Glokom optik sinirin (gözden beyne iletiyi götüren sinir ) gözü terk ettiði yerde hasara uðramasý ile neticelenen bir durumdur. Bu tür hasar görme kalitesini etkilemektedir. Çocuklarda görülen bu tür hasar hemen hemen her zaman yüksek göz içi basýncý ile seyreder. Göz içi basýnç yükselmesi gözü etkileyen enflamasyon ya da diðer sebeplere baðlý olabilir. Bu tür glokomlar Sekonder Glokom olarak kabul edilir. Erken çocukluk çaðýnda geliþen Glokomlara Konjenital ya da Geliþimsel Glokom denir. Bu tür Glokom’ la 10.000 canlý doðumda bir sýklýkta karþýlaþmaktayýz.

Göz bir topa benzer. Bu topun pompa fonksiyonunu göz içini dolduran ve silyer cisim olarak adlandýrýlan kýsmýn oluþturduðu sývý (hümör aköz ) üslenmiþtir. Bu cisim halka þeklindedir ve gözün renkli kýsmý olan irisin hemen yanýnda yerleþmiþtir. Ýris gözü iki kýsma ayýrýr; ön kamara ve arka kamara . Hümör aköz iris merkezinde bulunan boþluktan (pupil, göz bebeði ) gözün ön kýsmýna doðru ilerler.

Gözün ön kýsmýný kubbe gibi örten saydam dokuya korna denir. Kornea kökünde gözün drenaj (sularý akýtma, filtrasyon ) sistemi yerleþmiþtir. Hümör aköz bu drenaj sisteminden (trabeküler að) geçerek toplayýcý kanala (Schlem kanalý) oradan da gözün dýþýna bulunan kan damarlarýna geçer. Bu drenaj sisteminde oluþacak direnç göz içi basýncýn artmasýna neden olacaktýr. Çocuklarda göz içi basýncýn yükselmesinin nedeni büyük çoðunlukla bu drenaj sisteminin düzgün çalýþmamasýna baðlýdýr. Bu týkanma (direnç) birçok sebebe baðlý olabilir. 

Büyük göz

Iþýk hassasiyeti

Bulanýk Kornea

Göz sulanmasý

Az görme ve titreyen göz (nistagmus)

Þaþýlýk (strabismus)

Bebeklerde gözün ön tabakasý (sklera) yetiþkinlere kýyasla daha esnek ve yumuþaktýr.

Bu yüzden göz içi basýnç yükseldiði zaman göz bir balon misali geniþleyecek ve büyüyecektir. Bundan dolayý eskiden Konjenital glokoma buftalmus (öküz gözü) deniliyordu. Bu belirti bebeklerde yüksek göz içi basýncýnýn en iyi belirtilerinden biridir. Göz içi basýncýn normal sýnýrla gelmesi bu durumun gerilemesine (normal boyutlara) sebep olmasa da ilerlemesini durduracaktýr.

Yüksek göz içi basýncý olan bebekler çoðu zaman ýþýða karþý çok hassas oluyorlar. Bunun birçok sebebi vardýr. Gözün ön penceresi olan korna ödemli ve bulanýk olduðundan rahatsýzlýk verebilir. Kornea tamamen saydam olmadýðý zaman üzerinden geçen ýþýnlarý yansýtmakta ve parlaklýk oluþturmaktadýr. Böyle durumlarda aydýnlýk ortamlarda koyu camlarýn kullanýmý çok zararlý deðildir. Göz içi basýnç normal sýnýrlara düþürülünce zaman içinde bu hassasiyet geçecektir.

Kornea iç yüzeyinde korneadan hümör aközü uzaklaþtýran ve böylece kornea saydamlýðýný koruyan küçük hücreler bulunmaktadýr. Göz içi basýncý aniden yükselince hümör aköz hücrelerin arasýndan korneaya sýzar ve onu ödemleþtirir ve bulanýklaþtýrýr. Eðer korna yüzeyince küçük skarlar (nedbe) var ise onlar da bulanýk görüntü oluþturabilir. Göz içi basýnç normal sýnýrlara düþünce bulanýklýk zaman içine geriler fakat bu bazen birkaç ay ya da daha fazla zaman alabilir. 

Sulanma irritasyona (tahriþ) oluþabilecek doðal tepkidir. Eðer yüksek göz içi basýncýna baðlý olarak ýþýk yansýmalarý ve korneal ödem var ise sulanma doðal refleks olarak geliþecektir. Basýnç normal sýnýrlara düþürülünce sulanma geçecektir.

Yüksek göz içi basýncýna baðlý olarak korna bulanýklýðý ya da optik sinir (görsel iletiyi gözden beyine ulaþtýran sinir) harabiyetine baðlý az görme ve göz titremesi geliþebilir. 

Bazý bebeklerde az gören gözde kayma geliþebilir, bu kayma burun köküne doðru (içeriye) ya da dýþarýya doðru olabilir.

Geliþimsel Glokomun tüm çeþitleri kalýtýmsal deðildir. Bununa raðmen genetik danýþmandan karþýlaþabileceðiniz sorunlarý ve hastalýðýn riskleri ile ilgili bilgi edinebilirsiniz. Bu bilgiler çocuðun geleceði için de önem taþýmaktadýr.

Çocuk ve bebekleri etkileyebilecek çeþitli Glokom türleri vardýr.

Aniridi

Sturge Weber Sendromu 

Katarakt cerrahisinden sonra geliþen Glokom

Enflamasyon

Primer Konjenital Glokom

Axenfeld yada Reiger Anomalisi

Peter Anomalisi

Çocuklarda geliþecek Glokom bazen irisin yokluðu ya da çok küçük oluþuna baðlý olabilir.

Sturge Weber Sendromu

Sturge Weber Sendromunda da glokom görülebilir; bu hastalarda þarap lekesi olarak da bilinen hastalýða özgü alýn ve yüz bölgesinde doðum lekeleri ve damarlanmalar görülür. Bu tarz görünüme sahip çocuklar glokom açýsýndan takip edilmeli ve gerektiðinde tedavi edilmelidir.

Çocuklarda Glokom katarakt cerrahisini takiben de geliþebilir. Eðer lens kesif ise bu duruma katarakt denir ve cerrahi yöntemle tedavi edilmelidir. Cerrahiye veya uygulanan ilaçlara baðlý ameliyat sonrasý glokom geliþebilir. Tedavisi genellikle glokom cerrahisidir.

Ýnflamasyon sonrasý glokom geliþme olasýlýðý vardýr. Çocukluk çaðýnda geliþen artrit sonrasý trabeküler að inflamatuar hücreler ile týkanabilir ve böylece glokom geliþebilir. Bu hastalýklarýn tedavisinde kullanýlan kortizonlu ilaçlar da göz içi basýncýný artýrabilir.

Çocukluk çaðý glokomlarýn büyük çoðunluðunu teþkil eder. Bu tür hastalarda gözün drenaj sistemi olan trabeküler að normal geliþmemiþtir ve bunun neticesi olarak hümör aköz dýþa akýmý zorlaþýr ve göz içi basýnç yükselir. Genellikle bu tür hastalýðýn genetik olduðunu düþünmekteyiz, fakat kalýtým türü resesif olduðu için aile hikâyesi olmayabilir. 

Bu hastalýðý ilk kez tarif eden hekimin ismini taþýmaktadýr. Bu tür glokomda trabeküler að, iris ya da korneada doðumsal anomali mevcuttur. Bunun dýþýnda diþlerde, yüz, kulak ve baþka uzuvlarda anomali olabilir. Axenfeld yada Reiger Sendromlu hastalarýn hepsinde glokom geliþmeyebilir fakat glokomu tespit edilen hastalar sýký takip gerektirmekteler.

Bu bir lens anomalisi durumudur. Bazen lens korneaya temas edecek þekilde geliþmiþtir

Anestezi altýnda muayene

Tüm bebekler ve çocuklar baþtan anestezi altýnda muayene edilmeli. Eðe göz içi basýncý yüksek bulunursa cerrahi yapýlmalýdýr. Her defasýnda bir daha anestezi altýnda muayene gerekebileceðini aileye söylemek gerekir. 5 yaþý üzerinde çocukla konuþarak anestezi etmeden muayene etmeye ikna etmek gerekir fakat bu her zaman mümkün olmayabilir.

• Gonyotomi

Genellikle ilk tercih edilen cerrahi yöntemdir. Çok ince býçak yardýmý ile ön kamaraya girerek filtrasyon sistem üzerinde kesi yapýlýr. Bu iþlem geliþimsel olarak kapalý kanallarý açmak için yapýlýr. Ameliyat esnasýnda gözün içini görebilmek için gonyoskop olarak adlandýrýlan özel mercekler kullanýlýr. Kaliteli görüntü elde edebilmek için bazen kornea ön yüzeyi olan epitelyum tabasý soyulabilir. Bu doku kendiliðinden 1 ya da 2 gün içinde tekrar geliþir. Bu zaman zarfýnda çocuk rahatsýz ve uykusuz olabilir. Bu durumda aðrýkesici þuruplar kullanýlabilir. Çoðunlukla bu iþlem göz içi basýncý düþürmekte yeterli oluyor fakat bazý olgularda iþlemin tekrarlanmasý gerekebilir. 

Kanallara tekrar içerden müdahile imkânsýz olduðunda yeni drenaj kanalarý oluþturmak için diðer cerrahi yöntemler uygulanabilir (trabekülektomi).

Bu cerrahi yöntemde çok ince alet (prob) yardýmý ile önemli toplayýcý (collector) kanal olan Schlemm kanalýna girilir. Bu alet yardýmý ile kanalda ilerledikten sonra ön kamaraya giriliyor ve yeni drenaj yolu oluþturuluyor. Bu yöntem bazý glokom türlerinde ya da Gonyotomi yapýlacak kadar saydam kornea olmadýðýnda tercih edilmektedir. Bu yöntem tek baþýna ya da Trabekülektomi (göz sývýsýný gözün kanallarýný kullanmadan cerrahi yöntemle açýlan suni kanaldan konjonktiva altýna akýtma ameliyatý) ile kombine yapýlabilir

Gözün güçlü ön duvarý sklera ve onu kaplayan konjonktiva dokusu vardýr Bu yöntem ile göz içinde yeni drenaj kanallarý oluþturuluyor. Genellikle üst kapak altýnda bulunan bölgeye yakýn cerrahi yöntemle flab (doku kapaðý) kaldýrýlýr. Daha sonra bu fleb ince iplikler ile tekrar yerine dikilir ve üzeri gözün ön tabakasý olan konjonktiva ile kapatýlýr. Göz içi sývý oluþturulan bu kanal ile konjonktiva altýna akýyor ve oradan da kan damarlarý ile uzaklaþtýrýlýyor. Ameliyat sonrasý üst kapaðýn hemen altýnda küçük kabarýklýk görülebilir (bleb). Bu durum göz içi sývýnýn konjonktiva altýnda birikmesi ile oluþuyor. 

Bazý çocuklarda göz içi sývýnýn dýþarý atýlasý için özel olarak tasarlanmýþ tüpler kullanýlýr. Bu yöntem diðer yöntemlerin, örneðin trabekülektomide oluþturulan flebin, yetersiz kaldýðý durumlarda tercih edilir. Bazen cerrahiden 1 ya da 2 hafta sonra çok düþük seyir eden göz içi basýncý kontrol altýna almak için göz içine gaz ya da gel enjeksiyonu gerekebilir. Çocuklar büyüdükçe tüp deðiþimi gerekmemektedir, bazý olgularda tüp 25 yýla kadar göz içinde kalmaktadýr.

Cerrahilerin 5 yýllýk baþarý oraný ortalama %75 dir. Göz içi basýncý tekrar yükselen çocuklarda, göz içi basýncý kontrole etmek için ek ilaç tedavisi ya da tekrar ameliyat gerekebilir. 

Yan etkiler ve komplikasyonlar 

Glokom cerrahisi sonrasýnda katarakt geliþebilir. Katarakt göz içi lensin bulanýklaþmasý durumudur. Bu olgularda görme bulanýklýðý ve sisli görme vuku bulur. Tedavisi cerrahidir, saydamlýðýný yitirmiþ mercek çýkarýlýp yerine suni mercek yerleþtirilir. 

Uzun dönem komplikasyonlar arasýnda enfeksiyon sayýlabilir.

Bu konuda kesin bir þey söylemek çok zor, hele çocuk çok küçük ise daha da zor. Çocukluk çaðýnda glokom tedavisi görmüþ birçok çocuk yetiþkinliðinde çok iyi görmeye sahiptir. Göz içi basýnç kontrol altýna alýndýktan sonra gerek gözlük gerekse kapama tedavisi ile iyi sonuçla anýlabilir. Çocuk büyüdükçe nihai görmesi ile ilgili daha da kesin bir þeyler söylenebilir. Tedavini baþarýsýnýn önemli parçasý devamlý tekrarlanan kontrollerdir. Bu bebekler tüm hayatlarý boyunca takip edilmelidirler. 

Glokom özellikle tek gözde ise uygulanan cerrahi iþlemlerden sonra göz içi basýncý normal seviyelere getirilse bile hastanýn görmesi düþük kalabilir. Görmesini artýrmak için özel egzersizlere ihtiyaç vardýr. Saðlam gözün kapatýlmasý, az gören gözün çalýþtýrýlmasý bu yöntemlerin baþýnda gelir, glokomun tedavisi kadar önemlidir. 

Tembellik az (zayýf) gören gözden gelen iletilerin beyin tarafýndan baskýlanarak iyi gören gözden gelen iletileri algýlamasý ile oluþuyor. Bu burum devam ederse göz ve beyin arasýndaki normal baðlantý zaman içinde kopacaktýr. Kapama tedavisi zayýf göz ve beyin arasýndaki baðlantýyý kurmak için kullanýlýr.

Glokomlu çocuklarýn ebeleyenlerine çok iþ düþüyor. Ve bebeðime nasýl yardýmcý olabilirim en sýk sorular arasýndadýr:

Aðlamak göze çok mu zarar veriyor?

Bebeðim kafasýný bir yerlere çarptýðýnda endiþelenmeli miyim? 

Çocuðum spor yapabilecek mi, havuza girebilecek mi? 

Doktoru ve aileyi endiþelendiren baþlýca sorun glokomlu çocuklarýn genellikle mutsuz olmasýdýr. Bebekler çoðu zaman huzursuz aðlamaklýdýr, ayrýca zayýf beslenirler ve çoðu kez gözleri sulanýr ve kýzarýr. Bebekler parlak ýþýktan rahatsýz olduklarý için çoðu zaman kafalarýný yastýðýn arkasýna saklar. Göz rengi deðiþkenlik gösterebilir ayrýca göz küresi hacimce büyüyebilir. 

Gözün saðlýklý olabilmesi için gözyaþýna ihtiyacý vardýr. Gözyaþý doðal antibiyotikler içermektedir. Bebek aðlarken fazla gözyaþý oluþur ve bunun göze hiçbir zararý yoktur. 

Tabii ki büyük darbeler bebekte hasar oluþturabilir ve bu durumlarda acil servise baþvurmak gerekebilir. Fakat emeklemek çaðýnda olan bebekler tabii ki ufak tefek çarpmalar yaþayacaklar ve bunlarýn bir zararý yok. Unutulmamasý gereken nokta normalden daha büyük göz (glokomlu bebeklerde oluþabilecek buftalmus) daha frajildir (ince, yýrtýlmaya ve hasara müsait). Eðer görmede azalma, gözde bulanýk görüntü, gözün içinde kan görüntüsü, ya da aðrý fark edilirse hemen doktora baþvurmak gerekir. Eðer glokomlu bir çocuk yüzüne ya da bilhassa gözüne þiddetli darbe aldýysa mutlaka uzman tarafýndan muayene edilmelidir.

Eðer göz bariz bir þekilde büyük ise darbe alma ihtimali çak fazladýr. Bu yüzden fazla agresif tarz sporlar tercih edilmemeli. Eðer herhangi bir toplu spor tercih edildiyse o zaman koruyucu gözlükler kullanýlabilir. Bazý cerrahilerden (özellikle trabekülektomi) sonra enfeksiyon almamak adýna havuzda yüzmek sakýncalý olabilir. 

Not: Çocuðunuzun özel ilgi alanlarý ve meþguliyetleri ilgili kendi doktorunuza danýþarak bir plan oluþturmak en mantýklýsýdýr!

Göz damlasýný damlatmanýn en iyi yöntemi hangisidir?

Zamanlama ne kadar önemlidir?

Damlalar acýtýyor mu, zarar veriyor mu?

Damlalar nasýl etki ediyor?

Neden bazý prospektüslerde ‘çocuklar için sakýncalýdýr’ ibaresi var? 

Çocuðumun görmesini etkiliyorlar mý?

Çocuðum damla yerini hap alamaz mý?

Ne kadar uzun zaman damla kullanmasý gerekebilir? 

Damlalar nasýl (hangi koþullarda) saklanmalý?

Glokom tedavisinde hangi damlalar ya da haplar kullanýlabilir?

Çocuðumun diðer hastalýklarý ile ilgili doktora bilgi vermek gerekir mi?

Eðer ilaç ilk defa reçete edildiyse nasýl damlatýlmasý gerektiðini görmeniz gerekebilir. Genellikle en basit yöntem bebeðin uyumasýný beklemektir. Bebeði battaniyeye sýkýca sarmak küçük ellerini ve bacaklarýný hareket ettirmemesi için yararlý olabilir. Daha büyük çocuklara oturur, yatar ya da ayakta bile damla damlatýlabilir. 

Damlalarýn belli etki süresi vardýr. Ayný damladan 2 dalma damlatmakla onun etkisini artýramazsýnýz tam tersi zarar bile verebilirsiniz. Eðer iki farklý damla kullanýyorsanýz damlalar arasý en az 10 dakika beklemeniz gerekmektedir. Bu konuda kendi doktorunuzdan zamanlama konusunda etraflý bilgi almanýz en doðrusu olacaktýr!

Bazý damlalar biraz acýtýyor. Ama bu acý en fazla 1 dakika sürüyor bu yanlýþlýkla göze sabun kaçtýðý zaman oluþan acýya benziyor. Bazen damladan sonra diðer gözde de aðrý görülebilir. 

Çok hazla göz damlasý çeþidi vardýr. Ama esasýnda iki etki mekanizmasý vardýr:

1. Göz içi sývý üretimini azaltan 

2. Drenaj kanallarýný açan

Neden bazý prospektüslerde ‘çocuklar için sakýncalýdýr’ ibaresi var? 

O ibareler farmakologlar tarafýndan yazlamaktadýr (bebekler üzerinde yapýlan klinik çalýþmalardan bilgileri yok) ayrýca bu damlalarýn bebeklere reçetelendirilmesi sadece göz uzmanlarý tarafýndan yapýlmalýdýr.

Bebeklerde kullanýlan Glokom ilaçlarý genellikle görmeyi etkilemezler

Çok küçük bebeklerde ne kadar hap aldýðýný (yuttuðunu) kontrol etmek çok zordur. Ayrýca bebekler çoðu kez kusarlar. Mide yolu ile alýnan ilaçlarýn yararýndan fazla yan etkisi oluþacaktýr.

Bu yüzden bazý özel durumlar (ameliyat öncesi birkaç günlük) dýþýnda glokom tedavisinde kullanýlmýyor.

Bu sorunu cevabý damlayý ne amaçla kullandýðýnýza baðlý: ameliyat sonrasý inflamasyonu baskýlamak amacý ile mi, enfeksiyona karþý mý, ya da glokomdan dolayý mý? Bu sorunun en net cevabýný kendi doktorunuzdan alabilirsiniz!

Saklanma koþullarý ile ilgili bilgi her zaman ilaçla beraber kutuda bulunan prospektüslerde yazýlý oluyor. O bilgileri dikkatle okuyunuz. Genellikle 25 derecede ya da buzdolabýnýn kapaðýnda gibi uyarýlar olabilir.

Her zaman çocuklardan uzak tutulasý gerekir. Göz damlasý bir ilaçtýr ve yutulduðu takdirde sakýnca oluþturabilir. Doktorunuz ayný damlaya devam etmenizi isterse yeni (zamaný geçmemiþ) damla kullandýðýnýzdan emin olmanýz gerekir.

Açýlan damla sadece 1 ay kullanýlabilir(damla bitmemiþ olsa dahi).

etmek için damla damlatýlýyor. Böylece gözünün arkasý (retina tabakasý) ve optik sinir muayene edilir. Ayrýca gözlük muayenesi (görme kusuru) için de kullanýlabilir.