Biri akciðerin dýþ yüzünü diðeri ise göðüs duvarýnýn iç yüzünü saran 2 akciðer zarý (plevra) arasýnda kalan potansiyel boþlukta (bkz: pnömotoraks) sývý birikmesi olarak tanýmlanan plörezi, birçok akciðer ve akciðer dýþý hastalýða baðlý olarak ortaya çýkar. Normalde bu 2 plevra yapraðý arasýnda kayganlýðý saðlayacak çok küçük miktarda sývý mevcuttur. Bu sývý akciðerin dýþ zarýndan salýnýr ve esas olarak akciðerin dýþ yüzünü örten iç zardan geri emilir. Yani plevra boþluðunda sürekli bir sývý hareketi olmakla beraber salýnan ve geri emilen sývý denge halinde olduðundan sývý miktarý yaklaþýk 20 mililitre(ml) düzeyinde sabit kalmaktadýr. Birçok akciðer ve akciðer dýþý hastalýða baðlý olarak salýnan sývý miktarýnda artma ya da geri emilimde bir blokaj meydana geldiðinde, bu denge bozularak plevra boþluðunda sývý miktarý artar ve plörezi adý verilen klinik tablo ortaya çýkar.

Verem, akciðer ve akciðer zarý kanseri, zatürre, pulmoner emboli, sarkoidoz, akciðer absesi gibi birçok akciðer hastalýðý sýklýkla plöreziye neden olmaktadýr. Ülkemizdeki gibi verem sýklýðýnýn yüksek olduðu bölge ve ülkelerde, plörezinin baþlýca nedeni verem hastalýðýdýr. Verem hastalýðý nedeniyle ortaya çýkan plöreziler her yaþ grubunda görülmekle birlikte daha çok genç eriþkinlerde karþýmýza çýkar. Verem kontrolünde baþarýlý olmuþ ülkelerde ve ileri yaþ grubundaki hastalarda, plevrada sývý birikimine yol açan baþlýca hastalýk akciðer kanseridir. Akciðer kanserinde kanser dokusunun doðrudan komþuluk yoluyla plevrayý istila etmesi ya da kan dolaþýmýna kaçan kanser hücrelerinin kan yoluyla plevraya yerleþmesi neticesinde ortaya çýkan plevral hastalýk sývý birikimine neden olmaktadýr. Yine bakteri ve virüslere baðlý ortaya çýkan pnömoni hastalýðýnda plörezi bir komplikasyon olarak geliþebilir. Ülkemizde olduðu gibi asbest ve doðada bulunan bazý minerallerle temasýn yüksek olduðu bölgelerde, bu maddelere baðlý olarak geliþen akciðer zarý kanseri de (bkz:mezotelyoma) çoðunlukla plevra boþluðunda sývý birikmesine yol açmaktadýr.

+ Kalp yetersizliði,

+ Böbrek yetersizliði, üremi,

+ Karýn zarýnda batýn içerisindeki hastalýklara baðlý olarak ortaya çýkan sývýnýn diyaframdan plevra boþluðuna kaçmasý,

+ Troid hastalýklarý,

+ Akciðer dýþý kanserlerin plevra ve akciðere metastazlarý (meme, over Ca gibi),

+ Yemek borusu kanserlerinin plevraya yayýlmasý,

+ Lenfomalarda göðüs içi lenf bezlerine ya da doðrudan plevraya yayýlma,

+ Kardiak by-pass operasyonlarý sonrasý,

+ Kalp enfarktüsü sonrasý,

+ Yemek borusunda yýrtýlma olmasý,

+ Karaciðer sirozu,

+ Romatoid artrit, Sistemik Lupus eritematosus gibi konnektif doku hastalýklarý,

+ Ailevi akdeniz ateþi,

+ Bazý ilaçlarýn kullanýlmasý,

+ Göðüse radyoterapi uygulanmasý,

gibi birçok hastalýk ve durumda plevra boþluðunda sývý birikimi yani plörezi görülebilir.

Plöreziye neden olan akciðer ya da akciðer dýþý hastalýða ait belirtilerin dýþýnda göðsün yan kýsmýnda hissedilen batýcý tarzda aðrý, toplanan sývýnýn miktarýna baðlý olarak deðiþen þiddette nefes darlýðý en sýk rastlanýlan belirtilerdir. Aðrý bazý hastalarda omuz veya karýnda hissedilebilir. Sývýnýn ilk toplanmaya baþladýðý dönemlerde hastalar derin nefes alma esnasýnda, hasta tarafta bir gýcýrtý sesi hissedebilirler. Bu ses 2 plevra yapraðýnýn birbirine sürtünmesiyle oluþur ki hastalarýn muayenesi sýrasýnda hekim tarafýndan da duyulabilir. Sývý toplanmasýna ait bu belirtilerin dýþýnda altta yatan hastalýða ait þikayetlerin sorgulanmasý ayýrýcý taný yönünden önemli olabilir. Yüksek ateþ, üþüme ve titreme ile baþlayan hastalýk tablosu daha çok akciðere ait bir enfeksiyon ve bunun komplikasyonu olarak geliþmiþ plöreziyi düþündürürken, akciðer tüberkülozlu bir hasta ile temasý olan ve iþtahsýzlýk, kilo kaybý, gece terlemeleri, öksürük gibi yakýnmalarý olan hastada plevra zarýnýn tüberküloz hastalýðý akla gelmelidir.

Yukarýdaki yakýnmalarla hekime baþvuran hastada ayrýntýlý bir anamnez sonrasý yapýlan muayenede, sývý toplanan tarafta solunum seslerinde azalma ya da kaybolma saptanmasý ile plöreziden kuþkulanýlýr. Ýlk tanýsal tetkik genellikle standart akciðer grafisinin çekilmesidir. Akciðer grafisinde birçok olguda sývýnýn oluþturduðu gölge görülebilmekle beraber minimal sývý birikiminde akciðer grafisinde bulgu olmayabilir. Eðer hekim yine de plöreziden þüpheleniyorsa göðüs ultrasonografisi isteyerek az miktardaki sývýyý saptayabilir. Gerek görülen olgularda bilgisayarlý tomografik tetkikle sývýnýn özellikleri ve akciðer dokusu hakkýnda daha detaylý bilgi edinilir.

Akciðer grafisi veya bilgisayarlý tomografide plevra boþluðunda toplanan sývýnýn yanýsýra sývýya neden olan esas akciðer hastalýðýna (örneðin akciðer kanseri, verem vs.) iliþkin bulgular saptanabilir.

Torasentez bir enjektör yardýmý ile göðüs duvarýndan plevra boþluðuna girilerek bu alanda biriken sývýnýn alýnmasý iþlemidir. Plörezide 2 amaçla torasentez yapýlýr. Hastada nefes darlýðýna neden olmayan az miktarda sývý birikimi söz konusu olduðunda tanýya yönelik tahlillerin yapýlmasý amacýyla gerçekleþtirilen torasentez, gerektiðinde sývýyý boþaltarak hastanýn nefes darlýðýnýn giderilmesine yönelik olarak da uygulanýr.

Torasentezle elde edilen sývýnýn birçok özelliði sývý birikimine neden olan asýl hastalýðýn ortaya konulmasýnda yol göstericidir. Bazen enjektöre çekilen sývýnýn görünümü bile daha hiçbir laboratuar yöntemine baþvurmadan taný koydurucu olabilir. Örneðin elde edilen bu sývý sarý-yeþil iltihap görünümünde ve kötü kokulu ise hastada plevranýn enfeksiyonu olan ampiyem tanýsý konulabilir ve daha diðer tetkikler devam ederken antibiyotik tedavisi baþlanýlýr. Bakteriyoloji laboratuarýna gönderilen sývýda bakteri varlýðý araþtýrýlýrken biyokimyasal incelemede sývýnýn içerdiði protein, LDH (laktik dehidrogenaz enzimi), Ph gibi özellikleri deðerlendirilir. Ayrýca patoloji laboratuarýna gönderilen sývýda kanser hücresi olup olmadýðý incelenir.

Yukarýda tanýmlanan yöntemlerle plöreziye neden olan hastalýðýn tanýsýna ulaþýlamayan hastalarda atýlacak 3. adým kapalý plevra biyopsisidir. Kapalý plevra biyopsisi lokal anestezi ile göðüs duvarýndan plevra boþluðuna özel bir iðne ile girilmesini takiben akciðer zarýndan parça alýnmasýdýr. Alýnan plevra parçalarý patoloji ve bakteriyoloji laboratuarlarýna gönderilerek incelenir. Bakteriyoloji laboratuarýnda kültür çalýþmalarý ile dokuda verem mikrobunun varlýðý saptanýrsa bu aþamada tanýya ulaþýlýr. Ayrýca patoloji laboratuarýnda incelenen plevra dokusunda kanser ve diðer hastalýklara iliþkin bulgularýn varlýðý halinde yine kesin taný elde edilir. Plevra dokusunun tüm göðüs iç duvarýný örttüðü düþünüldüðünde tek bir noktadan iðne ile alýnan biyopsinin bizi her zaman kesin sonuca götüremeyeceði aþikardýr. Kapalý plevra biyopsisi ile taný konulamayan olgularda, hastalýðýn özelliklerine göre torakoskopi veya açýk plevra biyopsisi yapýlmalýdýr.

Açýk plevra biyopsisi genel anestezi altýnda göðüs duvarýnýn küçük bir kesi ile açýlýp doðrudan plevradan parça alýnmasý anlamýna gelmektedir. Torakoskopik yöntemlerin geliþmesi ile günümüzde sýnýrlý sayýda olguda uygulanmaktadýr.

Bugün için yaygýn olarak uygulanan yöntem olan torakoskopide yine genel anestezi altýnda göðüs duvarýndan açýlan küçük bir delikten endoskop ile plevra boþluðuna girilerek ve cihaza bir de kamera ilave edilerek tüm plevra boþluðu görülebilir hale getirilir. Bu görüntülü yöntem sayesinde, hasta olan bölgeden biyopsi alýnmasýyla olgularýn çok büyük bir kýsmýnda kesin tanýya ulaþýlýr.

Tüm bu yöntemlerin elde mevcut olmasýna raðmen çok az sayýda plörezi olgusunda plevrada sývý birikimine neden olan hastalýðýn tanýsýna ulaþýlamamaktadýr. Bu tür olgularda hastanýn uzun süre ile takibi gerekir.

Plörezide sývý birikimine neden olan hastalýða yönelik olarak cerrahi veya týbbi tedavi uygulanýr.