x
Genel Bilgiler
Giriş
Over Kanseri
Overler, kadýn vücudunda alt karýn bölgesinde uterusun her iki yanýnda yer alan badem büyüklüðünde bir çift organdýr. Görevi yumurta üretmek ve östrojen ve progesteron gibi kadýn hormonu salgýlamaktýr. Bu hormonlar memeleri, vücut þeklini ve vücut kýllarýný kontrol eder, ayný zamanda adet dönemini ve gebeliði ayarlar. Her adet (menstrüasyon) periyodunda, yumurtalýklardan birisinden bir yumurta atýlýr. Bu yumurta, overlerden uterusa fallop tüpü adý verilen bir kanal aracýlýðý ile ulaþýr. Orada döllenirse, gebelik oluþur; döllenmezse, adet kanamasý baþlar. Menopozda yumurtalýklarýn yeni yumurta üretmesi durur, kadýn hormonlarýnýn üretimi azalýr.
Yumurtalýk kanseri
Yumurtalýk kanseri kadýn üreme organlarýnda görülen kanser türlerinden biri olup en zor tedavi edilenidir. Jinekolojik kanserler arasýnda en sýk ölüme neden olandýr. Çoðunlukla yumurtalýklarýn yüzey tabakasýndan geliþir. Genelde baþlangýç aþamasýnda hiçbir belirti olmazken, hastalýðýn son aþamasýndaki belirtiler karýn þiþliði ve alt karýn aðrýlarýdýr. Yumurtalýk kanserinin tedavisine geç baþlanmasýndaki önemli bir neden olarak, baþladýðýnda önemli bir þikâyete neden olmamasý gösterilir. Hastalýk erken teþhis edildiði takdirde hayatta kalma oraný yüksektir. Daha ziyade menopoz sonrasý görülmekle birlikte, her yaþta oluþabilmektedir.
Yumurtalýk kanseri risk faktörleri
Yumurtalýk kanseri nedenleri iyi bilinmemektedir. Kanser geliþen hastalarda her zaman nedeni açýklamak mümkün olmayabilir ancak çalýþmalara göre bazý faktörler artmýþ veya azalmýþ risk ile iliþkilidir. Birinci derece yakýn akrabasýnda (anne, kýz kardeþ, kendi kýzý) yumurtalýk kanseri olan bireyler, ailesinde ya da kendisinde kalýn baðýrsak, meme ve rahim kanseri olan hastalar risk altýndadýr. Özellikle erken yaþlarda izlenen yumurtalýk ve meme kanserleri genellikle ailesel yatkýnlýk nedeniyledir. Bu tür hastalarda genetik danýþmanlýk oldukça önemlidir. Hatalý genler yumurtalýk kanseri riskini arttýrýrlar. Vakalarýn % 5 ile 10 arasýndaki kýsmý aileseldir. Bunlardan bazýlarý tip 2 Lynch Sendromu ve BRCA1 (17q21 kromozomu) geninin mutasyonu olarak bilinir. Beyaz ýrkta, hiç doðum yapmamýþ ve kýsýr olan hastalarda, kýsýrlýk tedavisi alanlarda daha fazla izlenir. Ýleri yaþlarda özellikle 55 yaþ üzeri kadýnlarda risk fazladýr. Çok doðum yapan, bebeklerini emziren anneler, doðum kontrol hapý kullananlar, rahmi alýnmýþ veya tüpleri baðlanmýþ hastalar daha az risk altýndadýr. Diyetin etkisi, A ve C vitamin eksikliði, hayvansal gýda aðýrlýklý beslenme ve obezite ile iliþki net deðildir.
Evreleme
Yumurtalýk kanserinde evreleme cerrahi olarak yapýlýr; yani yumurtalýk kanserlerinin yaygýnlýðý, hastalýðýn þiddeti ameliyat yapýldýktan sonra asýl olarak belirlenir. Yumurtalýk kanseri ameliyatlarý bu konuda uzmanlaþmýþ jinekolog onkologlar tarafýndan yapýlmaktadýr.
Ameliyat sýrasýnda önce karýn sývýsýndan örnek alýnýr. Daha sonra karýn boþluðu, iç organlar gözle ve elle incelenir. Omentum adý verilen karýn boþluðundaki organlarý çevreleyen yað dokusu çýkartýlýr. Operasyon sýrasýnda cerrahýn kararýna göre rahim, tüpler, yumurtalýklar, karýn zarý alýnýr. Tümör dokusu mümkün olduðunca çýkartýlýr. Eðer sadece tek yumurtalýkta ise o yumurtalýk çýkartýlýr. Hastanýn yaþý genç ise diðer yumurtalýktan parça alýnýr ve ameliyat esnasýnda patolojik incelemeye tabii tutulur. Eðer yumurtalýkta da tutulum varsa rahim ve yumurtalýklar tamamen çýkartýlýr. Ameliyatta evreleme ile beraber karýn boþluðundaki büyük damarlar çevresindeki lenf bezelerinin mümkün olan en fazla sayýda çýkartýlmasý tümör hücre yükünün azaltýlmasý açýsýndan da katký saðlar.
Stage I – sadece bir overe veya iki overe sýnýrlý
IA – tek overde sýnýrlý, kapsül intakt, over yüzeyinde tümör yok ve periton sývýsýnda malign hücre yok
IB – her iki overde, kapsül intakt, over yüzeyinde tümör yok ve periton sývýsýnda malign hücre yok
IC – overlere sýnýrlý tümör- kapsül yýrtýlmýþ, over yüzeyinde tümör var veya pozitif yýkama sývýsý var
Stage II – pelvik yayýlýmlar ve implantlar
IIA - uterus veya fallop tüplerine uzaným veya implantlar; negatif yýkama sývýsý
IIB – diðer pelvik organlara uzaným veya implantlar; negatif yýkama sývýsý
IIC – pelvik yayýlým veya implant ile pozitif peritoneal yýkama
Stage III – pelvis dýþýnda mikroskobik peritoneal implantlar; veya pelvise sýnýrlý ince barsak veya omentum tutulumu
IIIA - mikroskobik peritoneal metastaz
IIIB - 2cm den küçük mikroskobik peritoneal metastaz
IIIC - > 2 cm peritoneal metastaz veya lenf nodu metastazý
Stage IV – uzak metastaz veya peritoneal kavite dýþýna met.
Para-aortik lenf nodu metastazý bölgesel lenf nodu metastazý sayýlýr ve evre IIIC olarak kabul edilir.
x
x
Yakınmalar
Her yumurtalýk kanserinde belirgin bir þikâyet izlenmeyebilir. Kanser ilerledikçe belirti ve bulgular gözlenir. Kanser, þikâyete yol açana kadar çok ilerlemiþ olabilmektedir. Karýnda basýnç ve baský hissi, alt karýnda ayaklarda aðrý, karýnda þiþlik, gaz, iþtah azalmasý veya tokluk hissi gibi þikâyetler olabilir. Bulantý, kusma, kabýzlýk ve ishal, hazýmsýzlýk olabilir. Nadiren de olsa over tümöründen bazý hormonlarýnýn salgýlanmasýna baðlý olarak erken yaþta adet görme, adet düzensizliði veya kýllanma geliþebilir. Çoðu olguda karýnda sývý (asit) birikir. Karnýn içinde sývý birikmesi þiþkinliðe, akciðer yapraklarý arasýnda sývý birikmesi ise nefes darlýðýna yol açabilir. Yorgunluk, halsizlik ve bitkinlik gibi genel þikâyetlerde izlenebilir.
x
Laboratuvar testleri
Yumurtalýk kanserinde taný
Yumurtalýklar kasýklarýn iç tarafýnda olduðundan, erken dönemde yumurtalýk kanserinin teþhisi oldukça zordur. Kadýn doðum uzmaný tarafýndan hasta muayene edilir. Hastanýn þikâyetleri, þikâyetlerin oluþ zamaný ve þiddeti deðerlendirilir. Hastanýn yakýn akrabalarýnda olan hastalýklar ve kanser öyküsü sorgulanýr. Yumurtalýk kanseri düþünülen hastalarda aile öyküsü dikkatli alýnmalý, iyi bir sistemik ve jinekolojik muayene yapýlmalýdýr. Hiçbir þikâyeti olmayan kadýnlarda tarama amaçlý bir test yoktur. Ayrýca ultrasonografi tetkiki ile yumurtalýklar incelenir. Buna ek olarak yumurtalýk kanseri göstergesi olarak CA-125 adlý bir belirtece kanda bakýlýr. Bu belirteç ayný zamanda tedavi sonrasý takipler sýrasýnda da kullanýlýr. Ancak bu belirteç yumurtalýðýn enfeksiyon, kist gibi selim hastalýklarýnda da yükselebilir. Hastalýðýn tanýsýnda ve yaygýnlýðýný belirlemede MR / CT gibi görüntüleme yöntemleri kullanýlabilir. Bu hastalarda yapýlan muayene, ultrasonografik inceleme ve MR da, batýn içerisinde kitle ve asit saptanabilir. Karýn içerisinde düzensiz sýnýrlý, hareketsiz, sert, çift taraflý ve büyük kitle saptandýðýnda kanser olasýlýðý yüksektir.
Jinekolojik muayene ve ultrasonografik inceleme sýrasýnda yumurtalýkta deðiþik büyüklükte kitle saptanabilir ancak kesin kanser tanýsý sadece yumurtalýktan alýnan bir doku örneðinin veya karýnda sývýsý olan hastalarda sývý örneðinin patolog tarafýndan incelenmesi sonucunda konur. Karnýn taný koymak amacýyla açýlarak þüpheli bölgelerden biyopsi alýnmasý için yapýlan ameliyata eksploratif laparotomi adý verilir. Bu iþlem daha küçük kesilerle laparoskopi denilen kameralý cihazlar yardýmýyla da yapýlabýlir. Ameliyat sýrasýnda þüpheli alanlardan alýnan örnek operasyon sýrasýnda da patolog tarafýndan incelenir.
x
Medikal tedaviler
Kanserin evresi, tipi, yaygýnlýðý, hastanýn yaþý ve genel durumu tedavi þeklini etkilemektedir. Yumurtalýk kanserlerinde esas tedavi þekli cerrahidir. Hastalarýn sað kalým þansýný artýrmak için tümör dokusu mümkün olduðunca çýkartýlýr, tümör yükü azaltýlýr. Yumurtalýk kanserinin klasik tedavisi cerrahi ve ardýndan yapýlan kemoterapi tedavisidir. Tümörü ortadan kaldýrmadan kemoterapi ile baþarýlý sonuç elde edilme olasýlýðý azdýr. Bununla beraber çoðu olguda cerrahi tedavi sonrasý kemoterapi uygulamak gerekir. Bazý durumlarda hastanýn þikâyetlerini gidermek için radyoterapi de uygulanabilir
x
Semptom ve Yakýnmalar
Her yumurtalýk kanserinde belirgin bir þikâyet izlenmeyebilir. Kanser ilerledikçe belirti ve bulgular gözlenir. Kanser, þikâyete yol açana kadar çok ilerlemiþ olabilmektedir. Karýnda basýnç ve baský hissi, alt karýnda ayaklarda aðrý, karýnda þiþlik, gaz, iþtah azalmasý veya tokluk hissi gibi þikâyetler olabilir. Bulantý, kusma, kabýzlýk ve ishal, hazýmsýzlýk olabilir. Nadiren de olsa over tümöründen bazý hormonlarýnýn salgýlanmasýna baðlý olarak erken yaþta adet görme, adet düzensizliði veya kýllanma geliþebilir. Çoðu olguda karýnda sývý (asit) birikir. Karnýn içinde sývý birikmesi þiþkinliðe, akciðer yapraklarý arasýnda sývý birikmesi ise nefes darlýðýna yol açabilir. Yorgunluk, halsizlik ve bitkinlik gibi genel þikâyetlerde izlenebilir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Kanserin evresi, tipi, yaygýnlýðý, hastanýn yaþý ve genel durumu tedavi þeklini etkilemektedir. Yumurtalýk kanserlerinde esas tedavi þekli cerrahidir. Hastalarýn sað kalým þansýný artýrmak için tümör dokusu mümkün olduðunca çýkartýlýr, tümör yükü azaltýlýr. Yumurtalýk kanserinin klasik tedavisi cerrahi ve ardýndan yapýlan kemoterapi tedavisidir. Tümörü ortadan kaldýrmadan kemoterapi ile baþarýlý sonuç elde edilme olasýlýðý azdýr. Bununla beraber çoðu olguda cerrahi tedavi sonrasý kemoterapi uygulamak gerekir. Bazý durumlarda hastanýn þikâyetlerini gidermek için radyoterapi de uygulanabilir
Giriþ
Over Kanseri
Overler, kadýn vücudunda alt karýn bölgesinde uterusun her iki yanýnda yer alan badem büyüklüðünde bir çift organdýr. Görevi yumurta üretmek ve östrojen ve progesteron gibi kadýn hormonu salgýlamaktýr. Bu hormonlar memeleri, vücut þeklini ve vücut kýllarýný kontrol eder, ayný zamanda adet dönemini ve gebeliði ayarlar. Her adet (menstrüasyon) periyodunda, yumurtalýklardan birisinden bir yumurta atýlýr. Bu yumurta, overlerden uterusa fallop tüpü adý verilen bir kanal aracýlýðý ile ulaþýr. Orada döllenirse, gebelik oluþur; döllenmezse, adet kanamasý baþlar. Menopozda yumurtalýklarýn yeni yumurta üretmesi durur, kadýn hormonlarýnýn üretimi azalýr.
Yumurtalýk kanseri
Yumurtalýk kanseri kadýn üreme organlarýnda görülen kanser türlerinden biri olup en zor tedavi edilenidir. Jinekolojik kanserler arasýnda en sýk ölüme neden olandýr. Çoðunlukla yumurtalýklarýn yüzey tabakasýndan geliþir. Genelde baþlangýç aþamasýnda hiçbir belirti olmazken, hastalýðýn son aþamasýndaki belirtiler karýn þiþliði ve alt karýn aðrýlarýdýr. Yumurtalýk kanserinin tedavisine geç baþlanmasýndaki önemli bir neden olarak, baþladýðýnda önemli bir þikâyete neden olmamasý gösterilir. Hastalýk erken teþhis edildiði takdirde hayatta kalma oraný yüksektir. Daha ziyade menopoz sonrasý görülmekle birlikte, her yaþta oluþabilmektedir.
Yumurtalýk kanseri risk faktörleri
Yumurtalýk kanseri nedenleri iyi bilinmemektedir. Kanser geliþen hastalarda her zaman nedeni açýklamak mümkün olmayabilir ancak çalýþmalara göre bazý faktörler artmýþ veya azalmýþ risk ile iliþkilidir. Birinci derece yakýn akrabasýnda (anne, kýz kardeþ, kendi kýzý) yumurtalýk kanseri olan bireyler, ailesinde ya da kendisinde kalýn baðýrsak, meme ve rahim kanseri olan hastalar risk altýndadýr. Özellikle erken yaþlarda izlenen yumurtalýk ve meme kanserleri genellikle ailesel yatkýnlýk nedeniyledir. Bu tür hastalarda genetik danýþmanlýk oldukça önemlidir. Hatalý genler yumurtalýk kanseri riskini arttýrýrlar. Vakalarýn % 5 ile 10 arasýndaki kýsmý aileseldir. Bunlardan bazýlarý tip 2 Lynch Sendromu ve BRCA1 (17q21 kromozomu) geninin mutasyonu olarak bilinir. Beyaz ýrkta, hiç doðum yapmamýþ ve kýsýr olan hastalarda, kýsýrlýk tedavisi alanlarda daha fazla izlenir. Ýleri yaþlarda özellikle 55 yaþ üzeri kadýnlarda risk fazladýr. Çok doðum yapan, bebeklerini emziren anneler, doðum kontrol hapý kullananlar, rahmi alýnmýþ veya tüpleri baðlanmýþ hastalar daha az risk altýndadýr. Diyetin etkisi, A ve C vitamin eksikliði, hayvansal gýda aðýrlýklý beslenme ve obezite ile iliþki net deðildir.
Evreleme
Yumurtalýk kanserinde evreleme cerrahi olarak yapýlýr; yani yumurtalýk kanserlerinin yaygýnlýðý, hastalýðýn þiddeti ameliyat yapýldýktan sonra asýl olarak belirlenir. Yumurtalýk kanseri ameliyatlarý bu konuda uzmanlaþmýþ jinekolog onkologlar tarafýndan yapýlmaktadýr.
Ameliyat sýrasýnda önce karýn sývýsýndan örnek alýnýr. Daha sonra karýn boþluðu, iç organlar gözle ve elle incelenir. Omentum adý verilen karýn boþluðundaki organlarý çevreleyen yað dokusu çýkartýlýr. Operasyon sýrasýnda cerrahýn kararýna göre rahim, tüpler, yumurtalýklar, karýn zarý alýnýr. Tümör dokusu mümkün olduðunca çýkartýlýr. Eðer sadece tek yumurtalýkta ise o yumurtalýk çýkartýlýr. Hastanýn yaþý genç ise diðer yumurtalýktan parça alýnýr ve ameliyat esnasýnda patolojik incelemeye tabii tutulur. Eðer yumurtalýkta da tutulum varsa rahim ve yumurtalýklar tamamen çýkartýlýr. Ameliyatta evreleme ile beraber karýn boþluðundaki büyük damarlar çevresindeki lenf bezelerinin mümkün olan en fazla sayýda çýkartýlmasý tümör hücre yükünün azaltýlmasý açýsýndan da katký saðlar.
Stage I – sadece bir overe veya iki overe sýnýrlý
IA – tek overde sýnýrlý, kapsül intakt, over yüzeyinde tümör yok ve periton sývýsýnda malign hücre yok
IB – her iki overde, kapsül intakt, over yüzeyinde tümör yok ve periton sývýsýnda malign hücre yok
IC – overlere sýnýrlý tümör- kapsül yýrtýlmýþ, over yüzeyinde tümör var veya pozitif yýkama sývýsý var
Stage II – pelvik yayýlýmlar ve implantlar
IIA - uterus veya fallop tüplerine uzaným veya implantlar; negatif yýkama sývýsý
IIB – diðer pelvik organlara uzaným veya implantlar; negatif yýkama sývýsý
IIC – pelvik yayýlým veya implant ile pozitif peritoneal yýkama
Stage III – pelvis dýþýnda mikroskobik peritoneal implantlar; veya pelvise sýnýrlý ince barsak veya omentum tutulumu
IIIA - mikroskobik peritoneal metastaz
IIIB - 2cm den küçük mikroskobik peritoneal metastaz
IIIC - > 2 cm peritoneal metastaz veya lenf nodu metastazý
Stage IV – uzak metastaz veya peritoneal kavite dýþýna met.
Para-aortik lenf nodu metastazý bölgesel lenf nodu metastazý sayýlýr ve evre IIIC olarak kabul edilir.
Semptom ve Yakýnmalar
Her yumurtalýk kanserinde belirgin bir þikâyet izlenmeyebilir. Kanser ilerledikçe belirti ve bulgular gözlenir. Kanser, þikâyete yol açana kadar çok ilerlemiþ olabilmektedir. Karýnda basýnç ve baský hissi, alt karýnda ayaklarda aðrý, karýnda þiþlik, gaz, iþtah azalmasý veya tokluk hissi gibi þikâyetler olabilir. Bulantý, kusma, kabýzlýk ve ishal, hazýmsýzlýk olabilir. Nadiren de olsa over tümöründen bazý hormonlarýnýn salgýlanmasýna baðlý olarak erken yaþta adet görme, adet düzensizliði veya kýllanma geliþebilir. Çoðu olguda karýnda sývý (asit) birikir. Karnýn içinde sývý birikmesi þiþkinliðe, akciðer yapraklarý arasýnda sývý birikmesi ise nefes darlýðýna yol açabilir. Yorgunluk, halsizlik ve bitkinlik gibi genel þikâyetlerde izlenebilir.
Laboratuvar testleri, özel testler
Yumurtalýk kanserinde taný
Yumurtalýklar kasýklarýn iç tarafýnda olduðundan, erken dönemde yumurtalýk kanserinin teþhisi oldukça zordur. Kadýn doðum uzmaný tarafýndan hasta muayene edilir. Hastanýn þikâyetleri, þikâyetlerin oluþ zamaný ve þiddeti deðerlendirilir. Hastanýn yakýn akrabalarýnda olan hastalýklar ve kanser öyküsü sorgulanýr. Yumurtalýk kanseri düþünülen hastalarda aile öyküsü dikkatli alýnmalý, iyi bir sistemik ve jinekolojik muayene yapýlmalýdýr. Hiçbir þikâyeti olmayan kadýnlarda tarama amaçlý bir test yoktur. Ayrýca ultrasonografi tetkiki ile yumurtalýklar incelenir. Buna ek olarak yumurtalýk kanseri göstergesi olarak CA-125 adlý bir belirtece kanda bakýlýr. Bu belirteç ayný zamanda tedavi sonrasý takipler sýrasýnda da kullanýlýr. Ancak bu belirteç yumurtalýðýn enfeksiyon, kist gibi selim hastalýklarýnda da yükselebilir. Hastalýðýn tanýsýnda ve yaygýnlýðýný belirlemede MR / CT gibi görüntüleme yöntemleri kullanýlabilir. Bu hastalarda yapýlan muayene, ultrasonografik inceleme ve MR da, batýn içerisinde kitle ve asit saptanabilir. Karýn içerisinde düzensiz sýnýrlý, hareketsiz, sert, çift taraflý ve büyük kitle saptandýðýnda kanser olasýlýðý yüksektir.
Jinekolojik muayene ve ultrasonografik inceleme sýrasýnda yumurtalýkta deðiþik büyüklükte kitle saptanabilir ancak kesin kanser tanýsý sadece yumurtalýktan alýnan bir doku örneðinin veya karýnda sývýsý olan hastalarda sývý örneðinin patolog tarafýndan incelenmesi sonucunda konur. Karnýn taný koymak amacýyla açýlarak þüpheli bölgelerden biyopsi alýnmasý için yapýlan ameliyata eksploratif laparotomi adý verilir. Bu iþlem daha küçük kesilerle laparoskopi denilen kameralý cihazlar yardýmýyla da yapýlabýlir. Ameliyat sýrasýnda þüpheli alanlardan alýnan örnek operasyon sýrasýnda da patolog tarafýndan incelenir.
Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
Kanserin evresi, tipi, yaygýnlýðý, hastanýn yaþý ve genel durumu tedavi þeklini etkilemektedir. Yumurtalýk kanserlerinde esas tedavi þekli cerrahidir. Hastalarýn sað kalým þansýný artýrmak için tümör dokusu mümkün olduðunca çýkartýlýr, tümör yükü azaltýlýr. Yumurtalýk kanserinin klasik tedavisi cerrahi ve ardýndan yapýlan kemoterapi tedavisidir. Tümörü ortadan kaldýrmadan kemoterapi ile baþarýlý sonuç elde edilme olasýlýðý azdýr. Bununla beraber çoðu olguda cerrahi tedavi sonrasý kemoterapi uygulamak gerekir. Bazý durumlarda hastanýn þikâyetlerini gidermek için radyoterapi de uygulanabilir