Dizde diðer tedavi yöntemlerine cevap vermeyen 

 Protez denince dizde eklem yapan üç kemiðin eklem yüzeylerinin kesilerek çýkarýlmasý ve bu yüzeylerin metal ve plastik parçalar ile kaplanmasýdýr.

Protez ilaç, diz içi enjeksiyon ve fizik tedaviye cevap vermeyen kireçlenmelerde diz artroskopisinden ve yönlendirme ameliyatlarýndan yarar görmeyeceði düþünülen ya da daha önce bu operasyonlarý geçirdikten sonra yakýnmalarý yineleyen hastalarda iyi bir seçenektir. Yukarýdaki alternatif tedavilere cevap yok ve diz sorunlarý hastanýn hayat standartýný bozuyorsa diz protezi gereklidir denebilir. Günümüzde protez ömrünün 20-25 yýla uzadýðý düþünülürse yapým yaþý yerine hayat standartý kavramý daha önemli hale gelmiþtir. Yine de 55 yaþ altýndaki kiþilerde diðer tedavi yöntemleri sonuna kadar denenmelidir. 55-65 yaþlarý arasý diðer tedavi yöntemleri avantajlý olabilir. 65 yaþ üzeri rahatlýkla uygulanabilir.

En sýk soru protez yapým yaþý ve ne kadar ömrü olduðudur. Burada hastanýn kiþisel özellikleri; yaþ, cinsiyet, aðýrlýk ve hareket seviyesi belirleyicidir. 65 yaþ üzeri, kadýn, 70 kg altý ve az hareketli kiþilerde protezin ömrün kalan kýsmýnda idare edebileceði söylenebilir. Genel olarak diz protezi modern teknikler kulanýlarak, iyi ellerde, iyi protezler kullanýlarak yapýldýðýnda yýl civarýnda tamamen 20-25 yýl aðrýsýz ve diz fonksiyonlarýnýn tam olduðu bir yaþam süresi elde edilir.

Normal bir dizde dört adet bað, dizin kemiklerinin birbiri ile baðlantýsýný ve koordinasyonunu saðlar. Artritli bir dizde bu baðlarýn yapýlarý bozulabilir. Diz protezi uygulamalarýnda bu baðlardan bazýlarý eklem yüzeyleri ile birlikte kaldýrýlýr ve yeni yapma yüzeyler ile deðiþtirilir.

Konulan parçalarý yerinde tutmak üzere 2 yol mevcuttur.Bunlardan biri polimetimetakrilat adý verile çimento ile tespittir. Diðeri ise özel hazýrlanan ve kemiðin geliþimine uygun olarak kemikle bütünleþen parçalardan oluþan protezlerdir. 

Bugün diz protezlerinin büyük çoðunluðu çimentolu 

 protezlerin uyumu mükemmel olup 25 yýl kadar dayanabilmektedir. Bu süreyi hastanýn kilosu, genel saðlýk koþullarý,aktivite düzeyi arttýrýp, azaltabilmektedir. Çimentonun avantajý gerek kemikle protezi birbirine baðlayan bir yapý olmasý gerekse katý bir maddenin ortama kattýðý biomekanik güçtür. Bugün için kullanýlan materyallerde kýrýlma olayý son derece azdýr,

1980’li yýllarda kemiðe bir çimento materyali olmaksýzýn uygulanabilen protezler üretilmiþtir. Bu implantlarýn yüzeylerinde yeni kemik oluþumunu saðlayabilecek biolojik olarak aktif olan maddeler bulunmaktadýr. Ýmplanlarý kemiðe tespit etmek üzere çeþitli vida sistemleri de geliþtirilmiþtir. Vidalar yeni kemik geliþimi saðlanana dek protezin tespitinden sorumlu olacaklardýr. Bazý modeller çimentolu protezler kadar baþarýlý olmuþlardýr.Ancak ne kadar düzgün yüzeyli olurlarsa olsunlar bu protezlerde de yük altýnda kalmaya baðlý küçük fragmanlarýn oluþumunun daha fazla olduðu ve biolojik yanýtýn daha hýzlý geliþtiði tespit edilmiþtir.Ayrýca bugün için bu tip protezlerin kullanýmý ile ilgili uzun dönem sonuçlar henüz elimizde mevcut deðildir.

1980’li yýllarýn sonuna doðru femoral komponenti çimentosuz, tibial komponenti çimentolu hybrid ( melez ) protezler üretilmiþ olup bugüne kadar ki sonuçlarý iyidir.

Sonuç olarak diz protezi cerrahisi bazý bugün için dizin biomekaniðini düzenleme de etkili bir tedavi yöntemidir.

Hastalarýn operasyonun ertesi günü yürümelerine, 2. gün tuvalete oturmalarýna izin verilir. Dikiþler ortalama 15 günde alýnýr ve sonrasýnda banyoya izin verilir. Hasta operasyonun ertesi gününden itibaren diz bükme ve adele güçlendirme ekzersizlerine baþlanýr. Bu ekzersizler diz fonksiyonlarýnýn tamamen kazanýlmasýna kadar devam eder. Genellikle 6. haftada tüm diz fonksiyonlarý geri döner. Dizde þiþlik ve protezin varlýðýný hastalar 3-6 ay hissedebilirlerse de yürüme ilk haftadan sonra aðrýsýzdýr.

Enfeksiyon; Ýyi ameliyathane koþullarýnda protez operasyonlarýnda enfeksiyon oraný % 2 civarýndadýr. Ýyi ameliyathane koþullarý denilirken "laminar air flow " denilen özel mikrop bulaþmasýný engelleyen bir sistem bulunmasýdýr. Normal ameliyathanelerde enfeksiyon oranlarý % 5-10 arasýndadýr. Enfeksiyon olursa yeniden bir operasyonla ile eklemin yýkanmasý gerekebilir. Ýleri enfeksiyonlarda operasyonda konulmuþ olan protezin çýkarýlmasý gerekebilir. Bu durumda 6-12 hafta antibiotik kullanýmý sonrasý yeniden protez konabilir.

Enfeksiyon olmamasý için anestezi sýrasýnda damardan antibiotik verilmektedir. Antibiotik kullanýmýna ameliyat sonrasý da devam edilmektedir. Ayrýca kullanýlan aletlerin sterilizasyonuna çok dikkat edilmektedir.

Derin ven trombozu ( toplar damarlarda kan pýhtýlaþmasý); Bu komplikasyon %5 in altýndadýr. Genellikle 3. günden sonra görülme olasýlýðý baþlar, 6-10. günler en fazla görülür. Ancak nadiren de olsa operasyondan aylar sonra da görülebilmektedir. Derin ven trombozlarýnýnýn da % 5-10 kadarý (tüm hastalarýn 10 binde 5-10 u ) pýhtýnýn koparak akciðere veya beyine giderek hayati risk yaratabilir. Hastalarýn bazýlarýnda ek risk faktörleri vardýr. Bunlar kadýnlarda doðum kontrol haplarý kullanýlmasý, hastalarýn daha önce derin ven trombozu geçirmiþ olmasý, bacaklarda varis bulunmasý, ailevi yatkýnlýk vb.

Derin ven trombozundan korunmak için kan sulandýrýcý ilaçlar, operasyon sonrasý antiembolik çoraplar giydirilmesi, yatak içi egzersizler ve erken ayaða kaldýrarak yük verme riskleri azaltmaktadýr. Eðer hastalarda ek risk faktörleri varsa bu uygulamalar daha da uzatýlmaktadýr.

Teknik hatalar; Protez ameliyatlarý teknik olarak son derece komplike operasyonlardýr. Bu nedenle teknik hatalara baðlý komplikasyon olasýlýðý her zaman ve her yerde olabilmektedir. Ýyi ellerde teknik hatalara baðlý komplikasyonlarýn riskleri çok azalmakta ve sonuca etki eden teknik hatalar çok nadiren oluþmaktadýr.

Hastalar ameliyathaneye alýndýktan sonra önce uyutulmakta, steril ortam için ilgili bacak silinmekte ve örtülmekte sonrasýnda operasyon sistemleri kurulmaktadýr. Bu ortalama 40 dakika bir zaman gerektirmektedir. Operasyonun deneyimli ellerdeki normal süresi 2 saat civarýndadýr. Operasyon sonrasý hastalar 30 dakika -1 saat arasýnda ayýlma odasýnda bekletilmekte ve sonra da odalarýna alýnmaktadýr. Dahili sorunlarý olan veya çok yaþlý hastalarda zaman zaman yoðun bakým ihtiyacý olabilir.

Hastalar odalarýna alýndýktan sonra 2 saat içinde tamamen uyanýk hale gelmektedir. Aðrý aðrý kesicilerle tamamen kontrol edilebilmektedir. Hastalarýn dizinde(kliniklerde uygulama farklarý vardýr) içeride biriken kaný boþaltmak için dren, elastik bandaj, bacaða giydirilmiþ antiembolik çorap bulunur. 3-4 saat sonra hastalara yemek verilir. Ertesi gün hastalara bir walker yardýmýyla kalkmalarýna izin verilir. Ayaða kalkmadan önce 5 dakika kadar oturarak baþýn dönmediðinden emin olunmalý, baþ dönerse uzanarak 1 saat sonra ayaða kalkma yeniden denenmelidir.

Hastanede (uygulamalar farklý olmakla beraber) 5-7 gün kalacaksýnýz. 2. gün fizyoterapist gelerek size yatakta yapmaya baþlayacaðýnýz egzersizleri gösterecek ve CPM denen dizinize hareket verecek bir alet baðlayacaktýr. Bu elektrik motorlu bir alettir ve fizyoterapistinizin göstereceði biçimde kumandayý kullanarak 2 saat diz hareket açýsýný 30 dereceden baþlayarak arttýracaksýnýz. 2 saat sonunda 2 saat ara verilecek ve tekrar baþlanacaktýr. 2-3. gün sonunda diziniz 90-100 derece bükülüyor olacaktýr. Dreniniz 2. veya 3. gün çekilecek ve pansuman yapýlacaktýr. Hastanede kaldýðýnýz sürece dizinize buz uygulanacaktýr. Ýlk 2 gece 38 civarýnda ateþiniz olabilir, enfeksiyon anlamýna gelmez. Enfeksiyon bulgularý 3. günde baþlar.

Eve döndükten operasyon sonrasý 10. gün sonuna kadar bacaðýnýzý uzatarak yatabilir veya oturabilirsiniz. Bu sýrada buz uygulamaya devam etmelisiniz. Yemek için ayaðýnýzý yere koyarak oturabilir ve ihtiyaçlarýnýz için walker aracýlýðý ile dilediðiniz kadar kalkýp yürüyebilirsiniz.. Bu dönemde dizinizdeki bandajý ve çorabý kesinlikle çýkarmayýn. Bu dizinizin içinde kanama ve þiþmeye neden olabilir. Egzersizlerinizi aksatmada her gün tarif edildiði þekilde yapýnýz. Bu sýrada kan sulandýrýcý ilacýnýzý kullanmayý aksatmayýnýz ve aðrýnýz olursa aðrý kesicinizi alýnýz. Dikkat; ateþiniz 38 derece üzerine çýkar,dizinizde, bacakta aðrý-ayak parmaklarýnýzda þiþme olursa doktorunuzu derhal arayýn.

15. gün yaranýz doktorunuz tarafýndan görülecektir ve uygunsa dikiþleriniz alýnýr. Dikiþ alýndýktan sonra fizik tedavi baþlanýr. Fizik tedaviniz genellikle haftada 3 gün olmak üzere 3. ayýn sonuna kadar devam edecektir. Fizik tedavi operasyon gibi deneyimli fizyoterapistler tarafýndan yapýlmalýdýr. Sonuç ta kaliteli fizik tedavi en etkili faktörlerden biridir.

3.hafta sonunda yürütecinizi býrakýp bir bastona geçebilirsiniz. Bastonu saðlam tarafýnýzda kullanmalýsýnýz. Ýki taraflý operasyon olmuþsanýz yürüteci 6. haftaya kadar kullanabilirsiniz. 6-12 hafta içinde bastonunuzu tamamen býrakabiliriniz. Kendinizi güvende hissediyorsanýz uzun süreler baston kullanabilirsiniz. 8. haftadan sonra daha aktif olabilirsiniz, araba kullanabilirsiniz fakat sportif aktivite halen yasaktýr. 4. ay sonunda fizyoterapistiniz sportif aktivitelere yavaþ yavaþ baþlatabilir. Tam spora dönüþ 6ay sonundadýr