Her iki cinste eþit oranda görülür (kadýn yada erkek ayýrt etmez).

Her yaþtaki bireylerde görülebilir ancak görülme sýklýðý ilerleyen yaþla birlikte artar.

Tüm dünyada yaklaþýk 70 milyon insanda bulunduðu (dünya nüfusunun kabaca yüzde biri) hesaplanmaktadýr.

Hastalarýn çoðunda hastalýða yola açan ana neden “Genetik yatkýnlýk” týr.

Hastalýk göz içindeki sývý dolaþýmýyla ilgili bir sorundan kaynaklanýr 

Bilindiði gibi vücudumuzdaki dokularýn ve hücrelerin ihtiyacý olan oksijen, enerji ve yapýtaþý maddelerinin saðlanmasý ve atýk maddeler ile karbondioksitin uzaklaþtýrýlmasý kan damarlarý ile saðlanmaktadýr. Göz küresinin ön kýsmýnda yer alan “kornea” ve “göz merceði” gibi dokularda ise kan damarlarý bulunmaz; çünkü kýrmýzý renkli kan tümüyle saydam olmasý gereken bu dokularýn ýþýk geçirgenliðini azaltýr ve görme keskinliðini düþürür. Bu dokularýn gereksinimlerini saðlamak ve atýklarý uzaklaþtýrmak için “göziçi sývýsý” denen özel bir dolaþým sistemi geliþmiþtir. Bu sývý gözün renkli kýsmýnýn arkasýnda bulunan “siliyer cisim” denen özel bir dokuda sentezlenir ve arka odacýða salgýlanýr. Daha sonra göz merceðini yýkayarak göz bebeðinden ön adacýða geçer ve gözün renkli bölümü ile beyaz kýsmýnýn birleþim yerinde yer alan özel kanallardan gözü terk eder. Göziçi sývýsý her iki saatte bir yenilenmektedir.

 

Glokom hastalýðýnda; bu sývýnýn göz içi dolaþýmý ve/veya gözü terk ettiði kanallar sisteminde bir bozukluk söz konusudur. Kanallarýn bulunduðu bölge “Açý” olarak isimlendirilir, en sýk görülen glokom tipi olan “açýk açýlý glokom” hastalýðýnda kanallarýn aðzý açýktýr ancak, içlerinde sývýnýn gözü terk etmesini güçleþtiren týkanýklýklar yada darlýklar bulunur.

Yeterli bir hýzda gözü terk edemeyen sývý genleþmesi mümkün olmayan göz küresi içindeki basýncý yükseltir. Ortaya çýkan bu basýnç artýþý da göz küresinin en zayýf bölümünü oluþturan ve bir anlamda gözü beyin dokusuna baðlayan kablo olarak niteleyebileceðimiz “görme siniri” üzerinde çok zararlý etkiler oluþturur. Bilindiði gibi; çok özelleþmiþ hücreler olan sinir hücreleri zedelendiklerinde kendilerini yenileyemezler, bu nedenle felç olan hastalar iyileþememektedirler. Görme sinirindeki hücrelerin ölümü de belli bir süreç sonunda kalýcý görme kaybýna yol açar.

Glokom çok sinsi bir hastalýktýr, önemli bir belirti vermeden kalýcý hasar yapabilir.

Hastalýkta görme kaybý genellikle yavaþ (göz tansiyonu seviyesine baðlý olarak genellikle aylar yada yýllar içinde) geliþir. Hastalýk genellikle tek gözde baþlar, daha sonra diðer gözde de ortaya çýkar. Hastalýkta keskin görme ve okuma fonksiyonlarý en son evrede etkilenmekte, erken evrelerde ise görüþ alaný daralmakta ve hareketli cisimlerin algýlanmasý bozulmaktadýr. Görüþ alaný iyice daraldýðýnda yürürken eþyalara takýlma, basamaklarý fark etmeyerek düþme gibi bulgular ortaya çýkmakta; son evrelerde ise görüþ alaný iyice daralarak adeta dar bir boru içinden bakma gibi bir durum ortaya çýkmaktadýr.

Glokoma baðlý görme bozukluðu kalýcýdýr ve düzeltilemez; bu nedenle tedavisinde ilk amaç hastalýðýn olabildiðince erken evrede teþhis edilmesidir.

Hastalýðýn genellikle tek gözde baþlamasý (diðer göz tamamen normal olabilir), genellikle aðrý, kýzarýklýk gibi belirtiler vermemesi ve oluþan kaybýn hastalýðýn baþlangýcýnda merkezi görmeyi fazla bozmamasý gibi nedenlerle bir çok hastada ancak bir miktar görme fonksiyonu kaybolduktan sonra taný konabilmektedir. Hastalarýn pek çoðu tesadüfen saðlam gözlerini kapattýklarýnda bozuk gözdeki görme kaybýný fark edip doktora baþvurmaktadýrlar. Yapýlan araþtýrmalarda hastalarýn %10’unda bir gözde körlük oluþtuktan sonra taný konabildiði belirtilmektedir. Bu evrede baþvuran hastalarýn ne yazýk ki bozulan görmelerini geri getiremiyoruz.

Glokomda erken evrede taný koymak için periyodik tarama muayeneleri gereklidir.

Hastalýðýn yaþla birlikte arttýðýný ve genetik yatkýnlýðýn önemli olduðunu belirtmiþtim. Bu nedenle ailesinde (birinci yada ikince derece akrabalar) glokom bulunan kiþilerin özellikle otuzlu yaþlardan itibaren yýlda bir düzenli olarak göz tansiyonlarýný ölçtürmeleri önerilmektedir. Ailesinde hiç glokom olmayan bireylerin ise kýrk yaþýndan itibaren düzenli olarak iki yýlda bir göz tansiyonunu ölçtürmeleri erken taný için gereklidir. 

Hastalýðýn daha sýk olarak görüldüðü önemli hasta grubu miyop kýrma kusuru olan bireylerdir, miyoplarda glokom sýklýðý normal bireylere göre yaklaþýk beþ kat artmýþtýr. Genetik olarak miyop ile glokom birlikte görülme eðilimi taþýr, ayrýca miyop derecesi yükseldikçe glokom görülme sýklýðý daha da artar. Bu nedenle miyoplarýn yaþa baðlý olmaksýzýn yýlda bir göz tansiyonunu ölçtürmeleri gereklidir.

Hipermetrop kýrma kusuru olan bireylerde ise daha seyrek görülen, ancak daha tehlikeli bir glokom türü olan “dar açýlý glokom” görülmektedir. Genellikle normalden daha küçük olan bu gözlerde glokomun nedeni göziçi sývýsýnýn dolaþýmý ile ilgili sorunlardýr; sývý arka odacýktan öne geçemez ve renkli tabaka olan irisin arkasýnda birikip onu öne doðru bombeleþtirir, ve sývýnýn gözü terk etmesini saðlayan kanallarýn aðzýný kapatmasýna neden olur.

          

Bu durumda çok tehlikeli bir durum olan ve bazen çok kýsa süre içinde kalýcý görme kaybý yapabilen “glokom krizi” ortaya çýkabilir. Arzu edilmeyen böyle bir durumun ortaya çýkmamasý için dar açýlý gözlerin saptanmasý çok önemlidir. Hipermetrop bireylerde sadece göz tansiyon kontrolü yeterli olmayabilir, þüphelenilen durumlarda mutlaka deneyimli bir uzman tarafýndan gerekli muayenelerin yapýlarak riskli bir durum olup olmadýðýnýn kesin olarak ortaya konmasý gerekir.           

Kornea göz küresinin en önünde yer alan saydam tabaka olup göziçi sývýsý ile doðrudan temas halindedir. Göz tansiyonu ölçümleri kornea üzerinden yapýlmaktadýr ve bu nedenle korneanýn kalýnlýðý yada sertliðinden büyük oranda etkilenmektedir. Kornea normalden ince ise ölçüm ile bulunan göz tansiyonu deðeri gerçekte olduðundan düþük çýkar, kornea kalýn ise bu kez ölçülen deðer gerçekte olduðundan daha yüksek bulunur. Özellikle miyop yada hipermetrop nedeniyle korneaya uygulanan laser ameliyatlarýnda korneanýn inceltilmesi göz tansiyonu ölçümlerinin gerçekte olduðundan düþük çýkmasýna neden olur. Bu nedenle laser ameliyatý olmuþ gözlerde göz tansiyonu ölçümlerine güvenilmemesi ve þüphelenilen durumlarda aþaðýda belirteceðim yöntemlerin kullanýlmasý yerinde olur.

Glokom tanýsý için sadece göz tansiyonu ölçümü yeterli deðildir, hastalýða baðlý olarak görme sinirinde ortaya çýkan deðiþikliklerin de saptanmasý gerekir.

Glokom hastalýðý göz tansiyonunun normalden yüksek oluþu nedeniyle geliþir, ancak kesin taný koyabilmek için görme sinirinde hastalýða baðlý olarak oluþan zedelenmenin kanýtlanmasý gerekir. Göz tansiyonu sýnýrda yüksek olan ancak görme sinirinde hasar olmayan bireyleri “glokom þüphesi” yada “oküler hipertansiyon” olarak adlandýrýyoruz ve herhangi bir tedavi vermeden izliyoruz. Özellikle göz tansiyonunun doðru ve güvenilir olarak ölçülemediði gözlerde (laser sonrasý, ince yada kalýn kornea gibi) görme sinirindeki deðiþikliklerin ortaya konmasý doðru teþhis için çok gereklidir.

Görme sinirinde glokoma baðlý olarak ortaya çýkan deðiþiklikler saptamak için duyarlý bir yöntem “Optik koherens tomografi-OCT”.

On yýl kadar öncesine kadar glokomun oluþturduðu hasarý teþhis etmek ve hastalýðý takip için  sadece tek bir inceleme yöntemimiz “görme alaný incelemesi” vardý. Subjektif olan bu yöntem görüþ alanýnda hastalýða baðlý olarak geliþen daralmayý saptamaya yönelikti. Ayrýca test yaklaþýk yarým saat sürmekte, yaþlý ve uyum sorunu olan hastalarda oldukça hatalý sonuçlar verebilmekteydi. Hastalarýn verdiði hatalý cevaplar sonucu bazen gerçekte glokomu olmayan normal bireylere yanlýþ olarak glokom tanýsý konabilmekteydi. 

OCT tümüyle objektif bir yöntem olup laser ýþýný yardýmýyla görme sinirinde glokoma baðlý olarak ortaya çýkan deðiþiklikleri duyarlý ve güvenilir olarak bize gösterebilmektedir. Benim OCT ile ilk tanýþmam 1996 yýlýnda ABD’de Boston kentindeki “Tufts Üniversitesi New England Medical Center”’da oldu. Burada dünyadaki ilk prototip cihaz ile çalýþmalar yaptým, ve dünyadaki ilk ticari cihazlardan birini 1997 yýlýnda Türkiye’ye getirerek Ýstanbul Cerrahi Hastanesi’nde kullanmaya baþladým.

OCT teknolojisindeki geliþmeler baþ döndürücü hýzla devam etti, cihazýn duyarlýlýðý geliþti ve hýzý arttýrýldý.

Günümüzde OCT glokomun erken tanýsý için altýn standart olarak kabul edilmektedir. 

OCT’nin erken taný için referans olmasýnýn nedeni glokomda saptanabilen en erken bozukluðun görme sinirinde ortaya çýkmasý ve OCT cihazýnýn da bu hasarý güvenilir olarak gösterebilmesidir. Görme alaný muayenesi ile ancak sinir hücrelerinin %30-40’ý tahrip olduktan sonra hastalýk teþhis edilebilmektedir. OCT ayrýca glokom tanýsý konmuþ hastalarda takip sýrasýnda geliþebilen bozulmalarý görme alaný muayenesine göre daha erken saptama imkaný sunmaktadýr.

OCT tamamen zararsýz bir taný yöntemidir, radyasyon yaymaz. Göze temasý yada herhangi bir ilaç verilmesini gerektirmez. Görüntülerin alýnmasý sadece birkaç dakika sürer (video-carl zeiss meditec startus oct patient education).