El yaralanmasýnda tedavi þekli, elin yaralanma þiddetine göre, yaralanmadan sonra geçen

En önemli prensip, uygulanan tedavi metodunun elin mümkün olan en yüksek derecede eski iþlevlerine kavuþturulmasýdýr. Tendon, kas ile kemik arasýnda uzanan fibröz beyaz renkli þerit ya da bant þeklinde yapýdýr. Kasýn kasýlmasý ve kýsalmasý ile oluþan hareket kuvvetini tendon kemiðe aktarýr. Kemik ise baðlý olduðu eklem üzerinden hareket eder. Tendon kesildiði zaman bu hareket iletilemez. Ancak bu hareketin kemiðe iletilmesinde baþka faktörler de etkilidir. Bunlar, kemik dokunun bütünlüðü, eklemin durumu, üzerindeki deri örtüsünün bütünlüðü ve kasa hareket sinyallerini ileten sinirin bütünlüðü gibi faktörlerdir. Bu nedenle tendon iþlevinin tam olmasý için bütün diðer faktörlerin de saðlýklý durumda olmasý þarttýr.

Parmak veya elde ya da önkolda kesici bir madde ile oluþan el yaralanmasý sonucunda el ya da kol içindeki kompleks ve karmaþýk yapýlarda da oluþan kesi ya da kopmalar sonucunda belirtiler oluþur. Bu nedenle el yaralanmasýnda yapýlacak olan ilk muayene çok önemlidir. Bu muayene elin tüm iþlevlerini kontrol edecek þekilde yapýlýr. Öncelikle el yaralanmalarýnda elin kanlanmasý yani dolaþým durumu acil önem taþýr. Mevcut olan kanamalarýn durdurulmasý gerekir. El iþlevlerinin muayenesi ise iki ana guruba ayrýlýr. Bunlar, duysal iþlevler ve motor iþlevlerdir. Duysal muayene uygun metotlarla yapýlýr ve duysal sinirlerin kesilip kesilmediðinin anlaþýlmasýný amaçlar. Motor muayenede ise parmak ve el hareketleri incelenir. Sonuçta tüm bulgular birleþtirilerek hangi yapýlarýn yaralandýðý ya da kesildiði belirlenir ve ameliyat planý yapýlýr. El ve parmaklar içinde ayrý iþlevlere sahip farklý tendonlar vardýr. Muayenede saptanan belirtilere göre hangilerinin kesik olduðu belirlenir.

 

Yaralanmanýn þekline göre tendon onarýmý hemen ya da bir süre sonra (elektif) yapýlýr. El ameliyatlarý elin kanýnýn özel bir bandajla boþaltýlýp el turnikesi kullanýlarak kansýz ortamda, yaralanmýþ ya da kesilmiþ olan tüm yapýlar anatomik yerleþimlerine göre ortaya konur ve belirlenir. Bu sayede elin karmaþýk yapýlarý birbirinde ayrýlýr ve saðlýklý bir ameliyat yapýlabilir. Ameliyatta kesilen tüm oluþumlar uygun dikiþ malzemeleriyle onarýlýr. Kullanýlan dikiþlerin normal deri dikiþlerine göre kopmaya karþý daha fazla dayanýklý ve kalýcý olmasý gerekir. Bu dikiþler bazý özel tekniklerle konur. Burada önemli olan tendon uçlarýnýn yeterli oranda temas etmesi ve dikiþ bölgesinde etraf dokularýn kanlanmasýnýn da saðlýklý olmasý gereklidir. Tendon, bir kýlýf içinde kayarak hareket eder. Belli noktalarda ise tendonun kemikten uzaklaþmasýný önleyen "pulley" adý verilen enlemesine kuþak þeklinde yapýlar vardýr.

Ameliyat sýrasýnda bazý pulley lerin özellikle korunmasý, gerekirse onarýlmasýna çalýþýlýr. Ancak hatalý konulan dikiþler tendonun kayma hareketi sýrasýnda pulleye takýlabilir. Ameliyat sýrasýnda tendonun serbest hareket edip etmediði kontrol edilir. Ameliyat sonunda turnike açýlarak elin kan dolaþýmý serbest býrakýlýr ve hassas kanama kontrolü yapýlarak kanayan damar uçlarý baðlanýr ve kanamalar durdurulur. Tendonlarýn parçalandýðý doku kayýplarýyla karakterize yaralanmalarýn tedavisi daha zordur. Erken devrede vücudun baþka bölgelerinden alýnan tendon yamalarý ile nakil yapýlarak tendon onarýlýr. Üzerinden zaman geçmiþ, doku kaybý olan eski yaralanmalarda ise nakil yapýlacak tendon bölgesine önce silikon yapýsýnda tendon þeklinde yapýlmýþ protez yerleþtirilerek 3 ay veya daha fazla süre tendon kýlýfýnýn oluþmasý beklenir. Daha sonra ikinci ameliyatta silikon tendon protezi çýkarýlýp yerine tendon yamasý yerleþtirilir.

 

Ameliyat sonunda pansumanla sarýlan el özellikle onarýlan tendonla ilgili eklemlerin tendon iyileþene kadar bir süre hareketsiz tutulmasý gerekir. Ancak belli bir süre sonra ilgili eklemlere pasif hareket baþlatýlýr. Pasif hareket, hastanýn tendonunu kendisi istemli deðil, dýþtan uygulanan yay veya lastik kuvveti ile yaptýrýlýr. Bu hareket tendonun etraf dokulara yapýþmasýný önlediði gibi, tendonun yolu üzerindeki eklemlerin çalýþtýrýlarak saðlýðýný kazanmasýný amaçlar. Sonraki evre ise cerrahýn belirleyeceði sürede baþlatýlan aktif hareketlerdir. Aktif hareket, hastanýn istemli olarak tendonu, dolayýsýyla ilgili parmaklarý veya eli oynatmasýdýr. Ameliyat sonrasýnda hasta Fizik Tedavi uzmaný ile birlikte takip edilir. Tendon üzerinde yeterli iyileþme olmadan erken devrede hareket uygulanmasý kopmalara neden olabilir bu nedenle ameliyat sonrasý takip önem kazanýr.