"Benim babam 65 yaþýnda. Bir kaç aydýr davranýþlarýnda deðiþiklikler olmaya baþladý. Çok çabuk unutuyor.Her þeyi tekrar tekrar soruyor. Yakýn akrabalarýmýzý bile zaman zaman tanýmýyor. Hatta her gün gördüðü torunlarýna bile; Sen kimin oðlusun? Buraya neden geldin ?... gibi sualler soruyor. Evin içinde tuvaleti bulumadigindan bazen küçük abdestini altýna kaçýrýyor sonra üzülüp aðlýyor . Birde her þeyden önemlisi yeni olaylarý hatýrlamýyor. Mesela sabah konuþulanlar hiç olmamýþ gibi davranýyor ancak eskileri günde bir kaç defa dinlediðimiz oluyor. Bu durum zaman zaman düzeliyor ama genelde artýyormuþ gibi geliyor bize.

Ýnsanoðlunun beyni diðer tüm organlarý gibi her gün biraz daha yaþlanmakta ve iþlevini eskisine göre daha az yapabilmektedir. Genelde bu kayýp uzun zamanlarda gerçekleþtiðinden çevre tarafýndan fark edilmezler. Ancak yukarýda anlatýlan tablo gibi bizim demans olarak deðerlendirdiðimiz tablolar oluþtuðunda herkesin rahatça fark ettiði BUNAMA (Demans) tablosu ortaya çýkar. Bu durumun ne zaman ve hangi nedenle ortaya çýktýðý konusu burada açýklayamayacaðýmýz kadar uzundur. Ancak Bunamada (demans ) ortaya çýkan belirtileri aþaðýdaki gibi sýralamak mümkündür.

1. Bellek bozukluðu olmasý yani yeni bilgileri öðrenme ve daha önceden öðrenilmiþ bilgileri hatýrlama yeteneðinin bozulmasý buna baðlý olarak hafýzadaki boþluklarý uydurulmak suretiyle doldurulmasý. 

2. Konuþmada bozulma,

3. El kol ve ayaklarda gözle görülür bir bozulma olmamasýna raðmen günlük islerini yerine getirememe (Elbiselerini giyememe , düðmelerini düðmeleyemez ,kasýðý tutamam vs) 

4. Duyu organlarýnda bozukluk olmadýðý halde nesneleri tanýyamama, isimlendirememe ne ise yaradýklarýný söyleyememe. 

5. Tasarlama organize etme karar verme belli isleri sýraya koyma ve soyut düþünme yeteneðinin bozulmasý gibi durumlarýn varlýðý. 

    

Bu durum demans olarak adlandýrýr. Bu rahatsýzlýklarýn tedavi neticesi tam manasýyla düzeltilmesi mümkün olmayabilir ama kiþinin günlük islerini daha iyi yapabilmesi çevresi ile yasadýðý uyum problemlerinin en aza indirilmesi için yapýlacak bir takým müdahaleler vardýr.

Ailelerin yapacaðý en önemli þey: bu tür hastalarý mümkün ise hep ayni evde ikamet ettirmek , eþyalarýnýn yerini hep sabit tutmak yani hayatýndaki deðiþiklikleri en aza indirmeye çalýþmaktýr. Çünkü öðrenme yetenekleri de kýsýtlanan bu tür hastalar yeni çevreye uyum saðlamakta çok zorlanýrlar. Bu nedenle yasadýklarý her problemde çevresindekilere sýkýntý verebilecek olaylara neden olurlar.

Bunama ya da demans, günlük yaþam aktivitelerinin sürdürülmesini engelleyen ilerleyici, kronik bir beyin hastalýðýdýr. Bellek kaybý, günlük yaþamýn gereksinimleriyle baþa çýkabilme yeteneðinde azalma, algýlamada, toplumsal davranýþlarýn düzenlenmesinde ve duygusal tepkilerin kontrolünde bozulma sýk karþýlaþýlan belirtilerdir. Bunama ya da demans, büyük çoðunlukla geri dönüþsüz ve ilerleyici bir durumdur. Alzheimer Hastalýðý, kadýn ve erkekleri eþit oranda tutar. Eriþkinlerde, kalp hastalýklarý, kanser ve inmeden sonra gelen en sýk ölüm nedenidir. Belirlenmiþ risk faktörleri arasýnda ileri yaþ ve ailede Alzheimer Hastalýðýnýn bulunmasý yer alýr. Alzheimer Hastalýðýnýn seyri genellikle yavaþtýr.

Alzheimer Hastalýðýnýn sýklýðý yaþla birlikte artar. Alzheimer Hastalýðý tanýsý konan hastalarýn çoðunluðu 65 yaþýn üzerinde olmakla beraber, kýrklý ve ellili yaþlarda da görülebilir. Bu nedenle, sadece çok yaþlýlarýn hastalýðý þeklindeki kaný doðru deðildir.

Alzheimer Hastalýðýnýn kalýtsal ve kalýtsal olmayan tipleri bulunur. Kalýtsal tipi oldukça seyrektir (tüm Alzheimer hastalarýnýn %1-5’i). Ellili yaþlardaki hastalar genellikle bu gruptandýr. Kalýtsal olmayan tipi, Alzheimer hastalarýnýn % 80’nini oluþturur; yaþlý hastalar genellikle bu grupta yer alýr.

Ailenizde Alzheimer hastasý varsa, bu sizin de ilerde hasta olacaðýnýz ya da hastalýðý çocuklarýnýza aktaracaðýnýz anlamýna gelmez. Birçok çalýþma, hastalýðýn oluþumunda birden fazla kalýtsal özelliðin rol oynadýðýný göstermiþtir. Alzheimer Hastalýðý bulaþýcý bir hastalýk deðildir.

Alzheimer Hastalýðýnýn nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir. Hastalýðýn ortaya çýkmasýnda birden fazla etken rol oynuyor olabilir. Olasý nedenler arasýnda, kalýtým (genetik), beyinde anormal proteinlerin birikimi ve çevresel faktörler (zehirli maddeler vb.) sayýlabilir.

Alzheimer Hastalýðýna kesin taný konulmasýný saðlayacak tek bir test mevcut deðildir. Taný, benzer belirtiler verebilecek diðer hastalýklarý elemek için yapýlan çeþitli klinik ve laboratuar testlerin yardýmýyla konur.

Alzheimer Hastalýðýnýn belirtilerden biri ya da birkaçý sizde ya da yakýnlarýnýzda bulunuyorsa, vakit geçirmeden pratisyen hekim, aile hekimi, iç hastalýklarý, nöroloji ya da psikiyatri uzmanlarýna baþvurmalýsýnýz.

BELÝRTÝLERÝ: 

Alzheimer Hastalýðýnýn habercisi olabilecek sýk karþýlaþýlan belirtiler aþaðýda sýralanmýþtýr. Kendinizde ya da yakýnlarýnýzda bu belirtilerden biri ya da birkaçý bulunuyorsa, nörolojik muayene için hekime baþvurmalýsýnýz.

Ýsimleri, telefon numaralarýný ya da randevularý ara sýra unutup sonra tekrar hatýrlamak normal bir durumdur. Alzheimer Hastalýðý ya da diðer demans tiplerinden biri bulunan hastalar, yakýn geçmiþteki olaylarý, insan isimlerini ve telefon numaralarýný daha sýk unuturlar ve daha sonra da hatýrlayamazlar.

Telaþlý insanlar bazen yemeði fýrýnda unutabilir ve yemek yandýktan sonra hatýrlar. Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, yemeði fýrýnda unutmakla kalmaz, hazýrladýklarýný da hatýrlamayabilirler.

Hepimiz bazen doðru kelimeyi bulmada güçlük çekebiliriz. Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise çok basit kelimeleri unutabilirler ya da yerine uygun olmayan kelimeler kullanabilirler.

Hangi günde olduðunuzu ya da nereye gideceðinizi bir an için unutmak normaldir. Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, her gün geçtikleri sokaklarda kaybolabilir. Nerede olduklarýný, oraya nasýl geldiklerini ya da evlerine nasýl gideceklerini bilemeyebilirler.

Bazen baþka bir iþe dalýp geçici olarak asýl yaptýðýmýz iþi unutabiliriz.Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, asýl yaptýklarý iþi tamamen unutabilirler.Uygun þekilde giyinemeyebilirler, birkaç gömlek ya da kazaðý üst üste giyebilirler.

Pratik yöntemlerle, günlük bazý karmaþýk sorunlarýmýzýn üstesinden gelebiliriz. Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, pratik çözüm üretmede güçlük çekerler.

Hepimiz bazen cüzdan ya da anahtarlarýmýzý olaðan dýþý yerlere koyar,sonra da bir süre ararýz. Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, eþyalarýný olmadýk yerlere koyabilir: gözlüðünü buzdolabýna ya da kol saatini þeker kavanozuna koymak gibi.

Hepimiz zaman zaman üzgün ya da kaygýlý bir ruh hali içinde olabiliriz.Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, herhangi bir neden olmaksýzýn aniden aðlayabilir ya da çok sinirli hale gelebilir.

Ýnsanlarýn kiþilikleri yaþla birlikte bir miktar deðiþim gösterebilir.Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, ani ve belirgin deðiþimler gösterebilir.Þüpheci, telaþlý ya da korku içinde bir kiþilik sergileyebilirler.

Zaman zaman ev iþlerinden, iþ ve sosyal sorumluluklardan býkýp, yorulabiliriz.Bununla beraber, bu sorumluluklarla mücadele gücümüzü tekrar kazanýrýz.Alzheimer Hastalýðý bulunanlar ise, iþ ve sosyal alanlarda çok pasif hale gelebilir ve bu kalýcý bir hale dönüþebilir.

AH için günümüzde belirlenmiþ olan risk faktörleri, yaþ, aile öyküsü ve kalýtýmdýr. Bununla beraber, bilim adamlarý baþka risk faktörlerinin de bulunduðuna inanmaktadýr.

AH için en belirgin risk faktörü yaþtýr. Yaþ ilerledikçe, AH geliþim riski de artar. AH nadiren 40’lý ve 50’li yaþlarda görülebilmekle beraber, taný konan hastalarýn büyük bir bölümü 65 yaþ üzerindedir.

Çalýþmalar, Alzheimer hastalarýnýn akrabalarýnda hastalýk sýklýðýnýn daha yüksek olduðunu göstermektedir. Bu gözlemler, Alzheimer hastalarýnýn yakýn akrabalarýnýn, ailesinde Alzheimer hastalýðý bulunmayanlara göre daha yüksek risk altýnda olduðunu ortaya koymaktadýr. Bununla beraber, ailenizde Alzheimer hastasý varsa, bu sizin de ilerde hasta olacaðýnýz ya da hastalýðý çocuklarýnýza aktaracaðýnýz anlamýna gelmez.

Bazý ailelerde hastalýk, kalýtsal hastalýklarda olduðu gibi geçiþ gösterir. Bu ailelerde yapýlan çalýþmalar, AH ile iliþkili üç kromozom saptamýþlardýr. Bunlar 21., 14. ve 19. kromozomlardýr. 21. ve 14. kromozomlar, 40’lý ve 50’li yaþlarda baþlayan AH ile iliþkili bulunmuþtur; ileri yaþta baþlayan (65 yaþ üzeri) AH ile iliþkili deðildir.

Kýsa bir süre önce, 19. kromozom üzerinde APOE-e4 adlý bir genin ileri yaþta baþlayan (65 yaþ üzeri) AH ile iliþkili olduðu saptanmýþtýr. Bu gen günümüzde birçok araþtýrmacý tarafýndan AH için bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, bu bir hastalýk geni deðil, hastalýða karþý duyarlýlýðý artýran bir gendir. Bu gene sahip olan kiþiler AH’na yakalanmadan saðlýklý bir yaþam sürebilirler.

Þiddetli bir kafa travmasý demansa neden olabilmektedir. Ayrýca sürekli kafa travmasýna maruz kalan boksörlerde AH’na benzeyen bir tür demans görülmektedir.

Birinci derece akrabasýnda Down sendromu ya da Parkinson hastalýðý bulunanlarda AH riski, bulunmayanlara göre bazý çalýþmalarda yüksek bulunmuþtur.

Alkolizm demansa neden olmaktadýr, bununla beraber araþtýrýcýlar alkol tüketiminin AH ile iliþkisiz olduðunu düþünmektedir.

Kimyasallarýn, metallerin ya da diðer toksik maddelerin AH riskini artýrýp artýrmadýðý araþtýrýlmaktadýr. Þu ana kadar, hastalýk riskini artýrdýðý saptanan bir madde saptanmamýþtýr. Alüminyum, risk faktörü olarak güncelliðini korumakla beraber, kanýtlanmýþ herhangi bir veri bulunmamaktadýr. 

Alzheimer hastalýðý her iki cinste eþit oranda görülmektedir

 

Hastalýk geliþiminde üç farklý evre gözlenebilir. Bazý belirtiler evrelere özgüyken, bir kýsmý ortaya hiç çýkmayabilir. Evreler arasýnda uzun yýllar geçebilir: 

A. Bellek kaybý (genellikle yakýn geçmiþteki olaylara iliþkin);

B. Zaman disoryantasyonu (günün tarihini hatýrlama güçlüðü);

C. Mekan disoryantasyonu (bilinen mekanlarý tanýma güçlüðü, örneðin evdedir fakat nerde olduðunu karýþtýrabilir).

D. Ýnisiyatif kaybý.

E. Kelime bulma güçlüðü. Bu ilk belirtiler nedeniyle, kiþi ürkmüþ, utanmýþ ya da kederli durumda olabilir. 

A. Belirgin bellek problemleri (örn. aile üyelerinin isimleri);

B. Kendine yeterliðin azalmasý (örn. yýkanma, giyinme gibi iþlevlerde yardým gerekiyor);

C. Çevrede kaybolma;

D. Konuþma bozukluðunda artma;

E. Halusinasyonlar. 

A. Yardým edildiði halde beslenmede güçlük;

B. Arkadaþlarý ve aile üyelerini tanýmada güçlük;

C. Yürüme güçlükleri (hasta yataða baðýmlý durumda olabilir);

D. Ýdrar ve/veya gaita kaçýrma;

E. Belirgin düzeyde davranýþ bozukluklarý.

Maalesef, hastalýðýn nedeni henüz bulunamadýðýndan, tam düzelme ya da "þifa" saðlayacak bir tedavi yoktur. Yine de, belirtileri azaltýp, hastalarýn yaþam kalitelerini yükseltecek ilaçlar mevcuttur.

Buna ek olarak, hem hastanýn hem de hasta yakýnýnýn hastalýða uyum saðlamasýný amaçlayan bir çok ilaç dýþý yöntem bulunmaktadýr.

Belirtilere yönelik ilaçlar : AH’nýn sýkýntý verici belirtilerini (huzursuzluk, uykusuzluk, saldýrganlýk, vb.) azaltmakta faydalý olabilen bir dizi ilaç vardýr. Ancak, týbbi denetim altýnda verilmedikleri takdirde düzeltmeleri beklenen belirtileri kötüleþtirebilir. Bunun sonucunda konfüzyon, inkontinans, vb. yeni belirtiler ortaya çýkabilir. Bu tür ilaçlar arasýnda þunlar sayýlabilir:

- ANTÝDEPRESANLAR

- NÖROLEPTÝKLER

- ANTÝ-ANKSÝYETE ÝLAÇLAR

- ANTÝ-PARKÝNSON ÝLAÇLAR

- TRANKÝLÝZANLAR

- BARBÝTURATLAR

AH’da sinir hücresi kaybý dolayýsýyla azalan asetilkolin miktarýnýn yeniden dengelenmesini hedefleyen yeni ilaçlara, kolinesteraz inhibitörleri adý verilmektedir. Asetilkolin beyne ait süreçlerin bir çoðunda ve özellikle de belleðe ait olanlarda iþlev gören bir kimyasal maddedir.

Yurtdýþýnda bu amaçla en sýk kullanýlan standart tedavi uygulamalarýnýn baþýnda Gerçeklik Yönelimi Tedavisi (Reality Orientation Therapy) ve Geçerlileþtirme Tedavisi (Validation Therapy) sayýlabilir. Her ikisi de, hasta yakýný ve hasta arasýndaki iletiþimi kolaylaþtýrmayý hedefler. Bu tedaviler standart biçimleriyle henüz ülkemizde uygulanmamaktadýr. Bu tür ilaç dýþý yaklaþýmlarýn temel ilkesi, karþýdakini anlamak ve kendini ona anlatmaktýr. Dolayýsýyla, bir AH uzmanýyla görüþme, muayene ve ilaç tedavisi yaný sýra, ilaçsýz tedavi yaklaþýmlarýný da içerecektir.

Kelimelerin yegane iletiþim araçlarý olmadýklarýnýn akýlda tutulmasý son derece önemlidir. Yüz ifadesi, jestler, ses tonu ve temas, zihinsel durumun aktarýlmasýný saðlayan temel iletiþim araçlarýdýr.