Ýlk omuz çýkýðý genellikle oldukça büyük bir travmayla olur. Yeterli tedavi olmuþ veya olmamýþ kiþilerde ikinci ve sonraki çýkýklar þaþýrtýcý derecede kolay olabilir. Ýlk çýkýk sonrasý tedavi kurallarýna uygun yapýlmýþ bile olsa yeniden çýkma olasýlýðý vardýr. Özellikle ilk çýkýk 20 yaþ altýnda olmuþsa % 80 nin üzerinde yeniden çýkýk olasýlýðý vardýr. 40 yaþ sonrasý ilk omuz çýkýðý geçiren hastalarda tekrarlayýcý çýkýk oraný %20 lere iner. 

Ýlk çýkýk sýrasýnda omuz sabitliðini saðlayan dokularýn bir kýsmýnýn iyileþememesi yeniden çýkýða neden olur. Bunlardan en sýk görüleni labrum denen kýkýrdak desteðin kemiðe yapýþma yerinden ayrýlmasýdýr. (omuz anatomisine bakýnýz) Ayrýca omuz kapsülündeki gevþemede ana nedenlerdendir. Ayrýca humerus kemiðinin baþýndaki defektlerde sorumlu tutulmaktadýr. Bu problemlerin onarýldýðý cerrahi müdahaleler sonrasý bile yeniden çýkýklar görülebilmektedir. 

Yýrtýk labrumTekrarlayan çýkýklar omuz ekleminde bozulma ve kireçlenmelere neden olurken omuz çevresi adele ve tendonlarda kalýcý hasarlar oluþturabilir. Ayrýca beklenmeyen zamanlarda oluþan omuz çýkýklarý ek sakatlýklara da neden olur. Bütün bu nedenlerle tekrarlayan omuz çýkýklarýnda cerrahi tedavi önerilir. 

Bunlar; ilk çýkýðýn önemli bir travma ( düþme,çarpma,trafik kazasý vs.) olduðu, tek yöne (öne veya arkaya) çýkýk olabilen, labrum denen omuz destek kýkýrdaðýnýn yýrtýðý ile görülen (Bankart lezyonu) , ve tekrarlayýcý çýkýklarýnda sadece cerrahi tedavinin etkili olduðu çýkýk tipidir. Bu özelliklerinden dolayý týp literatüründe Ýngilizce Travmatik, Unilateral, Bankart lezyonu, Surgery nin baþharflerinden oluþan TUBS instabilitesi de denmektedir. 

Tekrarlayýcý omuz çýkýklarýnýn % 90 ý kla travmatik çýkýklardýr. Ýlerleyen vakalarda çýkýklar çok kolay olabilmekte ve hastalar genellikle omzunu kendileri yerleþtirmeye baþlamaktadýrlar. Tek tedavi seçeneði cerrahi dir. (Bkz; Omuz artroskopisi, bankart onarýmý) 

Bunlar; ilk çýkýðýnönemli bir kaza olmadan, günlük hareketlerde yapýlan fazla zorlama sonrasý (kolu çevirmek, fýrlatma, ters bir hareket yapmak gibi), hem arkaya hem öne çýkan, genellikle her iki omuzda görülen, tedavisinde önceliðin fizik tedavi olduðu ve operasyonunda da kapsül operasyonlarýnýn yapýldýðý çýkýk tipidir. Bu özelliklerinden dolayý týp literatüründe Ýngilizce Atravmatik, Multidirectional, Bilateral, Rehabilitation ve Inferior kapsüler shifting in baþa harflerinden oluþan AMBRÝ instabilitesi denmektedir. 

Bu hastalarda omuz çok kolay çýkmakta ve yerine girmektedir. Ýyi ve deneyimli ellerde yapýlan fizik tedavi ile % 80 tedavi olmaktaýr. Fizik tedaviye cevap vermeyenler ise cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilmektedir. 

Hastalar omuzlarýný istemli olarak öne ve arkaya çýkarýp yerine yerleþtirirler. Bu polojik komponentlerin bulunduðu atravmatik (AMBRÝ) çýkýklar olarak sýnýflandýrýr. 

Bu hastalarýn öncelikle istemli çýkýk yapmaktan vazgeçmeleri gerekir. Bunun için bazen polojik tedavi gerekebilir. Ýstemli çýkýk yapmaktan tamamen vazgeçen hastalarda atravmatik (AMBRÝ) çýkýktaki gibi tedaviye devam edilir. Fizik tedaviye raðmen belirli hareketlerde çýkýk oluþuyorsa cerrahi tedavi denenebilir fakat cerrahi tedavi baþarýsý oldukça düþüktür. 

Deðiþik cerrahi tipleri vardýr. Bunlarýn her birinin avantaj ve dezavantajlarý vardýr. Bir cerrahiden beklenen özellikler þunlardýr;

1. Düþük nüks oraný

2. Düþük komplikasyon oraný

3. Düþük yeniden operasyon oraný

4. Ýleride artrit olasýlýðý düþük

5. Hareket kýsýtlýlýðý yapmayan

6. Eklem içinin görülmesine izin veren

7. Yeniden çýkýða neden olan problemlerin giderildiði

8. Vakalarýn büyük çoðunluðuna uygulanabilen olmasý.

Genelde artroskobik % 80, açýk operasyonlar ile % 85 ler civarýnda baþarý saðlamaktadýrlar. Artroskobik cerrahi omuzda oldukça az cerrah tarafýndan yapýlabilmektedir. Teknik olarak oldukça zor ve özel bir eðitim gerektiren bir tekniktir. 

Biz Ýstanbul Ortopedi grubu olarak tekrarlayýcý omuz çýkýklarýnda artroskobik cerrahiyi tercih ediyoruz. (Bkz: Kla travmatik öne çýkýklarda güncel tedaviler oldukça etkilidir. Baþarý oraný iyi ellerde %90 dýr. 

Baþarýsýz ilk cerrahiler sonrasý yeniden cerrahi müdahale gerekebilir. Burada seçilecek yönteme baþarýsýzlýk nedeninin iyi analiz edilmesi ile karar verilmelidir. 

Omuzunuz ilk çýktýðýnda derhal doktora baþvurun. Çýkýðýn yerleþtirilmesi kolayca baþarýlamazsa fazla zorlamadan genel anesaaaiyle yapýlmalýdýr. Çýkýk yerine yerleþtirildikten sonra omuz 3-4 hafta gevþek bir tesbit yapýlmalýdýr. Bu tesbit iyileþebilecek dokularýn iyileþmesine olanak verir. Tesbit sonrasý omuz adelelerinin kuvvetlendirilmesi de önemlidir. Bütün bunlara raðmen omuzunuz yeniden çýkabilir. 

Ek patolojiler (SLAP, loose body,vb) tedavi edilebilir.

Aðrý daha az

Rahatsýzlýk daha az

Daha kolay rehabilitasyon

Çevirme hareketlerinde kýsýtlanma riski az

Daha az iz

Daha kýsa cerrahi süresi

Dezavantajlarý

Kemik ekliðine baðlý çýkýklar tedavi edilemez

Cerrahi tekniðin mükemmelleþmesi zaman alýr

Yeterli destek dokusu yoktur

Nüks riski çok küçük oranda da olsa daha yüksektir.

Omuz çýkýklarýnýn deðiþik tiplerinde deðiþik artroskobik cerrahi yöntemleri vardýr. Aþaðýda kla tekrarlayýcý travmatik öne çýkýklarýn tedavi tekniklerinden bahsedilecektir. Burada kullanýlan teknikler;

1. Artroskobik bankart tamiri; Labrum denilen ( bakýnýz anatomi) omuz yuvasýnýn ön kýsmýnda bulunan kýkýrdak destek tekrarlayýcý omuz çýkýklarýnýn en önemli nedenlerinden biridir. Arkada 1 önde 2 küçük bir delik aracýlýðýyla yapýlan bu cerrahide labrum orjinal yerine dikilir. Bu kýkýrdak parçayý kemiðe tesbiti için ucunda ip bulunan 3-5 mm lik bir vida kemiðe yerleþtirilir ve labrum da ip kullanýlarak kemiðe dikilir.

 Artroskobik bankart onarýmýSLAP lezyonu artroskobik cerrahisi ; Biceps humeri denilen pazu adelesinin uzun ve kýsa olmak üzere iki baþý vardýr. Uzun baþ tendonlaþarak omuz eklemi içine girer ve omuz yuvasýnýn üzerine yapýþýr. Bu uzun baþýn eklem içindeki "Y" biçiminde yapýþtýðý tendon yapýnýn yýrtýklarýna SLAP lezyonu denir. Hafif yýrtýklarda bozuk bölgelerin temizliði sonrasý yeniden yapýþýr. Çok ileri yýrtýklarda, yuva üzerinde yapýþma yerinden kesilerek tendon daha aþaðý tesbit edilir. Yýrtýklarýn büyük kýsmýnýn ise labrum yýrtýklarýnda olduðu gibi benzer teknikle dikilmeleri gerekir. Son tendonun pozisyonu nedeniyle son derece zor ve teknik bir iþlemdir.

2. Eklem kapsülünün daraltýlmasý (kapsüler shifting); Labrumun yýrtýk olmadýðý, labrumun tamamen dejenere olduðu tekrarlayýcý omuz çýkýklarýnda veya labrum tamirine ek olarak yapýlýr. Amaç tekrarlayýcý çýkýklarla bollaþmýþ eklemin ön-alt bölümündeki kapsül daraltýlýr. Daraltma için bol kapsülün alt bölümünden baþlanarak yukarý doðru dikiþlerle bolluk yedirilir. Bankart tamirinde olduðu gibi 3 delik kullanýlarak yapýlýr.

3. Daðlama (Shrinkage); Bollaþmýþ kapsülün artroskobik olarak eklem içinden radyofrekans akýmý kullanýlarak ýsýtýlmasý ve sonrasýnda kapsülün büzüþmesi ile özetlenebilecek tedavi yöntemidir. Tek baþýna uygulanabileceði gibi bankart tamirine ek olarak da yapýlabilir. Biz Ýstanbul Ortopedi Grubu olarak komplikasyonlarý nedeniyle son uluslararasý eðilimler doðrultusunda bu yöntemi uygulamýyoruz.

Ameliyat sonrasý izleme; Kol 4 hafta askýda kalýr. Askýda kaldýðý sürece günde 3 kez verilen omuz sallama ekzersizleri yapýlýr. Hasta 5. günden itibaren banyo yapýlabilir. Kolun askýda kaldýðý süre içinde aský çýkarýlarak omuz sabit kalmak üzere yemek yenilinebilir, bilgisayar kullanýlabilir ve yazý yazýlabilir. 4-6 haftalar arasý pasif ve kýsýtlý aktif harekatlere izin verilir. 6-10. haftalarda aktif hareketler çeþitliliði ve arttýrýlýr. Bu süreçte hastalar günlük iþlerinin büyük kýsmýný yapabilir, kolun omuz seviyesinin üzerine yana açýlmasý dýþýndaki hareketlere izin verilir. 10-12. haftalarda omuz hareketlerinden fýrlatma hareketi dýþýndaki hareketlere izin verilir. 12-16. haftalarda tüm hareketlere izin verilmeye baþlanýr. 16. haftada spora izin verilir. Tenis, basketbol, voleybol, baseball gibi kolun baþüstü pozisyonunda yoðun kullanýldýðý sporlara 6. ay sonrasýnda izin verilir. 

Tüm bu süreçe omuz fizik tedavisinde deneyimli fizyoterapistler tarafýndan destek alýnmasý iyi sonuçlar için cerrahi kalite kadar önemlidir.