Bazý insanlar denge problemlerini baþ dönmesi olarak nitelendirirler. Çevrenin dönmediði bu denge bozukluðu bazen iç kulaða baðlý bir problemden dolayý ortaya çýkar. Bazý insanlar ise denge saðlamaktaki zorluklarýný vertigo kelimesiyle açýklarlar. Bu kelime Latince "dönmek" fiilinden gelmektedir. Bu hastalar sýklýkla kendilerinin veya çevrenin döndüðünü söylerler. Vertigo çoðunlukla iç kulak probleminden kaynaklanýr.

Bazý insanlar uçaða bindiklerinde veya arabada bulantý hissederler, hatta bazen kusarlar. Bu duruma taþýt tutmasý denilir. Bir çok insan bu rahatsýzlýðý gemiye bindiði zaman çeker bu yüzden ayný olay olmasýna raðmen buna deniz tutmasý denir. Deniz tutmasý sadece ufak bir rahatsýzlýktýr. Bunun dýþýnda herhangi bir týbbi bozukluðun ifadesi deðildir. Ancak bazen yolcular bu rahatsýzlýktan dolayý çok kýsýtlanabilirler. Çok az bir kýsmýnda da bu rahatsýzlýk yolculuk bitse dahi birkaç gün daha sürmektedir.

Baþ dönmesi (Dizzines, vertigo) ve taþýt tutmasý denge sistemi ile ilgilidir. Uzay araþtýrmacýlarý bu duyguya uzaysal oriantasyon demektedirler. Denge sistemi iç kulaktadýr ve beyine vücudun uzay içinde nerede olduðunu, pozisyonunun yönü, hangi yönde hareket ettiði ve dönüyor mu yoksa sakin durumda mý olduðunu bildirir. Denge duygunuz sinir sisteminin aþaðýda belirtilen bölümleri arasýndaki kompleks iliþkilerle saðlanmaktadýr.

1.Ýç kulak (ayný zamanda labirent adýný da almaktadýr.) hareketin yönünü yani dönüp dönmediðini, ileri veya geri, bir yandan diðer yana ve yukarý veya aþaðýya doðru olduðunu belirler.

2.Gözler vücudun uzay içindeki yerini (baþ aþaðý vs.) ve hareketin yönünü belirler.

3.Eklemlerde ve omurgada bulunan basýnç reseptörleri vücudun hangi parçasýnýn  aþaðýda olduðunu ve neresinin yere deðdiðini belirler.

4.Kaslardaki ve eklemlerdeki algýlama reseptörleri vücudun hangi parçasýnýn hareket ettiðini belirler.

5.Merkezi sinir sistemi (beyin ve omurilik) daha önceki dört sistemden gelen uyarýlarý iþler ve sonuçta koordinasyonu saðlanmýþ bir algýlama ortaya çýkar.

Taþýt tutmasýnýn bulgularý ve baþ dönmesi, merkezi sinir sistemine diðer dört sistemden birbirine zýt mesajlar geldiðinde ortaya çýkmaktadýr. Örnek olarak fýrtýnalý bir günde uçaða bindiðinizi düþünün ve uçaðýnýz hava akýmlarýndan dolayý sallanmaktadýr. Fakat gözleriniz bu hareketi algýlamamaktadýr. Çünkü bütün gördüðünüz uçaðýn içidir. Bunun sonucunda beyniniz birbiriyle uyuþmayan mesajlar almaktadýr. Sizi bundan dolayý uçak tutabilir. Veya bir arabanýn arka koltuðunda oturmuþ kitap okuduðunuzu düþünün. Ýç kulaðýnýz ve deri reseptörleriniz yolculuðun hareketini algýlayacaktýr. Ancak gözleriniz sadece kitabý görecektir. Bu nedenle sizi taþýt tutabilir. Gerçek bir týbbi örnek vermek gerekirse bir darbeden dolayý yalnýzca bir taraftaki iç kulaðýnýzýn hasarlandýðýný düþünün. Hasarlý iç kulak normal iç kulakla ayný mesajlarý göndermez. Bu beyine dönme eylemiyle ilgili yanlýþ bilgi verir. Kiþi vertigodan veya dönüyormuþ hissinden þikayetçi olabilir. Bazen bulantý da görülür.

1.Dolaþým: Dolaþým bozukluklarý baþ dönmesinin en sýk nedenleri arasýndadýr. Eðer beyniniz yeterince kan almazsa baþýnýz dönmeye baþlar. Hemen hemen herkes yatarken aniden ayaða kalktýðýnda birkaç defa hissetmiþtir, ancak bazý insanlar sýk veya kronik nedenlerden ötürü baþ dönmesi þikayetlerinde bulunurlar. Bu arterioskleroz (damar sertliði) dan dolayý olur. Bu rahatsýzlýk çoðunlukla yüksek tansiyon hastalarýnda, þeker hastalarýnda ve kan yaðlarý yüksek olanlarda görülür. Bazen de kalp fonksiyonlarý yetersiz olanlarda veya kansýzlýk þikayeti olanlarda rastlanýr. Bazý ilaçlar özellikle nikotin ve kafein beyne giden kan akýmýný azaltýr. Dietteki çok miktarda tuz da kan akýmýnýn azalmasýna neden olur. Bazen dolaþýmýnda strese, sinirlenmeye veya gerginliðe baðlý olarak bazý bozukluklar olabilir. Eðer iç, kulak yeterince kan alamazsa daha özel bir baþ dönmesi durumu olan vertigo ortaya çýkar. Ýç kulak kan dolaþýmýndaki deðiþikliklere çok hassastýr. Bu yüzden beyin için bahsedilen zayýf kan dolaþýmý durumlarýnýn hepsi iç kulak için de geçerlidir.

2.Yaralanma: Kafatasýnda meydana gelen, iç kulaðý da zedeleyen bir kýrýk sonrasýnda aþýrý,kýsýtlayýcý bir vertigoyla birlikte bulantý ve iþitme kaybý geliþir. Baþ dönmesi birkaç hafta sürer. Bu süre içinde normal taraf yavaþ yavaþ karþý tarafýn fonksiyonlarýný üstlenir.

3.Enfeksiyon: Virüslerden örneðin soðuk algýnlýðýna neden olanlar iç kulaðý ve onun beyinle olan sinir baðlantýlarýný etkileyebilirler. Bu kötü bir vertigoya neden olurken iþitme genellikle etkilenmez. Buna raðmen bakteriler sonucunda oluþan enfeksiyonlarda hem denge hemde iþitme fonksiyonlarýnýn bozulmasýna neden olur. Baþ dönmesinin þiddeti ve iyileþme zamaný kýrýklarda olduðu gibidir.

4.Allerji: Bazý insanlar allerjik olduklarý besinlerle veya havadaki parçacýklarla karþýlaþtýklarýnda baþ dönmesi veya vertigo ile karþýlaþabilirler.

5.Nörolojik hastalýklar: Multipl Skleroz, sifiliz, tümör gibi sinir sistemini etkileyen hastalýklar dengenin bozulmasýna neden olur. Bunlar nadir nedenler olmasýna raðmen doktorunuz muayene sýrasýnda bunlarý da düþünecektir.

1.Her zaman vücudunuzun hareketinin iç kulaðýnýz ve gözleriniz tarafýndan ayný þekilde algýlanabileceði bir yerde oturun. Örnek olarak arabanýn ön tarafýnda oturup uzak manzaralara bakabilirsiniz veya geminin güvertesi ne çýkýp ufku izleyebilirsiniz yada uçakta cam kenarýnda oturup dýþarýyý seyredebilirsiniz. Uçak yolculuklarýn da hareketin en az olduðu kanat üstüne denk gelen koltuklarý tercih edin.

2.Eðer araba sizi tutuyorsa kitap okumayýn yada zýt yöndeki koltuklara oturmayýn.

3.Araç tutmasý olan bir baþka yolcuyla konuþmayýn veya onu izlemeyin.

4.Yolculuktan hemen önce yada yolculuk sýrasýnda keskin kokulardan, baharatlý ve yaðlý yiyeceklerden uzak durun. Araþtýrmalar halk arasýnda yaygýn olarak kullanýlan formüllerin etkinliðini bilimsel olarak kanýtlayamamýþtýr.

5.Doktorunuz tarafýndan tavsiye edilen ilaçlardan birini yolculuðunuzdan önce alýn. Bu ilaçlardan bazýlarý reçetesiz olarak da satýn alýnabilir. Sakinleþtirici veya sinir sistemini etkileyen ilaçlar için doktorunuzun reçetesi gerekir. Bazýlarý hap veya fitil þeklindedir bazýlarý ise (scopolamine) kulak arkasýna yapýþtýrýlabilen bantlar þeklindedir.

Þunu hatýrlayýn: Baþ dönmesi ve araç tutmasý olaylarýnýn büyük çoðunluðu hafiftir ve kiþi bunu kendi kendine tedavi edebilir. Ancak aðýr veya giderek daha da aðýrlaþan vakalar Kulak Burun Boðaz, denge ve sinir sistemi konusunda uzman bir doktor tarafýndan takip edilmelidir.

Doktorunuz baþ dönmesini tarif etmenizi isteyecektir. Bunun bir göz kararmasý mý yoksa bir hareket hissi mi olduðunu, ne kadar sürdüðünü, iþitme kaybý veya bulantý ve kusma olup olmadýðýný soracaktýr. Hangi durumlarýn baþ dönmesi oluþturduðu da sorulabilir. Genel durumunuz, ilaç alýp almadýðýnýz, kafa travmasý, son zamanlarda geçirilmiþ bir enfeksiyon, ve kulaðýnýzla, sinir sisteminizle ilgili birçok soruya cevap vermek durumunda olabilirsiniz. Doktorunuz kulaðýnýzý, burnunuzu ve boðazýnýzý muayene ettikten sonra sinir sistemiyle ilgili bazý testler yapacaktýr. Ýç kulak hem iþitme hem de dengeyle ilgili olduðu için dengedeki bir bozukluk iþitmeyi de etkileyecek veya bunun tersi olacaktýr. Bu nedenle doktorunuz iþitme testi (odiogram) isteyebilir. Bazý durumlarda kafatasýnýzýn röntgenini, tomografisini veya manyetik rezonans ile görüntülenmesini veya iç kulaðýnýzý uyarmak için kullanýlan sýcak veya soðuk sudan sonra göz hareketlerinizi izleyecek bir test (elektronistagmografi - ENG) isteyebilir. Bazý durumlarda da kalbinizin deðerlendirilmesini veya bazý kan testlerini önerebilir. Her hasta için her test gerekmemektedir. Doktorunuzun kararý hangi testlerin gerekli olduðunu belirleyecektir. Benzer olarak önerilen tedavi de konulan teþhis ile iliþkili olacaktýr.

1.Ani pozisyon deðiþikliklerinden kaçýnýn. Örnek olarak yatar durumdan aniden ayaða kalkmayýn veya bir taraftan diðerine ani olarak dönmeyin.

2.Aþýrý kafa hareketlerinden (özellikle yukarý bakmak) veya hýzlý baþ hareketlerinden kaçýnýn.

3.Dolaþýmý bozacak (nikotin, kafein ve tuz) ürünlerinin kullanýmýný azaltýn.

4.Baþ dönmenize neden olan stresden, sinirlilikden uzak durun ve allerjiniz olan maddelere maruz kalmamaya çalýþýn.

5.Baþ dönmeniz olduðunda araba kullanmak tehlikeli alet kullanmak veya merdiven týrmanmak gibi zarar verebilecek aktivitelerden uzak durun.

 

Bir doktor ataklarýnýzýn sýklýðýný, süresini, ciddiyetini ve karakterinin hikayesini deðerlendirdikten sonra iþitme kaybýnýzýn süresini, deðiþip deðiþmediðini, çýnlama veya dolgunluk hissinizin olup olmadýðýný, bunun tek veya çift taraflý olup olmadýðýný belirleyecektir. Size geçmiþte frengi, kýzamýk veya diðer ciddi enfeksiyonlarý geçirip geçirmediðiniz, gözünüzde bir iltihap olup olmadýðý, baðýþýklýk sisteminde bozukluk veya allerjinizin olup olmadýðý veya geçmiþte bir kulak ameliyatý geçirip geçirmediðiniz sorulabilir. Genel saðlýðýnýz, þeker hastalýðýnýz, tansiyonunuz, yüksek kolesterolünüz, guatrýnýzýn, nörolojik veya duygusal problemlerinizin olup olmadýðý da sorulabilir. Bazý durumlarda bu problemlere yönelik testler yapýlabilir. Kulak ve baþ boyunun diðer yapýlarýnýn fizik muayenesi ataklar haricinde normaldir.

Ýþitme testi olan Odiometrik muayene, etkilenen kulaktaki iþitme kaybýný gösterir. Etkilenen kulakta konuþma ayýrt etme yeteneði (hastanýn “git “ ve “bit “ gibi benzer kelimeler arasýnda ayýrým yapamamasý.) etkilenmiþ olabilir. Denge fonksiyonunu deðerlendirmek için ENG (elektronistagmografi) uygulanabilir. Bu karanlýk bir odada yapýlýr. Kayýt elektrotlarý göze yakýn yerleþtirilir. Elektrodlardan çýkan kablolar kalp monitörüne benzeyen bir makineye baðlanýr. Sýcak ve soðuk su, yada hava yavaþça her iki kulak kanalýna uygulanýr. Göz ve kulak, sinir sistemi sayesinde birlikte çalýþtýklarý için denge sistemi ölçümünde göz hareketlerinin ölçümü kullanýlýr. Hastalarýn yaklaþýk %50 sinde etkilenen kulakta denge fonksiyonu azalmýþtýr. Denge sistemini deðerlendirmek için rotasyon testi veya denge düzlemi gibi diðer denge testleri de uygulanabilir.

Elektrokokleografi (EcoG) bazý Meniere hastalarýnda iç kulaktaki artmýþ sývý basýncýný gösterebilir. Ýþitsel beyin kökü cevabý(ABR)iþitme siniri ve beyin yollarýnýn bilgisayarlý testidir.

BT (bilgisayarlý tomografi ) ve MRI (manyetik rezonans görüntülemesi) iþitme ve denge siniri üzerinde meydana gelen tümörü belirlemek için gerekebilir. Bu tümörler nadirdir ancak Meniere’e benzer semptomlara sebep olurlar.

Az tuzlu diyet ve bir diüretik (suyu vücuttan atýlýmýný saðlayan ilaç ) Meniere hastalarýnda atak sýklýðýný azaltabilir. Diüretikten tam verim alabilmek için tuzu kýsýtlamanýz ve ilacýnýzý belirtildiði þekilde düzenli almanýz çok önemlidir.

Kafein, sigara ve alkolden uzak durun! Düzenli uyuyun ve iyi beslenin. Fiziksel olarak aktif olun ama gereksiz yorgunluklardan kaçýnýn. Meniere hastalýðýnda stres, baþ dönmesi ve kulak çýnlamasýna sebep olabilir. Stres den uzak durun.

Eðer uyarmaksýzýn baþ dönmeniz olursa, araç kullanmayýn çünkü araç kontrolündeki baþarýsýzlýðýnýz, siz ve diðerleri için tehlikeli olabilir. Güvenlik için yüzmeden, merdivenlerden, yapý iskelelerinden vazgeçmeniz gerekebilir.

Eðer baþ dönmesi ataklarý konservatif çözümlerle kontrol edilemiyorsa ve ataklar günlük iþleri kýsýtlýyorsa aþaðýdaki cerrahi iþlemlerden biri tavsiye edilebilir:

1) Endolenfatik þant (iç kulak sývýsýnýn boþaltýlmasý) veya dekompresyon (basýncýn azaltýlmasý) iþlemi iþitmeyi koruyan bir kulak ameliyatýdýr. Vakalarýn 1/2-1/3’ünde baþ dönmesi ataklarýnýn kontrolu saðlanýr. Ancak hiçbir hastada bu kontrol kalýcý deðildir. Diðer iþlemlere kýyasla daha kýsa sürer.

2) Vestibüler nörektomi denge sinirinin iç kulaðý terkedip beyine girdiði yerde kesilmesi iþlemidir. Baþ dönmesi ataklarýn büyük bir kýsmý bu ameliyatla tedavi edilebilir ve vakalarýn çoðunda iþitme korunulur.

3) Labirentektomi ve iþitme sinirinin kesilmesi : Bir tarafýn iç kulaðndaki iþitme ve denge mekanizmalarýnýn harap edilmesidir. Meniere hastasýnýn etkilenmiþ olduðu kulaðý çok az duyuyorsa bu yöntem tercih edilebilir. Genellikle baþ dönmesi ataklarý kontrol altýna alýnýr.

Diðer ameliyatlar ve tedaviler de bazý durumlarda tavsiye edilebilir. Cerrahi tedavi gerekli görülüyorsa, cerrahýnýzla riskleri ve kazanacaklarýnýzý tartýþmalýsýnýz. Her ne kadar Meniere hastalýðýnýn tedavisi yoksa da hemen hemen her vakada baþ dönmesi kontrol altýna alýnabilir.