Kalça protezi kalça eklemini ilgilendiren ve kýkýrdak aþýnmasýyla giden hastalýklarda uygulanan bir cerrahi yöntemdir.

Hangi hastalýklarda kalça protezi yapýlmasý gereki                                                      Kalça protezinin en sýk kullanýldýðý durumlar kalça ekleminin osteoartriti (kireçlenmesi)’dir. Osteoartrit sebebi bilinmeyen bir þekilde geliþebileceði gibi kalça bölgesi kýrýklarýndan sonra, kalça eklemini oluþturan femur kemiðinin üst ucundaki kemik ölümüne, eklem iltihaplanmalarýna veya bazý romatizmal hastalýklara baðlý olarak da geliþebilir. En sýk sebebi yaþa baðlý geliþen kýkýrdak aþýnmasýdýr. Kemik ölümünün ise birçok farklý sebebi olabilir. Ayrýca geliþimsel kalça displazisi (doðuþtan, çocukluktan geliþen kalça çýkýðý) hastalýðýnda da eðer kontrol edilemeyen aðrý varsa ileri yaþta tedavi seçeneði kalça protezidir.

Kalça ekleminin osteoartriti eðer çok ilerlememiþse ve hastanýn günlük yaþam iþlevlerini bozan düzeye ulaþmamýþsa öncelikle aðrý kesici ve yangý giderici ilaçlar, fizik tedavi uygulamalarý gibi tedaviler denenmelidir. Ancak bu tedavilere karþýn yakýnmalarý artarak devam eden veya çok ilerlemiþ hastalarda protez tedavisi gerekli olabilir.

Kalça protezi ayrýca kalça eklemini ilgilendiren bazý kýrýklarda da, yaþlý hastalarda kullanýlýr. Çoðunlukla parsiyel denilen, kýsmi kalça protezi kýrýk tedavisinde yeterlidir.

 Ameliyat kararý alýndýktan sonra hastaneye yatýrýlarak tetkikler yapýlýr. Eþlik eden hastalýklar (þeker hastalýðý, hipertansiyon, kalp ve akciðer sorunlar vs) açýsýndan deðerlendirilerek gerekli görülürse ilgili bölümlerin görüþleri istenir. 

Ameliyat belden uyuþturularak (spinal, epidural anestezi), blok anestezileri veya genel anestezi ile yapýlýr. Ameliyat sýrasýnda aðrý duyulmasý söz konusu deðildir.

Eklemin bozuk kýsýmlarý çýkarýlýp yuva hazýrlanarak metal, eklemli protez yerleþtirilir. Protez birkaç parçadan oluþmaktadýr. Bu parçalar metal, plastik ve seramik gibi materyallerden oluþmaktadýr ve hangi materyalin kullanýlacaðýna hastanýn yaþý, kemik durumu, aktivitesi gibi kriterler göz önünde bulundurularak karar verilir. 

Kalça protezi kemik çimentosu denilen bir dolgu maddesi kullanýlarak veya çimentosuz olarak uygulanabilir.

 

Resimde sol kalça eklemine çimentosuz total protez uygulanmýþ bir hastanýn röntgen grafisi görülüyor.

Ameliyatýn bitiminde hasta odasýna alýnýr. Aðrý kesiciler, koruyucu antibiyotik ve kan sulandýrýcý ilaçlar verilir. Epidural anestezi yapýldýysa genellikle hastanýn kendisinin de kontrol edebildiði bir aðrý kesici sistemi (PCA) uygulanabilmektedir.

Ertesi gün yara yerindeki kanýn dýþarý alýnmasýný saðlayan dren çekilir, yara pansumaný yapýlýr ve hastanýn genel durumu, kan deðerleri, tansiyonu uygunsa ayaða kaldýrýlýr. Bir yürüteç (walker) yardýmýyla ameliyatlý kalçasýna da tam yük verdirilerek yürümesi saðlanýr. Tuvalete gidebilir, koltukta oturup yemeðini yiyebilir. Daha sonraki günlerde hasta az yardým alarak yataktan kalkýp yürüteçle yürüyebilir haldedir. Ameliyattan sonraki üçüncü gün týbbi durumu uygunsa hastaneden taburcu edilebilir. 20-21. günlerde dikiþleri alýnýr, varis çoraplarý çýkarýlýr. 6. haftada kontrole çaðýrýlýr. Genellikle 4-6 haftada hasta yürüteci býrakarak baðýmsýz yürür hale gelir.

 Her ameliyatýn olduðu gibi kalça protezi ameliyatýnýn da riskleri vardýr. Bu riskleri belirleyebilmek için hasta ameliyat öncesinde detaylý deðerlendirilir ve ek riskler araþtýrýlýr.

Ameliyat ve anesteziye baðlý riskler dýþýnda enfeksiyon, toplardamarlarda pýhtý oluþumu, protezin yerinden çýkmasý ve protez gevþemesi baþlýca komplikasyonlardandýr.

Enfeksiyon geliþimini önlemek için ameliyathane ortamýnda yeterli önlemler alýnýr ve hastaya ilk dozu ameliyattan önce olmak üzere 24-48 saat süreyle koruyucu antibiyotik verilir. Ayrýca hastanýn ameliyattan sonraki 2 yýl içinde giriþimsel iþlemlerden (diþ çekimi, böbrek taþý tedavisi gibi) önce ve sonra antibiyotik almasý önerilir. Tüm önlemlere karþýn cerrahi sýrasýnda geliþen veya ameliyattan sonra vücudun baþka bölgesinden kan yoluyla protez bölgesine mikroplarýn ulaþmasýyla enfeksiyon geliþme olasýlýðý vardýr. Bu oran genel olarak % 2.5 civarýndadýr.

Toplardamarlarda pýhtý oluþumu bacakla ilgili ameliyatlardan sonra veya uzun süre hareketsiz kalmaya baðlý olarak geliþebilen bir durumdur. Bazý hastalarda pýhtý oluþumuna yatkýnlýk da olabilir. Bu sorundan korunmak için de ameliyattan sonra pýhtý oluþumunu önleyici ilaçlar verilmekte ve taburcu olduktan sonra da bir süre ilaca devam edilmektedir. Ayrýca ameliyat sonrasýnda hastaya varis çorabý giydirilerek pýhtý oluþumunun engellenmesi amaçlanýr.

Protezin yerinden çýkmasý kas dengesizliðine, ameliyat yöntemine ve hastanýn düþme gibi darbeler almasýna baðlý olabilir. Çýkýk olasýlýðý % 3 civarýndadýr. Çýkýk geliþtiði taktirde ise kapalý olarak yerine yerleþtirilebilir, ancak protez parçalarýnýn pozisyonunun deðiþmesi gerekiyorsa yeniden ameliyat edilir.

Protez gevþemesi günümüz teknolojisiyle üretilen protezlerde, cerrahi yöntem de uygun yapýldýysa nadiren görülür. Protezler enfeksiyon, çýkýk gibi ek sorunlar görülmediði taktirde oldukça uzun ömürlüdür.