Vertigo, yani baþ dönmesi, dönme, dönücü hareket anlamýna gelen“verto” kelimesinden köken alan, bazen dizziness yani sersemleme ile de benzer anlamlarda kullanýlan nöroloji pratiðinde en sýk karþýlaþýlan yakýnmalardan biridir. Bel aðrýsý ve baþaðrýsý yakýnmalarýndan sonra nöroloji polikliniklerine en sýk baþvuru nedenidir. Baþta sersemlik, sallantý, baþdönmesi ve dengesizlik yakýnmalarý tüm yaþ gruplarý için %5-10 iken 40 yaþ üstünde %40 oranlarýna ulaþmaktadýr. Baþvuru sýklýðý kadýnlarda biraz daha fazla olmaktadýr. Düþme ile baþvuran 65 yaþ üstü hastalarda sýklýk %25 olmaktadýr. Baþdönmesi, dengesizlik yakýnmasý olan hastalarda bulantý, kusma, kulaklarda çýnlama, uðultu, iþitme kaybý gibi ek yakýnmalar da sýklýkla bulunur. Ayrýca bir süredir baþdönmesi yakýnmasý olan hastalar boyunda tutukluk ve aðrýdan da yakýnýrlar.

En sýk nedenleri bening paroksismal pozisyonel vertigo (iyi huylu baþ pozisyonu ile iliþkili vertigo) ve migrenöz vertigodur. Daha az olarak Meniere hastalýðý ve vestibüler nöritis görülür.

Þekil: Dýþ, orta ve iç kulak yapýlarý görülmekte. Vestibüler yapýlar iç kulakta yer almaktadýr.

Meniere hastalýðý birkaç dakikadan uzun süren, þiddetli baþdönmesi, bir veya iki kulakta þiddetli çýnlama, kulakta doluluk hissi, dengesizlik, bulantý kusma belirtileri gösteren bir periferik vertigo türüdür. Genellikle tek yanlýdýr, ancak hastalarýn %25’inde iki taraflý olur. Kulaktaki çýnlama yakýnmalarý giderek tam iþitmemeye kadar varabilir. Belirli aralýklarla gelir, hasta ara dönemlerde normal olabilir. Hastalýk iç kulakta endolenfatik sývýda artýþ (endolenfatik hidrops) ile ortaya çýkar. Nedenin viral enfeksiyon, otoimmun hastalýk veya kalýtýmsal olabileceði düþünülür.

Hastalarýn büyük çoðunluðu basit önlemler ve ilaç tedavisi ile kontrol altýna alýnabilir. Bu önlemler yiyeceklerde tuz kýsýtlamasý ve diüretik (idrar söktürücü) ilaçlardýr. Bununla kontrol altýna alýnamýyanhastalarda iç kulaða kortizon veya gentamisin enjeksiyonlarý yapýlabilir. Daha ileri vakalarda kulaða yönelik shunt operasyonlarý yapýlabilmektedir.

Otoimmun iç kulak hastalýðý

Otoimmun iç kulak hastalýðýnda hýzla ilerliyen vertigonun eþlik ettiði veya etmediði iþitme kaybý en tipik özelliktir. Baþlangýç tek taraflý olsa da çoðunluk iki kulaðýda etkiler. Meniere hastalýðýna benzerliði olsa da en önemli farký iki taraflý olmasý, daha hýzlý ilerlemesi ve kortizona çok iyi cevap vermesidir. Otoimmun bir hastalýk olduðundan bir romatoloji hekimince tedavisi düzenlenmelidir.

Vertigonun en sýk nedenlerinden biridir. Herpes simpleks virüsünün (uçuk virüsü) denge siniri (vestibüler sinir) düðüm yerinde ve üzerinde çoðalmasý ile hastalýðýn ortaya çýktýðý düþünülür. Hastalýktan bir süre önce üst solunum yolu enfeksiyonu olabilir ve olmayabilir. Vertigo, dengesizlik ve, bulantý kusma gibi yakýnmalara iþitme ve beyin sapý ile ile ilgili bulgu ve yakýnmalar eþlik etmez. Yakýnmalar 1 hafta kadar devam eder ve þiddeti azalarak sonlanýr. Yakýnmalar çok þiddetlidir ve hastayý iþinden gücünden alýkoyar, hareket etmek baþdönmesine neden olduðundan hastalar kýpýrdanmadan yatmayý tercih ederler. Tedavisinde 1- 2 hafta süreyle bulantý giderici (antiemetik) ve vestibülosupresan ilaçlar vermek yeterli olur. Hastanýn daha sonraki dönemi ilaçsýz olarak geçirmesi beynin vertigoya adaptasyonunu saðlamasý açýsýndan önemlidir. Kortikostreoidler gerektiðinde kullanýlabilir. Vestibüler rehabilitasyona erken dönemde baþlamak yararlýdýr. Antiviral tedavi vermenin yararý tartýþmalýdýr.

Vertigonun santral yani beyne ait nedenleri multiple skleroz (MS), beyin sapý ve serebeller geçici iskemik atak, akustik nörinom ve serebellopontin köþe tümörleri olabilmektedir.

Pür ton odiometri, kalorik test, elektronistagmografi, komputerize dinamik posturografi, AEP (iþitsel uyarýlmýþ potansiyeller), elektrokokleografi, MRI (manyetik rezonas görüntüleme), beyin tomografisi kullanýlan testlerdir.

Migrenöz vertigo (vestibüler migren)

Migren toplumda %17 civarýnda sýk görülen bir hastalýktýr. Kadýnlarda erkelere oranla daha sýk görülmektedir. Kadýnlar arasýnda %25-40 sýklýða ulaþmaktadýr. Migrenlilerin %25’inde harekete hassaslýk/hareket hastalýðý bulunmaktadýr. Migrenliler arasýnda taþýt tutmasý çok sýk görülmektedir. Migrene baðlý vestibüler migrenin nasýl oluþtuðu tam olarak bilinmemektedir. Migrenöz vertigo vertigolar arasýnda 2. en sýk görülen vertigo türüdür. Tanýsý, migren varlýðý zemininde tekrarlayýcý baþdönmesi ataklarýnýn varlýðý ile konur. Baþdönmesi bazen aðrýdan önce aura döneminde olurken, çoðunlukla aðrý olmadan gerçekleþir.

Tedavisi, migren tedavisi þeklinde yapýlýr. Ek bir baþ dönmesi ilacý gerekmez. Hastadan migren için tetikleyici faktörlerden uzak durmasý, düzenli uyku ve yemek öðünlere dikkati istenir. Vestibüler migren tanýsý konmuþsa, hastanýn aðrýlarý profilaktik tedavi için az bile olsa bu tedavi uygulanýr. Topiramate bu konudaki en yararlý ilaçlardan biridir.

Benign paraksismal pozisyonel vertigo (BPPV)

BPPV, genellikle bulantý, kusma ve dengesizliðin çok fazla eþlik etmediði, 1 dakikadan kýsa süreli, baþ veya gövdenin belli bir hareketi ile ortaya çýkan (örneðin yukarý bakýnca) baþdönmesi ataklarýdýr. Hastalar baþdönmesi olmadýðý dönemde yürümede hafif bir dengesizlikten yakýnabilirler. Baþdönmesinin en sýk nedenidir. Ýnsanlarda yaþam boyu ortaya çýkma olasýlýðý %10’dur. Ýç kulakta denge organlarýnda mekanik olaylarla oluþtuðu düþünülür. Kulak bölgesine alýnan travmalardan sonra ortaya çýkabilir. 

BPPV’nun oluþum mekanizmalarý, halk arasýnda iç kulakta kireçlenme, taþ yapma veya kristal olmasý gibi terimlerle ifade edilen kanalolithiasis, otoconia (endolenf sývýsýnda artma) veya kupulolithiasisdir. En sýk posterior semisirküler kanal (%90), ikinci sýklýkta horizontal kanal bu durumdan etkilenir. En etkin tedavisi kanal içindeki kristallerin tekrar eski pozisyona getirilmesi iþlemidir (Epley, Semont, Lempert, and Hamid manevralarý). Ýlaç tedavisi gereksiz ve baþarýlý deðildir. Bu manevralarýn bu konuyu iyi bilen hekimlerce yapýlmasý gerekir, çünkü yanlýþ taný ve yanlýþ manevra þikayetlerin artýþýna yol açar.

Vertigo, yani baþ dönmesi, dönme, dönücü hareket anlamýna gelen“verto” kelimesinden köken alan, bazen dizziness yani sersemleme ile de benzer anlamlarda kullanýlan nöroloji pratiðinde en sýk karþýlaþýlan yakýnmalardan biridir. Bel aðrýsý ve baþaðrýsý yakýnmalarýndan sonra nöroloji polikliniklerine en sýk baþvuru nedenidir. Baþta sersemlik, sallantý, baþdönmesi ve dengesizlik yakýnmalarý tüm yaþ gruplarý için %5-10 iken 40 yaþ üstünde %40 oranlarýna ulaþmaktadýr. Baþvuru sýklýðý kadýnlarda biraz daha fazla olmaktadýr. Düþme ile baþvuran 65 yaþ üstü hastalarda sýklýk %25 olmaktadýr. Baþdönmesi, dengesizlik yakýnmasý olan hastalarda bulantý, kusma, kulaklarda çýnlama, uðultu, iþitme kaybý gibi ek yakýnmalar da sýklýkla bulunur. Ayrýca bir süredir baþdönmesi yakýnmasý olan hastalar boyunda tutukluk ve aðrýdan da yakýnýrlar.

En sýk nedenleri bening paroksismal pozisyonel vertigo (iyi huylu baþ pozisyonu ile iliþkili vertigo) ve migrenöz vertigodur. Daha az olarak Meniere hastalýðý ve vestibüler nöritis görülür.

Þekil: Dýþ, orta ve iç kulak yapýlarý görülmekte. Vestibüler yapýlar iç kulakta yer almaktadýr.

Meniere hastalýðý birkaç dakikadan uzun süren, þiddetli baþdönmesi, bir veya iki kulakta þiddetli çýnlama, kulakta doluluk hissi, dengesizlik, bulantý kusma belirtileri gösteren bir periferik vertigo türüdür. Genellikle tek yanlýdýr, ancak hastalarýn %25’inde iki taraflý olur. Kulaktaki çýnlama yakýnmalarý giderek tam iþitmemeye kadar varabilir. Belirli aralýklarla gelir, hasta ara dönemlerde normal olabilir. Hastalýk iç kulakta endolenfatik sývýda artýþ (endolenfatik hidrops) ile ortaya çýkar. Nedenin viral enfeksiyon, otoimmun hastalýk veya kalýtýmsal olabileceði düþünülür.

Hastalarýn büyük çoðunluðu basit önlemler ve ilaç tedavisi ile kontrol altýna alýnabilir. Bu önlemler yiyeceklerde tuz kýsýtlamasý ve diüretik (idrar söktürücü) ilaçlardýr. Bununla kontrol altýna alýnamýyanhastalarda iç kulaða kortizon veya gentamisin enjeksiyonlarý yapýlabilir. Daha ileri vakalarda kulaða yönelik shunt operasyonlarý yapýlabilmektedir.

Otoimmun iç kulak hastalýðý

Otoimmun iç kulak hastalýðýnda hýzla ilerliyen vertigonun eþlik ettiði veya etmediði iþitme kaybý en tipik özelliktir. Baþlangýç tek taraflý olsa da çoðunluk iki kulaðýda etkiler. Meniere hastalýðýna benzerliði olsa da en önemli farký iki taraflý olmasý, daha hýzlý ilerlemesi ve kortizona çok iyi cevap vermesidir. Otoimmun bir hastalýk olduðundan bir romatoloji hekimince tedavisi düzenlenmelidir.

Vertigonun en sýk nedenlerinden biridir. Herpes simpleks virüsünün (uçuk virüsü) denge siniri (vestibüler sinir) düðüm yerinde ve üzerinde çoðalmasý ile hastalýðýn ortaya çýktýðý düþünülür. Hastalýktan bir süre önce üst solunum yolu enfeksiyonu olabilir ve olmayabilir. Vertigo, dengesizlik ve, bulantý kusma gibi yakýnmalara iþitme ve beyin sapý ile ile ilgili bulgu ve yakýnmalar eþlik etmez. Yakýnmalar 1 hafta kadar devam eder ve þiddeti azalarak sonlanýr. Yakýnmalar çok þiddetlidir ve hastayý iþinden gücünden alýkoyar, hareket etmek baþdönmesine neden olduðundan hastalar kýpýrdanmadan yatmayý tercih ederler. Tedavisinde 1- 2 hafta süreyle bulantý giderici (antiemetik) ve vestibülosupresan ilaçlar vermek yeterli olur. Hastanýn daha sonraki dönemi ilaçsýz olarak geçirmesi beynin vertigoya adaptasyonunu saðlamasý açýsýndan önemlidir. Kortikostreoidler gerektiðinde kullanýlabilir. Vestibüler rehabilitasyona erken dönemde baþlamak yararlýdýr. Antiviral tedavi vermenin yararý tartýþmalýdýr.

Vertigonun santral yani beyne ait nedenleri multiple skleroz (MS), beyin sapý ve serebeller geçici iskemik atak, akustik nörinom ve serebellopontin köþe tümörleri olabilmektedir.

Pür ton odiometri, kalorik test, elektronistagmografi, komputerize dinamik posturografi, AEP (iþitsel uyarýlmýþ potansiyeller), elektrokokleografi, MRI (manyetik rezonas görüntüleme), beyin tomografisi kullanýlan testlerdir.

Migrenöz vertigo (vestibüler migren)

Migren toplumda %17 civarýnda sýk görülen bir hastalýktýr. Kadýnlarda erkelere oranla daha sýk görülmektedir. Kadýnlar arasýnda %25-40 sýklýða ulaþmaktadýr. Migrenlilerin %25’inde harekete hassaslýk/hareket hastalýðý bulunmaktadýr. Migrenliler arasýnda taþýt tutmasý çok sýk görülmektedir. Migrene baðlý vestibüler migrenin nasýl oluþtuðu tam olarak bilinmemektedir. Migrenöz vertigo vertigolar arasýnda 2. en sýk görülen vertigo türüdür. Tanýsý, migren varlýðý zemininde tekrarlayýcý baþdönmesi ataklarýnýn varlýðý ile konur. Baþdönmesi bazen aðrýdan önce aura döneminde olurken, çoðunlukla aðrý olmadan gerçekleþir.

Tedavisi, migren tedavisi þeklinde yapýlýr. Ek bir baþ dönmesi ilacý gerekmez. Hastadan migren için tetikleyici faktörlerden uzak durmasý, düzenli uyku ve yemek öðünlere dikkati istenir. Vestibüler migren tanýsý konmuþsa, hastanýn aðrýlarý profilaktik tedavi için az bile olsa bu tedavi uygulanýr. Topiramate bu konudaki en yararlý ilaçlardan biridir.

Benign paraksismal pozisyonel vertigo (BPPV)

BPPV, genellikle bulantý, kusma ve dengesizliðin çok fazla eþlik etmediði, 1 dakikadan kýsa süreli, baþ veya gövdenin belli bir hareketi ile ortaya çýkan (örneðin yukarý bakýnca) baþdönmesi ataklarýdýr. Hastalar baþdönmesi olmadýðý dönemde yürümede hafif bir dengesizlikten yakýnabilirler. Baþdönmesinin en sýk nedenidir. Ýnsanlarda yaþam boyu ortaya çýkma olasýlýðý %10’dur. Ýç kulakta denge organlarýnda mekanik olaylarla oluþtuðu düþünülür. Kulak bölgesine alýnan travmalardan sonra ortaya çýkabilir. 

BPPV’nun oluþum mekanizmalarý, halk arasýnda iç kulakta kireçlenme, taþ yapma veya kristal olmasý gibi terimlerle ifade edilen kanalolithiasis, otoconia (endolenf sývýsýnda artma) veya kupulolithiasisdir. En sýk posterior semisirküler kanal (%90), ikinci sýklýkta horizontal kanal bu durumdan etkilenir. En etkin tedavisi kanal içindeki kristallerin tekrar eski pozisyona getirilmesi iþlemidir (Epley, Semont, Lempert, and Hamid manevralarý). Ýlaç tedavisi gereksiz ve baþarýlý deðildir. Bu manevralarýn bu konuyu iyi bilen hekimlerce yapýlmasý gerekir, çünkü yanlýþ taný ve yanlýþ manevra þikayetlerin artýþýna yol açar.