Kan Yaðlarý Nelerdir?

Kan Yaðlarýnýn Düzeyi Ne Olmalý?

Kolesterolümüz Yüksekse Ne Yapmalýyýz?

Neler Yiyelim? Nelerden Kaçýnalým?

Kan yaðlarý esas olarak 2 çeþittir:

Kolesterol

Trigliserid

Kolesterol, normalde her insanýn kanýnda bulunan ve hücre zarlarý ile bazý hormonlarýn yapýmýnda kullanýlan bir maddedir. Büyüme ve geliþmeyi saðlar. Kolesterol büyük oranda vücutta üretilir, az bir kýsmý ise dýþarýdan besinler yolu ile alýnýr. Kolesterol tüm hayvansal besin ve yaðlarda (et, süt, tereyaðý vb.) bulunurken, bitkisel besin ve bitkisel yaðlarda (meyve, sebze, tahýl vb.) bulunmaz.

Kolesterolün bir parçasý olan LDL kolesterol, kanda kolesterolü taþýyan esas maddedir. LDL kolesterol oranýnýn yüksek olmasý tehlikelidir, kalp-damar hastalýklarýna yakalanmayý artýrýr ve bu hastalýklarýn ilerlemesini hýzlandýrýr. LDL kolesterol damarlarýn içyüzüne yapýþarak plak denilen yapýlar oluþturur ve bunlar da ilerleyerek damarlarda darlýk ve týkanýklýklara neden olur. Bu olaylar ise, kalpte miyokart infarktüsüne (kalp krizi), beyinde ise felce yol açar. Son yapýlan çalýþmalar açýkça göstermiþtir ki LDL kolesterol yüksekliði kalp damar hastalýðýnýn en büyük nedenlerinden biridir. Bundan dolayý günümüzde kolesterol yüksekliðinin tedavisinde esas hedef, LDL kolesterolün düþürülmesidir.

HDL kolesterol LDL kolesterolü taþýyarak damar duvarýndan uzaklaþtýrýr. HDL kolesterolün yüksek olmasýnýn kalp-damar hastalýklarýndan koruyucu rolü vardýr. Sigara, HDL kolesterol oranýný azaltýrken, egzersiz ve spor artýrmaktadýr.

LDL (kötü) kolesterol, damar duvarlarýnda damar sertliðinin bulgusu olan "plak" denilen yapýlarý oluþturmaya çalýþýrken, HDL (iyi) kolesterol ise tam tersine bunlarý damar duvarýndan uzaklaþtýrmaya çalýþýr.

(Genellikle HDL (iyi) ve LDL (kötü) kolesterol karýþtýrýlýr. LDL kolesterolü "lanet kolesterol" olarak düþünerek aklýmýzda tutabiliriz.)

Biliyoruz ki besinlerle alýnan yaðlar, kan yaðlarýný etkilemektedir. Besinlerle alýnan yaðlar 3 çeþittir:

1. Doymuþ yað: tereyaðý, hindistancevizi yaðý, hayvan eti yaðlarý (koyun, kuzu, sýðýr, domuz eti, ördek vs), yaðlý sütten yapýlmýþ süt ürünlerinde,

2. Çoklu doymamýþ yað: ayçiçeði ve mýsýrözü yaðý gibi sývý yaðlarda,

3. Tekli doymamýþ yað: zeytinyaðý, fýndýk, ceviz, avokado’da bulunur.

Çoklu doymamýþ ve tekli doymamýþ yaðlarýn kalp damar saðlýðýný koruyucu etkileri vardýr. Doymamýþ yaðlar HDL (iyi) kolesterol düzeylerini yükseltirler, LDL kolesterolü ve trigliseridleri ise düþürürler. Bunlarýn içinde LDL kolesterolü yükselten yaðlar doymuþ yaðlardýr. Doymuþ yaðlar oda ýsýsýnda katý durumdadýr.

Margarinler: Bundan baþka doymamýþ yaðlarýn hidrojenizasyon iþlemine tabi tutulmasýyla katý nebati yaðlar (margarinler) elde edilir (trans fat). Bu yaðlar fast food, patates cipsi ve hazýr dondurulmuþ gýdalarda bolca kullanýlýr. Bu yaðlar da oda ýsýsýnda katýdýr ve kalp damar saðlýðý açýsýndan son derece zararlýdýr, kötü kolesterol ve trigliserid düzeylerini yükseltirler.

Sonuç itibarýyla katý yaðlarýn her türlüsünden uzak durmamýz gerekiyor. Günlük toplam kalorinin en fazla %30’u yaðlardan alýnmalýdýr. Bu miktar erkekler için günde 55-70 gr, kadýnlar için 50-60 gr demektir.

Bunlar vücudun enerji depolarýný oluþturur. Yaðýn doðada bulunduðu þekildir. Týpký kolesterol gibi bir kýsmý vücutta yapýlýr. Bir kýsmý ise besinlerle alýnýr. Kolesterol kadar olmamakla birlikte kandaki oranýnýn yüksek oluþu, kalp hastalýðý riskini artýrmaktadýr.

Kolesterol ve trigliserid düzeyleri her zaman yenilen yiyeceklerin etkisiyle yükselmez. Kandaki düzeyleri "doðuþtan gelen ve çevresel faktörlerin" bir birleþimi olarak ortaya çýkar. Dolayýsýyla kiþinin genetik yapýsý da önem kazanmaktadýr. Yaðlarýn emilmesi, karaciðerde iþlenmesi, yapýlmasý, hücreler tarafýndan alýnmasý, çeþitli faktörlerin etkisi altýndadýr. Bu faktörler kan düzeylerinin de farklý olmasýna yol açar. Toplumlar için de durum aynýdýr. Diyetlerinde fazla yað bulunan toplumlarýn ortalama kan kolesterol düzeyi, yað tüketimi düþük olanlara göre daha yüksektir. Kiþinin yapýsal özelliklerinin de önemli olmasýndan dolayý, katý yaðlar hiç alýnmasa bile kolesterol düzeyi yüksek çýkabilir. Bundan dolayý diyetin tek baþýna yeterli olmadýðý durumlarda doktorunuz gerekirse ilaç verecektir.                                                                                        

HDL-kolesterol deðeri 40 mg/dl’den az ise düþük, 60 mg/dl ve üzerinde ise yüksek deðer kabul edilir. 

Arzu edilen LDL kolesterol düzeyleri kiþinin mevcut durumuna göre deðiþir. Kalp damar hastalýklarý yönünden ciddi risk faktörlerinin olup olmamasý, varsa bu risk faktörlerinin sayýsý, arzulanan LDL kolesterol düzeylerini deðiþtirmektedir:

Sigara

Hipertansiyon veya hipertansiyon için tedavi alma

Düþük (<40 mg/dl) HDL kolesterol düzeyi

Ailede erken yaþta kalp damar hastalýðý olmasý (birinci derecede erkek akrabalarda 55, birinci derecede kadýn akrabalarda 65 yaþ altýnda)

Yaþ (erkeklerde 45, kadýnlarda 55 yaþ üstünde olma)

Risk faktörlerinin varlýðýna göre hedeflenen LDL kolesterol düzeyler

Kesinlikle evet. Diyetle ve/veya ilaçlarla, kolesterol düzeyi (esas itibarýyla LDL kolesterol) düþürüldüðünde kalp hastalýðý bulunanlarda yaþam süresinin uzadýðý, kalp hastalýðý bulunmayanlarda ise hastalýða yakalanma riskinin azaldýðý kesin olarak kanýtlanmýþtýr.  

                                                                                                                      _Kolesterolümüz Yüksekse Ne Yapmalýyýz?                                                                Önce mutlaka doktorumuza görünmeliyiz. Doktorunuz kan yaðlarýnýzýn profilini, kan tetkikleriyle ortaya çýkardýktan sonra beraberinde baþka risk faktörlerinin de olup olmadýðýný deðerlendirecek ve tedavi için ne þekilde bir yaklaþýmda bulunacaðýný size söyleyecektir.

Kolesterol yüksekliðinin ilaçla tedavisinde en çok kullanýlan ilaçlar statinlerdir (atorvastatin, simvastatin, pravastatin vs). Statinler kolesterolün karaciðerdeki fazla yapýmýný azaltarak yüksek seviyeleri normale indirirler. Statinler büyük çalýþmalarla binlerce insan üzerinde kullanýlmýþ ve yararlýlýðý kanýtlanmýþ ilaçlardýr. Bu ilaçlar damar hastalýðý olanlarda, darlýklarýn probleme neden olma olasýlýðýný azaltmakta, hatta darlýklarýn gerilemesini bile saðlayabilmektedir. Damar hastalýðý olmayanlarda ise damarlarda hastalýk geliþmesini önlemektedir.

Görüldüðü gibi damar saðlýðý açýsýndan son derece yararlý olan bu ilaçlar hakkýnda özellikle nadir görülebilen bazý yan etkilerinden dolayý oldukça yanlýþ düþünceler bulunmaktadýr. Her ilaçta olduðu gibi bu ilaçlarýn da bazý yan etkileri bulunmaktadýr. Bunlardan en çok bilineni kaslar ve karaciðer üzerine olan yan etkilerdir. Oldukça nadir (%0.08) görülen kaslar üzerine olan yan etkileri, çoðunlukla yüksek dozlarda ve yaðlarý düþürücü birden fazla ilaç kullanýldýðý zaman olabilmektedir. Karaciðer üzerine olan yan etkiler ise karaciðer enzimlerinin yükselmesi þeklindedir, %0.5-%2 oranýnda görülür ve çoðunlukla dozla ilgilidir. Böyle bir þey olmasý ise karaciðer hasarýný göstermez. Bu yan etkinin olmasý da çoðunlukla ilacýn kesilmesini gerektirmez, doz azaltýlýr veya baþka bir statin verilirse sorun çoðunlukla çözümlenir.

Doktorunuzun sizi belli zamanlarda kontrollere çaðýrmasýnýn nedenlerinden biri de bu tür yan etkilerin ortaya çýkýp çýkmadýðýný anlamak ve böyle bir þey varsa gereken önlemleri almaktýr. Aslýnda bu ilaçlarýn karaciðer yaðlanmasýna baðlý enzim yükselmelerini bile normale indirebildiði bilinmektedir.

Unutulmamalýdýr ki hiç yan etkisi olmayan ideal bir ilaç henüz yoktur. Önemli olan ilacýn saðlayacaðý yararýn, oluþturabileceði bir takým yan etkilerinin çok çok üzerine olmasýdýr.

Kan Yaðlarý Nelerdir?

Kan Yaðlarýnýn Düzeyi Ne Olmalý?

Kolesterolümüz Yüksekse Ne Yapmalýyýz?

Neler Yiyelim? Nelerden Kaçýnalým?

Kan yaðlarý esas olarak 2 çeþittir:

Kolesterol

Trigliserid

Kolesterol, normalde her insanýn kanýnda bulunan ve hücre zarlarý ile bazý hormonlarýn yapýmýnda kullanýlan bir maddedir. Büyüme ve geliþmeyi saðlar. Kolesterol büyük oranda vücutta üretilir, az bir kýsmý ise dýþarýdan besinler yolu ile alýnýr. Kolesterol tüm hayvansal besin ve yaðlarda (et, süt, tereyaðý vb.) bulunurken, bitkisel besin ve bitkisel yaðlarda (meyve, sebze, tahýl vb.) bulunmaz.

Kolesterolün bir parçasý olan LDL kolesterol, kanda kolesterolü taþýyan esas maddedir. LDL kolesterol oranýnýn yüksek olmasý tehlikelidir, kalp-damar hastalýklarýna yakalanmayý artýrýr ve bu hastalýklarýn ilerlemesini hýzlandýrýr. LDL kolesterol damarlarýn içyüzüne yapýþarak plak denilen yapýlar oluþturur ve bunlar da ilerleyerek damarlarda darlýk ve týkanýklýklara neden olur. Bu olaylar ise, kalpte miyokart infarktüsüne (kalp krizi), beyinde ise felce yol açar. Son yapýlan çalýþmalar açýkça göstermiþtir ki LDL kolesterol yüksekliði kalp damar hastalýðýnýn en büyük nedenlerinden biridir. Bundan dolayý günümüzde kolesterol yüksekliðinin tedavisinde esas hedef, LDL kolesterolün düþürülmesidir.

HDL kolesterol LDL kolesterolü taþýyarak damar duvarýndan uzaklaþtýrýr. HDL kolesterolün yüksek olmasýnýn kalp-damar hastalýklarýndan koruyucu rolü vardýr. Sigara, HDL kolesterol oranýný azaltýrken, egzersiz ve spor artýrmaktadýr.

LDL (kötü) kolesterol, damar duvarlarýnda damar sertliðinin bulgusu olan "plak" denilen yapýlarý oluþturmaya çalýþýrken, HDL (iyi) kolesterol ise tam tersine bunlarý damar duvarýndan uzaklaþtýrmaya çalýþýr.

(Genellikle HDL (iyi) ve LDL (kötü) kolesterol karýþtýrýlýr. LDL kolesterolü "lanet kolesterol" olarak düþünerek aklýmýzda tutabiliriz.)

Biliyoruz ki besinlerle alýnan yaðlar, kan yaðlarýný etkilemektedir. Besinlerle alýnan yaðlar 3 çeþittir:

1. Doymuþ yað: tereyaðý, hindistancevizi yaðý, hayvan eti yaðlarý (koyun, kuzu, sýðýr, domuz eti, ördek vs), yaðlý sütten yapýlmýþ süt ürünlerinde,

2. Çoklu doymamýþ yað: ayçiçeði ve mýsýrözü yaðý gibi sývý yaðlarda,

3. Tekli doymamýþ yað: zeytinyaðý, fýndýk, ceviz, avokado’da bulunur.

Çoklu doymamýþ ve tekli doymamýþ yaðlarýn kalp damar saðlýðýný koruyucu etkileri vardýr. Doymamýþ yaðlar HDL (iyi) kolesterol düzeylerini yükseltirler, LDL kolesterolü ve trigliseridleri ise düþürürler. Bunlarýn içinde LDL kolesterolü yükselten yaðlar doymuþ yaðlardýr. Doymuþ yaðlar oda ýsýsýnda katý durumdadýr.

Margarinler: Bundan baþka doymamýþ yaðlarýn hidrojenizasyon iþlemine tabi tutulmasýyla katý nebati yaðlar (margarinler) elde edilir (trans fat). Bu yaðlar fast food, patates cipsi ve hazýr dondurulmuþ gýdalarda bolca kullanýlýr. Bu yaðlar da oda ýsýsýnda katýdýr ve kalp damar saðlýðý açýsýndan son derece zararlýdýr, kötü kolesterol ve trigliserid düzeylerini yükseltirler.

Sonuç itibarýyla katý yaðlarýn her türlüsünden uzak durmamýz gerekiyor. Günlük toplam kalorinin en fazla %30’u yaðlardan alýnmalýdýr. Bu miktar erkekler için günde 55-70 gr, kadýnlar için 50-60 gr demektir.

Bunlar vücudun enerji depolarýný oluþturur. Yaðýn doðada bulunduðu þekildir. Týpký kolesterol gibi bir kýsmý vücutta yapýlýr. Bir kýsmý ise besinlerle alýnýr. Kolesterol kadar olmamakla birlikte kandaki oranýnýn yüksek oluþu, kalp hastalýðý riskini artýrmaktadýr.

Kolesterol ve trigliserid düzeyleri her zaman yenilen yiyeceklerin etkisiyle yükselmez. Kandaki düzeyleri "doðuþtan gelen ve çevresel faktörlerin" bir birleþimi olarak ortaya çýkar. Dolayýsýyla kiþinin genetik yapýsý da önem kazanmaktadýr. Yaðlarýn emilmesi, karaciðerde iþlenmesi, yapýlmasý, hücreler tarafýndan alýnmasý, çeþitli faktörlerin etkisi altýndadýr. Bu faktörler kan düzeylerinin de farklý olmasýna yol açar. Toplumlar için de durum aynýdýr. Diyetlerinde fazla yað bulunan toplumlarýn ortalama kan kolesterol düzeyi, yað tüketimi düþük olanlara göre daha yüksektir. Kiþinin yapýsal özelliklerinin de önemli olmasýndan dolayý, katý yaðlar hiç alýnmasa bile kolesterol düzeyi yüksek çýkabilir. Bundan dolayý diyetin tek baþýna yeterli olmadýðý durumlarda doktorunuz gerekirse ilaç verecektir.                                                                                        

HDL-kolesterol deðeri 40 mg/dl’den az ise düþük, 60 mg/dl ve üzerinde ise yüksek deðer kabul edilir. 

Arzu edilen LDL kolesterol düzeyleri kiþinin mevcut durumuna göre deðiþir. Kalp damar hastalýklarý yönünden ciddi risk faktörlerinin olup olmamasý, varsa bu risk faktörlerinin sayýsý, arzulanan LDL kolesterol düzeylerini deðiþtirmektedir:

Sigara

Hipertansiyon veya hipertansiyon için tedavi alma

Düþük (<40 mg/dl) HDL kolesterol düzeyi

Ailede erken yaþta kalp damar hastalýðý olmasý (birinci derecede erkek akrabalarda 55, birinci derecede kadýn akrabalarda 65 yaþ altýnda)

Yaþ (erkeklerde 45, kadýnlarda 55 yaþ üstünde olma)

Risk faktörlerinin varlýðýna göre hedeflenen LDL kolesterol düzeyler

Kesinlikle evet. Diyetle ve/veya ilaçlarla, kolesterol düzeyi (esas itibarýyla LDL kolesterol) düþürüldüðünde kalp hastalýðý bulunanlarda yaþam süresinin uzadýðý, kalp hastalýðý bulunmayanlarda ise hastalýða yakalanma riskinin azaldýðý kesin olarak kanýtlanmýþtýr.  

                                                                                                                      _Kolesterolümüz Yüksekse Ne Yapmalýyýz?                                                                Önce mutlaka doktorumuza görünmeliyiz. Doktorunuz kan yaðlarýnýzýn profilini, kan tetkikleriyle ortaya çýkardýktan sonra beraberinde baþka risk faktörlerinin de olup olmadýðýný deðerlendirecek ve tedavi için ne þekilde bir yaklaþýmda bulunacaðýný size söyleyecektir.

Kolesterol yüksekliðinin ilaçla tedavisinde en çok kullanýlan ilaçlar statinlerdir (atorvastatin, simvastatin, pravastatin vs). Statinler kolesterolün karaciðerdeki fazla yapýmýný azaltarak yüksek seviyeleri normale indirirler. Statinler büyük çalýþmalarla binlerce insan üzerinde kullanýlmýþ ve yararlýlýðý kanýtlanmýþ ilaçlardýr. Bu ilaçlar damar hastalýðý olanlarda, darlýklarýn probleme neden olma olasýlýðýný azaltmakta, hatta darlýklarýn gerilemesini bile saðlayabilmektedir. Damar hastalýðý olmayanlarda ise damarlarda hastalýk geliþmesini önlemektedir.

Görüldüðü gibi damar saðlýðý açýsýndan son derece yararlý olan bu ilaçlar hakkýnda özellikle nadir görülebilen bazý yan etkilerinden dolayý oldukça yanlýþ düþünceler bulunmaktadýr. Her ilaçta olduðu gibi bu ilaçlarýn da bazý yan etkileri bulunmaktadýr. Bunlardan en çok bilineni kaslar ve karaciðer üzerine olan yan etkilerdir. Oldukça nadir (%0.08) görülen kaslar üzerine olan yan etkileri, çoðunlukla yüksek dozlarda ve yaðlarý düþürücü birden fazla ilaç kullanýldýðý zaman olabilmektedir. Karaciðer üzerine olan yan etkiler ise karaciðer enzimlerinin yükselmesi þeklindedir, %0.5-%2 oranýnda görülür ve çoðunlukla dozla ilgilidir. Böyle bir þey olmasý ise karaciðer hasarýný göstermez. Bu yan etkinin olmasý da çoðunlukla ilacýn kesilmesini gerektirmez, doz azaltýlýr veya baþka bir statin verilirse sorun çoðunlukla çözümlenir.

Doktorunuzun sizi belli zamanlarda kontrollere çaðýrmasýnýn nedenlerinden biri de bu tür yan etkilerin ortaya çýkýp çýkmadýðýný anlamak ve böyle bir þey varsa gereken önlemleri almaktýr. Aslýnda bu ilaçlarýn karaciðer yaðlanmasýna baðlý enzim yükselmelerini bile normale indirebildiði bilinmektedir.

Unutulmamalýdýr ki hiç yan etkisi olmayan ideal bir ilaç henüz yoktur. Önemli olan ilacýn saðlayacaðý yararýn, oluþturabileceði bir takým yan etkilerinin çok çok üzerine olmasýdýr.