmak ve belirtileri hafifletmek amaçlý uygulanmaktadýr.

Kemoterapi gören herkeste yan etkiler görülmeyebilir. Kanser tedavileri deðiþik insanlarda deðiþik reaksiyonlar gösterir ve bu reaksiyonlar tedaviden tedaviye deðiþir. Hemen hemen bütün yan etkilerin geçici olduklarýný ve tedavi biter bitmez ortadan kalkacaklarýný bilmeniz sizin için rahatlatýcý olacaktýr.

Aðýz, sindirim sistemi, cilt, saçlar, kemik iliði (kemiðin içindeki yeni kan hücreleri üreten madde) ve üreme hücreleri (kadýn ve erkek yumurtalýk hücreleri) gibi vücudunuzun belli baþlý bölümleri kemoterapiden deðiþik düzeylerde etkilenebilir. Tedavi esnasýnda üzerinde önemle durmanýz gereken konulardan biri de özellikle ideal kilonuzun devam ettirilmesidir. Karaciðer ve diðer sakatat çeþitleri, peynir, deniz ürünleri, çok yapraklý taze yeþil sebzeler, yoðurt, hububat, fýndýk ve fasulye-bakla ve bezelye gibi yiyecekler en uygunudur. Günlük olarak en az iki litre su ve sulu gýdalar almalýsýnýz. Yorgunluk ve halsizlik en sýk görülen yan etkilerden bir tanesidir. Bu durum kesinlikle hastalýðýn ilerlemiþ olduðunun iþareti deðildir, kemoterapi bittikten sonra azalarak kaybolacaktýr. En güzel önlem dinlenmektir. Kemoterapi öncesi ve sonrasý dinlenin ve erken yatýp geç kalkýn.

Kemoterapi yapýlan kiþiler soðuk algýnlýðý ve grip gibi hastalýklara karþý çok hassas olurlar. Bu tip hastalýðý olan kiþilerden uzak durun. Bu gibi hastalýklar durumunda doktorunuz önermedikçe baþka ilaç almayýn.

 

Sindirim sistemi

Bazý kemoterapi ilaçlarýnýn sýklýkla görülen yan etkilerinden biri mide bulantýsý ve bunu izleyen kusmalardýr. Buna raðmen bazý hastalar kemoterapilerinde mide bulantýsý ve kusmadan þikayetçi olmazlar. Kemoterapi enjeksiyonundan birkaç dakika veya birkaç saat sonra bulantý baþlayabilir ve birkaç saat devam edebilir. Çok ender olarak bazý vakalarda bulantýnýn birkaç gün devam ettiði görülmüþtür. Doktorunuz bulantýyý önlemek ve iyileþtirmek için bulantý önleyici bazý ilaçlar önerebilir. Tedaviden 1-2 saat önce ve tedaviden 3 saat sonrasýna kadar bir þey yemeyiniz. Tedaviye baþlamadan 30 dakika kadar önce içeceðiniz hafif tatlandýrýlmýþ soðuk limonata tat alma duyunuzun deðiþmemesini saðlar ve bulantýyý önlemeye yardýmcý olur. Bulantýnýn azalmasý için soðuk veya oda ýsýsýndaki yiyecekleri tercih edin. Her gün az ve sýk yiyin.Bir günlük yiyeceklerinizi az miktarda 5-6 defada alýn ve yiyecekleri iyi çiðneyin. Bulantý hissi ve kemoterapiden kaynaklanan tat alma duyunuzdaki deðiþiklikler iþtah kaybýna yol açabilir. Bazý kemoterapi ilaçlarý sindirim sistemini etkileyerek ishal ve kabýzlýða neden olabilir. Ýshal kemoterapiyi takiben birkaç gün takip edebilir. Ýshal durumunda az posalý, bol proteinli ve kalorili yiyecekleri yemelisiniz. Ýshal ile kaybettiðiniz sývýyý aðýzdan sývý içerek tamamlayýn. Eðer kabýzlýk meydana gelirse, meyve, tahýl, sebze gibi lifli yiyeceklere aðýrlýk vererek bol sývý için. Her gün ayný saatlerde düzenli yemek yemeye çalýþýn ve her yemekte meyve suyu için veya meyve yiyin. Tuvalete gitmeden önce sýcak bir þeyin içilmesi faydalý olabilir. Kuru erik kompostosu ve sýcak içecekler baðýrsak faaliyetlerini canlandýracaktýr.

Saç dökülmesi kemoterapinin en sýk yan etkilerinden birisi olmakla beraber, bazý kemoterapi ilaçlarý hiç saç dökmez veya fark edilmeyecek kadar az miktarda saç döker. Bazýlarý da geçici olarak, bölgesel veya tamamen saç dökülmesine yol açabilir. Saç dökülme miktarý kullanýlan ilaca, dozaja ve hastanýn gösterdiði bireysel reaksiyona baðlýdýr. Bir kýsým ilaçlarda kemoterapi baþladýktan bir veya iki hafta sonra saçlarý dökmek yerine kýrýlmalara yol açar. Genelde saç dökülmesi birkaç hafta sonra görülür, çok ender olarak birkaç gün içinde de baþlayabilir. Vücudunuzdaki tüyler de dökülebilir. Kemoterapi neticesinde dökülen saçlarýnýz tedaviniz tamamlanýr tamamlanmaz tekrar çýkacaktýr.

Tedavi esnasýnda bazý ilaçlar ender olarak deride yaygýn toksik (zararlý) etkiler yapabildiði gibi ilaçlarýn serumla verildiði durumlarda serumun gittiði damarda ve üzerindeki deride de sorunlar yaratabilir. Hatta benzer deðiþimler týrnaklar ve aðýzda da daha ender olarak görülebilir. Eritem adý verilen derideki döküntülü kýrmýzýlýklar genellikle ilaç uygulandýktan 30 dakika veya birkaç saat içerisinde baþlar ve kýsa sürede kaybolur. Bazen su çiçeði þeklinde ve içi sývý dolu kabarcýklar da oluþabilir. Bu belirtiler genellikle iki üç haftalýk sürede tümüyle kaybolur. Eðer bu kabarcýklar iltihaplanýrsa doktorunuz gerekli önlemleri alacaktýr. Bazý ilaçlar daha ender olarak avuç içi veya ayak tabanlarýnda hafif aðrýlý kýzarmalar yapabilir. Tedavi bittikten 5-7 gün sonra bunlar kaybolur. Týrnak dipleri, aðýz içi, serumun gittiði damar üzerinde veya deride yer yer veya yaygýn olarak kara lekeler oluþabilir. Genellikle kemoterapi yapýlmasýndan 2-3 hafta sonra ortaya çýkan bu belirtiler tedavi bittikten sonra 10-12 hafta devam edebilir. Bazý ilaçlar güneþ ýþýnlarýna karþý aþýrý duyarlýlýk ile cildinizi güneþ yanýðý gibi kýzartabilir veya cildiniz kuruyup renk deðiþtirebilir. Ayrýca týrnaklarýnýz daha geç uzayabilir ve týrnaklarda beyaz lekeler oluþabilir.

Kemik iliði kemiðin içinde yer alan ve kan hücreleri üreten maddedir.Üç tip kan hücresi (alyuvar, akyuvar ve trombosit) üretir.

Eritrositler ( Alyuvarlar) vücutta oksijeni taþýyan hemoglobin içerirler. Eðer kandaki alyuvar sayýsý düþerse hemoglobin miktarý da azalacaðýndan kendinizi yorgun ve bitkin hissedersiniz, çünkü vücudunuzda taþýnan oksijen miktarý azalýr ve nefes darlýðýndan da þikayet edebilirsiniz. Tüm bunlar anemi, yani kansýzlýk (kanda alyuvar ve dolayýsýyla hemoglobin eksikliði) belirtileridir. Anemi, kan nakli ile baþarý ile tedavi edilir. Kan naklinde verilen alyuvarlar çabucak akciðerlerden oksijen alýp vücuttaki diðer doku ve organlara daðýtýrlar. Böylece yorgunluk ve bitkinlik hali ortadan kalkacak, nefes darlýðý þikayetleri de sonlanacaktýr. Kemoterapiniz sýrasýnda düzenli kan testleri yapýlarak kanýnýzdaki alyuvar sayýsý izlenecek ve eðer gerekirse kan nakli yapýlacaktýr.

Lökositler (Akyuvarlar) enfeksiyonlara karþý koymak için gerekli olan vücudun savaþ hücreleridir. Eðer kandaki akyuvarlarýn sayýsý düþerse enfeksiyonlara karþý duyarlýðýnýzý artýrýr, çünkü mikroplara karþý koyacak yeterli akyuvar kanýnýzda azalmýþtýr. Akyuvarlar, vücudun mikroplara karþý en etkin savunma araçlarýdýr. Kemoterapiniz sýrasýnda mikroplara karþý savunmayý güçlendirmek için antibiyotik takviyesi yapýlýr. Tedaviniz süresince düzenli olarak yapýlan kan testleri ile akyuvar sayýsýnýn düþtüðü tespit edilirse kanýnýza direk olarak damardan antibiyotik verilir. Bazen antibiyotik tedavisi için hastanede kalmanýz da gerekebilir.

Trombositler kanamalarý önleyip pýhtýlaþmaya yardým eden kan hücreleridir. Eðer kandaki trombosit sayýsý düþerse cildinizde çürük ve morluklar oluþur, ufak bir yara ve kesikten dolayý fazla miktarda kanama olabilir.  Kan testlerinde trombosit sayýnýzýn düþük olduðu tespit edilirse trombosit nakli yapýlmasý için bir süre hastanede kalabilirsiniz. Bu kan nakline benzer bir iþlemdir. Bu nakledilen trombositler vücudun pýhtýlaþma sisteminin tekrar saðlýklý çalýþmasýný saðlayacaktýr.

Kemoterapiniz sýrasýnda veya bittikten sonra ateþiniz normalin üzerine çýkarsa, cildinizde herhangi bir çürüme veya normalden fazla bir kanama fark ederseniz hiç vakit kaybetmeden doktorunuza müracaat edin. Kalabalýk yerlerden ve enfeksiyonlu hastalýklarý olan insanlardan uzak durmaya çalýþýn. Temizliðe çok özen gösterin. Özellikle yemeðinizi hazýrlarken ellerinizi yýkayýn. Mümkün olduðunca saðlýklý beslenin. Bol taze meyve, sebze ve salata yiyin. Tüm yiyeceklerinizin iyice piþirilmesine özen gösterin ve dýþarýda yemek yerken dikkatli olun. Hayvanlardan enfeksiyon kapmamaya dikkat edin, özellikle dýþkýlarýndan uzak durun. Bir yerinizi keserseniz kanamayý durdurmak için kesilen bölgeye normalden daha fazla bastýrmanýz gerekir. Kesik gibi sebeplerle oluþan yaraya normal yaradan daha fazla týbbi bakým gösterin. Kendinizi yorgun hissettiðinizde hemen dinlenin.

 

Bazý kemoterapi ilaçlarý aðzýnýzý tahriþ edebilir ve bazen küçük aðýz yaralarý oluþabilir. Eðer bu tip bir yan etki olacaksa genellikle tedaviden 5-10 gün sonra baþlar ve 3-4 hafta sonra tamamen iyileþir. Aðýz yaralarý için gereken aðýz temizliðinizi saðlamazsanýz enfeksiyon kapabilir. Kemoterapide aðýz yaralarý sýk olarak görülür, doktorunuz enfeksiyona karþý koruyucu bir tedavi önerebilir.

Bazý kemoterapi ilaçlarý tat alma duyunuzu deðiþtirebilir. Yiyeceklerin tadý size daha tuzlu, ekþi ve metalik gelebilir. Kemoterapi bitince tat alma duyunuz normale dönecektir. Düzenli olarak sabah akþam ve her yemekten sonra kesinlikle diþlerinizi fýrçalayýn. Yumuþak ve küçük bir fýrça kullanmanýz tahriþ olan aðzýnýza zarar vermez. Kullanýyorsanýz takma diþlerinizi düzenli olarak sabah akþam ve her yemekten sonra kesinlikle aðzýnýzdan çýkararak temizleyin. Eðer diþ macunu aðzýnýzý sýzlatýyor veya diþlerinizi fýrçalarken mideniz bulanýyorsa fýrça ve macun yerine aðýz gargaralarý ve karbonatlý gargara (1 su bardaðý ýlýk suda 1 çay kaþýðý karbonatý karýþtýrarak elde edebilirsiniz) ile aðzýnýzý temizleyin. Her gün diþlerinizi diþ ipi ile temizleyin. Dudaklarýnýzý vazelin veya dudak yaðlarý ile nemlendirin. Alkol, tütün, sarýmsak, soðan, sirke, sýcak ve tuzlu yiyeceklerden sakýnýn. Bunlar aðzýnýzý tahriþ eder. Kolay yutmanýzý saðlamak için sulu yiyecekleri tercih edin. Günde en az iki litre sývý için. Diþleriniz için tedavi ve özellikle çekim gerekiyorsa bunu kemoterapi baþlamadan önce yapýn.

 

Kemoterapi, kanser hücrelerini yok etmek için anti-kanser (sitotoksik) ilaçlarýn kullanýlmasýdýr. Kemoterapi, kimyasal madde (ilaç) ve tedavi kelimelerinin birleþiminden oluþmuþtur. Kemoterapi, kanser tedavisinde, tek baþýna veya cerrahi iþlemle ve/veya radyoterapi ile birlikte uygulanabilir. Size uygulanan kemoterapinin þekli, özellikle kanserin türü, vücudun neresinden baþladýðý, kanser hücrelerinin tipi ve bu hücrelerin ne kadar yayýldýðý gibi bir çok nedenlere baðlýdýr.

 

Kanser, vücut hücrelerinin bir hastalýðýdýr. Normalde, tüm hücreler sistemli ve denetimli bir þekilde bölünür ve kendi kendilerini yenilerler. Kanserde bu olay denetim dýþý kalýr ve hücreler kontrolsüzce bölünerek tümör tabir edilen bir yumru oluþturur veya lösemilerde olduðu gibi çok fazla miktarda kan hücresi ürer.

Bazen kanser hücreleri tümörden ayrýlarak kan dolaþýmý veya lenf damarlarý yoluyla vücudun baþka bir yerine gidebilirler. Kanser hücreleri vücudun baþka bölümlerine ulaþtýðýnda orada yerleþerek yeni tümörler oluþturabilirler. Bunlara metastaz denir. Örneðin akciðer kanseri beyine ulaþarak orada yeni bir tümör oluþturabilir.

Kemoterapi ilaçlarý kana karýþarak tüm vücuttaki kanser hücrelerine ulaþýrlar ve kanser hücresinin kendi kendine bölünmesini ve yenilenmesini engelleyerek etki ederler. Böylece ilaçlardan etkilenen kanser hücreleri zarar görür ve ölürler. Ýlaçlar kanser hücrelerini deðiþik yollarla etkilerler. Eðer birkaç ilaç birden kullanýlýyorsa (kombine kemoterapi), bunlarýn her biri kendi deðiþik etkilerinden dolayý seçilmiþtir. Ancak kemoterapi ilaçlarý vücuttaki normal hücreleri de etkileyebilir ve kimi zaman yan etkilere yol açabilirler. Normal hücreler kanser hücrelerinden farklý olarak süratle kendi kendilerini yenilerler ve tedavi sýrasýnda oluþan yan etkiler tedavi bitiminde ortadan kalkar. Kemoterapi ilaçlarý bazý kanser tiplerinde yüksek oranlarda, bazý tiplerde düþük oranlarda etkilidir. Bu nedenle kemoterapi tedavisi kanseri küçültmek yada yok etmek, yaþamý uzatmak ve belirtileri hafifletmek amaçlý uygulanmaktadýr.

Kemoterapi gören herkeste yan etkiler görülmeyebilir. Kanser tedavileri deðiþik insanlarda deðiþik reaksiyonlar gösterir ve bu reaksiyonlar tedaviden tedaviye deðiþir. Hemen hemen bütün yan etkilerin geçici olduklarýný ve tedavi biter bitmez ortadan kalkacaklarýný bilmeniz sizin için rahatlatýcý olacaktýr.

Aðýz, sindirim sistemi, cilt, saçlar, kemik iliði (kemiðin içindeki yeni kan hücreleri üreten madde) ve üreme hücreleri (kadýn ve erkek yumurtalýk hücreleri) gibi vücudunuzun belli baþlý bölümleri kemoterapiden deðiþik düzeylerde etkilenebilir. Tedavi esnasýnda üzerinde önemle durmanýz gereken konulardan biri de özellikle ideal kilonuzun devam ettirilmesidir. Karaciðer ve diðer sakatat çeþitleri, peynir, deniz ürünleri, çok yapraklý taze yeþil sebzeler, yoðurt, hububat, fýndýk ve fasulye-bakla ve bezelye gibi yiyecekler en uygunudur. Günlük olarak en az iki litre su ve sulu gýdalar almalýsýnýz. Yorgunluk ve halsizlik en sýk görülen yan etkilerden bir tanesidir. Bu durum kesinlikle hastalýðýn ilerlemiþ olduðunun iþareti deðildir, kemoterapi bittikten sonra azalarak kaybolacaktýr. En güzel önlem dinlenmektir. Kemoterapi öncesi ve sonrasý dinlenin ve erken yatýp geç kalkýn.

Kemoterapi yapýlan kiþiler soðuk algýnlýðý ve grip gibi hastalýklara karþý çok hassas olurlar. Bu tip hastalýðý olan kiþilerden uzak durun. Bu gibi hastalýklar durumunda doktorunuz önermedikçe baþka ilaç almayýn.

 

Sindirim sistemi

Bazý kemoterapi ilaçlarýnýn sýklýkla görülen yan etkilerinden biri mide bulantýsý ve bunu izleyen kusmalardýr. Buna raðmen bazý hastalar kemoterapilerinde mide bulantýsý ve kusmadan þikayetçi olmazlar. Kemoterapi enjeksiyonundan birkaç dakika veya birkaç saat sonra bulantý baþlayabilir ve birkaç saat devam edebilir. Çok ender olarak bazý vakalarda bulantýnýn birkaç gün devam ettiði görülmüþtür. Doktorunuz bulantýyý önlemek ve iyileþtirmek için bulantý önleyici bazý ilaçlar önerebilir. Tedaviden 1-2 saat önce ve tedaviden 3 saat sonrasýna kadar bir þey yemeyiniz. Tedaviye baþlamadan 30 dakika kadar önce içeceðiniz hafif tatlandýrýlmýþ soðuk limonata tat alma duyunuzun deðiþmemesini saðlar ve bulantýyý önlemeye yardýmcý olur. Bulantýnýn azalmasý için soðuk veya oda ýsýsýndaki yiyecekleri tercih edin. Her gün az ve sýk yiyin.Bir günlük yiyeceklerinizi az miktarda 5-6 defada alýn ve yiyecekleri iyi çiðneyin. Bulantý hissi ve kemoterapiden kaynaklanan tat alma duyunuzdaki deðiþiklikler iþtah kaybýna yol açabilir. Bazý kemoterapi ilaçlarý sindirim sistemini etkileyerek ishal ve kabýzlýða neden olabilir. Ýshal kemoterapiyi takiben birkaç gün takip edebilir. Ýshal durumunda az posalý, bol proteinli ve kalorili yiyecekleri yemelisiniz. Ýshal ile kaybettiðiniz sývýyý aðýzdan sývý içerek tamamlayýn. Eðer kabýzlýk meydana gelirse, meyve, tahýl, sebze gibi lifli yiyeceklere aðýrlýk vererek bol sývý için. Her gün ayný saatlerde düzenli yemek yemeye çalýþýn ve her yemekte meyve suyu için veya meyve yiyin. Tuvalete gitmeden önce sýcak bir þeyin içilmesi faydalý olabilir. Kuru erik kompostosu ve sýcak içecekler baðýrsak faaliyetlerini canlandýracaktýr.

Saç dökülmesi kemoterapinin en sýk yan etkilerinden birisi olmakla beraber, bazý kemoterapi ilaçlarý hiç saç dökmez veya fark edilmeyecek kadar az miktarda saç döker. Bazýlarý da geçici olarak, bölgesel veya tamamen saç dökülmesine yol açabilir. Saç dökülme miktarý kullanýlan ilaca, dozaja ve hastanýn gösterdiði bireysel reaksiyona baðlýdýr. Bir kýsým ilaçlarda kemoterapi baþladýktan bir veya iki hafta sonra saçlarý dökmek yerine kýrýlmalara yol açar. Genelde saç dökülmesi birkaç hafta sonra görülür, çok ender olarak birkaç gün içinde de baþlayabilir. Vücudunuzdaki tüyler de dökülebilir. Kemoterapi neticesinde dökülen saçlarýnýz tedaviniz tamamlanýr tamamlanmaz tekrar çýkacaktýr.

Tedavi esnasýnda bazý ilaçlar ender olarak deride yaygýn toksik (zararlý) etkiler yapabildiði gibi ilaçlarýn serumla verildiði durumlarda serumun gittiði damarda ve üzerindeki deride de sorunlar yaratabilir. Hatta benzer deðiþimler týrnaklar ve aðýzda da daha ender olarak görülebilir. Eritem adý verilen derideki döküntülü kýrmýzýlýklar genellikle ilaç uygulandýktan 30 dakika veya birkaç saat içerisinde baþlar ve kýsa sürede kaybolur. Bazen su çiçeði þeklinde ve içi sývý dolu kabarcýklar da oluþabilir. Bu belirtiler genellikle iki üç haftalýk sürede tümüyle kaybolur. Eðer bu kabarcýklar iltihaplanýrsa doktorunuz gerekli önlemleri alacaktýr. Bazý ilaçlar daha ender olarak avuç içi veya ayak tabanlarýnda hafif aðrýlý kýzarmalar yapabilir. Tedavi bittikten 5-7 gün sonra bunlar kaybolur. Týrnak dipleri, aðýz içi, serumun gittiði damar üzerinde veya deride yer yer veya yaygýn olarak kara lekeler oluþabilir. Genellikle kemoterapi yapýlmasýndan 2-3 hafta sonra ortaya çýkan bu belirtiler tedavi bittikten sonra 10-12 hafta devam edebilir. Bazý ilaçlar güneþ ýþýnlarýna karþý aþýrý duyarlýlýk ile cildinizi güneþ yanýðý gibi kýzartabilir veya cildiniz kuruyup renk deðiþtirebilir. Ayrýca týrnaklarýnýz daha geç uzayabilir ve týrnaklarda beyaz lekeler oluþabilir.

Kemik iliði kemiðin içinde yer alan ve kan hücreleri üreten maddedir.Üç tip kan hücresi (alyuvar, akyuvar ve trombosit) üretir.

Eritrositler ( Alyuvarlar) vücutta oksijeni taþýyan hemoglobin içerirler. Eðer kandaki alyuvar sayýsý düþerse hemoglobin miktarý da azalacaðýndan kendinizi yorgun ve bitkin hissedersiniz, çünkü vücudunuzda taþýnan oksijen miktarý azalýr ve nefes darlýðýndan da þikayet edebilirsiniz. Tüm bunlar anemi, yani kansýzlýk (kanda alyuvar ve dolayýsýyla hemoglobin eksikliði) belirtileridir. Anemi, kan nakli ile baþarý ile tedavi edilir. Kan naklinde verilen alyuvarlar çabucak akciðerlerden oksijen alýp vücuttaki diðer doku ve organlara daðýtýrlar. Böylece yorgunluk ve bitkinlik hali ortadan kalkacak, nefes darlýðý þikayetleri de sonlanacaktýr. Kemoterapiniz sýrasýnda düzenli kan testleri yapýlarak kanýnýzdaki alyuvar sayýsý izlenecek ve eðer gerekirse kan nakli yapýlacaktýr.

Lökositler (Akyuvarlar) enfeksiyonlara karþý koymak için gerekli olan vücudun savaþ hücreleridir. Eðer kandaki akyuvarlarýn sayýsý düþerse enfeksiyonlara karþý duyarlýðýnýzý artýrýr, çünkü mikroplara karþý koyacak yeterli akyuvar kanýnýzda azalmýþtýr. Akyuvarlar, vücudun mikroplara karþý en etkin savunma araçlarýdýr. Kemoterapiniz sýrasýnda mikroplara karþý savunmayý güçlendirmek için antibiyotik takviyesi yapýlýr. Tedaviniz süresince düzenli olarak yapýlan kan testleri ile akyuvar sayýsýnýn düþtüðü tespit edilirse kanýnýza direk olarak damardan antibiyotik verilir. Bazen antibiyotik tedavisi için hastanede kalmanýz da gerekebilir.

Trombositler kanamalarý önleyip pýhtýlaþmaya yardým eden kan hücreleridir. Eðer kandaki trombosit sayýsý düþerse cildinizde çürük ve morluklar oluþur, ufak bir yara ve kesikten dolayý fazla miktarda kanama olabilir.  Kan testlerinde trombosit sayýnýzýn düþük olduðu tespit edilirse trombosit nakli yapýlmasý için bir süre hastanede kalabilirsiniz. Bu kan nakline benzer bir iþlemdir. Bu nakledilen trombositler vücudun pýhtýlaþma sisteminin tekrar saðlýklý çalýþmasýný saðlayacaktýr.

Kemoterapiniz sýrasýnda veya bittikten sonra ateþiniz normalin üzerine çýkarsa, cildinizde herhangi bir çürüme veya normalden fazla bir kanama fark ederseniz hiç vakit kaybetmeden doktorunuza müracaat edin. Kalabalýk yerlerden ve enfeksiyonlu hastalýklarý olan insanlardan uzak durmaya çalýþýn. Temizliðe çok özen gösterin. Özellikle yemeðinizi hazýrlarken ellerinizi yýkayýn. Mümkün olduðunca saðlýklý beslenin. Bol taze meyve, sebze ve salata yiyin. Tüm yiyeceklerinizin iyice piþirilmesine özen gösterin ve dýþarýda yemek yerken dikkatli olun. Hayvanlardan enfeksiyon kapmamaya dikkat edin, özellikle dýþkýlarýndan uzak durun. Bir yerinizi keserseniz kanamayý durdurmak için kesilen bölgeye normalden daha fazla bastýrmanýz gerekir. Kesik gibi sebeplerle oluþan yaraya normal yaradan daha fazla týbbi bakým gösterin. Kendinizi yorgun hissettiðinizde hemen dinlenin.

 

Bazý kemoterapi ilaçlarý aðzýnýzý tahriþ edebilir ve bazen küçük aðýz yaralarý oluþabilir. Eðer bu tip bir yan etki olacaksa genellikle tedaviden 5-10 gün sonra baþlar ve 3-4 hafta sonra tamamen iyileþir. Aðýz yaralarý için gereken aðýz temizliðinizi saðlamazsanýz enfeksiyon kapabilir. Kemoterapide aðýz yaralarý sýk olarak görülür, doktorunuz enfeksiyona karþý koruyucu bir tedavi önerebilir.

Bazý kemoterapi ilaçlarý tat alma duyunuzu deðiþtirebilir. Yiyeceklerin tadý size daha tuzlu, ekþi ve metalik gelebilir. Kemoterapi bitince tat alma duyunuz normale dönecektir. Düzenli olarak sabah akþam ve her yemekten sonra kesinlikle diþlerinizi fýrçalayýn. Yumuþak ve küçük bir fýrça kullanmanýz tahriþ olan aðzýnýza zarar vermez. Kullanýyorsanýz takma diþlerinizi düzenli olarak sabah akþam ve her yemekten sonra kesinlikle aðzýnýzdan çýkararak temizleyin. Eðer diþ macunu aðzýnýzý sýzlatýyor veya diþlerinizi fýrçalarken mideniz bulanýyorsa fýrça ve macun yerine aðýz gargaralarý ve karbonatlý gargara (1 su bardaðý ýlýk suda 1 çay kaþýðý karbonatý karýþtýrarak elde edebilirsiniz) ile aðzýnýzý temizleyin. Her gün diþlerinizi diþ ipi ile temizleyin. Dudaklarýnýzý vazelin veya dudak yaðlarý ile nemlendirin. Alkol, tütün, sarýmsak, soðan, sirke, sýcak ve tuzlu yiyeceklerden sakýnýn. Bunlar aðzýnýzý tahriþ eder. Kolay yutmanýzý saðlamak için sulu yiyecekleri tercih edin. Günde en az iki litre sývý için. Diþleriniz için tedavi ve özellikle çekim gerekiyorsa bunu kemoterapi baþlamadan önce yapýn.