Osteoartrit (kireçlenme) aðýrlýk taþýyan eklemlerin yaþlanmaya baðlý olarak yozlaþmasýdýr. Kireçlenme kýkýrdaktan baþlar, kýkýrdak altýndaki kemiði, eklem kapsülünü ve eklem çevresindeki baðlarý etkiler. Hatta aðrýdan dolayý kullanýlamayan kaslarda incelmeler ve sertleþmeler olur Diz vücudun en fazla aðýrlýk taþýyan ve dolayýsýyla kireçlenmeden en fazla etkilenen eklemlerinden biri dir. Diz ekleminde üç adet kemiðin eklem yüzeyi var dýr. Femur (baldýr kemiði), tibia (kaval kemiði) ve patella (diz kapaðý kemiði). Tibia femurla, femur patella ile eklem yapar. Tibia ve femur arasýnda iç ve dýþ eklemler vardýr. Kireçlenme daha çok iç femo rotibial eklemlerden baþlar ve diðer eklemleri etki ler. Ancak genellikle dizdeki üç eklem birlikte etki lenir.Diz eklemlerinin içinde iki adet bað vardýr (ön ve arka çapraz baðlar ). Ayrýca eklemin iç yanýn da ve dýþ yanýnda kuvvetli baðlar vardýr. Eklem yüzle rinin uyumunu saðlamak için iki adet menisküs vardýr. Diz hareketlerini baþlýca iki kas grubu saðlar, dizi doðrultan ekstansör kaslar ( quadriseps ) ve büken fleksör kaslar ( harmstringler). Gonartroz (diz kireçlenmesi ) kimlerde görülür? Gonart roz orta ve ileri yaþlarda görülür. 50 yaþýn üzerinde kadýnlarda daha sýk görülür. Hastalýk daha erken yaþlar da da görülebilir. Hastalar genellikle kiloludurlar. Daha önce geçirilen eklem operasyonlarý, travmalar, spor yaralanmalarý, iltihaplý romatizmalar, doðuþtan gelen bazý bozukluklar en önemli sebepleridir. Gonartozlu bir dizde neler olur? Gonartrozda en erken deðiþiklik eklem kýkýrdaðýnda olur. Kýkýrdakta incelme sonucu eklem aralýðý daralýr. Kýkýr dak altýndaki kemiklerde de incelmeler ve yýpranmalar o lur. Ayrýca eklem kenarlarýnda kemiksi çýkýntýlar (osteofit ) oluþur. Eklem kalýnlaþmýþ olarak görülür. Eklem çevresi kaslarýnda aðrý sebebiyle kullanýlmamaya baðlý atrofiler (incelmeler) olur. Ayrýca eklemin iç ya nýnda pannikülit adý verilen yað lobülleri vardýr. Bunlar çoðu zaman aðrýlýdýr. Ayrýca zaman zaman eklemlerde ilti haplanma olabilir (sývý toplanmasý ). Hastanýn þikayetleri nelerdir ? Eklemlerde aðrý ve tutukluk hastalýðýn ilk belirtisidir. Hastalýk bazen hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bazen de hastalýk belirtileri olduðu halde röntgen filmleri normal olabilir. Hastalýk ilerledikçe eklem hareketleri kýsýtlanýr yürümek ve merdiven inmek-çýkmak zorlaþýr. Bazen topallama olabilir. Eklemin düzeni bozulur, bacaklarda eðil meler olabilir. Eklem içinde, dizin arkasýnda ve eklemin ön tarafýnda bursalarda iltihaplý þiþkinlikler olabilir. Ýlerle miþ ve rehabilite edilmemiþ dizlerde dizi doðrultmak, ya da bükmek zor ve aðrýlý olabilir. Muayenede neler bulunur ? Eklemde sürtünme sesi, þiþlik, kaslarda erime, pannikülit, eklem hareket kaybý, en sýk rastlanan muayene bulgularýdýr. Ayrýca deðiþik derecelerde deformiteler olabilir Nasýl teþhis edilir ? Hastanýn ifadesi, muayene ve röntgen filmleri genellikle yeterlidir. Baðlar ve menisküslerin durumunu deðerlendirmek için MR gerekebilir. Tedavide neler yapýlmalýdýr Hekimin görevi hastalýðýn ilerlemesini yavaþlatmak, aðrýyý dindirmek ve hastayý fonksiyonel halde tutmaktýr. Aðrý kesi ciler, kas gevþeticiler kullanýlabilir. Topikal ilaçlar diz kireçlenmesinde faydalýdýr. Kireçlenmenin fazla ilerlemediði ve kýkýrdaðýn kýsmen korun duðu hastalarda kýkýrdak besleyici eklem içi enjeksiyonlar yapýlabilir (viskosüplemantasyon). Deformiteleri ( þekil bozuk luklarý ) gidermek için diz korseleri kullanýlabilir. Artroza baðlý oluþan þiþkinliklerde (sinovit) bu sývý boþaltýlýr ve soðuk (buz) uygulamasý yapýlýr. Eklem içi kortizon enjeksiyonu gerekebilir. Tedavide önemli unsurlardan biri de diz koruma prensiplerinin uygulanmasýný ve günde en az iki defa 10’ar dakika hekim ve fiz yoterapist kontrolünde yapýlan egzersizlerdir. Bütün bu tedavi metodlarýna raðmen hastanýn þikayetleri devam ediyorsa cerrahi tedavi metodlarý uygulanýr. Diz koruma prensipleri: · Hareket ediniz · Fazla kilolarýnýzý veriniz. · Çömelirken ve doðrulurken, bir yere otururken ve kalkarken kollarýnýzý kullanýn dizlerinizi fazla kýrmamaya çalýþýn. · Aðýr yük taþýmayýn. · Uzun süre yürümek ve ayakta durmaktan kaçýnýn. · Yumuþak tabanlý ve düz topuklu ayakkabý giyin. · Bacak kaslarýnýzý düzenli olarak çalýþtýrýn. · Diz egzersizlerini mutlaka yapýn. · Dizlerinizi sert zeminler üzerine koymayýn Dizde diðer tedavi yöntemlerine cevap vermeyen kireçlenmeler diz protezi ile tedavi edilir. Protez denince dizde eklem yapan üç kemiðin eklem yüzeylerinin kesilerek çýkarýlmasý ve bu yüzey lerin metal ve plastik parçalar ile kaplanmasýdýr. Protez ilaç, diz içi enjeksiyon ve fizik tedaviye cevap vermeyen kireçlenmelerde diz artroskopisinden ve yönlendirme ameliyatlarýn dan yarar görmeyeceði düþünülen ya da daha önce bu operasyonlarý geçirdikten sonra yakýnmalarý yineleyen hastalarda iyi bir seçenektir. Yukarýdaki alternatif tedavilere cevap yok ve diz sorunlarý hastanýn hayat standartýný bozuyorsa diz protezi gereklidir denebilir. Günümüzde protez ömrünün 20-25 yýla uzadýðý düþünülürse yapým yaþý yerine hayat standartý kavramý daha önemli hale gelmiþtir. Yine de 55 yaþ altýndaki kiþilerde diðer tedavi yöntemleri sonuna kadar denenmelidir. 55-65 yaþlarý arasý diðer tedavi yöntemleri avantajlý olabilir. 65 yaþ üzeri rahatlýkla uygulanabilir.